Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 96:5

Τα όρη έλιωσαν σαν κερί από το πρόσωπο του Κυρίου. Ως όρη εννοεί τις αντίθετες δυνάμεις, οι οποίες έλιωσαν κι αυτές σαν κερί, προφανώς από το προαναφερθέν πυρ. Ό,τι παγώνει ο βορράς, αυτό το λιώνει ο νότος· γι' αυτό ορθώς λέγει η νύμφη στο Άσμα των Ασμάτων: Εξεγέρσου, βορρά, και έλα, νότε, διάπνευσε τον κήπο μου, και ας ρεύσουν τα αρώματά μου.

Πυρ και φλόγες είναι γι' αυτόν τα λόγια του Χριστού. Είναι αλήθεια, λοιπόν, ότι, καθώς λέει ο μακάριος Ψαλμωδός, «Τα όρη έλιωσαν από το πρόσωπο του Θεού». Διότι με τα όρη παρομοιάζει τις υψηλές και υπερήφανες δυνάμεις, δηλαδή τις πονηρές. Όμως, επειδή προσέκρουσαν στη δύναμη και την εξουσία του Σωτήρα μας σαν σε φωτιά, λιώνουν όπως το κερί. (A f. 127) Ρωτούσε ο Χριστός, και πρόσταξε να του πει ποιο είναι το όνομά του. Άραγε ρωτούσε επειδή δεν γνώριζε, και ζητούσε να μάθει όπως ένας από εμάς; Ωστόσο, πώς να μην είναι εντελώς ασύνετο το να εκφράσει ή να σκεφτεί κανείς κάτι τέτοιο; Διότι τα πάντα γνωρίζει ως Θεός, και εξετάζει καρδιές και νεφρούς. Ρωτούσε από οικονομία, για να μάθουμε ότι μεγάλο πλήθος δαιμόνων είχε καταλάβει την ψυχή ενός ανθρώπου. Επειδή δηλαδή ο Κύριος γνώριζε το πλήθος των ενοικούντων δαιμόνων, ενώ οι παριστάμενοι έβλεπαν μεν έναν άνδρα και άκουγαν μία φωνή να προφέρεται, λέγει: «Πες, ποιο είναι το όνομά σου», ώστε να μην απιστήσουν αν έλεγε ο ίδιος ότι είναι πολλοί, αλλά να ομολογήσουν εκείνοι ότι τυγχάνουν πολλοί. <Και τον παρακαλούσε να μην διατάξει, κ.λπ.> (B f. 82 b) Διότι, καθώς άλλοι είχαν ήδη αποσταλεί προηγουμένως, αυτοί που είχαν απομείνει έφριτταν μπροστά στο γεγονός. <Τον παρακαλούσαν να τους επιτρέψει να εισέλθουν σε εκείνους.> (A f. 127 b) Ζήτησε βέβαια η αγέλη των ακαθάρτων πνευμάτων την ίση και όμοια με αυτήν αγέλη των χοίρων. Και ο Χριστός συγκατένευσε από οικονομία, καίτοι δεν αγνοούσε αυτό που επρόκειτο να συμβεί από αυτούς.

Διότι, αφού προείπε ότι έλαμψαν οι αστραπές του στην οικουμένη, αποδεικνύει αμέσως πόσο ωφέλησε την υφήλιο η αποστολή από τον Χριστό των νοητών αστραπών, με τις οποίες λέγαμε ότι υποδηλώνονται οι άγιοι απόστολοι και ευαγγελιστές, με τις πάνσοφες μυσταγωγίες των οποίων ανέβλεψε η γη. Είναι δε και αυτό κατόρθωμα του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού.] <Τα όρη έλιωσαν σαν κερί.> (B f. 392, H f. 439.) Και ως όρη αναφέρει τις υψηλές και υπερήφανες αντίθετες δυνάμεις, δηλαδή τους κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, οι οποίοι εξαιτίας της πάρα πολύ μεγάλης υπερηφάνειάς τους παρομοιάζονται με όρη. Τις οποίες έλιωσε ο Σωτήρας σαν κερί, όπως η φωτιά που πέφτει πάνω στο κερί. [<Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του.> (B f. 392, H f. 439. Cord. Alterius.) Ουρανούς αναφέρει σε αυτά τα χωρία όχι το ίδιο το φυσικό στοιχείο, αλλά αυτούς που βρίσκονται στους ουρανούς, δηλαδή τους αγίους αγγέλους· αυτοί αναγγέλλουν τη δικαιοσύνη του Θεού και Πατέρα.

Φωτιά θα ανάψει ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του. Έλαμψαν οι αστραπές του στην οικουμένη· είδε και συγκλονίστηκε η γη. Τα όρη έλιωσαν σαν κερί από το πρόσωπο του Κυρίου, από το πρόσωπο του Κυρίου όλης της γης. Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του, και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του. Ας καταντροπιαστούν όλοι όσοι προσκυνούν τα γλυπτά, όσοι καυχώνται για τα είδωλά τους. Με αυτά υποδεικνύει τα φοβερά στοιχεία της ανταποδοτικής δυνάμεως, μέσω του πυρός και της αστραπής που διασχίζει τον ουρανό κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού· αποκαλύπτει όμως και την ευαγγελική φωταγωγία, ονομάζοντας αστραπές τους λόγους του θείου κηρύγματος, οι οποίοι εκλάμπουν σε ολόκληρη την οικουμένη. Διότι δεν λέμε, βέβαια, ότι έκανε λόγο για την αστραπή που εμφανίζεται κατά τις βροχές, αλλά με το όνομα της αστραπής υποδηλώνει την ανάλαμψη του θείου και νοητού φωτός· ή ονομάζει αστραπές του Χριστού αυτούς που ιερουργούν το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα, δηλαδή τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές, οι οποίοι σαν φως καταύγασαν την οικουμένη· προς τους οποίους και ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι το αληθινό φως είναι ο ίδιος ο Υιός, ο οποίος καταφωτίζει κάθε λογική κτίση. Επειδή όμως έγιναν μέτοχοι του δικού Του φωτός και αυτοί, σύμφωνα με το ρητό: «Άνθρακες άναψαν από αυτόν», λαμβάνουν την ονομασία του φωτός του κόσμου.

«Στον Δαβίδ, όταν η γη του εδραιώνεται»: Η προφητεία υποδηλώνει την παρθένο και Θεοτόκο· διότι και αυτή προέρχεται από τη γη και από τον Δαβίδ. Εδραιώθηκε δε, όταν επιλέχθηκε για τη διακονία του μυστηρίου. Θα σου τα φανερώσει δε το καθένα ο ψαλμός. «Ο Κύριος»: Και αυτή μεν η αισθητή γη ας αγάλλεται, διότι αγιάστηκε από τα πόδια του Θεού, αλλά ας αγάλλεται και ο άνθρωπος [διότι ο άνθρωπος είναι γη], επειδή ο Κύριος, ερχόμενος, τον έσωσε. «Ας ευφρανθούν»: Εννοεί τις εκκλησίες· διότι, όπως τα νησιά παραμένουν ακίνητα μέσα στη θάλασσα, έτσι και οι εκκλησίες παραμένουν ακίνητες μέσα στη βιοτική θάλασσα. «Νεφέλη»: Το δεσποτικό σώμα το ονομάζει νεφέλη, και «γνόφο» το ακατάληπτο του μυστηρίου· διότι μέσα στον γνόφο κανείς δεν μπορεί να δει. «Δικαιοσύνη»: Αναφέρεται στη δεσποτική σάρκα, η οποία κατόρθωσε την τελειότητα, έχοντας δικαιωθεί από τον Θεό. «Πυρ ενώπιόν του»: Το μυστήριο της θεότητας· διότι ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον, όπως αναφέρει η Γραφή. «Και θα καταφλέξει»: Διότι όλους όσοι αντιτάσσονταν στην παρουσία του Χριστού τους κατανάλωσε το πυρ, δηλαδή λόγω της υπερβολής του μυστηρίου περιήλθαν σε αμηχανία και δεν μπόρεσαν να σταθούν. «Έλαμψαν»: Οι απόστολοι άστραψαν το κήρυγμα του Ευαγγελίου· διότι μέσω αυτού φωτίστηκαν τα πάντα. «Είδε»: Η επίγεια πολιτεία, βλέποντας τα μυστήρια του Χριστού, σαλεύτηκε, δηλαδή μεταβλήθηκε. «Τα όρη»: Ποια όρη; Ο διάβολος και οι δαίμονες και οι υψηλόφρονες και οι υπερήφανοι εξαφανίστηκαν από τον φόβο της παρουσίας του Χριστού.

Από προσώπου: Διότι αναγνώρισαν ότι αυτός που φανερώθηκε είναι Κύριος όλης της γης και δεν έχουν τόπο πάνω στη γη. Ανήγγειλαν: Και οι αισθητοί ουρανοί μέσα από το έργο τους υποδεικνύουν τον Κτίστη· εξάλλου οι απόστολοι ανήγγειλαν τη δικαιοσύνη σε όλα τα έθνη. Και είδαν: Μέσα από το κήρυγμα των αποστόλων. Ας αισχυνθούν: Διότι όλοι όσοι προσκυνούν τα γλυπτά είδωλα, βλέποντας τη χάρη του Θεού, έσβησαν. Εκείνοι που καυχώνται: Οι οποίοι έλεγαν: αυτοί είναι οι θεοί μας. Όμως αυτοί δεν ήταν θεοί, αλλά είδωλα κωφά. Προσκυνήστε: Διότι όλοι όσοι πίστεψαν στην επιφάνειά του ονομάστηκαν άγγελοι· διότι αυτοί προσκύνησαν εν αληθεία. Άκουσε: Η Εκκλησία. Διότι η Σιών ερμηνεύεται ως σκοπιά· διότι η Εκκλησία εποπτεύει όλα όσα βρίσκονται μέσα μας, ως μητέρα όλων. Και αγαλλίασαν: Οι εκκλησίες, καθώς συγκροτούνται από την ομολογία της πίστεως·

Διότι συμφέρει σε αυτό που στέκεται ασταθώς να κλονιστεί, ώστε να αποκτήσει πιο σταθερή στάση, επειδή και οι οικοδόμοι, όποιους σαθρούς τοίχους βρουν, τους κλονίζουν, θέλοντας να τους μετατρέψουν προς το καλύτερο. Γι' αυτό και η γη, δηλαδή η ανθρωπότητα, συγκλονίστηκε από τη διδασκαλία των αποστόλων, ώστε στη Θεσσαλονίκη να λένε για τον Παύλο και τον Σίλα: «Αυτοί που αναστάτωσαν την οικουμένη, ήρθαν και εδώ»· ώστε να γίνει πιο σταθερή. Τα όρη έλιωσαν σαν κερί από το πρόσωπο του Κυρίου, από το πρόσωπο του Κυρίου όλης της γης.

Όπως ακριβώς τα όρη είναι ψηλότερα από τη γη, έτσι και οι προφήτες είναι ψηλότεροι από τους άλλους ανθρώπους, και για τον λόγο αυτό ονομάζονται όρη. Εύλογα, λοιπόν, κατά την έλευση του Μονογενούς, ο οποίος δηλαδή είναι Κύριος της ανθρωπότητας, της οποίας λαμβάνοντας την απαρχή έγινε Κύριος όλου του φυράματος, οι προφήτες έλιωσαν σαν το κερί. Διότι προηγουμένως η προφητεία τους ήταν συμπυκνωμένη στο γράμμα, ώστε να είναι ακατανόητη σε όσους τη μελετούσαν. Με την έλευση του Μονογενούς, έλιωσε, δηλαδή έγινε εύπλαστη, ώστε όλοι να τη χρησιμοποιούν σύμφωνα με τα χρώματα του μυστηρίου του Μονογενούς, και μέσω αυτής, όπως ακριβώς μέσω ενός κεριού που θερμάνθηκε στη φωτιά, να διαμορφώνουν τις Δεσποτικές εικόνες.

Διότι έλειωσε, λέει, από το πρόσωπο του Κυρίου, δηλαδή από την ενέργεια του Πνεύματος. Επειδή ακριβώς εδώ ονομάζει δύο φορές το πρόσωπο του Κυρίου, είναι σαφές ότι πρόσωπο μεν του Πατρός ονομάζει τον Υιό, και πρόσωπο του Υιού το Πνεύμα. Ώστε το προφητικό κερί να μην λειώσει μόνο με την έλευση του Μονογενούς, αλλά και με τη χορηγία του Πνεύματος. Διότι, ακόμη και όταν ήλθε ο Χριστός, δεν μπορούσαν να κατανοήσουν τις προφητείες για αυτόν, εάν δεν τους έδινε τη χορηγία του Πνεύματος. Το δηλώνει δε ο Κύριος λέγοντας προς αυτούς: «Ω ανόητοι και βραδείς στην καρδιά στο να κατανοήσετε όλα όσα ελάλησαν οι προφήτες». Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη του, και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα του. Αν και πολλές φορές οι ουρανοί ανήγγειλαν τη δικαιοσύνη του Θεού, δηλαδή τον Χριστό, διότι ήλθε από αυτούς φωνή: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», όχι μόνο κατά το βάπτισμα, αλλά και στο όρος Θαβώρ. Και πάλι, όταν ο Χριστός φώναξε προς τον Πατέρα: «Πατέρα, δόξασέ σου τον Υιό», ακούστηκε κάποια φωνή από τους ουρανούς: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». Αλλά όμως, οι ουρανοί που αναγγέλλουν τη δικαιοσύνη του Θεού, είναι κυρίως οι απόστολοι, διότι δεν ήταν χοϊκοί, αλλά ουράνιοι. Γι' αυτό και ονομάζονται ουρανοί.

Ψαλμός 96ος. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν η γη αποκαθίστατο. Στους Εβραίους είναι ανεπίγραφος: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν τα πολλά νησιά». Ο παρών ψαλμός επιβεβαιώνει τα ισοδύναμα με τον προηγούμενο ψαλμό, σχετικά και με την ενανθρώπηση του Χριστού και με τη Δευτέρα Παρουσία Του. Γι' αυτό και προσθέτει: «Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν Του», λέει, «και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του». Το δε «Φώτισαν οι αστραπές Του την οικουμένη», δηλώνει την αισθητή και νοητή δύναμη της χάρης, ότι δηλαδή οι πράξεις Του και τα θεϊκά σημεία «φώτισαν την οικουμένη» σαν αστραπές που καταυγάζουν, τις οποίες «είδε η γη και συγκλονίστηκε. Τα όρη σαν κερί έλιωσαν από το πρόσωπο του Κυρίου όλης της γης». Ως όρη, βέβαια, εννοεί τους τυράννους βασιλείς, οι οποίοι έλιωσαν από το πρόσωπο του Κυρίου Ιησού, ως αντίπαλοί Του, και έγιναν παρανάλωμα του αιώνιου πυρός. «Ανήγγειλαν οι ουρανοί τη δικαιοσύνη Του», δηλαδή οι απόστολοι, «και είδαν όλοι οι λαοί τη δόξα Του», δηλαδή μέσω «των σημείων που ακολουθούσαν» το κήρυγμα των μαθητών, όσοι τα έβλεπαν κατανοούσαν τη δόξα του κηρυττόμενου Χριστού. Και «ντροπιάζονταν όλοι όσοι προσκυνούσαν τα γλυπτά, όσοι καυχιόνταν για τα είδωλά τους», οι Μαξιμιανοί, οι Διοκλητιανοί, οι Ιουλιανοί, και όσοι ήταν ομόφρονες και συμμέτοχοι με αυτούς. «Προσκυνήστε Τον όλοι οι άγγελοί Του».