Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 97:5

Ψάλτε στον Θεό μας με κιθάρα. Ως κιθάρα εννοεί την αρμονία του σώματος με την ψυχή. Όσο για το «με σφυρήλατες σάλπιγγες και με ήχο κεράτινης σάλπιγγας», μέσω των σφυρήλατων σαλπίγγων υποδηλώνει το δοκιμασμένο στο πυρ και εκτεταμένο του ευαγγελικού κηρύγματος· ενώ μέσω των κεράτινων υποδηλώνει το βασιλικό στοιχείο, καθόσον οι βασιλείς χρίονταν με κέρας. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και με κεράτινη σάλπιγγα πραγματοποιούσαν την ανακήρυξη της βασιλείας.

Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη, υμνήστε, και αγαλλιάστε και ψάλτε. Ψάλτε στον Κύριο με κιθάρα, με κιθάρα και με φωνή ψαλμού, με σφυρήλατες σάλπιγγες και με ήχο κεράτινης σάλπιγγας. Αλαλάξτε ενώπιον του Βασιλέως Κυρίου, και τα εξής.

Ψαλμός του Δαβίδ. Στον Χριστό αφιερώθηκε ο ψαλμός· αποτελεί δε και προτροπή προς τους πιστούς. «Ψάλατε» Εννοεί το άσμα της χάριτος, το οποίο ψάλλουν οι πιστοί [καθημερινά] κατά τα μυστήρια. «Διότι θαυμαστά [εποίησε]» Ποια είναι αυτά; Το ότι γεννήθηκε από παρθένο, εμφανίστηκε στη γη ως άνθρωπος, σταυρώθηκε πάνω στο ξύλο, αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανήλθε στους ουρανούς. «Έσωσε» Αφού πλήγωσε με τον σταυρό τον διάβολο και συνέτριψε τον άδη και έσωσε τον άνθρωπο. «Εγνώρισε» Αφού φανέρωσε σε όλους τον σταυρό και τη χάρη των ευαγγελίων. «Αποκάλυψε» Αφού έσωσε τα έθνη από την ειδωλολατρική μανία και τα φώτισε με τη χάρη. «Ενθυμήθηκε» Διότι και από τους Ιουδαίους [κάποιοι] πίστεψαν, και τους δέχθηκε ο Χριστός και δεν τους απέρριψε. «Και την αλήθεια» Διότι διαφύλαξε την αλήθεια για την Εκκλησία· διότι οίκος του Χριστού είναι η Εκκλησία. Επειδή Ισραήλ ερμηνεύεται «είδος Θεού», που είναι ο Χριστός. «Είδαν» Διότι στα πέρατα της γης έγινε γνωστό το σημείο του σταυρού, το οποίο είναι η σωτηρία. «Αλαλάξτε» Διότι, αφότου φανερώθηκε ο σταυρός, δεν παύουν πλέον οι πιστοί να αλαλάζουν προς τον Θεό (τον Κύριο) με ψαλμούς και ύμνους. «Ψάλατε» Ψάλατε με θέρμη, λέγει, ψάλλοντας με αγαλλίαση και ευφροσύνη. «Ψάλατε» Δηλαδή με την ψυχή· διότι κιθάρα είναι η ψυχή, και πλήκτρο η γλώσσα. Διότι χωρίς αυτήν η ψυχή δεν μπορεί να μιλήσει. «Εν κιθάρα» Με την ψυχή και (δηλαδή με) δυνατή φωνή πρέπει να υμνούμε τον Θεό, διότι έκανε θαυμαστά έργα για το γένος των ανθρώπων.

2. Διότι αυτό είναι εκείνο για το οποίο τώρα ο προφήτης εκπλήσσεται, για το οποίο και ο Κύριος με θαυμασμό έλεγε: Για κρίση ήλθα εγώ σε τούτο τον κόσμο, για να βλέπουν όσοι δεν βλέπουν, και όσοι βλέπουν να γίνουν τυφλοί. Αλαλάξτε προς τον Κύριο, πάσα η γη. Δικαίως, επειδή τα αγαθά είναι κοινά· διότι το τετελεσμένο μυστήριο δεν αφορά πλέον μία χώρα, όπως την Ιουδαία, ή ένα έθνος, αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα, για το οποίο και θέλει να αλαλάζουν ως νικητές σε έναν κοινό πόλεμο. Διότι ως «γη» ονόμασε τον άνθρωπο γενικά, όπως στα όσα ακολουθούν λέγεται με μεγαλύτερη σαφήνεια. Ψάλτε ωδές, και αγαλλιάσθε, και ψάλατε. Επομένως, δεν πρόκειται να μιλήσει για το στοιχείο της ξηράς, αλλά για τους ανθρώπους. Γι' αυτόν τον λόγο απευθύνεται προς αυτούς ως προς πλήθος· και προστάζει πρώτα να ψάλλουν ωδές, και μετά από αυτό να αγαλλιούν, έπειτα δε πρόσθεσε το να ψάλλουν, ώστε να έχουμε τη δοξολογία προς αυτόν ως αρχή και τέλος της χαράς του Θεού. Ψάλατε στον Κύριο με κιθάρα, με κιθάρα και φωνή ψαλμού, με σφυρήλατες σάλπιγγες, και με φωνή κεράτινης σάλπιγγας. Αλαλάξτε ενώπιον του βασιλέως Κυρίου. Αν και υπήρξε εποχή που χρησιμοποιούσαν αυτά τα όργανα για τη δοξολογία του Θεού, εμείς όμως ας νοήσουμε ως κιθάρα τη συμφωνία των αρετών, η οποία δεν κατορθώνεται διαφορετικά, παρά μόνον όταν νεκρώσουμε τη σάρκα, ώστε μέσα σε αυτές, δίκην χορδών, να παράγεται ο φθόγγος των αρετών, και να αναπέμπεται στον ουρανό φωνή ψαλμού αρεστή στον Θεό.

Παραγγέλλει δε πρώτα να ψάλλουμε, και μετά να αγαλλιάζουμε. Έπειτα πρόσθεσε το ψάλλειν, ώστε να έχουμε τη δοξολογία προς Αυτόν ως αρχή και τέλος της χαράς του Θεού. «Ψάλατε στον Κύριο με κιθάρα.» Ονομάζει κιθάρα την Παλαιά Διαθήκη, διότι σε αυτήν έχει διαταχθεί η ψαλμωδία. Σάλπιγγες δε ονομάζει τα Ευαγγέλια, μέσω των οποίων δικαίως παραγγελλόμαστε να αλαλάζουμε με χαρά ενώπιον του Βασιλέως, δηλαδή του Χριστού, αφού νικήσαμε τους νοητούς εχθρούς μέσω της ευαγγελικής πολιτείας. Γι' αυτόν τον λόγο μνημόνευσε πολλές σάλπιγγες αλλά και μία, επειδή και το Ευαγγέλιο, αν και είναι ένα ως προς τη δύναμη, έχει γίνει τέσσερα λόγω εκείνων που το εξέθεσαν γραπτώς. «Οι ποταμοί θα χτυπήσουν τα χέρια.» Θα μπορούσες να πεις ότι εννοεί τις ενέργειες του Πνεύματος, οι οποίες λέγονταν ότι χτυπούν τα χέρια, καθώς συνενώθηκαν σε ένα κατά τον καιρό της παρουσίας του Χριστού. Για τις οποίες έλεγε:

Ο αλαλαγμός είναι μια πιο δυνατή φωνή και, όπως ακριβώς ο Θεός φανέρωσε τη σωτηρία του σε όλη τη γη, έτσι και όλη η γη οφείλει να τον επευφημεί με πνευματικές ωδές. «Ψάλτε και αγαλλιαστείτε και ψάλτε στον Κύριο με κιθάρα και με φωνή ψαλμού».

Ο ψαλμός είναι ένα δεκάχορδο μουσικό όργανο με γλυκό ήχο, το οποίο κατασκεύασε παλαιά ο Ιουβάλ, ο απόγονος του Κάιν, και αργότερα χρησιμοποιούσε ο Δαβίδ για μελωδία όταν έψαλλε άσματα προς τον Θεό. Γι' αυτό και το βιβλίο των ασμάτων του το ονόμασε Ψαλτήριο, συνώνυμο με το ψαλτικό όργανο, για το οποίο και τώρα είπε «με κιθάρα και με φωνή ψαλμού». Προτρέπει να ψάλλουν στον Θεό και με άλλα μουσικά όργανα, τα οποία όμως τώρα δεν χρησιμοποιεί η Εκκλησία του Θεού, αλλά αναπέμπει στον Θεό πνευματικές ωδές ψάλλοντας με ησυχία, ευλάβεια και σύνεση. «Ας σαλευθεί από το πρόσωπό του η θάλασσα και όλοι όσοι κατοικούν στην οικουμένη». Εδώ αινίχθηκε την ένσαρκη οικονομία του Χριστού. «Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν όλοι μαζί». Διότι οι αισθητοί ποταμοί δεν έχουν χέρια ούτε χειροκροτούν· αλλά οι νοητοί ποταμοί, οι θείοι απόστολοι, με το χέρι των πύρινων γλωσσών του Πνεύματος, αντήχησαν σε όλα τα έθνη το σωτήριο κήρυγμα. «Τα όρη θα αγαλλιάσουν» από το πρόσωπο του Κυρίου, «διότι έρχεται να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, και τους λαούς με ευθύτητα». Πώς θα αγαλλιάσουν τα όρη;