Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 98:6

Έχω ακούσει ότι και ο μέγας θεράποντάς σου Μωυσής διέφυγε από τα ανάκτορα ως φονιάς, και εκείνος που ανατρεφόταν στα ανάκτορα, διανυκτέρευε στις ερήμους· και ο γιος της κόρης του Φαραώ έγινε σύζυγος της κόρης του Ραγουήλ, και εκείνος που είχε εκπαιδευτεί σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων έγινε βοσκός άλογων προβάτων. Και όμως εκείνος, αφού σκότωσε τον Αιγύπτιο, δεν θανατώθηκε από τον βασιλιά των Αιγυπτίων, αλλά αφού διέφυγε αφέθηκε στη λήθη· εγώ όμως, αφού σκότωσα τον αλλόφυλο, επιβουλεύομαι από τους ομοφύλους μου και φεύγω και καταδιώκομαι και καταφεύγω σε σένα και δεν αισθάνομαι καμία ανάπαυση. 〈Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά;〉 Πες μου, ω θαυμάσιε Δαβίδ, γνήσιε θεράποντα του Θεού, μελωδέ, ψαλμωδέ, πολεμιστή, διώκτη των δαιμόνων, πατέρα κατά σάρκα του Χριστού, ο Οποίος επρόκειτο να εκβάλει τους δαίμονες του κόσμου, διότι ο Θεός συνδιαλέγεται μαζί σου όπως ο φίλος με τον φίλο, όπως ακριβώς και με τον θεράποντά Του Μωυσή. Μνημόνευσες τον Μωυσή και τον Ιακώβ, λέγοντας για μεν τον Μωυσή: 〈Ο Μωυσής και ο Ααρών βρίσκονται μεταξύ των ιερέων Του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά Του· επικαλούνταν τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε·〉 για δε τον Ιακώβ: 〈Και εισήλθε ο Ισραήλ στην Αίγυπτο και ο Ιακώβ παροίκησε στη γη του Χαμ,〉 και πόσης θείας πρόνοιας απόλαυσε. Άκουσε λοιπόν συντόμως τους αγώνες και τις θλίψεις του Μωυσή και του Ιακώβ, ώστε τα δικά τους βάσανα να γίνουν για εσένα ιάματα της απελπισμένης ψυχής σου.

Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του. Αυτός, λέγει, που τώρα, καθόσον έλαβε την ανθρώπινη φύση, βασίλευσε επί της γης, είναι εκείνος τον οποίο και παλαιότερα ο Μωυσής, ο Ααρών και ο Σαμουήλ επικαλούνταν. Λέγοντας, λοιπόν, το «προσκυνείτε το υποπόδιό του», και έχοντας κηρύξει την ενανθρώπηση και την οικονομία, στη συνέχεια, για να μας διασφαλίσει, υποδηλώνει τη θεότητα μέσω του όρους που προαναφέρθηκε. Διότι παρέμεινε Θεός, μολονότι έλαβε τη μορφή του δούλου για τη δική μας σωτηρία.

Διότι πού αναφέρει ο νόμος, ας μας διδάξουν πάλι, ότι είναι αβέβαιη η μαρτυρία κάποιου για τον εαυτό του; Επειδή βεβαίως είναι κάπως φορτικό, και μερικές φορές ανυπόφορο για κάποιους, το να αποδίδει τυχόν κάποιος στον εαυτό του εξαιρετικές αρετές. Και γι' αυτό ο σοφότατος συγγραφέας των Παροιμιών λέει: «Ας σε εγκωμιάζει ο πλησίον και όχι το στόμα σου, ο ξένος και όχι τα δικά σου χείλη». Όμως δεν θεωρείται σε κάθε περίπτωση ψευδές αυτό που τυχόν λέγεται από κάποιον για τον εαυτό του. Ας έλθει λοιπόν στο μέσον ενώπιόν μας κάποιος από τους Φαρισαίους, και έπειτα ας μας διδάξει τι να κάνουμε με τον μακάριο Σαμουήλ, ο οποίος μαρτυρεί για τον εαυτό του τα καλύτερα. Διότι βρίσκεται κάπου να απολογείται στους Ισραηλίτες και να λέει: «Μάρτυρας είναι ο Κύριος ανάμεσά σας και μάρτυρας ο κεχρισμένος του σήμερα, αυτήν εδώ την ημέρα, ότι δεν βρήκατε απολύτως τίποτα στα χέρια μου». Αλλά εάν πράγματι ο νόμος εμπόδιζε κάποιον να μαρτυρεί για τον εαυτό του, πώς, πες μου, τον αψήφησε ο Σαμουήλ, παρόλο που η Θεία Γραφή λέει γι' αυτόν: «Ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονταν μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που τον επικαλούνται· επικαλούνταν τον Κύριο και αυτός τους εισάκουε· μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε· φύλαγαν τα μαρτύριά του και τα προστάγματά του τα οποία τους έδωσε»; Βλέπεις ότι συναριθμήθηκε με τον μακάριο Μωυσή, επειδή είχε αρετή ισάξια με εκείνον, και μαρτυρείται από το Πνεύμα ως ακριβής τηρητής του νόμου; Πώς λοιπόν παρέβη τον νόμο, δίνοντας μαρτυρία για τον εαυτό του, θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς;

ΙΙΙ. Του ίδιου αγίου Κυρίλλου από την πρώτη ομιλία με θέμα ότι δεν πρέπει να αποκαλούμε τον Χριστό άνθρωπο θεοφόρο, αλλά Θεό που ενανθρώπησε. Μέγας ήταν όντως ο μακάριος Μωυσής· διότι άκουσε τον Θεό να λέει «Σε γνωρίζω περισσότερο από όλους, και βρήκες χάρη ενώπιόν μου»· αλλά ήταν πιστός ως υπηρέτης σε οίκο· αξιοθαύμαστος ήταν ο προφήτης Σαμουήλ, αλλά συγκαταλεγόταν σε «εκείνους που επικαλούνται» τον Θεό των όλων· άγιοι έγιναν οι μακάριοι προφήτες, όμως ομολογούν το μέτρο της δουλείας τους, και εκπλήρωναν τη διακονία που αρμόζει σε υπηρέτες, μεταφέροντας τους άνωθεν και προερχόμενους από τον Θεό λόγους στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, ή μάλλον και σε εμάς τους ίδιους· διότι διαρκώς αναφωνούν: Αυτά λέει ο Κύριος· είπε εξάλλου κάπου και ο ίδιος ο Χριστός για τον μακάριο Βαπτιστή: «Ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες δεν έχει εγερθεί μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή»· αυτός όμως, μολονότι σύμφωνα με την αψευδή φωνή του Σωτήρα έλαβε δικαίως την ανώτερη θέση, δεν αγνόησε την υπεροχή του Κυρίου, ομολόγησε τον Δεσπότη, και παραχώρησε τα πρωτεία στη δόξα του Χριστού· διότι είπε ξεκάθαρα: «Αυτός ήταν για τον οποίο εγώ είπα: Πίσω μου έρχεται άνδρας, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του».

Είδες τη θαυματουργική δύναμη της ιερωσύνης; Είδες τον πρώτο ιερέα, τον Άβελ, κατά την πρώτη κτίση, πώς κατέβασε πυρ από τον ουρανό επί της γης μέσω της άμωμης ολοκαρπώσεώς του; Είδες τον Νώε, τον σεμνό ιερέα, κατά τη δεύτερη κτίση, πώς ο Θεός συνήψε διαθήκη μαζί του; Αυτής αξιώθηκε να μετάσχει και ο Αβραάμ, και να προσφέρει στον Θεό τον αγαπητό Ισαάκ, και να ιερουργήσει τα ίδια του τα σπλάχνα. Εκεί ο Θεός του δεικνύει ένα μέγα θαύμα, τη γέννηση του Χριστού, στο φυτό σαβέκ, την αστραπιαία αύξηση και την πράξη της ευλογίας, με την οποία αυτός ευλόγησε: διότι στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Αυτής καταξιώθηκε και ο θείος Μωυσής, όταν ανέβηκε στο όρος Σινά προς τον Θεό και έλαβε τον νόμο. Γι' αυτό και δοξάστηκε το πρόσωπό του, ώστε να φαίνεται πιο λαμπρό και από τον ήλιο. Ομοίως και ο Ααρών καταξιώθηκε αυτής, γινόμενος πρεσβευτής προς τον Θεό για τις αμαρτίες του λαού. Διότι ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων του. Ομοίως και ο Φινεές, μέσω αυτής της πάνσεμνης ιερωσύνης, απέτρεψε τον θάνατο από τον λαό εκείνο. Και ο Ηλίας πάλι, αφού ενδύθηκε αυτήν, εισακούστηκε μέσω του πυρός, και κατέσφαξε τους ιερείς της αισχύνης με μάχαιρα.

Εσύ ετοίμασας ευθύτητες, εσύ έπραξες κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ. Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας, και τα εξής. Κανείς, λέει, ας μην νομίσει ότι ο Κύριος που δοξολογείται εδώ είναι άλλος από τον Θεό που νομοθέτησε στην έρημο. Διότι, λέει, εσύ Κύριε, του οποίου τη βασιλεία διακηρύττουμε, τυγχάνει να είσαι ο ίδιος, ο οποίος και στον λαό της περιτομής διέταξε κρίση και δικαιοσύνη σύμφωνα με τη νομοθεσία που τους δόθηκε, η οποία περιλαμβάνει δικαιώματα και κρίματα. Εσύ ο ίδιος όμως ετοίμασας και ευθύτητες, οι οποίες πρόκειται να αποδοθούν κατά τον καιρό της ανταποδόσεως σε εκείνους που τηρούν την κρίση και τη δικαιοσύνη. Ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του. Επικαλούνταν τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε, μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε. Τηρούσαν τα μαρτύριά του, και τα προστάγματα που τους έδωσε. Η φράση «Εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα», έχει επομένως το ίδιο νόημα με τα προκείμενα. Διότι αυτόν ακριβώς τον Κύριο, λέει, και όχι κάποιον άλλον, ο οποίος θεολογείται στο παρόν χωρίο, επικαλούνταν και ο Μωυσής και ο Ααρών και ο Σαμουήλ, και οποιοσδήποτε άλλος, είτε από τους προφήτες είτε από τους ιερείς.

Και αυτός ήταν ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος και τώρα είναι υπερυψωμένος πάνω από όλους τους λαούς και δοξάζεται από όλα τα έθνη, αυτός που εισάκουε και εκείνους και τους μιλούσε μέσα σε στύλο νεφέλης. Δεν αξιώθηκαν δε τόσο μεγάλης τιμής οι προαναφερθέντες με άλλον τρόπο, παρά μόνο επειδή τηρούσαν τα μαρτύριά του και το πρόσταγμα που τους είχε δώσει. Έτσι, λοιπόν, και σε εμάς, μέσω της Καινής Διαθήκης, ο ίδιος έδωσε προστάγματα, εντολές και μαρτύρια, τα οποία εάν τηρήσουμε, θα καταξιωθούμε και εμείς των ίδιων.

Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων Του. Και ο μεν μέγας Μωυσής, αφού τιμώρησε την Αίγυπτο, διέσωσε τον λαό με πολλά σημεία και τέρατα, εισήλθε μέσα στο νέφος, και νομοθέτησε τον διπλό νόμο, αφενός τον εξωτερικό του γράμματος, και αφετέρου τον εσωτερικό του πνεύματος· ο δε Ααρών, αδελφός του Μωυσή και κατά το σώμα και κατά το πνεύμα, προσφέροντας θυσίες και προσευχές υπέρ του λαού, υπήρξε μύστης της ιερής και μεγάλης σκηνής, την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος.

Και για να παραλείψουμε τους Κριτές, ή τους πιο επιφανείς από τους Κριτές, ο Σαμουήλ συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά Του, όντας αφιερωμένος στον Θεό πριν από τη γέννησή του, και αμέσως μετά τη γέννησή του καθιερωμένος ως ιερός, αυτός που έχριε βασιλείς και ιερείς με το κέρας.

Ο Μωυσής. Ποιος ήταν ο αγιότερος από τους ιερείς; Ο Ααρών. Δεν υπήρξαν λιγότερο αδελφοί ως προς την ευσέβεια απ' ό,τι κατά σάρκα· μάλλον δε, ο μεν ένας έγινε θεός για τον Φαραώ, προστάτης και νομοθέτης του Ισραήλ, αυτός που εισχώρησε μέσα στο νέφος, επόπτης και μυσταγωγός των θείων μυστηρίων, και τεχνίτης της αληθινής σκηνής, την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος· ιερείς όμως υπήρξαν ομοίως και οι δύο. Διότι, λέει η Γραφή, «ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονταν μεταξύ των ιερέων Του»· ο μεν ένας ήταν άρχοντας των αρχόντων και ιερέας των ιερέων, χρησιμοποιώντας τον Ααρών ως γλώσσα του, ενώ ο ίδιος στεκόταν απέναντί του εκπροσωπώντας τον Θεό· ο δε άλλος ερχόταν αμέσως μετά από εκείνον, βρισκόταν όμως πολύ μπροστά από τους υπολοίπους σε αξία και σε εγγύτητα προς τον Θεό. Και οι δύο βασάνισαν την Αίγυπτο, έσχισαν τη θάλασσα, οδήγησαν με ασφάλεια τον Ισραήλ, καταπόντισαν τους εχθρούς, ελκύοντας άρτο από τον ουρανό, και αναπάντεχο νερό στην έρημο, άλλοτε πηγάζοντάς το και άλλοτε γλυκαίνοντάς το· και οι δύο καταπολέμησαν τον Αμαλήκ με την αγία έκταση των χεριών τους, η οποία αποτέλεσε τύπο ενός μεγαλύτερου μυστηρίου· και οι δύο, με κατεύθυνση τη Γη της Επαγγελίας, και οδηγούσαν τους άλλους και έσπευδαν οι ίδιοι. Υπάρχει άραγε κάτι πιο γνώριμο από αυτή την εικόνα; Δεν αποτύπωσε άραγε ξεκάθαρα ενώπιόν σας ο ζωγράφος λόγος αυτόν που είναι συνονόματος και ομόψυχος με εμένα;

Αλλά αυτά τα εξετάσαμε εκ των προτέρων εν παρόδω σε τούτο το σημείο· διότι έπρεπε να δείξουμε πρωτίστως μέσω της ψαλμωδίας ποιο είναι το τέλος του καθενός από τα επιτηδεύματα της αρετής και της κακίας. Στον προαναφερθέντα ψαλμό, λοιπόν, αφού είπε ότι το τέλος της αρετής είναι η ειρήνη, η άνεση και η μονοειδής και αμιγής ως προς τα πάθη κατοίκηση, η οποία κατορθώνεται με την ελπίδα της μετοχής στον Θεό, εδώ μεν υπέδειξε το αντίθετό της με τη σιωπή, ενώ σε πολλά άλλα σημεία της ψαλμωδίας βοά λέγοντας: «Οι δε παράνομοι θα εξολοθρευθούν», και «Το σπέρμα των ασεβών θα εξολοθρευθεί», και «Εκείνος που αγαπά την αδικία μισεί την ίδια του την ψυχή»· και «θα βρέξει παγίδες πάνω στους αμαρτωλούς», και μύρια άλλα παρόμοια. Ολόκληρη δε η βίβλος της ψαλμωδίας είναι γεμάτη τόσο από επαίνους της αρετής όσο και από κατηγορίες εναντίον εκείνων που ζουν μέσα στην κακία. Και η μνήμη των ιστοριών, μοιρασμένη σε αυτούς τους δύο σκοπούς, καθιστά αφενός αξιοζήλευτη την αρετή των ευδόκιμων προσώπων και αφετέρου αποτρόπαιη την πονηρία μέσω εκείνων που έχουν καταδικαστεί. Διότι, όταν σε παρακινεί προς την αρετή μέσω του παραδείγματος, λέει: «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που τον επικαλούνται. Επικαλούνταν τον Κύριο, και αυτός τους εισάκουε. Μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε». Όταν όμως υποδεικνύει το ολέθριο τέλος της κακίας, εξιστορεί τα δεινά εκείνων που έχουν καταδικαστεί εξαιτίας της πονηρίας τους.

Ορθά δε και ταιριαστά η αρχή του επόμενου ανεπίγραφου ψαλμού συνδέεται με το τέλος αυτής της ψαλμωδίας. Διότι η ίδια δύναμη για τον μεν δίκαιο γίνεται φως και ευφροσύνη, ενώ για τον άπιστο λαό γίνεται οργή. Διότι, λέει, «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργισθούν οι λαοί». Ποιος είναι αυτός ο Κύριος που βασίλευσε, ο οποίος υπερκάθεται της αγγελικής και ουράνιας φύσεως; Διότι μέσω των Χερουβίμ ο λόγος υποδεικνύει την υπεροχή της υπερκόσμιας δυνάμεως (του οποίου η βασιλεία επιφέρει τη διάλυση αυτού που έχει κακώς συγκροτηθεί· διότι δεν κλονίζει το ουράνιο στοιχείο μέσα μας, αλλά το γήινο), λέγοντας έτσι με τη φράση: «Ο καθήμενος επί των Χερουβίμ· ας σαλευθεί η γη». Και τα επόμενα τα παραλείπω, για να μην επιφέρω μεγάλο φόρτο στη συνέχεια της ερμηνείας, λέγοντας μόνο τούτο, ότι τα πάντα αποβλέπουν σε έναν και τον αυτόν σκοπό μέχρι το τέλος της ψαλμωδίας. Διότι διαβεβαιώνει ότι αυτός ο Θεός που βασίλευσε δεν φανερώθηκε σε εμάς τώρα για πρώτη φορά, αλλά ο ίδιος έχει φανερωθεί και στους ονομαστούς προφήτες. Γι' αυτό μνημονεύει τον Μωυσή, τον Ααρών και τον Σαμουήλ, ο καθένας από τους οποίους είναι περίβλεπτος και δοξασμένος λόγω της ευσέβειάς του προς τον Θεό. Προσθέτει δε στον λόγο και τον στύλο της νεφέλης, μέσα στον οποίο ο Θεός συνομιλούσε μαζί τους, διδάσκοντας, νομίζω, τους απίστους μέσα από αυτό το γεγονός να μην παραξενεύονται για τη συναναστροφή του Θεού μαζί μας μέσω ανθρώπου. Διότι ο Θεός που μίλησε τότε μέσα στον στύλο της νεφέλης, ύστερα από αυτά φανερώθηκε εν σαρκί.

«Μωυσής»: Διότι αυτοί τότε καθοδηγούσαν τον λαό των Εβραίων με προσταγή του Θεού. «Και Σαμουήλ»: Διότι και αυτός συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους προφήτες. «Επικαλούντο»: Διότι, όταν βάδιζαν ορθά προς Αυτόν, εισακουόταν ο λαός των Εβραίων καθώς προσευχόταν. «Εν στύλω»: Τόσο μεγάλη τιμή τους περιποίησε ο Θεός, ώστε δεν απαξίωσε να συνομιλεί μαζί τους. «Εφύλασσαν»: Διότι, πριν αλλάξουν διαγωγή, τηρούσαν τον νόμο. «Κύριε»: Διότι σε τίποτα ποτέ δεν αγνοήθηκαν, ενώ οι ίδιοι παρέμειναν ανυπάκουοι. «Ο Θεός ευίλατος»: Διότι πολλές φορές, όταν αυτοί έσφαλλαν, ο Θεός τους συγχωρούσε· αυτοί όμως εξακολουθούσαν να επιδίδονται στην αμαρτία. «Και εκδικών»: Διότι πολλές φορές παιδαγωγούνταν επειδή διέπρατταν άτοπα έργα. «Υψούτε»: Δίνει πάντοτε εντολή στον πιστό λαό να μεγαλύνει τον Θεό και να Τον προσκυνά στο όρος Σιών, διότι σε αυτό τελέστηκε το μυστήριο. «Ότι άγιος»: Άγιος, καθώς κατοικεί ανάμεσα σε αγίους.

Γι' αυτό, λέγοντας «Υποπόδιο», δεν αρκέστηκε, αλλά προσθέτει: «Στο υποπόδιο των ποδών του». Και βέβαια σε όλους είναι φανερό ότι το υποπόδιο είναι υποπόδιο των ποδών. Αλλά εδώ ονομάζει «πόδια» του Χριστού την ανθρωπότητα, επειδή «κεφαλή» είναι η θεότητα. Ο Γολγοθάς, λοιπόν, βρέθηκε κάτω από τα πόδια της ανθρωπότητας, όπου αυτός που προσκυνά υψώνει τον Χριστό. Διότι ο ίδιος θεωρεί ύψος του τα πάθη, επειδή δι' αυτών πραγματοποίησε τη δική μας σωτηρία. Γι' αυτό έλεγε προς τον Νικόδημο: «Όπως ακριβώς ο Μωυσής ύψωσε το φίδι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου». Αυτός δικαίως ονομάζεται άγιος, έχοντας τόση παρουσία αγιοσύνης, ώστε να καθιστά και τους αμαρτωλούς αγίους μέσω της μετοχής σε αυτόν. Ο Μωυσής και ο Ααρών βρίσκονται μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του. Επικαλούνταν τον Κύριο και αυτός τους εισάκουσε. Επειδή λοιπόν ονομάζονταν άγιοι τόσο οι ιερείς όσο και οι προφήτες, αλλά δεν πρέπει να προσκυνούμε το υποπόδιο αυτών των αγίων που ανέφερε, θέλει να δείξει πόση διαφορά είχε αυτός από τους υπόλοιπους αγίους. Διότι αυτός ήταν ο Άγιος των αγίων. Γι' αυτόν τον λόγο μνημόνευσε τον Μωυσή ως νομοθέτη, τον Ααρών ως αρχιερέα, και τον Σαμουήλ ως έξαρχο των προφητών, οι οποίοι και υπήρξαν άγιοι.

Ονομάζει δε ιερέα τον μακάριο Μωυσή και τον Ααρών. Διότι το μαρτυρεί ο Δαβίδ λέγοντας: «Ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του». Αυτός λοιπόν ο θαυμαστός Μωυσής, αφού αναδείχθηκε ένδοξος, που τιμώρησε τους Αιγυπτίους με τη μάστιγα των δέκα πληγών, που έσχισε την Ερυθρά Θάλασσα, την αποξήρανε και πέρασε τον λαό μέσα από αυτήν, που γλύκανε το νερό στη Μερά, που συνομίλησε με τον Θεό μέσα από το νέφος, που επιτέλεσε πολλά θαύματα, πορευόμενος την οδό αυτού του βίου και βλέποντας τον άνθρωπο να κείτεται τραυματισμένος, τον προσπέρασε και δεν τον ανέστησε.

Δες Τον εκεί να καλεί δύο αδελφούς στην ιεροσύνη, και εδώ να εκλέγει δύο αδελφούς στην αποστολή· ο Μωυσής και ο Ααρών βρίσκονται μεταξύ των ιερέων Του, και ο Πέτρος και ο Ανδρέας μεταξύ των αποστόλων Του. Δες Τον εκεί να ανασταίνει τον υιό της χήρας μέσω του Ηλία, και εδώ να ανασταίνει ο Ίδιος τον μονογενή της χήρας· εκεί να καθαρίζει τον Νεεμάν μέσω του Ελισαίου, και εδώ να αποκαθαίρει ο Ίδιος τον λεπρό· εκεί να προβάλλει τη Μαριάμ ως αδελφή των αγίων προφητών, και εδώ να αποδίδει την ίδια προσηγορία της αδελφής των αγίων αποστόλων· εκεί να μεγαλύνει τέσσερις από τους προφήτες, και εδώ να τιμά τέσσερις στον αριθμό ευαγγελιστές. Εκεί προτύπωσε άλλους δώδεκα προφήτες, και εδώ κάλεσε δώδεκα στον αριθμό αποστόλους· εκεί ανέδειξε βοηθούς στους μεγάλους προφήτες, και εδώ εβδομήκοντα στους αποστόλους.

Αλλά όπως η μακαρία Άννα, η οποία ήταν στείρα προηγουμένως, αφού ευχήθηκε να αφιερώσει στον Θεό ό,τι γεννήσει, και αφού το έπραξε, η ίδια μεν έγινε κληρονόμος αιώνιας ευλογίας· ο δε υιός της, ο Σαμουήλ, λογίστηκε πρώτος και εκλεκτός ανάμεσα στους προφήτες, και τόσο πολύ τιμήθηκε από τον Θεό, ώστε να συγκαταλεχθεί με τον Μωυσή και τον Ααρών· διότι ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται στους ιερείς Του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά Του. Το πρώτο αγαθό είναι η αφιέρωση, δηλαδή η υπόσχεση· και να την εκπληρώνει κανείς γρήγορα με ιλαρή και αγαθή προαίρεση. Διότι ο Θεός αγαπά τον ιλαρό δότη. Έτσι ο Άβελ ευαρέστησε τον Θεό, επειδή προσέφερε τα δώρα του στον Θεό με ιλαρή και αγαθή προαίρεση· αντίθετα, ο Κάιν δυσαρέστησε τον Θεό, επειδή προσέφερε τα δώρα στον Θεό όχι με ιλαρή καρδιά, αλλά σαν από λύπη και καταναγκασμό, έχοντας λυπηθεί για την εύνοια που απολάμβανε ο αδελφός του. Και αφού αναζωπύρωσε τον φοβερό σπινθήρα του φθόνου στην καρδιά του, φλεγόταν για δολοφονία, ενώ θα έπρεπε, μιμούμενος το φιλόθεο φρόνημα του αδελφού του, να αποκομίσει από τον Κύριο τιμή ίση με εκείνον. Τώρα όμως, χωρίς να αποβλέψει στην κοινή καταγωγή και συγγένεια, ούτε να αναλογιστεί ότι ο Θεός επιβλέπει την αθέμιτη πράξη του, αφού παρέσυρε τον νέο στην πεδιάδα με απατηλά λόγια, κατέστρεψε το λαμπρό δημιούργημα του Θεού με τον φόνο.

Και πάλι ο Νώε, που σώθηκε μέσα στην κιβωτό, όταν κόπασαν τα ύδατα και στάθηκε στα όρη Αραράτ, έγινε αμέσως πάλι μέτοχος αυτής της ιεροσύνης, και προσέφερε με ειλικρίνεια θυσία στον Θεό εις οσμήν ευωδίας. Γι' αυτό ο Θεός σύναψε μαζί του διαθήκη, ώστε να μην επιφέρει πλέον κατακλυσμό πάνω στη γη, και του δίνει την ευλογία να αυξάνεται και να πληθύνεται. Είδες τη θαυματουργία της ιεροσύνης; Είδες τον πρώτο ιερέα Άβελ στην πρώτη κτίση, πώς κατέβασε πυρ από τον ουρανό στη γη για την άμωμη ολοκάρπωσή του; Είδες πάλι τον Νώε τον σεμνό ιερέα στη δεύτερη κτίση, πώς ο Θεός σύναψε διαθήκη μαζί του; Αυτής αξιώθηκε να γίνει μέτοχος και ο Αβραάμ, ο οποίος προσέφερε στον Θεό τον Ισαάκ, και ιερούργησε τα ίδια του τα σπλάγχνα. Εκεί ο Θεός του δείχνει ένα μέγα θαύμα, τη γέννηση του Κυρίου στο φυτό Σαβέκ, την εν ριπή αύξηση, και την ευλογία με την οποία τον ευλόγησε: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη». Αυτής της ιεροσύνης καταξιώθηκε και ο Μωυσής ανεβαίνοντας στο όρος Σινά προς τον Θεό, και λαμβάνοντας τον νόμο από Αυτόν· γι' αυτό και δοξάστηκε το πρόσωπό του, ώστε να φαίνεται πιο λαμπρό από τον ήλιο. Ομοίως και ο Ααρών καταξιώθηκε αυτής, γενόμενος πρεσβευτής προς τον Θεό υπέρ των αμαρτιών του λαού. Διότι ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων Του.

Ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του· επικαλούνταν, λέει η Γραφή, τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε. Μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε· φύλαγαν τις μαρτυρίες του και το πρόσταγμα που τους έδωσε. Κύριε, ο Θεός μας, εσύ τους εισάκουες· Θεέ, εσύ υπήρξες σπλαχνικός απέναντί τους και τιμωρός για όλα τα έργα τους. Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνάτε στο άγιο όρος του, διότι είναι άγιος ο Κύριος ο Θεός μας.

Και ο Τρύφων είπε: Άνθρωπε, καλό θα ήταν να είχαμε πειστεί στους δασκάλους, οι οποίοι νομοθέτησαν να μη συνομιλούμε με κανέναν από εσάς, ούτε να συμμετάσχουμε μαζί σου σε αυτούς τους λόγους· διότι λες πολλά βλάσφημα πράγματα, αξιώνοντας να μας πείσεις ότι αυτός ο σταυρωμένος συνυπήρξε με τον Μωυσή και τον Ααρών και ότι τους μίλησε μέσα σε στύλο νεφέλης, και έπειτα, αφού έγινε άνθρωπος, σταυρώθηκε, και αναλήφθηκε στον ουρανό, και ότι θα έλθει πάλι στη γη, και ότι πρέπει να προσκυνείται.

«Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών του, διότι είναι άγιος». Υποπόδιο της θεότητας είναι η σάρκα του Χριστού που προσλήφθηκε, υψώθηκε και τιμήθηκε, η οποία και προσκυνείται μαζί με τον τίμιο σταυρό του. «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του». Επειδή λοιπόν αναφέρθηκε σε ύψωση και προσκύνηση, εύλογα υπενθυμίζει και την ιερουργία του Μωυσή, του οποίου η ράβδος και η ανύψωση των χεριών «προτύπωναν με σαφήνεια» τον σταυρό του Κυρίου. «Επικαλούνταν τον Κύριο και εκείνος τους εισάκουε και τους μιλούσε μέσα από στύλο νεφέλης». Γιατί όμως αυτή η μεγάλη και τόσο υπερφυής τιμή; «Διότι», λέει, «τηρούσαν τα μαρτύρια και τα προστάγματά του, επειδή είναι άγιος ο Κύριος ο Θεός μας».

Οι ιερείς ενδυθείτε δικαιοσύνη, συναγωνιζόμενοι εκείνους για τους οποίους λέει ο Δαβίδ: «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του· επικαλούνταν τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε· Θεέ, εσύ γινόσουν ίλεως σε αυτούς και τιμωρός για όλα τα έργα τους», αυτό επιδιώξτε να γίνετε απέναντί μας, το οποίο ακριβώς οφείλετε να φαίνεστε απέναντι στον Θεό, ερχόμενοι σε κοινωνία με τον Θεό, θεούμενοι και θεώνοντας εμάς, αγιαζόμενοι και αγιάζοντες.

Ο Πιλάτος, εκπληρώνοντας τη βουλή τους, μαστίγωσε εσένα τον πράο. Πάνω στα νώτα σου έτσι κατέφερε πλήγματα, εσύ όμως, βασανίζοντας τη δική του πλευρά, έδειξες τη δύναμή σου. Διότι η γυναίκα του τότε το φανέρωνε, φωνάζοντας: «Τον Κριτή σου κρίνεις, για να αγάλλεται ο Αδάμ». Μαστιγώσεις υπομένει ο Λυτρωτής, δέσμιος ήταν ο ελευθερωτής, γυμνωμένος και απλωμένος πάνω σε στύλο εκείνος που προηγουμένως μιλούσε στον Μωυσή και τον Ααρών μέσα από τον στύλο της νεφέλης. Εκείνος που στερέωσε τους στύλους της γης, όπως είπε ο Δαβίδ, δένεται σε στύλο. Εκείνος που έδειξε στον λαό τον δρόμο στην έρημο -διότι ως πύρινος στύλος εμφανιζόταν μπροστά τους- προσδέθηκε σε στύλο, η Πέτρα πάνω σε στύλο, και λαξεύεται για χάρη μου η Εκκλησία, για να αγάλλεται ο Αδάμ.

Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομα του Θεού, όπως λέει ο μελίρρυτος υμνωδός ψάλλοντας στα άσματα· και τον Φινεές, εκείνον τον ζηλωτή του νόμου, ομοίως μεγαλύνει ο πράος Δαβίδ· και στάθηκε ο Φινεές και εξιλέωσε τότε, και κόπασε κάθε καταστροφή και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Αυτός δε ο πανόλβιος προβάλλεται με πολλούς τρόπους· διότι είναι αρχιερέας ενώπιον του Κυρίου του κόσμου και προσεύχεται με πίστη ως αρχηγός του ποιμνίου, και ελευθερώνει πάντοτε τον λαό του Χριστού από την πλάνη του εχθρού· διότι αυτός είναι καθοδηγητής των περάτων της οικουμένης ως σοφός στα θεία.

Περιβαλλόμενος φανερά τον στολισμό της αρετής, σαν άλλος Μωυσής, ο μέγας κατά τη χάρη, πάτερ Νικόλαε, εισήλθες στον γνόφο, μέσα στα άδυτα· ολόκληρος ανυψωμένος τα διέσχισες, πανένδοξε, καταυγαζόμενος από τη θεία δόξα, και μαζί με τον Ααρών, τον Σαμουήλ και τον Λευί, σύμφωνα με την τάξη τους, ιερουργείς ενδόξως στον Χριστό, τον Λυτρωτή των πάντων, ιερομύστα. Γι' αυτό, ευρισκόμενος μέσα στο φως, συναυλίζεσαι με τους αγγέλους, εσύ, ο μέγας μύστης της χάριτος του Θεού.

Αν και, ακόμη κι αν υποκινούμενος από άλλον έπραξες προς εμάς ό,τι έπραξες, και πάλι, είσαι άξιος να στεφανωθείς με μύρια στεφάνια· διότι είναι αξιέπαινο για κάποιον, έστω κι αν συμβεί να υπακούει σε άλλους, και αυτό όλοι οι σοφοί, παλαιοί και νέοι, το κατατάσσουν στη μερίδα αυτών που επαινούνται. Τώρα όμως, επειδή δεν περίμενες αυτόν που θα στο έλεγε, αυτόν που θα στο υπενθύμιζε, αλλά από μόνος σου διέγνωσες το πρέπον, δεν μας άφησες κανέναν εγκωμιαστικό λόγο που να αρκεί, και πράττοντας κάτι που ξεπερνά τη σημερινή εποχή και τη νοοτροπία των ανθρώπων, επιβεβαιώνεις την ιδιότητα του μοναχού και αποδεικνύεις ότι βαδίζεις στα ίχνη τα αδελφικά και τα δεσποτικά. Και ποια είναι αυτά; Αυτά του ποιμένα και δικού μας προστάτη, και για εσάς θα το πω χωρίς να φοβηθώ κανέναν: «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του». Διότι ο Μωυσής, συνομιλώντας με τον Θεό και αντλώντας από εκεί τον νόμο και τις εντολές, με τις οποίες κατευθύνει τον νέο Ισραήλ, το πλήρωμα της Εκκλησίας, και οδηγώντας μας με τον στύλο της νεφέλης και του πυρός, ακόμη και αν δεν το θέλουμε, εννοώ με το φως του Λόγου και τον λύχνο της διακρίσεως, και για να σου αναλύσω αυτό το θέμα πιο ξεκάθαρα, όπως είναι διπλή η φύση του πυρός που και φωτίζει και καίει, διπλή είναι, όπως λένε οι σοφοί, και η ενέργεια της διακρίσεως. Διότι αφενός ευεργετεί όσους βέβαια κατέστησαν τους εαυτούς τους άξιους τέτοιων δωρεών, αφετέρου αποδίδει την οφειλόμενη τάξη σε όσους είναι άξιοι για τα κατώτερα και τα χειρότερα. Έτσι και ο Θεός, σύμφωνα με τον Μωυσή, ονομάζεται και πιστεύεται ως πυρ.