Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 96:3

Περί του σταυρού· «Ο Κύριος εβασίλευσε από το ξύλο». Περί των ήλων· «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου». Περί του όξους και της χολής· «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος». Περί της φωνής επί του σταυρού· «Θεέ, Θεέ μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;» Περί της τελευταίας φωνής· «Στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου». Περί του θανάτου· «Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον άδη». Περί του τάφου· «Με έβαλαν σε λάκκο κατώτατο». Περί του ότι δεν φθάρθηκε το σώμα· «Δεν θα δώσεις τον όσιό σου να δει φθορά». Περί της αναστάσεως· «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη». Περί της αναλήψεως· «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Περί της καθέδρας εκ δεξιών· «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου». Περί της Δευτέρας Παρουσίας του· «Ο Θεός θα έλθει εμφανώς». Περί της πάνδημης κρίσεώς του· «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του». Ότι για τη δικαιοκρισία του θα επαινεθεί από τα επουράνια τάγματα· «Και οι ουρανοί θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του. Εις το τέλος, υπέρ των κρυφίων του Υιού». Δείξε μου άλλον υιό, Ιουδαίε, που να έχει πάθει ή να έχει πράξει αυτά, και σε συγχωρώ για την αμφιβολία σου. Εάν όμως δεν έχεις να δείξεις, είναι ολοφάνερο ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος φανέρωσε τα προλεχθέντα κρυφά.

Πυρ θα προπορευθεί ενώπιόν του. Διότι κατέκαψε με τη θεία του δύναμη κάθε πονηρή και αντίθετη ενέργεια. Οι αστραπές του φώτισαν την οικουμένη. Αστραπές του λέγει ότι είναι οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές, οι οποίοι σαν φως έλαμψαν σε όλη την υπ' ουρανόν.

Οπότε, λέει, η γη του ειρήνευσε. Και λίγο πιο κάτω. Διότι φανερώθηκε σε εμάς ο Μονογενής Λόγος του Θεού, έπαυσε τις ταραχές, ειρήνευσε τη γη. Και με ποιον τρόπο, ο ψαλμός θα μας διδάξει λέγοντας: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν νησιά πολλά». Έτσι ειρήνευσαν τα δικά μας· διότι βασίλευσε ο Χριστός. Αυτή έγινε η αφορμή της εορτής. [<Δικαιοσύνη και κρίση είναι το στήριγμά του.> (B f. 391, H f. 437. Cord. Anonymi.) Διότι βασίλευσε σε εμάς ο Χριστός, για να δικαιώσει μέσω της πίστεως αυτούς που βρίσκονταν στις αμαρτίες. Χρησιμοποίησε δε κρίση θεοπρεπή και φιλάγαθη· διότι δεν μας δικαίωσε από έργα δικαιοσύνης, αλλά σύμφωνα με το πολύ του έλεος. Μας έσωσε δε και δια του ύδατος. Δια ποιου ύδατος; Του αγίου και μυστικού προφανώς, μέσα στο οποίο συνετρίβη και καταπατήθηκε, ή μάλλον καταστράφηκε κιόλας ο πολυκέφαλος δράκοντας, και οι μαζί με αυτόν πονηρές δυνάμεις.] [<Πυρ ενώπιόν του θα προπορευθεί.> (B f. 391 b, H f. 437. Cord. Alterius.) Ως πυρ λέει όχι βέβαια αυτό το αισθητό, ούτε την ορατή φλόγα, αλλά κάποια θεία δύναμη ακαταμάχητη, δυσπρόσιτη, και από την οποία είναι δύσκολο να ξεφύγει κανείς, η οποία σαν φωτιά κατατρώγει όσους τον εχθρεύονται. Αυτοί δε ήταν και πριν από όλους τους άλλους οι αλιτήριοι δαίμονες, και ο επιστάτης της αγέλης τους· αυτόν κατέκαψε ο Σωτήρας μαζί με τους άλλους.]

Στη συνέχεια αναφέρεται: Και πυρ θα καταφλέξει από το πρόσωπό του· άνθρακες άναψαν από αυτόν. Διότι αυτά τα ενεργούσε αόρατα ο Υιός του Θεού εναντίον των αντίπαλων δυνάμεων, σβήνοντας το πυρ τους με ένα άλλο πυρ ανώτερο και ισχυρότερο. Γι' αυτό έχει λεχθεί από τον Μωυσή: Ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον· και στους Ψαλμούς: Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του, και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του· και πάλι: Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· πυρ θα καίει ενώπιόν του, και ολόγυρά του σφοδρή καταιγίδα.

Αλλά και αυτός ο καπνός, όταν πλέον δεν υποδαυλίζεται ούτε έχει από πού να συντηρηθεί, εκλείπει. Επειδή δε ο Θεός είναι φως και κανένα σκοτάδι δεν υπάρχει σε Αυτόν, αυτό το φως εκπέμπει στους φίλους Του λάμψεις σοφίας, γνώσης και αλήθειας, ώστε αυτοί να λένε: «Σημειώθηκε επάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε». Στους προαναφερθέντες όμως εχθρούς Του, γίνεται πυρ που κατακαίει. Γι' αυτό έχει ειπωθεί σε άλλα σημεία: «Πυρ θα καεί ενώπιόν Του, και γύρω Του σφοδρή καταιγίδα» και, «Πυρ θα καεί ενώπιόν Του, και θα καταφλέξει όλους τους εχθρούς Του». Και στο προκείμενο κείμενο έχει αναφερθεί ότι οι εχθροί όχι μόνο εκλείπουν όπως ο καπνός, αλλά και όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα λιώσουν, επειδή ακριβώς οι ίδιοι κατέστησαν τους εαυτούς τους εχθρούς του Θεού.

Διότι γνωρίζω καθαρτήριο πυρ, το οποίο ο Χριστός ήλθε να βάλει επί της γης, ονομαζόμενος και ο Ίδιος πυρ κατά την αναγωγική ερμηνεία. Το πυρ αυτό αναλώνει την ύλη και την πονηρή έξη, και επιθυμεί μάλιστα να αναφθεί το ταχύτερο. Διότι ποθεί την ταχύτητα της ευεργεσίας· επειδή μας δίδει και άνθρακες πυρός προς βοήθειά μας. Γνωρίζω και πυρ που δεν είναι καθαρτήριο, αλλά κολαστικό· είτε εκείνο των Σοδόμων, το οποίο ρίχνει ως βροχή επάνω σε όλους τους αμαρτωλούς αναμεμειγμένο με θειάφι και καταιγίδα· είτε εκείνο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του· είτε αυτό που προπορεύεται του προσώπου του Κυρίου και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του· και το ακόμη πιο φοβερό από αυτά: εκείνο που είναι συντεταγμένο με τον ακοίμητο σκώληκα, το οποίο δεν σβήνει, αλλά παραμένει αιώνιο για τους πονηρούς. Διότι όλα αυτά ανήκουν στην αφανιστική δύναμη· εκτός εάν προτιμά κάποιος και σε αυτή την περίπτωση να το κατανοήσει με τρόπο πιο φιλάνθρωπο και αντάξιο Εκείνου που τιμωρεί.

Διότι, λέγει, νεφέλη και γνόφος βρίσκεται γύρω του. Και αφού υπέδειξε τα φοβερά στοιχεία της ανταποδοτικής του δύναμης, μέσω των οποίων λέει ότι «Πυρ θα προπορευθεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του», αποκαλύπτει τον ευαγγελικό φωτισμό, ονομάζοντας αστραπές τους λόγους του θείου κηρύγματος, οι οποίοι ακτινοβολούν σε όλη την οικουμένη. Διότι «Φώτισαν», λέγει, «οι αστραπές του την οικουμένη». Και αφού υπέδειξε το ύψος των ευαγγελικών μυστηρίων στη συνέχεια με το να πει ότι «Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του»· και αφού προανήγγειλε τόσο την καθαίρεση των ειδώλων όσο και τον αφανισμό αυτής της πλάνης, με όσα λέει: «Ας καταισχυνθούν όλοι όσοι προσκυνούν τα γλυπτά, όσοι καυχώνται για τα είδωλά τους», επισυνάπτει τη σφραγίδα των αγαθών, δηλαδή την ένσαρκη εμφάνιση του Κυρίου στους ανθρώπους, λέγοντας: «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο και ευφροσύνη για τους ευθείς στην καρδιά».

Οπωσδήποτε, λοιπόν, θα μου προβάλεις και τούτο: Εάν ο Πατέρας έχει πληρώσει τα σύμπαντα, και ομοίως και ο Υιός, ποιος τόπος απομένει για την αντίπαλη δύναμη; Διότι δεν θα άρμοζε στον Θεό να έχει μαζί Του τον αντίπαλο. Εάν, πάλι, όπου παρευρίσκεται ο άρχοντας της κακίας, δεν είναι παρών και ο Θεός, τότε ο Θεός θα αποδειχθεί περιγραπτός και μερικός. Αλλά εγώ υποστηρίζω ότι Εκείνος βρίσκεται παντού και ότι δεν υπάρχει μέρος όπου δεν είναι ο Θεός, ακόμη και αν τυγχάνει να βρίσκεται κάπου ο άρχοντας της κακίας. Διότι ούτε οι ακτίνες του ηλίου, όταν πέφτουν πάνω σε βούρκους και ακαθαρσίες, μολύνονται, αλλά μάλλον τα εξαφανίζουν, ξηραίνοντάς τα με τη θερμότητά τους. Έτσι και ο Θεός μας ονομάζεται «πυρ καταναλίσκον», και πυρ θα καίει ενώπιόν Του, ώστε για τους προσφιλείς Του να είναι λύχνος και φως, ενώ για τους εχθρούς πυρ καταναλίσκον. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του». Γι' αυτό ακριβώς και ο άρχοντας της κακίας, θέλοντας να διαφύγει τις πύρινες βολές του Θεού, περιτρέχει κάθε τόπο· βρίσκοντας όμως παντού τον Θεό, διέρχεται μέσα από ολόκληρη την ανθρωπότητα. Εάν βρει κάποιους που ζέουν στο Πνεύμα, αποφεύγει και τη δική τους θερμότητα. Αλλά αν βρει σε κάποιον, που δεν έχει το Πνεύμα του Θεού, καταφύγιο σκουπισμένο και στολισμένο προσωρινά, αφού αναπαυθεί, θα καταναλωθεί μαζί με εκείνον που τον υποδέχθηκε. Διότι ομοίως εχθρός θα φανεί και αυτός που τον υποδέχθηκε, κάνοντας φίλο του αυτόν που εναντιώνεται στον Θεό. Νομίζω ότι έχω επεκταθεί αρκετά σε αυτά για την απόδειξη του θέματος.

«Στον Δαβίδ, όταν η γη του εδραιώνεται»: Η προφητεία υποδηλώνει την παρθένο και Θεοτόκο· διότι και αυτή προέρχεται από τη γη και από τον Δαβίδ. Εδραιώθηκε δε, όταν επιλέχθηκε για τη διακονία του μυστηρίου. Θα σου τα φανερώσει δε το καθένα ο ψαλμός. «Ο Κύριος»: Και αυτή μεν η αισθητή γη ας αγάλλεται, διότι αγιάστηκε από τα πόδια του Θεού, αλλά ας αγάλλεται και ο άνθρωπος [διότι ο άνθρωπος είναι γη], επειδή ο Κύριος, ερχόμενος, τον έσωσε. «Ας ευφρανθούν»: Εννοεί τις εκκλησίες· διότι, όπως τα νησιά παραμένουν ακίνητα μέσα στη θάλασσα, έτσι και οι εκκλησίες παραμένουν ακίνητες μέσα στη βιοτική θάλασσα. «Νεφέλη»: Το δεσποτικό σώμα το ονομάζει νεφέλη, και «γνόφο» το ακατάληπτο του μυστηρίου· διότι μέσα στον γνόφο κανείς δεν μπορεί να δει. «Δικαιοσύνη»: Αναφέρεται στη δεσποτική σάρκα, η οποία κατόρθωσε την τελειότητα, έχοντας δικαιωθεί από τον Θεό. «Πυρ ενώπιόν του»: Το μυστήριο της θεότητας· διότι ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον, όπως αναφέρει η Γραφή. «Και θα καταφλέξει»: Διότι όλους όσοι αντιτάσσονταν στην παρουσία του Χριστού τους κατανάλωσε το πυρ, δηλαδή λόγω της υπερβολής του μυστηρίου περιήλθαν σε αμηχανία και δεν μπόρεσαν να σταθούν. «Έλαμψαν»: Οι απόστολοι άστραψαν το κήρυγμα του Ευαγγελίου· διότι μέσω αυτού φωτίστηκαν τα πάντα. «Είδε»: Η επίγεια πολιτεία, βλέποντας τα μυστήρια του Χριστού, σαλεύτηκε, δηλαδή μεταβλήθηκε. «Τα όρη»: Ποια όρη; Ο διάβολος και οι δαίμονες και οι υψηλόφρονες και οι υπερήφανοι εξαφανίστηκαν από τον φόβο της παρουσίας του Χριστού.

«Έθεσε το σκοτάδι ως απόκρυφο τόπο του, γύρω του είναι η σκηνή του». «Δικαιοσύνη και κρίση είναι το θεμέλιο του θρόνου του». Διότι αυτά έχει κατορθώσει η βασιλεία του Θεού. Αυτό είναι προφανές από το γεγονός ότι εμείς μεν ελευθερωθήκαμε από αυτούς που μας υποδούλωσαν άδικα, εκείνοι δε καταδικάστηκαν. Εντούτοις, ας κατορθώσουμε και εμείς οι ίδιοι δικαιοσύνη και κρίση, εφόσον βεβαίως επιθυμούμε να συμβασιλεύσουμε μαζί Του. «Πυρ θα προπορευθεί ενώπιόν Του, και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του». Σαφώς εδώ υπενθυμίζει τη μέλλουσα κρίση. Γι' αυτόν τον λόγο, σχετικά με το πυρ δεν λέει, «Προπορεύεται», αλλά, «Θα προπορευθεί», το οποίο θα καταφλέξει τους εχθρούς Του, δηλαδή τους αμαρτωλούς. Διότι είναι εχθροί του Θεού, επειδή όταν τους καλούσε δεν υπάκουσαν, όταν τους παρακαλούσε δεν πείστηκαν, όταν τους πρότεινε να συμφιλιωθούν δεν το θέλησαν.

Και το μαρτυρεί ο Παύλος λέγοντας: Υπέρ του Χριστού είμαστε πρεσβευτές, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών. Σας παρακαλούμε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό. Και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του· δηλαδή, όλους. Διότι το πυρ δεν θα σταματήσει να περικυκλώνει και να τρέχει, έως ότου συλλάβει όλους τους ενόχους. Αυτό το πυρ μνημόνευσε και ο Δανιήλ, ως προπορευόμενο του κριτή. Κοιτούσα, λέει, μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών· και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί.

Φωτιά θα προπορεύεται ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του. Και ποιοι είναι οι εχθροί του Θεού, παρά οι πόρνοι, οι μοιχοί, οι αρσενοκοίτες, οι μαλακοί, οι ειδωλολάτρες, οι πλεονέκτες, οι μέθυσοι, οι επίορκοι, οι γογγυστές, οι οργίλοι, οι μνησίκακοι, οι υπερήφανοι, οι αλαζόνες, οι απειθείς προς τους γονείς τους, οι ανελεήμονες; Σε όλους αυτούς, κατά τη φοβερή ημέρα της κοινής αναστάσεως, θα προστάξει ο Κριτής λέγοντας: Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του.

Ο Θεός θα έλθει φανερά· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του θα μαίνεται σφοδρή καταιγίδα. Φωτιά θα προπορεύεται μπροστά του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του. Η ημέρα του Κυρίου θα είναι σαν αναμμένο καμίνι. Και κανείς δεν τα βάζει αυτά στον νου του, αλλά μάλλον αυτά τα φρικώδη και φοβερά πράγματα έχουν καταφρονηθεί περισσότερο και από μύθους, και έχουν καταπατηθεί. Κανένας δεν ακούει· όλοι γελούν και χλευάζουν. Ποια διέξοδος θα υπάρξει για εμάς; Από πού θα βρούμε σωτηρία;

Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. Και οι ψυχές των οσίων, αφού ελευθερώθηκαν από τα δεσμά τους, εξέρχονταν μαζί με τον Αδάμ, οι μεν προφήτες καταφέροντας χτυπήματα στον διάβολο, και οι δίκαιοι ραπίζοντάς τον, ενώ οι όσιοι τον περιγελούσαν φτύνοντάς τον· η δε φάλαγγα των δαιμόνων, έχοντας σκύψει τα κεφάλια στα γόνατα, άκουγαν να αντηχούν οι κινύρες και οι φόρμιγγες στα χέρια των προφητών, καθώς και οι ωδές των τυμπάνων που εξυμνούσαν τον νικηφόρο. Ποιος, λοιπόν, δεν θα θαυμάσει τη δύναμη του τιμίου και ζωοποιού σταυρού; Ω όνομα του σταυρού, το απόκρυφο μυστήριο· ω χάρη ανέκφραστη και δύναμη ανεξιχνίαστη! Αλλά είναι καιρός πλέον να προσέλθουμε στη φρικτή τράπεζα και να πλησιάσουμε την αναίμακτη θυσία. Γι' αυτό κι εγώ, με την πρέπουσα σωφροσύνη και νήψη, αφού προσθέσω εκ νέου μερικά σύντομα εγκώμια στον ζωοποιό σταυρό, θα περατώσω τον λόγο.

Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του, και ολόγυρά του σφοδρή καταιγίδα· φωτιά θα καίει μπροστά του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του. Η ημέρα του Κυρίου είναι σαν αναμμένο καμίνι. Και κανείς δεν τα βάζει αυτά στον νου του, αλλά αυτά τα φρικτά και φοβερά δόγματα έχουν καταφρονηθεί περισσότερο και από τους μύθους, και έχουν καταπατηθεί, και δεν υπάρχει κανείς που να ακούει, παρά μόνο όλοι γελούν και χλευάζουν. Ποια θα είναι η διέξοδος για εμάς; Από πού θα βρούμε σωτηρία; Έχουμε χαθεί, έχουμε ολοκληρωτικά καταστραφεί, έχουμε γίνει ο περίγελος των εχθρών μας, και ο χλευασμός των ειδωλολατρών και των δαιμόνων. Μεγαλαυχεί τώρα ο διάβολος, κομπάζει και χαίρεται· μέσα σε ντροπή και κατήφεια βρίσκονται όλοι οι άγγελοι στους οποίους έχει ανατεθεί η προστασία μας· δεν υπάρχει κανείς που να επιστρέφει με μετάνοια, μάταια έχουν δαπανηθεί όλα όσα έγιναν για εμάς, και εμείς σας δίνουμε την εντύπωση ότι λέμε ανοησίες;

Αυτά, λοιπόν, δεν είναι χειρότερα από την αιματοχυσία; Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και δεν υπάρχει πλέον κανένας δίκαιος ανάμεσα στους ανθρώπους. Τώρα ας φωνάξουμε και εμείς πρώτα για τον εαυτό μας. Αλλά συμμεριστείτε τον θρήνο μου. Ίσως κάποιοι να χλευάζουν και να γελούν. Διότι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να εντείνουμε τον θρήνο, επειδή σε τέτοιο βαθμό μαινόμαστε και παραλογιζόμαστε, και ούτε καν γνωρίζουμε ότι μαινόμαστε, αλλά αντίθετα γελούμε με εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να στενάζουμε. Αποκαλύπτεται, άνθρωπε, η οργή του Θεού ενάντια σε κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων. Ο Θεός θα έλθει φανερά, φωτιά θα προπορεύεται ενώπιόν Του, και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του· φωτιά θα καίει ενώπιόν Του, και ολόγυρά Του θα ξεσπάσει σφοδρή καταιγίδα.

Εάν λοιπόν η πορνεία είναι κάποιο μικρό και μέτριο αμάρτημα, και μάλιστα τέτοιου είδους πορνεία, ας επικρατήσει η ερμηνεία των δικών σας δασκάλων και ας σωθεί με την αγαθή σωτηρία εκείνος ο δάσκαλος που πόρνευσε. Εάν όμως ο λόγος φανερά αποβλέπει σε εκείνον, και το έργο και το αμάρτημά του συγκαταλέγεται στα θανάσιμα και στα ακραία κακά που ούτε καν μεταξύ των εθνικών δεν γίνονται εύκολα, ποιος λόγος απομένει πλέον ώστε να μην έχει το κύρος η Χρυσοστομική ερμηνεία και να θεωρείται ως σωτηρία μόνο αυτό, το να μην καταστραφεί μαζί με το έργο, αλλά να παραμείνει, ενώ το έργο έχει καταστραφεί, σαν κάποιος που έχει απανθρακωθεί και κατακαεί και πρόκειται να παραστεί ενώπιον του Κριτή των πάντων; Διότι εκείνο το πυρ είναι μόνο δοκιμαστικό, και όχι το ίδιο με εκείνο που θα δεχθεί αιωνίως τους αμαρτωλούς. Και ίσως ακριβώς για αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ λέει ότι «θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του», δηλαδή θα τους κατακάψει και θα τους σκοτεινιάσει και θα τους κάνει δύσμορφους, όπως είναι φυσικό για όσους έχουν καεί από φωτιά, αλλά δεν θα τους καταναλώσει ολοκληρωτικά. Και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ακολούθως, διαστέλλοντάς το από εκείνο το αιώνιο πυρ, στον λόγο του περί του βαπτίσματος, εξηγώντας τη διαφορά του πυρός, λέει: «είτε αυτό που θα πορευθεί προ του προσώπου του Κυρίου και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του, είτε το ακόμη πιο φοβερό από αυτά, το οποίο συντάσσεται με το ακοίμητο σκουλήκι, το οποίο δεν σβήνει, αλλά παραμένει αιώνια για τους πονηρούς».

«Φωτιά θα προπορευτεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του»· και ο Δανιήλ πάλι λέει: «Ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του». Διότι αυτή η φωτιά, τους μεν αγίους, επειδή δεν φέρουν πάνω τους κανένα έργο και γνώρισμα κακίας, θα τους καταστήσει λαμπρότερους, σαν τον χρυσό που δοκιμάστηκε σε καμίνι ή όπως λένε για τον αμίαντο λίθο, ο οποίος όταν βρίσκεται μέσα στη φωτιά φαίνεται να απανθρακώνεται, όταν όμως βγει από τη φωτιά, γίνεται καθαρότερος, σαν να έχει καθαριστεί με νερό, όπως ακριβώς συνέβη και με τα σώματα των τριών αγίων παίδων στη φλόγα της Βαβυλώνας. Τους δε αμαρτωλούς, οι οποίοι φέρουν μαζί τους την κακία σαν εύφλεκτη ύλη, αφού τους περικυκλώσει αυτή η φωτιά, θα τους αναφλέξει γρήγορα, και το μεν έργο τους, δηλαδή την πονηρή τους διάθεση ή ενέργεια, θα το κατακάψει και θα το αφανίσει τελείως, τους ίδιους δε θα τους αποστερήσει από αυτά που έφεραν πάνω τους, δηλαδή τα πονηρά φορτία, ωστόσο θα τους σώσει, δηλαδή θα τους διατηρήσει και θα τους φυλάξει στο διηνεκές, ώστε να μην καταστραφούν μαζί με την πονηρία.

Από τον ίδιο: Γνωρίζω πυρ όχι καθαρτήριο αλλά κολαστήριο, είτε το Σοδομιτικό, το οποίο πέφτει σαν βροχή σε όλους τους αμαρτωλούς αναμεμειγμένο με θειάφι και καταιγίδα, είτε αυτό που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του, είτε εκείνο που προπορεύεται ενώπιον του Κυρίου και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του, είτε το φοβερότερο από αυτά, το οποίο έχει συνταχθεί με τον ακοίμητο σκώληκα, το οποίο δεν σβήνει αλλά διαιωνίζεται για τους πονηρούς.

Το πυρ, το οποίο πορεύεται προ του προσώπου του Κυρίου και καταφλέγει τους εχθρούς Του, είναι οι ενέργειες του Θεού· διότι αυτές χαρακτηρίζουν το πρόσωπο του Θεού, όπως το αγαθό, το φιλάνθρωπο, το πράο και τα παρόμοια με αυτά. Αυτές, εκείνους μεν που έχουν οικειότητα προς αυτές τους φωτίζουν, ενώ εκείνους που έχουν αντίθετη διάθεση και έχουν αποξενωθεί από την ομοιότητα τους καταφλέγουν. Και αυτά τα είδη του πυρός δεν είπε ότι διαιωνίζονται, διότι, σύμφωνα με τον Γρηγόριο Νύσσης, πρέπει η φύση να ανακτήσει τις δικές της δυνάμεις και μέσω της επιγνώσεως να αποκατασταθεί σε εκείνο που είχε γίνει εξαρχής, ώστε ο Δημιουργός να αποδειχθεί αναίτιος της αμαρτίας. Εκείνο όμως το πυρ το χαρακτήρισε ως πιο φοβερό, το οποίο συντάσσεται με τον αιώνιο σκώληκα, και το οποίο δεν σβήνει αλλά διαιωνίζεται για τους πονηρούς· αυτό, όταν φανερώνεται το Θείο και προτίθεται προς απόλαυση στους αξίους, εκείνους που δεν ελάμπρυναν τους εαυτούς τους με τα αγαθά έργα, σαν σκουλήκι που ανακινεί συνεχώς τη μνήμη τους, και καθώς αναλογίζονται την αποτυχία και τη στέρηση του αγαθού, τους κατατρώει ατελείωτα και τους βασανίζει στο διηνεκές σφοδρότερα και από φωτιά.

Αμήν». Ερμηνεία και ερώτηση: Και πώς ο μεν Δαβίδ λέει ότι φωτιά θα προπορευτεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του, ο δε Δανιήλ ότι ποταμός φωτιάς κυλούσε μπροστά του, αυτός όμως είδε ποταμό ζωτικού ύδατος να αναβλύζει από τον θρόνο;

Ψαλμός 96ος. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν η γη αποκαθίστατο. Στους Εβραίους είναι ανεπίγραφος: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν τα πολλά νησιά». Ο παρών ψαλμός επιβεβαιώνει τα ισοδύναμα με τον προηγούμενο ψαλμό, σχετικά και με την ενανθρώπηση του Χριστού και με τη Δευτέρα Παρουσία Του. Γι' αυτό και προσθέτει: «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν Του», λέει, «και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του». Το δε «Φώτισαν οι αστραπές Του την οικουμένη», δηλώνει την αισθητή και νοητή δύναμη της χάρης, ότι δηλαδή οι πράξεις Του και τα θεϊκά σημεία «φώτισαν την οικουμένη» σαν αστραπές που καταυγάζουν, τις οποίες «είδε η γη και συγκλονίστηκε. Τα όρη σαν κερί έλιωσαν από το πρόσωπο του Κυρίου όλης της γης». Ως όρη, βέβαια, εννοεί τους τυράννους βασιλείς, οι οποίοι έλιωσαν από το πρόσωπο του Κυρίου Ιησού, ως αντίπαλοί Του, και έγιναν παρανάλωμα του αιώνιου πυρός. «Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη Του», δηλαδή οι απόστολοι, «και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα Του», δηλαδή μέσω «των σημείων που ακολουθούσαν» το κήρυγμα των μαθητών, όσοι τα έβλεπαν κατανοούσαν τη δόξα του κηρυττόμενου Χριστού. Και «ντροπιάζονταν όλοι όσοι προσκυνούσαν τα γλυπτά, όσοι καυχιόνταν για τα είδωλά τους», οι Μαξιμιανοί, οι Διοκλητιανοί, οι Ιουλιανοί, και όσοι ήταν ομόφρονες και συμμέτοχοι με αυτούς. «Προσκυνήστε Τον όλοι οι άγγελοί Του».

Ερμηνεία και ερώτηση. Και πώς ο μεν Δαβίδ λέει, «φωτιά θα προπορευθεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του», ο δε Δανιήλ ότι «ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του», ενώ αυτός είδε ποταμό ζωτικού ύδατος να αναβλύζει από τον θρόνο;

Του ιδίου: Λόγος προς τον βασιλιά κύρη Ισαάκιο τον Άγγελο· γράφτηκε δε και αυτός προσφάτως και όταν έγινε κριτής του βήλου. Θαυμάζοντας, από τη μια, την ταχύτητα και τη δύναμη του ήλιου, ο προφήτης και βασιλιάς Δαβίδ λέει, «Και αυτός, σαν νυμφίος που βγαίνει από τον νυμφώνα του, θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας να τρέξει τον δρόμο του· από την άκρη του ουρανού είναι η έξοδός του, και η κατάληξή του έως την άκρη του ουρανού· και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θέρμη του». Εγώ, από την άλλη, θειότατε βασιλιά, θεωρώντας μέγιστο θαύμα τους δικούς σου δρόμους και τις περιπολίες και τους ελιγμούς σου γύρω από την τετραμερή κοσμική κατάσταση, τους οποίους χάραξες οδηγώντας το άρμα της αυτοκρατορίας, προάγομαι να ψάλω τα ίδια μαζί με τον Δαβίδ· διότι και εσύ αγαλλίασες, ταχύς σαν γίγαντας, ωραίος σαν νυμφίος, για να διασχίσεις τα εκ διαμέτρου αντίθετα, θερμαίνοντας τα δικά μας, αλλά καταφλέγοντας τα εχθρικά· διότι και για τα δύο έχεις την ισχύ μέσω της οικειότητάς σου με τον Θεό, επειδή και ο ίδιος ο Θεός τέτοιος είναι στη φύση του και λέγεται· διότι δεν είναι μόνο το φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, αλλά και πυρ προπορεύεται από το πρόσωπό του και καταφλέγει ολόγυρα τους εχθρούς του.

Όπως ακριβώς, όταν συλλαμβάνεται ένας ληστής ή κατάδικος, δένεται και φρουρείται σε σκοτεινούς τόπους, αλλά δεν έχει βγει ακόμη απόφαση εναντίον του για να καεί ή να θανατωθεί, έτσι είναι και οι ψυχές των αμαρτωλών. Κρατούνται από τα πονηρά πνεύματα και τους αγγέλους των αριστερών, και προς το παρόν φυλάσσονται σε σκοτεινούς τόπους και παραμένουν δεμένες μέχρι την ημέρα της κρίσεως του Χριστού. Διότι εκείνοι που είναι ένοχοι για αμαρτίες θέλουν να ανεβούν στους ουρανούς, αλλά τραβιούνται κάτω από τα πονηρά πνεύματα, επειδή έγιναν υπήκοοι και δούλοι της αμαρτίας ενόσω βρίσκονταν ακόμη στη σάρκα. Υπάρχει δε και κάποια αποκάλυψη που λέει ότι δύο άγγελοι ακολουθούν τον άνθρωπο, ένας αγαθός και ένας πονηρός. Και όταν ο άνθρωπος πρόκειται να χωριστεί από το σώμα του, γίνεται σύγκριση της δικαιοσύνης και των αμαρτημάτων, και προς όποιο μέρος βαρύνει, εκεί κρατείται, είτε προς τα δεξιά είτε προς τα αριστερά. Όσοι όμως έχουν δεχθεί από αυτήν τη ζωή το σημείο και τη βασιλική εικόνα στις ψυχές τους, καθώς και το θείο και επουράνιο πυρ, σε αυτούς κατά τον χωρισμό τους από το σώμα δεν τολμούν να πλησιάσουν οι δαίμονες. Και αν ακόμη οι άρχοντές τους θελήσουν να πλησιάσουν πιο βίαια, κατακαίγονται από το πυρ. Διότι έχει γραφτεί: «και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του».