Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 98:1

Ψαλμός του Δαβίδ, 98ος. Υπόθεση. Και αυτός ο ψαλμός υποδηλώνει τη βασιλεία του Χριστού και την αυθάδεια των αρχιερέων. «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί». Είναι ο Χριστός, του οποίου τη βασιλεία δεν αποδέχονται οι Ιουδαίοι, οργιζόμενοι. «Αυτός που κάθεται επί των χερουβίμ, ας σειστεί η γη». Διότι αυτός ακριβώς που πρόκειται να βασιλεύσει κατά τους έσχατους χρόνους επί της γης, είναι εκείνος που επιβαίνει στα χερουβίμ, εξαιτίας του οποίου και σείστηκε η γη. Λέει, λοιπόν: Εσύ είσαι αυτός που βρίσκεται πάνω στα χερουβίμ, ο οποίος και μετέβαλες την εδραιωμένη στο κακό στάση της γης, όταν έγινες όμοιος με εμάς. Ως στάση, λοιπόν, εννοεί αυτήν της ειδωλολατρίας.

Στάθηκε λοιπόν ο Χριστός· δηλαδή, εκπληρώθηκαν όσα τον αφορούσαν, και φανερώθηκε σε όσους βρίσκονται πάνω στη γη· και σαλεύτηκε η γη. Γη δε ονομάζει αυτούς που κατοικούν τη γη, οι οποίοι και σαλεύτηκαν. Και με ποιον ακριβώς τρόπο, ας το εξηγήσουμε όσο είναι δυνατόν. Διότι εκείνοι που παλαιότερα είχαν τον νου τους τρόπον τινά ακλόνητο στο να θέλουν να πράττουν τα πονηρά, εκείνοι που ήταν εδραιωμένοι στην ασέβεια, προσηλωμένοι στη φιλοσαρκία, στηριγμένοι στην πλάνη, σαλεύτηκαν και κινήθηκαν, έχοντας μετατεθεί προς τη θεογνωσία και προς την επιθυμία της αρετής. Ομοίως κινήθηκαν και από τη νομική λατρεία όσοι κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ, έχοντας αποδεχθεί την πίστη σε αυτόν· διότι μετέβησαν στο να επιλέξουν να ζουν σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και να πολιτεύονται με τους νόμους του Σωτήρα. Και το ότι το να σαλεύεται κάτι δηλώνει μερικές φορές τη μετάβαση από μια κατάσταση σε μια άλλη, θα μπορούσε να γίνει σαφές από τον μακάριο Δαβίδ που ψάλλει και λέει: «Ο καθήμενος επί των Χερουβίμ, ας σαλευθεί η γη». Διότι δεν λέμε βέβαια ότι τον παρακαλούσε να σείεται συθέμελα η γη – εννοώ αυτήν την αισθητή που βρίσκεται κάτω από τα πόδια των ανθρώπων – αλλά μάλλον ζητούσε να γίνει η μετάσταση από τα χειρότερα στα καλύτερα.

Και κάτι τέτοιο υποδηλώνει διά της φωνής του Ιερεμία λέγοντας: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν φωτιά που φλέγει, λέγει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα;» «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός και κοφτερός και διεισδύει μέχρι τον μερισμό ψυχής και πνεύματος». Επομένως, όπως είπα, η στροφή των πλανεμένων προς το καλύτερο θα μπορούσε να έχει ως σημείο, και μάλιστα πολύ σαφές, το ότι σχίστηκαν οι πέτρες. Το ότι φράχτηκαν τα φαράγγια, υποδηλώνει, όπως είπα, την πώρωση των Ιουδαίων. Διότι κάτι τέτοιο είπε και ο θεσπέσιος Ησαΐας: «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, θα φράξει ο Κύριος από τη διώρυγα του ποταμού μέχρι τη Ρινοκόρουρα», δηλαδή θα εμφραχθεί ο νους όσων βρίσκονται σε όλη την Ιουδαία, «ώστε βλέποντας να μη βλέπουν, και ακούγοντας να μην ακούν, ούτε να κατανοούν». «Διότι κάλυμμα υπάρχει πάνω στην καρδιά τους, όπως έχει γραφτεί, κατά την ανάγνωση της παλαιάς διαθήκης». Το δε να σειστεί η γη, ίσως να υποδήλωνε, νομίζω, τη μετάβαση από μια κατάσταση πραγμάτων σε κάποια άλλη. Και εξάλλου ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφωνούσε λέγοντας: «Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σαλευθεί η γη».

ΨΑΛΜΟΣ 98. [<Ο Κύριος εβασίλευσε.> Ας ρίχνουν μάταια τα βέλη της φθονερής τους κακίας εναντίον του Χριστού, ας εξυφαίνουν επιβουλές που δεν μπορούν να βλάψουν σε τίποτα αυτόν που δεν υπόκειται σε κανένα πάθος.] [<Ο Κύριος στη Σιών είναι μέγας.> Δεν ήταν μέγας ή υψηλός ο Σωτήρας στη σωματική Σιών, αλλά μάλλον στη νοητή, δηλαδή στην Εκκλησία, την οποία ο ίδιος παρουσίασε στον εαυτό του χωρίς σπίλο ή ρυτίδα, αλλά μάλλον άγια και άμωμη, σύμφωνα με τα γραφόμενα.] [Διότι δεν είναι σαν έναν από τους ψευδώνυμους θεούς, που από κάποιους μεν αναγνωρίζεται, ενώ από άλλους αγνοείται, αλλά ο ίδιος δοξάζεται στον ουρανό από τα ανώτερα πνεύματα, και στη γη προσκυνείται από εμάς.]

Εξοργίζονταν δε και οι Ιουδαίοι και λυπούνταν όχι λίγο, μαθαίνοντας ότι ο Εμμανουήλ θα υπερβεί ακόμη και τους ίδιους τους αγίους Πατέρες, και ότι θα προσκυνείται από όλο τον λαό, ή μάλλον από όλη τη γη. Και κατανοώντας το αυτό έλεγαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του»· αν και ο μακάριος Δαβίδ έλεγε φανερά προς τον Μονογενή που ενανθρώπησε: «Όλα τα έθνη όσα εποίησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε»· και άλλοτε πάλι, κάνοντας φανερό τον φθόνο και την ανόσια οργή των ίδιων των Ισραηλιτών εναντίον του Χριστού, έλεγε: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργίζονται οι λαοί». Εφόσον, λοιπόν, καταδείξαμε επαρκώς τον σκληρό και ατίθασο φθόνο των Ιουδαίων, ας μιλήσουμε στην κατάλληλη στιγμή για τα δυσβάσταχτα και μιαιφόνα τολμήματά τους, προσαρμόζοντας παντού τον λόγο της ιστορίας και ανατρέχοντας στον ίδιο τον σκοπό της ενανθρώπησης του Μονογενούς. Διότι ο λόγος μάς επαναφέρει πάλι σε αυτό.

Στο Ψαλτήριο. Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί, αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σαλευθεί η γη. Κύριε, με τη δικαιοσύνη σου θα υψωθούν, διότι εσύ είσαι το καύχημα της δύναμής τους· και με την ευδοκία σου θα υψωθεί το κέρας μας, διότι η προστασία ανήκει στον Κύριο, και στον Άγιο του Ισραήλ, τον βασιλιά μας.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ. 98ος. Ο Κύριος βασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί, αυτός που κάθεται επί των χερουβείμ, ας σαλευτεί η γη. Ο ψαλμός είναι ανεπίγραφος στους Εβραίους· τυγχάνει δε και αυτός να είναι ένας από εκείνους που ευαγγελίζονται τη βασιλεία του Χριστού.

Διότι, ενώ κανείς δεν θα έλεγε ότι κάποιος οργίζεται επειδή ο Θεός βασιλεύει επί των συμπάντων, για τη βασιλεία όμως του Χριστού ο παρών λόγος λέγει ότι οργίζονται λαοί· και εννοεί τους εκ περιτομής και τους εξ εθνών, οι οποίοι δεν τον πιστεύουν. Το ποιος δε είναι ο Κύριος, το διασαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: Ο καθήμενος υπεράνω των Χερουβίμ.

Διότι ο ζήλος για τη σωτηρία των εθνών ενοχλεί και λυπεί τους απίστους· επειδή δεν κατενόησαν τις προφητικές φωνές περί της βασιλείας του: Ας σαλευθεί η γη. Διότι και οι δαίμονες, οι οποίοι παλαιότερα είχαν μεγάλη ισχύ, εξασθένησαν, ώστε να σαλευθούν όλες οι δυνάμεις τους και να σταματήσουν οι ενέργειές τους· και οι άνθρωποι που κατοικούν τη γη, αφού άλλαξαν φρόνημα, αντιλήφθηκαν τον όλεθρο της πατροπαράδοτης πλάνης, αναγνωρίζοντας τον Θεό Λόγο ως Κύριό τους. Αλλά βεβαίως και εκείνοι που απιστούν σε αυτόν, σαλεύθηκαν σε μεγάλο βαθμό, συγκλονιζόμενοι και εκπλησσόμενοι από τη δύναμη της διδασκαλίας του.

Διότι γι' αυτόν τον λόγο θα βασιλεύσει, λαμβάνοντας την ανθρώπινη σάρκα, και αφού κατασταθεί βασιλιάς μέσω του Λόγου ο άνθρωπος που προηγουμένως είχε εξαπατηθεί, θα καταργήσει «κάθε αρχή» του διαβόλου «και δύναμη και εξουσία». «Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει», λέει, «μέχρις ότου θέσει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του». Επομένως, λέει ο ιερός απόστολος ότι αυτό είναι το τέλος της βασιλείας του Δεσπότη μας Χριστού, το να υποταχθούν τα πάντα στα πόδια του. Και μετά από λίγο προσθέτει: ένα μέγιστο μυστήριο μας αποκαλύπτει εδώ ο απόστολος, λέγοντας ότι θα υπάρξει τέλος της βασιλείας του Χριστού· και το τέλος θα επέλθει τότε, όταν τα πάντα υποταχθούν κάτω από τα πόδια του. Και αναπτύσσοντας ακόμη περισσότερο τον ίδιο λόγο γράφει τα εξής: είπαμε στα προηγούμενα λόγια μας ότι ο Δεσπότης μας ο Χριστός έλαβε αρχή βασιλείας, χρησιμοποιώντας αποδείξεις από τις θείες Γραφές. Μία είναι αυτή που λέει: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο άγιο όρος του τη Σιών», άλλη η: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί», και πάλι: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη». Και γενικά, έχοντας κανείς στη διάθεσή του αναρίθμητα χωρία προς μαρτυρία, μπορεί να αποδείξει ότι ο άνθρωπος έλαβε αρχή βασιλείας μέσω του Λόγου.

Ορθά δε και ταιριαστά η αρχή του επόμενου ανεπίγραφου ψαλμού συνδέεται με το τέλος αυτής της ψαλμωδίας. Διότι η ίδια δύναμη για τον μεν δίκαιο γίνεται φως και ευφροσύνη, ενώ για τον άπιστο λαό γίνεται οργή. Διότι, λέει, «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργισθούν οι λαοί». Ποιος είναι αυτός ο Κύριος που βασίλευσε, ο οποίος υπερκάθεται της αγγελικής και ουράνιας φύσεως; Διότι μέσω των Χερουβίμ ο λόγος υποδεικνύει την υπεροχή της υπερκόσμιας δυνάμεως (του οποίου η βασιλεία επιφέρει τη διάλυση αυτού που έχει κακώς συγκροτηθεί· διότι δεν κλονίζει το ουράνιο στοιχείο μέσα μας, αλλά το γήινο), λέγοντας έτσι με τη φράση: «Ο καθήμενος επί των Χερουβίμ· ας σαλευθεί η γη». Και τα επόμενα τα παραλείπω, για να μην επιφέρω μεγάλο φόρτο στη συνέχεια της ερμηνείας, λέγοντας μόνο τούτο, ότι τα πάντα αποβλέπουν σε έναν και τον αυτόν σκοπό μέχρι το τέλος της ψαλμωδίας. Διότι διαβεβαιώνει ότι αυτός ο Θεός που βασίλευσε δεν φανερώθηκε σε εμάς τώρα για πρώτη φορά, αλλά ο ίδιος έχει φανερωθεί και στους ονομαστούς προφήτες. Γι' αυτό μνημονεύει τον Μωυσή, τον Ααρών και τον Σαμουήλ, ο καθένας από τους οποίους είναι περίβλεπτος και δοξασμένος λόγω της ευσέβειάς του προς τον Θεό. Προσθέτει δε στον λόγο και τον στύλο της νεφέλης, μέσα στον οποίο ο Θεός συνομιλούσε μαζί τους, διδάσκοντας, νομίζω, τους απίστους μέσα από αυτό το γεγονός να μην παραξενεύονται για τη συναναστροφή του Θεού μαζί μας μέσω ανθρώπου. Διότι ο Θεός που μίλησε τότε μέσα στον στύλο της νεφέλης, ύστερα από αυτά φανερώθηκε εν σαρκί.

Ψαλμός του Δαβίδ. Και αυτός ο ψαλμός φανερώνει τη βασιλεία του Χριστού και την κλήση και την εισαγωγή των πιστών. «Ο Κύριος εβασίλευσε». Διότι προ των αιώνων μεν βασίλευε, εν σαρκί δε εβασίλευσε ο Χριστός. Οργίστηκαν δε οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες. «Ο καθήμενος». Ο προφήτης, λέγει, παρακαλεί τον Θεό: ας σαλευτεί η γήινη πολιτεία από τον φόβο και ας έλθει σε επίγνωση. «Ο Κύριος εν Σιών». Διότι στο όρος Σιών τέλεσε τα μυστήρια, και από εκεί συνετρίβησαν οι λεγόμενοι θεοί και περιήλθαν σε αμηχανία. «Ας εξομολογηθούν». Όλοι όσοι επέστρεψαν από τα είδωλα είχαν ανάγκη εξομολογήσεως, αναλαμβάνοντας το όνομα του Χριστού. «Ότι είναι φοβερό». Ως Θεού και Ποιητή, το όνομά Του είναι φοβερό. «Και η τιμή του βασιλιά αγαπά την κρίση». Διότι οι αληθινοί βασιλείς δεν πράττουν τίποτα χωρίς δίκαιη κρίση· διότι εκείνο που γίνεται με κρίση είναι γεμάτο δικαιοσύνη. «Εσύ ετοίμασας». Ως Θεός προετοίμασε για τους βασιλείς ευθύτητα, και δικαιοσύνη για όλους τους ανθρώπους. «Κρίση». Διότι κρίση, δικαιοσύνη και αλήθεια είναι ο Χριστός.

Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί. Εννοεί τους λαούς των Ιουδαίων· διότι αυτούς η βασιλεία του Χριστού τους κίνησε σε οργή και θυμό, ώστε να πουν στον Πιλάτο: «Μη λες ότι είναι βασιλιάς των Ιουδαίων»· και πάλι: «Δεν έχουμε βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα». Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σαλευτεί η γη. Υπονοεί και πάλι την Ιουδαία. Διότι, όταν έφτασαν οι μάγοι από την ανατολή λέγοντας: «Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε», ο Ηρώδης ταράχθηκε στο άκουσμά τους, και μαζί του όλα τα Ιεροσόλυμα. Το τι έπραξε λοιπόν Εκείνος που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, το φανερώνουν τα εξής: Ο Κύριος στη Σιών είναι μέγας και υψηλός πάνω από όλους τους λαούς. Διότι, έχοντας εισέλθει στη Σιών με κλειστές τις θύρες, φανέρωσε το δικό του μεγαλείο, και έδειξε σαφώς μέσω εκείνου του θαύματος ότι Αυτός είναι που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ.

ΨΑΛΜΟΣ 98ος. «Ο Κύριος εβασίλευσεν». Αναφέρεται στους Ιουδαίους. Διότι αυτούς η βασιλεία του Χριστού τους κίνησε σε οργή και θυμό, ώστε να πουν στον Πιλάτο: Μη λες ότι είναι βασιλιάς των Ιουδαίων. Και πάλι: Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα. «Ας δοξολογήσουν όλοι το όνομά σου». Διότι ποιο είναι το έργο της κρίσεως; Να απαλλάσσει τους αθώους και να φανερώνει τους ενόχους. Γι' αυτό η τιμή του βασιλιά (δηλαδή η αρχή και η εξουσία) αγαπά την κρίση.

Και στο διάψαλμα του τεσσαρακοστού έκτου ψαλμού, είπα, για τον Χριστό έχουν ειπωθεί τα εξής: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε. Ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε. Διότι βασιλιάς όλης της γης είναι ο Θεός, ψάλτε με σύνεση. Βασίλευσε ο Θεός στα έθνη, ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο του. Άρχοντες των λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ, διότι οι ισχυροί της γης που ανήκουν στον Θεό υψώθηκαν υπερβολικά. Και στον ενενηκοστό όγδοο ψαλμό σας επιπλήττει το Άγιο Πνεύμα, και αυτόν, τον οποίο δεν θέλετε να είναι βασιλιάς, τον υποδεικνύει ως βασιλιά και Κύριο και του Σαμουήλ και του Ααρών και του Μωυσή και γενικώς όλων των υπολοίπων. Τα δε λόγια του ψαλμού είναι τα εξής: Ο Κύριος βασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί. Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σειστεί η γη. Ο Κύριος είναι μέγας στη Σιών και υψηλός πάνω σε όλους τους λαούς. Ας δοξολογήσουν το μεγάλο όνομά σου, διότι είναι φοβερό και άγιο, και η τιμή του βασιλιά αγαπά την κρίση. Εσύ ετοίμασας ευθύτητα, κρίση και δικαιοσύνη εσύ έκανες στον Ιακώβ. Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών του, διότι είναι άγιος.

Αυτοί, λοιπόν, είναι οι λόγοι που λέει ο Δαβίδ: Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί· αυτός που κάθεται επί των χερουβίμ, ας σειστεί η γη. Ο Κύριος στη Σιών είναι μέγας και υψηλός πάνω από όλους τους λαούς. Ας δοξολογήσουν το όνομά σου το μέγα, διότι είναι φοβερό και άγιο, και η τιμή του βασιλέως αγαπά την κρίση. Εσύ ετοίμασας ευθύτητα, κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ έπραξες. Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών του, διότι είναι άγιος. Ο Μωυσής και ο Ααρών ανάμεσα στους ιερείς του, και ο Σαμουήλ ανάμεσα σε εκείνους που επικαλούνται το όνομά του· επικαλούνταν τον Κύριο, και αυτός τους εισάκουε. Μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε, επειδή φύλαγαν τις μαρτυρίες του και τα προστάγματά του που τους έδωσε. Και σε άλλους λόγους, που έχουν και αυτοί προαναφερθεί, οι οποίοι ειπώθηκαν μέσω του Δαβίδ και τους οποίους ανόητα ισχυρίζεστε ότι έχουν ειπωθεί για τον Σολομώντα, επειδή φέρουν την επιγραφή «στον Σολομώντα», από τους οποίους αποδεικνύεται αφενός ότι δεν έχουν ειπωθεί για τον Σολομώντα, και αφετέρου ότι Αυτός υπήρχε και πριν από τον ήλιο, και ότι όσοι από τον λαό σας σώζονται, μέσω Αυτού θα σωθούν. Είναι δε αυτοί: Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλέα και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλέως· θα κρίνει τον λαό σου με δικαιοσύνη και τους πτωχούς σου με κρίση. Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό και οι λόφοι δικαιοσύνη.

Ψαλμός 98ος. Ψαλμός του Δαβίδ. «Ο Κύριος βασίλευσε, ας οργιστούν οι λαοί», αυτοί δηλαδή που είναι άξιοι της δίκαιης οργής Εκείνου που βασίλευσε, επειδή βασίλευσε σε αυτούς που δεν ήθελαν να βασιλεύσει. «Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σαλευτεί η γη», δηλαδή κατά την έλευσή σου. «Ο Κύριος είναι μέγας στη Σιών και υψηλός πάνω από όλους τους λαούς».