Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 97:6

Ψάλτε στον Θεό μας με κιθάρα. Ως κιθάρα εννοεί την αρμονία του σώματος με την ψυχή. Όσο για το «με σφυρήλατες σάλπιγγες και με ήχο κεράτινης σάλπιγγας», μέσω των σφυρήλατων σαλπίγγων υποδηλώνει το δοκιμασμένο στο πυρ και εκτεταμένο του ευαγγελικού κηρύγματος· ενώ μέσω των κεράτινων υποδηλώνει το βασιλικό στοιχείο, καθόσον οι βασιλείς χρίονταν με κέρας. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και με κεράτινη σάλπιγγα πραγματοποιούσαν την ανακήρυξη της βασιλείας.

Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη, υμνήστε, και αγαλλιάστε και ψάλτε. Ψάλτε στον Κύριο με κιθάρα, με κιθάρα και με φωνή ψαλμού, με σφυρήλατες σάλπιγγες και με ήχο κεράτινης σάλπιγγας. Αλαλάξτε ενώπιον του Βασιλέως Κυρίου, και τα εξής.

Και μάρτυρας είναι ο ίδιος, ανακράζοντας διά του προφήτου: «Απομάκρυνε από εμάς τον ήχο των ωδών σου, και τη φωνή των οργάνων σου δεν θα την ακούσω». «Με σάλπιγγες σφυρήλατες και με φωνή κεράτινης σάλπιγγας». Σφυρήλατες σάλπιγγες ονομάζονται οι λόγοι των αποστόλων του Σωτήρος μας, εξαιτίας του δοκιμασμένου και πυρωμένου της πίστης τους· κεράτινες δε, εξαιτίας του πρακτικού τους χαρακτήρα. Διότι οι κεράτινες σάλπιγγες προέρχονται από βόδια, και το βόδι είναι ζώο εργατικό.

«Με σάλπιγγες»: Όπως τότε, λέει, οι Ισραηλίτες ηχούσαν με τις σάλπιγγες (και λέγοντας «ελατές» εννοεί τις σφυρήλατες χάλκινες και τις κεράτινες), έτσι και ο πιστός λαός ήχησε με τις νοητές σάλπιγγες, δηλαδή τις ευαγγελικές φωνές. Διότι αυτές είναι ισχυρές σαν τον χαλκό, και «κεράτινες» χάρη στον σταυρό· διότι ο σταυρός είναι το «κέρας» (η δύναμη), ως αρχή των πάντων. «Αλαλάξτε»: Δηλαδή ακατάπαυστα [πρέπει οι πιστοί να υμνούν μέσα στον ναό του Κυρίου]. «Ας σαλευτεί»: Το βάπτισμα και η χάρη που υπάρχει μέσα σε αυτό. Διότι είναι «θάλασσα», καθώς κυματίζεται πλούσια σε όλη την οικουμένη από το Άγιο Πνεύμα. «Η οικουμένη»: Διότι ολόκληρη η γη και οι άνθρωποί της αναστατώνονται κατά την ώρα του βαπτίσματος, για το ποιος θα λάβει πρώτος τη χάρη. «Οι ποταμοί»: Επιδοκιμάζοντας το θαύμα που τελείται στον Ιορδάνη, καθένας από τους ποταμούς λογάριαζε τη χάρη για τον εαυτό του. Να εννοήσεις, επίσης, και τα δάκρυα της μετάνοιας που ρέουν σαν ποτάμια. «Τα όρη»: Είναι οι προφήτες· διότι στη Γραφή ονομάζονται όρη, επειδή δίδαξαν μεγάλα δόγματα και επειδή αναδείχθηκαν ως όρη των δογμάτων. «Διότι ήρθε»: Διότι ήρθε και έκρινε τη γήινη πολιτεία, μεταβάλλοντάς την προς τη χάρη. «Θα κρίνει»: Έχοντας τη νομοθετήσει με δικαιοσύνη. «Και λαούς»: Τους λαούς της οικουμένης, κατευθύνοντάς τους σύμφωνα με το Ευαγγέλιο.

2. Διότι αυτό είναι εκείνο για το οποίο τώρα ο προφήτης εκπλήσσεται, για το οποίο και ο Κύριος με θαυμασμό έλεγε: Για κρίση ήλθα εγώ σε τούτο τον κόσμο, για να βλέπουν όσοι δεν βλέπουν, και όσοι βλέπουν να γίνουν τυφλοί. Αλαλάξτε προς τον Κύριο, πάσα η γη. Δικαίως, επειδή τα αγαθά είναι κοινά· διότι το τετελεσμένο μυστήριο δεν αφορά πλέον μία χώρα, όπως την Ιουδαία, ή ένα έθνος, αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα, για το οποίο και θέλει να αλαλάζουν ως νικητές σε έναν κοινό πόλεμο. Διότι ως «γη» ονόμασε τον άνθρωπο γενικά, όπως στα όσα ακολουθούν λέγεται με μεγαλύτερη σαφήνεια. Ψάλτε ωδές, και αγαλλιάσθε, και ψάλατε. Επομένως, δεν πρόκειται να μιλήσει για το στοιχείο της ξηράς, αλλά για τους ανθρώπους. Γι' αυτόν τον λόγο απευθύνεται προς αυτούς ως προς πλήθος· και προστάζει πρώτα να ψάλλουν ωδές, και μετά από αυτό να αγαλλιούν, έπειτα δε πρόσθεσε το να ψάλλουν, ώστε να έχουμε τη δοξολογία προς αυτόν ως αρχή και τέλος της χαράς του Θεού. Ψάλατε στον Κύριο με κιθάρα, με κιθάρα και φωνή ψαλμού, με σφυρήλατες σάλπιγγες, και με φωνή κεράτινης σάλπιγγας. Αλαλάξτε ενώπιον του βασιλέως Κυρίου. Αν και υπήρξε εποχή που χρησιμοποιούσαν αυτά τα όργανα για τη δοξολογία του Θεού, εμείς όμως ας νοήσουμε ως κιθάρα τη συμφωνία των αρετών, η οποία δεν κατορθώνεται διαφορετικά, παρά μόνον όταν νεκρώσουμε τη σάρκα, ώστε μέσα σε αυτές, δίκην χορδών, να παράγεται ο φθόγγος των αρετών, και να αναπέμπεται στον ουρανό φωνή ψαλμού αρεστή στον Θεό.

Επειδή δε μετά την κιθάρα μνημόνευσε σάλπιγγα, κιθάρα άρα ονομάζει την Παλαιά Διαθήκη, στην οποία πρόσταξε να ψάλλουν (διότι από αυτήν προέρχεται η ψαλμωδία)· σάλπιγγες δε τα Ευαγγέλια, στα οποία εύλογα προσταζόμαστε να αλαλάζουμε ενώπιον του βασιλέως Κυρίου, δηλαδή του Χριστού, ως νικητές των εχθρών διαμέσου της ευαγγελικής πολιτείας. Μνημόνευσε δε για αυτόν τον λόγο πολλές σάλπιγγες και μία, επειδή και το Ευαγγέλιο, ενώ είναι ένα ως προς τη δύναμη, έχει γίνει τέσσερα εξαιτίας των ευαγγελιστών που το συνέγραψαν. Δες δε την ακρίβεια του προφητικού λόγου. Διότι τις σάλπιγγες, οι οποίες αναφέρονται στον πληθυντικό και εκλαμβάνονται ως τα πρόσωπα εκείνων που τα συνέταξαν, τις ονομάζει ελατές, δηλαδή σφυρηλατημένες· διότι σφυρηλατήθηκαν οι γλώσσες των ευαγγελιστών με τη χορηγία του Πνεύματος. Τη σάλπιγγα δε κεράτινη· διότι αυτό είναι ο ευαγγελικός λόγος και το μυστήριο σε αυτόν, επειδή έχει ως κεφαλή τον Χριστό, ο οποίος αναγκαίως ονομάζεται κέρας· διότι μέσω αυτού λάβαμε τη δύναμη να καταβάλλουμε τους εχθρούς. Σε αυτό λοιπόν το Ευαγγέλιο αναγκαίως απένειμε τη φωνή, λέγοντας «Με φωνή σάλπιγγας κεράτινης», επειδή, αν και εξέθεσε την ιστορία πολλών, ωστόσο μέσα από όλους ακούγεται η φωνή ενός Ευαγγελίου, καθώς συνέγραψαν με συμφωνία το μυστήριο. Ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν.

Παραγγέλλει δε πρώτα να ψάλλουμε, και μετά να αγαλλιάζουμε. Έπειτα πρόσθεσε το ψάλλειν, ώστε να έχουμε τη δοξολογία προς Αυτόν ως αρχή και τέλος της χαράς του Θεού. «Ψάλατε στον Κύριο με κιθάρα.» Ονομάζει κιθάρα την Παλαιά Διαθήκη, διότι σε αυτήν έχει διαταχθεί η ψαλμωδία. Σάλπιγγες δε ονομάζει τα Ευαγγέλια, μέσω των οποίων δικαίως παραγγελλόμαστε να αλαλάζουμε με χαρά ενώπιον του Βασιλέως, δηλαδή του Χριστού, αφού νικήσαμε τους νοητούς εχθρούς μέσω της ευαγγελικής πολιτείας. Γι' αυτόν τον λόγο μνημόνευσε πολλές σάλπιγγες αλλά και μία, επειδή και το Ευαγγέλιο, αν και είναι ένα ως προς τη δύναμη, έχει γίνει τέσσερα λόγω εκείνων που το εξέθεσαν γραπτώς. «Οι ποταμοί θα χτυπήσουν τα χέρια.» Θα μπορούσες να πεις ότι εννοεί τις ενέργειες του Πνεύματος, οι οποίες λέγονταν ότι χτυπούν τα χέρια, καθώς συνενώθηκαν σε ένα κατά τον καιρό της παρουσίας του Χριστού. Για τις οποίες έλεγε: