Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 96:2

Νεφέλη και γνόφος βρίσκονται ολόγυρά του. Σημαίνει τη μυστική του κάθοδο ανάμεσα στους ανθρώπους, όταν εμφανίστηκε με τη μορφή του δούλου. Δικαιοσύνη και κρίση αποτελούν το θεμέλιο του θρόνου του. Αυτή, λέγει, έγινε η αιτία της αφέσεως: το να κρίνει δίκαια την υπόθεσή μας, την οποία δηλαδή έχουμε απέναντι στις πονηρές και αντικείμενες δυνάμεις.

Και για τα δύο θα ακούσεις το «πολλή»· διότι με πολλή δύναμη και πολλή δόξα θα πραγματοποιήσει τη δεύτερη θεοφάνειά του, επειδή την πρώτη την πραγματοποίησε με αδυναμία και ατιμία, τουλάχιστον ως προς αυτό που έβλεπαν οι πολλοί. Και γιατί σε νεφέλη; Διότι έτσι εμφανίζεται πάντοτε ο Θεός: «Διότι νεφέλη και γνόφος τον περιβάλλουν». Και: «Ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη». Και πάλι: «Αυτός που θέτει το νέφος ως όχημά του». Και, «Μια νεφέλη τον παρέλαβε κρύβοντάς τον από τα μάτια τους». Και, «Ως Υιός ανθρώπου που έρχεται πάνω στις νεφέλες». Έτσι άλλωστε τον οραματίζεται και ο Δανιήλ· έτσι και τότε θα έλθει όχι κρυφά, αλλά ως Θεός και Κύριος με δόξα θεοπρεπή, και θα μεταβάλει τα πάντα προς το καλύτερο· διότι θα αναστηθούν οι νεκροί, και αυτό το χωματένιο σώμα που είναι ευάλωτο στα πάθη θα αποβάλει τη φθορά· και θα ντυθεί την αφθαρσία, την οποία θα χορηγήσει ο Χριστός, αναδεικνύοντας αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν σύμμορφους με το σώμα της δόξας του. Γι' αυτό και ο ίδιος ονομάζει το γεγονός αυτό απολύτρωσή μας, λέγοντας: «Όταν αρχίσουν να γίνονται αυτά, ανασηκωθείτε και υψώστε τα κεφάλια σας, διότι πλησιάζει η απολύτρωσή σας». Διότι, όπως ακριβώς αν έλεγε κανείς για έναν άνθρωπο ότι από τον Πατέρα έλαβε τη λογική φύση, σημαίνει ότι γεννήθηκε και ο ίδιος λογικός από λογικό όν, έτσι και ο Μονογενής προήλθε ως Θεός από τον Θεό και ως κριτής από Αυτόν που κρίνει όλη τη γη.

Οπότε, λέει, η γη του ειρήνευσε. Και λίγο πιο κάτω. Διότι φανερώθηκε σε εμάς ο Μονογενής Λόγος του Θεού, έπαυσε τις ταραχές, ειρήνευσε τη γη. Και με ποιον τρόπο, ο ψαλμός θα μας διδάξει λέγοντας: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν νησιά πολλά». Έτσι ειρήνευσαν τα δικά μας· διότι βασίλευσε ο Χριστός. Αυτή έγινε η αφορμή της εορτής. [<Δικαιοσύνη και κρίση είναι το στήριγμά του.> (B f. 391, H f. 437. Cord. Anonymi.) Διότι βασίλευσε σε εμάς ο Χριστός, για να δικαιώσει μέσω της πίστεως αυτούς που βρίσκονταν στις αμαρτίες. Χρησιμοποίησε δε κρίση θεοπρεπή και φιλάγαθη· διότι δεν μας δικαίωσε από έργα δικαιοσύνης, αλλά σύμφωνα με το πολύ του έλεος. Μας έσωσε δε και δια του ύδατος. Δια ποιου ύδατος; Του αγίου και μυστικού προφανώς, μέσα στο οποίο συνετρίβη και καταπατήθηκε, ή μάλλον καταστράφηκε κιόλας ο πολυκέφαλος δράκοντας, και οι μαζί με αυτόν πονηρές δυνάμεις.] [<Πυρ ενώπιόν του θα προπορευθεί.> (B f. 391 b, H f. 437. Cord. Alterius.) Ως πυρ λέει όχι βέβαια αυτό το αισθητό, ούτε την ορατή φλόγα, αλλά κάποια θεία δύναμη ακαταμάχητη, δυσπρόσιτη, και από την οποία είναι δύσκολο να ξεφύγει κανείς, η οποία σαν φωτιά κατατρώγει όσους τον εχθρεύονται. Αυτοί δε ήταν και πριν από όλους τους άλλους οι αλιτήριοι δαίμονες, και ο επιστάτης της αγέλης τους· αυτόν κατέκαψε ο Σωτήρας μαζί με τους άλλους.]

«Νεφέλη και γνόφος τον περιβάλλουν, δικαιοσύνη και κρίση είναι το στήριγμα του θρόνου του». Η μεν νεφέλη είναι ένα λαμπερό και λεπτότατο ύφασμα από φωτεινό αέρα, ο δε γνόφος είναι ένα σκοτάδι γεμάτο αχλύ και ομίχλη. Μέσω αμφοτέρων, ο λόγος εξυμνεί το αθεώρητο της θείας φύσεως. Διότι, όπως ακριβώς είναι αδύνατον να δει κανείς αυτόν που είναι καλυμμένος από κάποια νεφέλη και γνόφο, έτσι είναι παντελώς αδύνατον να θεαθεί η αόρατη φύση.

Αυτά τα κατόρθωσε ο θρόνος και η βασιλεία του· γι' αυτό και προσθέτει: «Δικαιοσύνη και κρίση είναι το στήριγμα του θρόνου του». Αυτή, λέει, υπήρξε η αιτία της παρουσίας του, το να εκδικάσει δίκαια τη δίκη μας, την οποία διεξάγουμε δηλαδή απέναντι στις πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις.

Παρομοίως, και ο ψαλμός που τον ακολουθεί δεν έγινε αποδεκτός με την εβραϊκή επιγραφή, διότι αναφέρεται στα δικά μας ζητήματα και ευαγγελίζεται μέσω του λόγου την αποκατάσταση της δικής μας γης. Διότι η επιγραφή αποδίδει την ψαλμωδία στον Δαβίδ, έχοντας ως εξής: «Στον Δαβίδ, όταν αποκαταστάθηκε η γη του». Το «αυτού» όμως προφανώς δεν έχει αναφορά στον Δαβίδ, αλλά στον Θεό. Διότι η γη, που προηγουμένως είχε αποστατήσει εξαιτίας της κακίας, τώρα μέσω της επιγνώσεως του Θεού απέκτησε σταθερότητα. Και εμείς όλοι είμαστε η γη του Θεού, εμείς που προηγουμένως σταθήκαμε ασταθείς στο αγαθό και γι' αυτό περιήλθαμε υπό κατάρα, έπειτα όμως ελευθερωθήκαμε από την κατάρα και επιτύχαμε και πάλι τη σταθερότητα μέσα στο αγαθό. Και αυτό ακριβώς ευαγγελίζεται ευθύς εξαρχής η ψαλμωδία, ότι με τη βασιλεία του Κυρίου η γη ευφραίνεται. Σαν να έλεγε κάποιος, ότι όταν λάμψει ο ήλιος η γη φωτίζεται· έτσι, όταν επικρατεί μέσα μας η βασιλεία του Κυρίου, επέρχεται η ευφροσύνη της βασιλείας. Το κείμενο έχει ως εξής: «Ο Κύριος εβασίλευσεν, αγαλλιάσθω η γη· ευφρανθήτωσαν νήσοι πολλαί». Ορθώς ονόμασε «νήσους» τις ψυχές εκείνων που μέσα στους πειρασμούς επιδεικνύουν το εδραίο και αμετάθετο, τις οποίες από παντού μεν τις περιβάλλει η αλμύρα της κακίας, η οποία όμως, καθώς προσκρούει επάνω τους, δεν έχει τόση δύναμη, ώστε να προκαλέσει έστω και τον παραμικρό κλυδωνισμό στο στέρεο της αρετής. Έπειτα, στο μέσο αυτών, ο λόγος υποδηλώνει αινιγματικά το αθεώρητο της θείας φύσεως μέσα στη νεφέλη και τον γνόφο.

Διότι, λέγει, νεφέλη και γνόφος βρίσκεται γύρω του. Και αφού υπέδειξε τα φοβερά στοιχεία της ανταποδοτικής του δύναμης, μέσω των οποίων λέει ότι «Πυρ θα προπορευθεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του», αποκαλύπτει τον ευαγγελικό φωτισμό, ονομάζοντας αστραπές τους λόγους του θείου κηρύγματος, οι οποίοι ακτινοβολούν σε όλη την οικουμένη. Διότι «Φώτισαν», λέγει, «οι αστραπές του την οικουμένη». Και αφού υπέδειξε το ύψος των ευαγγελικών μυστηρίων στη συνέχεια με το να πει ότι «Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του»· και αφού προανήγγειλε τόσο την καθαίρεση των ειδώλων όσο και τον αφανισμό αυτής της πλάνης, με όσα λέει: «Ας καταισχυνθούν όλοι όσοι προσκυνούν τα γλυπτά, όσοι καυχώνται για τα είδωλά τους», επισυνάπτει τη σφραγίδα των αγαθών, δηλαδή την ένσαρκη εμφάνιση του Κυρίου στους ανθρώπους, λέγοντας: «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο και ευφροσύνη για τους ευθείς στην καρδιά».

Άραγε δεν προκαλείται έκπληξη για όλα αυτά; Πώς η τριετής κόρη παραδίδεται εξ ολοκλήρου σε Εκείνον που με ανώτερη πρόνοια κατευθύνει τα πάντα σχετικά με αυτήν, και κρίνει από μόνη της με σύνεση μεταξύ της φύσης και του δημιουργού της φύσης, και αποδίδει το καλύτερο μερίδιο στον ανώτερο, και προτιμά τον Θεό από τις αγκαλιές του πατέρα και της μητέρας, και θεωρεί τον ναό του Θεού και τον ιεράρχη του προτιμότερο από εκείνα που την τέρπουν στο σπίτι, θεωρώντας τα πάντα ως μηδαμινά, ενώ τον Θεό και τα θεία ως τα πάντα, γι' αυτό και έτρεξε προς αυτά με χαρά; Γι' αυτήν, άραγε, είπε ο προφήτης Δαβίδ προς τον Θεό, «δικαιοσύνη και κρίση είναι η ετοιμασία του θρόνου σου», και «δικαιοσύνη και κρίση είναι το στήριγμα του θρόνου αυτού». Επειδή και αυτή χρημάτισε έμψυχος θρόνος του Θεού, ή μάλλον σε αυτήν και μόνο ανήκει αυτό το αξίωμα (διότι για τις άυλες και ανώτατες αγγελικές τάξεις δεν λέγεται κυρίως με ενιαίο τρόπο)· και μέσω αυτής περισσότερο παρά μέσω εκείνων των θρόνων, το έργο της μεγάλης κρίσης και της απόρρητης δικαιοσύνης έχει επιτευχθεί και έχει φανερωθεί.

Πολύ σωστά έγραψε να ευφραίνονται πολλές νήσοι, και όχι όλες, δείχνοντας πως υπάρχουν και άλλες νήσοι, οι Εκκλησίες των αιρετικών, οι οποίες καυχώνται και αυτές για το νερό του βαπτίσματος. Ωστόσο, δεν αρμόζει σε αυτές να ευφραίνονται, επειδή με την ασέβειά τους προς το Θείο αθετούν τη χάρη του βαπτίσματος. Νεφέλη και γνόφος υπάρχει γύρω του· δηλαδή, γύρω από αυτόν που βασίλευσε.

«Έθεσε το σκοτάδι ως απόκρυφο τόπο του, γύρω του είναι η σκηνή του». «Δικαιοσύνη και κρίση είναι το θεμέλιο του θρόνου του». Διότι αυτά έχει κατορθώσει η βασιλεία του Θεού. Αυτό είναι προφανές από το γεγονός ότι εμείς μεν ελευθερωθήκαμε από αυτούς που μας υποδούλωσαν άδικα, εκείνοι δε καταδικάστηκαν. Εντούτοις, ας κατορθώσουμε και εμείς οι ίδιοι δικαιοσύνη και κρίση, εφόσον βεβαίως επιθυμούμε να συμβασιλεύσουμε μαζί Του. «Πυρ θα προπορευθεί ενώπιόν Του, και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του». Σαφώς εδώ υπενθυμίζει τη μέλλουσα κρίση. Γι' αυτόν τον λόγο, σχετικά με το πυρ δεν λέει, «Προπορεύεται», αλλά, «Θα προπορευθεί», το οποίο θα καταφλέξει τους εχθρούς Του, δηλαδή τους αμαρτωλούς. Διότι είναι εχθροί του Θεού, επειδή όταν τους καλούσε δεν υπάκουσαν, όταν τους παρακαλούσε δεν πείστηκαν, όταν τους πρότεινε να συμφιλιωθούν δεν το θέλησαν.

Έτσι πάντοτε εμφανίζεται ο Θεός. Διότι νεφέλη και γνόφος βρίσκονται γύρω του· και, «Κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη»· και πάλι, «Αυτός που καθιστά τα νέφη όχημά του»· και, «Νεφέλη τον ανέλαβε από τα μάτια τους»· και, «Σαν Υιός ανθρώπου που έρχεται πάνω στις νεφέλες». Για να πιστέψουν, λοιπόν, ότι η φωνή προέρχεται από τον Θεό, έρχεται από εκεί. Και η νεφέλη ήταν φωτεινή.

Εάν προσέλθει ο Ευνόμιος ή ο Άρειος ή ο Μακεδόνιος στον Κύριό μου τον Χριστό, και του πει: «Θα σε ακολουθήσω όπου κι αν πας»· Εκείνος του αποκρίνεται ταιριαστά και αρμόζοντα λέγοντας: «Οι αλεπούδες έχουν φωλιές και τα πετεινά του ουρανού καταλύματα, ο δε Υιός του ανθρώπου δεν έχει πού να κλίνει την κεφαλή Του». Περί αυτών λέγει ο Εκκλησιαστής: «Πιάστε μου τις μικρές αλεπούδες που καταστρέφουν τα αμπέλια». Μικρές αλεπούδες είναι οι μαθητές των αιρετικών, οι οποίοι, εισδύοντας στις εκκλησίες μας, λυμαίνονται με τη διδασκαλία τους τούς πιστούς που προεξέχουν σαν τα τσαμπιά των σταφυλιών στον χριστοφόρο αμπελώνα· «διότι φθείρουν τα χρηστά ήθη οι κακές συναναστροφές». «Ο Κύριος λοιπόν εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν πολλές νήσοι». Έπειτα ακολουθεί το εξής: «Νεφέλη και γνόφος είναι ολόγυρά Του». Η νεφέλη σκέπαζε κάποτε τους Εβραίους όταν εξέρχονταν από την Αίγυπτο, αναχαιτίζοντας από τη μια πλευρά τις καυτερές ακτίνες του ηλίου, και φωταγωγώντας τους από την άλλη με τις δικές της λάμψεις. Εάν όμως θέλεις να δεις πιο καθαρά αυτήν τη νεφέλη, ανέβα στο όρος με τον Χριστό, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, και θα δεις εκεί τη φωτεινή νεφέλη να επισκιάζει και φωνή να εξέρχεται από τη νεφέλη και να λέγει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, Αυτόν να ακούτε». Τι σημαίνει όμως το: «νεφέλη ολόγυρά Του»; Άλλο πράγμα είναι η νεφέλη και άλλο ο γνόφος.

Διότι η νεφέλη είναι ένα φεγγοβόλο και λεπτότατο ύφασμα από φωτεινό αέρα. Ο γνόφος, αντίθετα, είναι ένας αχλυώδης και ομιχλώδης σκοτασμός. Πώς λοιπόν υπάρχουν νεφέλη και γνόφος ολόγυρά του; Και προέταξε τη νεφέλη και έπειτα τον γνόφο. Διότι πρώτη είναι η νεφελότητα (η θεότητα) και έπειτα η ανθρωπότητα. Ανέφερε, λοιπόν, τη νεφέλη, ώστε μέσω της νεφέλης να αναδείξει το θεοειδές και φωτοφόρο κάλλος της θεότητάς του· ενώ ανέφερε τον γνόφο, ώστε μέσω του γνόφου να υποδηλώσει το ανθρώπινο κάλυμμα· με αυτόν τον γνόφο ο Λόγος του Θεού έκρυψε την πορεία του.

Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα είναι ρήμα, ας το μαρτυρήσει ο Παύλος: «Λάβετε τη μάχαιρα του Αγίου Πνεύματος, που είναι το ρήμα του Θεού». «Η μία ημέρα στην άλλη ημέρα αναβλύζει ρήμα, και η μία νύχτα στην άλλη νύχτα αναγγέλλει γνώση». «Διότι νεφέλη και γνόφος υπάρχουν γύρω του». Ο ίδιος είναι ημέρα και ο ίδιος είναι νύχτα, και Θεός και άνθρωπος. Ημέρα κατά τη θεότητα, Νύχτα κατά την ανθρωπότητα· διότι σε σύγκριση με τη θεότητα, η ανθρωπότητα είναι νύχτα. Αυτό άλλωστε σημαίνει το: «έθεσε το σκότος ως αποκρυφή του». «Το δε σκότος το ονόμασε νύχτα». «Η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση». Ο Χριστός κατά την ανθρωπότητα, ως νύχτα σε όλη τη γη, δηλαδή στην ανθρωπότητα, αναγγέλλει τη γνώση περί του Πατρός και του εαυτού του και του Αγίου Πνεύματος. Σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων.

Διότι τόσο έντονο είναι εκείνο το φως, ώστε κανείς δεν τολμά να το πλησιάσει· επειδή η υπερβολική του λάμψη αποστρέφει τα βλέμματα. Διότι, εάν ο αισθητός ήλιος αναγκάζει να το κάνουν αυτό όσους προσπαθούν να τον κοιτάζουν άπληστα, ποιος είναι ικανός να συλλάβει με τον νου του το απρόσιτο φως; Είναι λοιπόν και ο Ίδιος φως αληθινό, και περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο, και κατοικεί σε φως απρόσιτο, και νεφέλη και γνόφος υπάρχουν γύρω Του, και έθεσε το σκοτάδι ως τόπο της απόκρυψής Του.