Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 98:7

Διότι πού αναφέρει ο νόμος, ας μας διδάξουν πάλι, ότι είναι αβέβαιη η μαρτυρία κάποιου για τον εαυτό του; Επειδή βεβαίως είναι κάπως φορτικό, και μερικές φορές ανυπόφορο για κάποιους, το να αποδίδει τυχόν κάποιος στον εαυτό του εξαιρετικές αρετές. Και γι' αυτό ο σοφότατος συγγραφέας των Παροιμιών λέει: «Ας σε εγκωμιάζει ο πλησίον και όχι το στόμα σου, ο ξένος και όχι τα δικά σου χείλη». Όμως δεν θεωρείται σε κάθε περίπτωση ψευδές αυτό που τυχόν λέγεται από κάποιον για τον εαυτό του. Ας έλθει λοιπόν στο μέσον ενώπιόν μας κάποιος από τους Φαρισαίους, και έπειτα ας μας διδάξει τι να κάνουμε με τον μακάριο Σαμουήλ, ο οποίος μαρτυρεί για τον εαυτό του τα καλύτερα. Διότι βρίσκεται κάπου να απολογείται στους Ισραηλίτες και να λέει: «Μάρτυρας είναι ο Κύριος ανάμεσά σας και μάρτυρας ο κεχρισμένος του σήμερα, αυτήν εδώ την ημέρα, ότι δεν βρήκατε απολύτως τίποτα στα χέρια μου». Αλλά εάν πράγματι ο νόμος εμπόδιζε κάποιον να μαρτυρεί για τον εαυτό του, πώς, πες μου, τον αψήφησε ο Σαμουήλ, παρόλο που η Θεία Γραφή λέει γι' αυτόν: «Ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονταν μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που τον επικαλούνται· επικαλούνταν τον Κύριο και αυτός τους εισάκουε· μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε· φύλαγαν τα μαρτύριά του και τα προστάγματά του τα οποία τους έδωσε»; Βλέπεις ότι συναριθμήθηκε με τον μακάριο Μωυσή, επειδή είχε αρετή ισάξια με εκείνον, και μαρτυρείται από το Πνεύμα ως ακριβής τηρητής του νόμου; Πώς λοιπόν παρέβη τον νόμο, δίνοντας μαρτυρία για τον εαυτό του, θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς;

Μην το εκλάβεις έτσι. Διότι ο λόγος του συντάσσεται μεν με βάση τα δικά μας και τα ανθρώπινα πράγματα, κατανοούνται όμως τα λεγόμενα για αυτόν με τρόπο θεοπρεπή. Επειδή, λοιπόν, υπάρχει η συνήθεια όσοι προσκυνούν τους επίγειους βασιλείς να φιλούν τα πόδια τους, εκκινώντας από αυτή την ανθρώπινη συνήθεια ο Ψαλμωδός αναφέρει τον λόγο για τον Θεό λέγοντας: «Και προσκυνάτε το υποπόδιο των ποδιών του.» [<Επειδή φύλαγαν τα μαρτύριά του.> Τους τίμησε, επομένως, επειδή τον τίμησαν, τους αγάπησε ως γνήσιους δούλους, επειδή έγιναν φύλακες των θεσπισμάτων του. Άρα η υπακοή δεν μένει χωρίς ανταμοιβή, αλλά μάλλον γίνεται πρόξενος της ανώτατης τιμής, εξαιτίας της πειθαρχίας και του ευάγωγου χαρακτήρα.]

Εσύ ετοίμασας ευθύτητες, εσύ έπραξες κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ. Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας, και τα εξής. Κανείς, λέει, ας μην νομίσει ότι ο Κύριος που δοξολογείται εδώ είναι άλλος από τον Θεό που νομοθέτησε στην έρημο. Διότι, λέει, εσύ Κύριε, του οποίου τη βασιλεία διακηρύττουμε, τυγχάνει να είσαι ο ίδιος, ο οποίος και στον λαό της περιτομής διέταξε κρίση και δικαιοσύνη σύμφωνα με τη νομοθεσία που τους δόθηκε, η οποία περιλαμβάνει δικαιώματα και κρίματα. Εσύ ο ίδιος όμως ετοίμασας και ευθύτητες, οι οποίες πρόκειται να αποδοθούν κατά τον καιρό της ανταποδόσεως σε εκείνους που τηρούν την κρίση και τη δικαιοσύνη. Ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του. Επικαλούνταν τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε, μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε. Τηρούσαν τα μαρτύριά του, και τα προστάγματα που τους έδωσε. Η φράση «Εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα», έχει επομένως το ίδιο νόημα με τα προκείμενα. Διότι αυτόν ακριβώς τον Κύριο, λέει, και όχι κάποιον άλλον, ο οποίος θεολογείται στο παρόν χωρίο, επικαλούνταν και ο Μωυσής και ο Ααρών και ο Σαμουήλ, και οποιοσδήποτε άλλος, είτε από τους προφήτες είτε από τους ιερείς.

Και αυτός ήταν ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος και τώρα είναι υπερυψωμένος πάνω από όλους τους λαούς και δοξάζεται από όλα τα έθνη, αυτός που εισάκουε και εκείνους και τους μιλούσε μέσα σε στύλο νεφέλης. Δεν αξιώθηκαν δε τόσο μεγάλης τιμής οι προαναφερθέντες με άλλον τρόπο, παρά μόνο επειδή τηρούσαν τα μαρτύριά του και το πρόσταγμα που τους είχε δώσει. Έτσι, λοιπόν, και σε εμάς, μέσω της Καινής Διαθήκης, ο ίδιος έδωσε προστάγματα, εντολές και μαρτύρια, τα οποία εάν τηρήσουμε, θα καταξιωθούμε και εμείς των ίδιων.

Αλλά αυτά τα εξετάσαμε εκ των προτέρων εν παρόδω σε τούτο το σημείο· διότι έπρεπε να δείξουμε πρωτίστως μέσω της ψαλμωδίας ποιο είναι το τέλος του καθενός από τα επιτηδεύματα της αρετής και της κακίας. Στον προαναφερθέντα ψαλμό, λοιπόν, αφού είπε ότι το τέλος της αρετής είναι η ειρήνη, η άνεση και η μονοειδής και αμιγής ως προς τα πάθη κατοίκηση, η οποία κατορθώνεται με την ελπίδα της μετοχής στον Θεό, εδώ μεν υπέδειξε το αντίθετό της με τη σιωπή, ενώ σε πολλά άλλα σημεία της ψαλμωδίας βοά λέγοντας: «Οι δε παράνομοι θα εξολοθρευθούν», και «Το σπέρμα των ασεβών θα εξολοθρευθεί», και «Εκείνος που αγαπά την αδικία μισεί την ίδια του την ψυχή»· και «θα βρέξει παγίδες πάνω στους αμαρτωλούς», και μύρια άλλα παρόμοια. Ολόκληρη δε η βίβλος της ψαλμωδίας είναι γεμάτη τόσο από επαίνους της αρετής όσο και από κατηγορίες εναντίον εκείνων που ζουν μέσα στην κακία. Και η μνήμη των ιστοριών, μοιρασμένη σε αυτούς τους δύο σκοπούς, καθιστά αφενός αξιοζήλευτη την αρετή των ευδόκιμων προσώπων και αφετέρου αποτρόπαιη την πονηρία μέσω εκείνων που έχουν καταδικαστεί. Διότι, όταν σε παρακινεί προς την αρετή μέσω του παραδείγματος, λέει: «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που τον επικαλούνται. Επικαλούνταν τον Κύριο, και αυτός τους εισάκουε. Μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε». Όταν όμως υποδεικνύει το ολέθριο τέλος της κακίας, εξιστορεί τα δεινά εκείνων που έχουν καταδικαστεί εξαιτίας της πονηρίας τους.

Ορθά δε και ταιριαστά η αρχή του επόμενου ανεπίγραφου ψαλμού συνδέεται με το τέλος αυτής της ψαλμωδίας. Διότι η ίδια δύναμη για τον μεν δίκαιο γίνεται φως και ευφροσύνη, ενώ για τον άπιστο λαό γίνεται οργή. Διότι, λέει, «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας οργισθούν οι λαοί». Ποιος είναι αυτός ο Κύριος που βασίλευσε, ο οποίος υπερκάθεται της αγγελικής και ουράνιας φύσεως; Διότι μέσω των Χερουβίμ ο λόγος υποδεικνύει την υπεροχή της υπερκόσμιας δυνάμεως (του οποίου η βασιλεία επιφέρει τη διάλυση αυτού που έχει κακώς συγκροτηθεί· διότι δεν κλονίζει το ουράνιο στοιχείο μέσα μας, αλλά το γήινο), λέγοντας έτσι με τη φράση: «Ο καθήμενος επί των Χερουβίμ· ας σαλευθεί η γη». Και τα επόμενα τα παραλείπω, για να μην επιφέρω μεγάλο φόρτο στη συνέχεια της ερμηνείας, λέγοντας μόνο τούτο, ότι τα πάντα αποβλέπουν σε έναν και τον αυτόν σκοπό μέχρι το τέλος της ψαλμωδίας. Διότι διαβεβαιώνει ότι αυτός ο Θεός που βασίλευσε δεν φανερώθηκε σε εμάς τώρα για πρώτη φορά, αλλά ο ίδιος έχει φανερωθεί και στους ονομαστούς προφήτες. Γι' αυτό μνημονεύει τον Μωυσή, τον Ααρών και τον Σαμουήλ, ο καθένας από τους οποίους είναι περίβλεπτος και δοξασμένος λόγω της ευσέβειάς του προς τον Θεό. Προσθέτει δε στον λόγο και τον στύλο της νεφέλης, μέσα στον οποίο ο Θεός συνομιλούσε μαζί τους, διδάσκοντας, νομίζω, τους απίστους μέσα από αυτό το γεγονός να μην παραξενεύονται για τη συναναστροφή του Θεού μαζί μας μέσω ανθρώπου. Διότι ο Θεός που μίλησε τότε μέσα στον στύλο της νεφέλης, ύστερα από αυτά φανερώθηκε εν σαρκί.

Επομένως, εάν κάποιος έλεγε ότι η σάρκα είναι ανάξια να μας μιλήσει μέσω αυτής ο Θεός, τότε δεν θα μπορούσε να αναγνωρίσει αυτή την αξία ούτε στον στύλο της νεφέλης. Διότι τι τέτοιο υπάρχει σε αυτήν, ώστε να κριθεί άξια της θείας μεγαλειότητας; Εάν, όμως, είναι πιστευτό στους Ιουδαίους ότι ο Θεός μίλησε μέσα από στύλο νεφέλης, ας μην θεωρείται απίστευτο ούτε το ότι μίλησε εν σαρκί, πολλώ δε μάλλον εφόσον και ο Ησαΐας εννόησε τη σάρκα μέσω της νεφέλης: «Ιδού», λέει, «ο Κύριος κάθηται επί νεφέλης κούφης». Και όσους τον ακολουθούν πάλι ο ίδιος προφήτης τους ονομάζει νεφέλες, λέγοντας: «Ποιοι είναι αυτοί που πετούν σαν νεφέλες;», ώστε μέσω της ομωνυμίας των νεφελών να καταδείξει τη συγγένεια της σάρκας του Κυρίου προς την υπόλοιπη φύση των ανθρώπων. Προς αυτόν, λοιπόν, τον Θεό, ο οποίος άλλοτε μίλησε στους ανθρώπους μέσω νεφέλης και έπειτα μέσω σαρκός, απευθύνεται παρακάτω ο Δαβίδ λέγοντας: «Κύριε ο Θεός ημών, εσύ τους εισάκουες· Θεέ, εσύ γινόσουν ίλεως σε αυτούς και εκδικητής για όλα τα έργα τους».

«Μωυσής»: Διότι αυτοί τότε καθοδηγούσαν τον λαό των Εβραίων με προσταγή του Θεού. «Και Σαμουήλ»: Διότι και αυτός συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους προφήτες. «Επικαλούντο»: Διότι, όταν βάδιζαν ορθά προς Αυτόν, εισακουόταν ο λαός των Εβραίων καθώς προσευχόταν. «Εν στύλω»: Τόσο μεγάλη τιμή τους περιποίησε ο Θεός, ώστε δεν απαξίωσε να συνομιλεί μαζί τους. «Εφύλασσαν»: Διότι, πριν αλλάξουν διαγωγή, τηρούσαν τον νόμο. «Κύριε»: Διότι σε τίποτα ποτέ δεν αγνοήθηκαν, ενώ οι ίδιοι παρέμειναν ανυπάκουοι. «Ο Θεός ευίλατος»: Διότι πολλές φορές, όταν αυτοί έσφαλλαν, ο Θεός τους συγχωρούσε· αυτοί όμως εξακολουθούσαν να επιδίδονται στην αμαρτία. «Και εκδικών»: Διότι πολλές φορές παιδαγωγούνταν επειδή διέπρατταν άτοπα έργα. «Υψούτε»: Δίνει πάντοτε εντολή στον πιστό λαό να μεγαλύνει τον Θεό και να Τον προσκυνά στο όρος Σιών, διότι σε αυτό τελέστηκε το μυστήριο. «Ότι άγιος»: Άγιος, καθώς κατοικεί ανάμεσα σε αγίους.

Αλλ' όμως το όνομα του Θεού επικαλούνταν, και όσα έπρατταν, δεν τα έπρατταν με δική τους δύναμη, αλλά με τη δύναμη Εκείνου που επικαλούνταν· όπως φανερώνει σαφέστερα στη συνέχεια. «Μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε». «Επειδή φύλαξαν τα μαρτύριά του, και τα προστάγματά του, τα οποία τους έδωσε». Αυτοί, λέγει, πρόκοψαν λόγω της αρετής, με το να φυλάσσουν τον νόμο του Θεού και να εκπληρώνουν τα προστάγματα που δόθηκαν από Αυτόν. Όταν μάλιστα αξιώθηκαν τη θεοπτία, είδαν τον Θεό μέσα σε στύλο, καθώς δεν μπορούσαν να χωρέσουν τη θέα της ουσίας Του. Ο Χριστός όμως δεν είναι έτσι, αλλά έχει τον Πατέρα μέσα Του, και ο Ίδιος είναι μέσα στον Πατέρα· ούτε έφτασε σε αυτό το αξίωμα μέσα από προκοπή. Διότι δες, όταν ο Πιλάτος ρώτησε: «Εσύ είσαι βασιλιάς;», τι απάντηση έδωσε Εκείνος στο ερώτημα: «Εσύ λες ότι είμαι βασιλιάς· εγώ γι' αυτό έχω γεννηθεί»· δηλαδή, κατέχω τη βασιλεία άχρονη, όπως ακριβώς και τη γέννησή μου.

Ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του· επικαλούνταν, λέει η Γραφή, τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε. Μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε· φύλαγαν τις μαρτυρίες του και το πρόσταγμα που τους έδωσε. Κύριε, ο Θεός μας, εσύ τους εισάκουες· Θεέ, εσύ υπήρξες σπλαχνικός απέναντί τους και τιμωρός για όλα τα έργα τους. Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνάτε στο άγιο όρος του, διότι είναι άγιος ο Κύριος ο Θεός μας.

Και ο Τρύφων είπε: Άνθρωπε, καλό θα ήταν να είχαμε πειστεί στους δασκάλους, οι οποίοι νομοθέτησαν να μη συνομιλούμε με κανέναν από εσάς, ούτε να συμμετάσχουμε μαζί σου σε αυτούς τους λόγους· διότι λες πολλά βλάσφημα πράγματα, αξιώνοντας να μας πείσεις ότι αυτός ο σταυρωμένος συνυπήρξε με τον Μωυσή και τον Ααρών και ότι τους μίλησε μέσα σε στύλο νεφέλης, και έπειτα, αφού έγινε άνθρωπος, σταυρώθηκε, και αναλήφθηκε στον ουρανό, και ότι θα έλθει πάλι στη γη, και ότι πρέπει να προσκυνείται.

«Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών του, διότι είναι άγιος». Υποπόδιο της θεότητας είναι η σάρκα του Χριστού που προσλήφθηκε, υψώθηκε και τιμήθηκε, η οποία και προσκυνείται μαζί με τον τίμιο σταυρό του. «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του». Επειδή λοιπόν αναφέρθηκε σε ύψωση και προσκύνηση, εύλογα υπενθυμίζει και την ιερουργία του Μωυσή, του οποίου η ράβδος και η ανύψωση των χεριών «προτύπωναν με σαφήνεια» τον σταυρό του Κυρίου. «Επικαλούνταν τον Κύριο και εκείνος τους εισάκουε και τους μιλούσε μέσα από στύλο νεφέλης». Γιατί όμως αυτή η μεγάλη και τόσο υπερφυής τιμή; «Διότι», λέει, «τηρούσαν τα μαρτύρια και τα προστάγματά του, επειδή είναι άγιος ο Κύριος ο Θεός μας».

Οι ιερείς ενδυθείτε δικαιοσύνη, συναγωνιζόμενοι εκείνους για τους οποίους λέει ο Δαβίδ: «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του· επικαλούνταν τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε· Θεέ, εσύ γινόσουν ίλεως σε αυτούς και τιμωρός για όλα τα έργα τους», αυτό επιδιώξτε να γίνετε απέναντί μας, το οποίο ακριβώς οφείλετε να φαίνεστε απέναντι στον Θεό, ερχόμενοι σε κοινωνία με τον Θεό, θεούμενοι και θεώνοντας εμάς, αγιαζόμενοι και αγιάζοντες.

Ο Πιλάτος, εκπληρώνοντας τη βουλή τους, μαστίγωσε εσένα τον πράο. Πάνω στα νώτα σου έτσι κατέφερε πλήγματα, εσύ όμως, βασανίζοντας τη δική του πλευρά, έδειξες τη δύναμή σου. Διότι η γυναίκα του τότε το φανέρωνε, φωνάζοντας: «Τον Κριτή σου κρίνεις, για να αγάλλεται ο Αδάμ». Μαστιγώσεις υπομένει ο Λυτρωτής, δέσμιος ήταν ο ελευθερωτής, γυμνωμένος και απλωμένος πάνω σε στύλο εκείνος που προηγουμένως μιλούσε στον Μωυσή και τον Ααρών μέσα από τον στύλο της νεφέλης. Εκείνος που στερέωσε τους στύλους της γης, όπως είπε ο Δαβίδ, δένεται σε στύλο. Εκείνος που έδειξε στον λαό τον δρόμο στην έρημο -διότι ως πύρινος στύλος εμφανιζόταν μπροστά τους- προσδέθηκε σε στύλο, η Πέτρα πάνω σε στύλο, και λαξεύεται για χάρη μου η Εκκλησία, για να αγάλλεται ο Αδάμ.

Πύργος είναι ο ναός. Και γεωργοί είναι οι δάσκαλοι του λαού, οι Φαρισαίοι και οι Γραμματείς. Αναχώρησε δε ο οικοδεσπότης Θεός, όταν δεν τους μιλούσε πλέον μέσα από τον στύλο της νεφέλης· ή αναχώρηση του Θεού σημαίνει τη μακροθυμία Του. Διότι φαίνεται ότι ο Θεός και κοιμάται και απουσιάζει, όταν μακροθυμεί και δεν ζητά αμέσως ευθύνες για τα αδικήματα. «Όταν δε πλησίασε ο καιρός των καρπών, έστειλε τους δούλους του προς τους γεωργούς, για να παραλάβουν τους καρπούς του. Και οι γεωργοί, αφού έπιασαν τους δούλους του, άλλον τον έδειραν, άλλον τον λιθοβόλησαν».