Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 96:4

Πυρ θα προπορευθεί ενώπιόν του. Διότι κατέκαψε με τη θεία του δύναμη κάθε πονηρή και αντίθετη ενέργεια. Οι αστραπές του φώτισαν την οικουμένη. Αστραπές του λέγει ότι είναι οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές, οι οποίοι σαν φως έλαμψαν σε όλη την υπ' ουρανόν.

{ "chunk_id": "", "translation": "Διότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος να ελευθερώσει όσους βρίσκονταν στη γη υποταγμένοι σε αυτόν, παρά μόνο αν άφηνε εναντίον του, σαν κάποια φωτιά, την οργή που καταναλώνει και αφανίζει. Έτσι, λοιπόν, ελευθέρωσε όσους είχαν υποταχθεί σε αυτόν, έσωσε αυτούς που βρίσκονταν στην αιχμαλωσία, ελευθέρωσε τους πλανημένους και τους κάλεσε στο φως της αλήθειας.] [<Φώτισαν οι αστραπές του την οικουμένη.> (B f. 391 b, H f. 458 Cord. Ανωνύμου.) Διότι φανερώθηκε η λάμψη του Χριστού σε όσους βρίσκονται σε όλη τη γη, και φώτισε τις καρδιές όλων. Και μετά από λίγο: Φαίνεται πως σε αυτά ο μακάριος Ψαλμωδός ονομάζει αστραπές του Χριστού εκείνους που ιερουργούν το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, δηλαδή τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές, στους οποίους και ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Διότι το μεν αληθινό φως είναι ο ίδιος ο Υιός, ο οποίος καταυγάζει κάθε λογική κτίση. Επειδή όμως έγιναν μέτοχοι του φωτός που προέρχεται από Αυτόν, και αυτοί λαμβάνουν την ονομασία φως του κόσμου. Αυτοί, λοιπόν, οι ιερουργοί των ευαγγελικών κηρυγμάτων έγιναν σαν αστραπές, διατρέχοντας τα πάντα κάτω από τον ουρανό, και στέλνοντας το θείο και νοητό φως στις καρδιές όσων μυσταγωγούνται.] [<Είδε, και σαλεύτηκε η γη.> (B f. 392, H f. 439. Cord. Ανωνύμου.) Το δε είδε, αντί του ανέβλεψε." }

Διότι, αφού προείπε ότι έλαμψαν οι αστραπές του στην οικουμένη, αποδεικνύει αμέσως πόσο ωφέλησε την υφήλιο η αποστολή από τον Χριστό των νοητών αστραπών, με τις οποίες λέγαμε ότι υποδηλώνονται οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές, με τις πάνσοφες μυσταγωγίες των οποίων ανέβλεψε η γη. Είναι δε και αυτό κατόρθωμα του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού.] <Τα όρη έλιωσαν σαν κερί.> (B f. 392, H f. 439.) Και ως όρη αναφέρει τις υψηλές και υπερήφανες αντίθετες δυνάμεις, δηλαδή τους κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, οι οποίοι εξαιτίας της πάρα πολύ μεγάλης υπερηφάνειάς τους παρομοιάζονται με όρη. Τις οποίες έλιωσε ο Σωτήρας σαν κερί, όπως η φωτιά που πέφτει πάνω στο κερί. [<Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του.> (B f. 392, H f. 439. Cord. Alterius.) Ουρανούς αναφέρει σε αυτά τα χωρία όχι το ίδιο το φυσικό στοιχείο, αλλά αυτούς που βρίσκονται στους ουρανούς, δηλαδή τους αγίους αγγέλους· αυτοί αναγγέλλουν τη δικαιοσύνη του Θεού και Πατέρα.

Φωτιά θα ανάψει ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του. Έλαμψαν οι αστραπές του στην οικουμένη· είδε και συγκλονίστηκε η γη. Τα όρη έλιωσαν σαν κερί από το πρόσωπο του Κυρίου, από το πρόσωπο του Κυρίου όλης της γης. Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του, και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του. Ας καταντροπιαστούν όλοι όσοι προσκυνούν τα γλυπτά, όσοι καυχώνται για τα είδωλά τους. Με αυτά υποδεικνύει τα φοβερά στοιχεία της ανταποδοτικής δυνάμεως, μέσω του πυρός και της αστραπής που διασχίζει τον ουρανό κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού· αποκαλύπτει όμως και την ευαγγελική φωταγωγία, ονομάζοντας αστραπές τους λόγους του θείου κηρύγματος, οι οποίοι εκλάμπουν σε ολόκληρη την οικουμένη. Διότι δεν λέμε, βέβαια, ότι έκανε λόγο για την αστραπή που εμφανίζεται κατά τις βροχές, αλλά με το όνομα της αστραπής υποδηλώνει την ανάλαμψη του θείου και νοητού φωτός· ή ονομάζει αστραπές του Χριστού αυτούς που ιερουργούν το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, δηλαδή τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές, οι οποίοι σαν φως καταύγασαν την οικουμένη· προς τους οποίους και ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι το αληθινό φως είναι ο ίδιος ο Υιός, ο οποίος καταφωτίζει κάθε λογική κτίση. Επειδή όμως έγιναν μέτοχοι του δικού Του φωτός και αυτοί, σύμφωνα με το ρητό: «Άνθρακες άναψαν από αυτόν», λαμβάνουν την ονομασία του φωτός του κόσμου.

Διότι, λέγει, νεφέλη και γνόφος βρίσκεται γύρω του. Και αφού υπέδειξε τα φοβερά στοιχεία της ανταποδοτικής του δύναμης, μέσω των οποίων λέει ότι «Πυρ θα προπορευθεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του», αποκαλύπτει τον ευαγγελικό φωτισμό, ονομάζοντας αστραπές τους λόγους του θείου κηρύγματος, οι οποίοι ακτινοβολούν σε όλη την οικουμένη. Διότι «Φώτισαν», λέγει, «οι αστραπές του την οικουμένη». Και αφού υπέδειξε το ύψος των ευαγγελικών μυστηρίων στη συνέχεια με το να πει ότι «Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του»· και αφού προανήγγειλε τόσο την καθαίρεση των ειδώλων όσο και τον αφανισμό αυτής της πλάνης, με όσα λέει: «Ας καταισχυνθούν όλοι όσοι προσκυνούν τα γλυπτά, όσοι καυχώνται για τα είδωλά τους», επισυνάπτει τη σφραγίδα των αγαθών, δηλαδή την ένσαρκη εμφάνιση του Κυρίου στους ανθρώπους, λέγοντας: «Φως ανέτειλε για τον δίκαιο και ευφροσύνη για τους ευθείς στην καρδιά».

Εσύ όμως, ούτε εκείνο το θεολογικό ρητό διαβάζοντας ποτέ κατανόησες, «ένας Θεός, που είναι πάνω από όλους και μέσα από όλους και μέσα σε όλους», ο οποίος εν μέρει μεν κατανοείται τώρα, εν μέρει αναζητείται, και κάποτε, όσο είναι δυνατόν, πρόκειται να κατανοηθεί· διότι «έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του», όπως λέει ο ψαλμωδός, αλλά και «οι αστραπές του φώτισαν την οικουμένη», και κανείς δεν έχει άγνοια του Θεού, ακόμη κι αν μερικοί από ηθελημένη κακία προσποιούνται ότι δεν γνωρίζουν. Διότι είναι «ήλιος δικαιοσύνης» που λάμπει άφθονα σε όλους, «πονηρούς και αγαθούς»· αλλά ενώ εκείνοι που ανοίγουν τα βλέφαρα γεμίζουν από τη ζωαρχική ακτίνα, οι πονηροί κλείνουν τα μάτια και προσποιούνται ότι δεν έχουν καμία απολύτως επίγνωση, και από την παρατεταμένη αποξένωση από το φως περιπίπτουν στη νοητική τύφλωση, πράγμα που από τη φύση του συμβαίνει και στη σωματική όραση. Εκείνος βέβαια, λόγω της υπερβολικής του λαμπρότητας, δεν επιτρέπει σε κανέναν να τον ατενίσει καθόλου, γι' αυτό και βρίσκεται υπεράνω κάθε έννοιας, και με αυτήν πάλι την υπερβολή φτάνει μέχρι και αυτούς που βλέπουν αμυδρά και εμφανίζεται σε όσους τον αναζητούν, ακόμη και στους έσχατους των λογικών όντων, όπως ακριβώς και ο αισθητός ήλιος επιδρά ακόμη και στα αδύναμα μάτια, αν και λόγω της υπερβολικής του λαμπρότητας δεν επιτρέπει καθόλου στην όραση να τον ατενίσει.

«Στον Δαβίδ, όταν η γη του εδραιώνεται»: Η προφητεία υποδηλώνει την παρθένο και Θεοτόκο· διότι και αυτή προέρχεται από τη γη και από τον Δαβίδ. Εδραιώθηκε δε, όταν επιλέχθηκε για τη διακονία του μυστηρίου. Θα σου τα φανερώσει δε το καθένα ο ψαλμός. «Ο Κύριος»: Και αυτή μεν η αισθητή γη ας αγάλλεται, διότι αγιάστηκε από τα πόδια του Θεού, αλλά ας αγάλλεται και ο άνθρωπος [διότι ο άνθρωπος είναι γη], επειδή ο Κύριος, ερχόμενος, τον έσωσε. «Ας ευφρανθούν»: Εννοεί τις εκκλησίες· διότι, όπως τα νησιά παραμένουν ακίνητα μέσα στη θάλασσα, έτσι και οι εκκλησίες παραμένουν ακίνητες μέσα στη βιοτική θάλασσα. «Νεφέλη»: Το δεσποτικό σώμα το ονομάζει νεφέλη, και «γνόφο» το ακατάληπτο του μυστηρίου· διότι μέσα στον γνόφο κανείς δεν μπορεί να δει. «Δικαιοσύνη»: Αναφέρεται στη δεσποτική σάρκα, η οποία κατόρθωσε την τελειότητα, έχοντας δικαιωθεί από τον Θεό. «Πυρ ενώπιόν του»: Το μυστήριο της θεότητας· διότι ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον, όπως αναφέρει η Γραφή. «Και θα καταφλέξει»: Διότι όλους όσοι αντιτάσσονταν στην παρουσία του Χριστού τους κατανάλωσε το πυρ, δηλαδή λόγω της υπερβολής του μυστηρίου περιήλθαν σε αμηχανία και δεν μπόρεσαν να σταθούν. «Έλαμψαν»: Οι απόστολοι άστραψαν το κήρυγμα του Ευαγγελίου· διότι μέσω αυτού φωτίστηκαν τα πάντα. «Είδε»: Η επίγεια πολιτεία, βλέποντας τα μυστήρια του Χριστού, σαλεύτηκε, δηλαδή μεταβλήθηκε. «Τα όρη»: Ποια όρη; Ο διάβολος και οι δαίμονες και οι υψηλόφρονες και οι υπερήφανοι εξαφανίστηκαν από τον φόβο της παρουσίας του Χριστού.

Ο θρόνος του είναι φλόγα φωτιάς, και οι τροχοί του φωτιά που φλέγεται. Ποταμός φωτιάς εκπορευόταν και κυλούσε μπροστά του. Οι αστραπές του φώτισαν την οικουμένη. Ως αστραπές του θα κατανοήσουμε τις λάμψεις του, οι οποίες δεν περιμένουν τον μέλλοντα αιώνα, αλλά από τώρα κιόλας φωτίζουν την οικουμένη. Βλέπεις λοιπόν τη διαφορά της φωτιάς. Διότι εκείνη που είναι δική του, φωτίζει· ενώ εκείνη που δεν είναι δική του, αλλά κινείται αντίθετα από αυτόν, καίει· διότι για αυτόν τον σκοπό έχει ταχθεί. Επομένως, ονομάζει αστραπές του τους αποστόλους, επειδή, έχοντας συμμετάσχει στο αληθινό φως, δικαίως ονομάζονται και οι ίδιοι φως· γι' αυτό και ο Κύριος τους έλεγε: Εσείς είστε το φως του κόσμου. —Είδε, και σείστηκε η γη.

Ψαλμός 96ος. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν η γη αποκαθίστατο. Στους Εβραίους είναι ανεπίγραφος: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν τα πολλά νησιά». Ο παρών ψαλμός επιβεβαιώνει τα ισοδύναμα με τον προηγούμενο ψαλμό, σχετικά και με την ενανθρώπηση του Χριστού και με τη Δευτέρα Παρουσία Του. Γι' αυτό και προσθέτει: «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν Του», λέει, «και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του». Το δε «Φώτισαν οι αστραπές Του την οικουμένη», δηλώνει την αισθητή και νοητή δύναμη της χάρης, ότι δηλαδή οι πράξεις Του και τα θεϊκά σημεία «φώτισαν την οικουμένη» σαν αστραπές που καταυγάζουν, τις οποίες «είδε η γη και συγκλονίστηκε. Τα όρη σαν κερί έλιωσαν από το πρόσωπο του Κυρίου όλης της γης». Ως όρη, βέβαια, εννοεί τους τυράννους βασιλείς, οι οποίοι έλιωσαν από το πρόσωπο του Κυρίου Ιησού, ως αντίπαλοί Του, και έγιναν παρανάλωμα του αιώνιου πυρός. «Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη Του», δηλαδή οι απόστολοι, «και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα Του», δηλαδή μέσω «των σημείων που ακολουθούσαν» το κήρυγμα των μαθητών, όσοι τα έβλεπαν κατανοούσαν τη δόξα του κηρυττόμενου Χριστού. Και «ντροπιάζονταν όλοι όσοι προσκυνούσαν τα γλυπτά, όσοι καυχιόνταν για τα είδωλά τους», οι Μαξιμιανοί, οι Διοκλητιανοί, οι Ιουλιανοί, και όσοι ήταν ομόφρονες και συμμέτοχοι με αυτούς. «Προσκυνήστε Τον όλοι οι άγγελοί Του».

Πρέπει, λοιπόν, να εξοριστεί πάρα πολύ μακριά το αλαζονικό φρόνημα, επειδή προκαλεί πτώση, και να οικειωθούμε το μετριοπαθές, διότι είναι σταθερό και γνωρίζει να στηρίζει, και μάλιστα πρέπει να εναρμονιστεί με την κοπτερή δύναμη του λόγου. Και πρέπει να παραλάβουμε αυτήν την άριστη συζυγία ή συμφυΐα, την αδαμάντινη άρπη του Ερμή, μέσω της οποίας ο θεϊκός Περσέας, ο πνευματικός άνθρωπος και πολεμιστής κατά του παραλόγου, αφού έχει αποκόψει όχι βέβαια μόνο μία από τις τρεις, αλλά και τις τρεις προαναφερθείσες Γοργόνειες κεφαλές της μοχθηρής επιθυμίας, θα μπορούσε να κατατροπώσει κάθε πάθος, το οποίο, βλέποντας την αποκοπή των κορυφών του, απολιθώθηκε και έμεινε εντελώς άπρακτο και ακίνητο. Αυτό ακριβώς το μετριόφρον και απαλλαγμένο από την έπαρση φρόνημα, ο λόγος γνωρίζει ότι είναι και πυρ, το οποίο κατακαίει τον επηρμένο όφι και εξολοθρεύει τελείως την ύδρα που γεννήθηκε από αυτόν, δηλαδή την πολυσχιδή κακία, όταν συνδυαστεί με την ορθή κρίση. Διότι η μεν αποκόπτει τη μοχθηρία, το δε δεν επιτρέπει τις παραφυάδες. Αυτό είναι και λαμπρό όχημα και όντως βασιλικό, το οποίο σαν φλόγα αναχαιτίζει όσους αντιτάσσονται, ενώ δεν γκρεμίζει τον ίδιο τον αναβάτη, όπως τον Φαέθοντα, εξαιτίας της αστάθειας, αλλά με πολλή ασφάλεια τον ανυψώνει στο ουράνιο ύψος, και τον καθιστά περιφανή μέχρι τα ίδια τα πέρατα της οικουμένης. Προς αυτόν, άλλωστε, ανακράζει και η προφητική μεγαληγορία: έλαμψαν οι αστραπές σου στην οικουμένη· κάθε γήινος άνθρωπος είδε και σαλεύθηκε και καταπλάγηκε.

Αναγγέλλει δε τον πρώτο σεισμό ο θεσπέσιος Δαβίδ με τούτα τα λόγια: «Από το πρόσωπο του Κυρίου σαλεύτηκε η γη, από το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ»· διότι προσθέτει: «Τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών». Και τον δεύτερο τον αναγγέλλει λέγοντας: «Προσφέρετε στον Κύριο οι πατριές των εθνών, και εισέλθετε στις αυλές του», αλλά όχι στην ιουδαϊκή και μοναδική αυλή· διότι αμέσως συνάπτει: «Ας σαλευτεί από το πρόσωπό του όλη η γη· πείτε στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε». Και πάλι: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν πολλά νησιά». Έπειτα: «Έλαμψαν οι αστραπές σου στην οικουμένη· είδε και σαλεύτηκε η γη». Και υπάρχουν πολλά τέτοια χωρία σε αυτόν. Και ο Ησαΐας λέει: «Όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη». Ο δε θεσπέσιος Παύλος καταγράφει ταυτόχρονα και τον δεύτερο και τον τρίτο σεισμό, όταν αναφωνεί τα λόγια του προφήτη Αγγαίου: «Του οποίου η φωνή σάλευσε τότε τη γη· τώρα όμως "ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό"». Τα ίδια παρουσιάζει να γράφει και ο θεολόγος Γρηγόριος.