Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 98:9

Κύριε ο Θεός μας, εσύ τους εισάκουσες. Αν και φάνηκε ότι αμάρτησαν σε κάτι ως άνθρωποι, δεν τους παρέβλεψες, λέγει. Ελέγχθηκε, λοιπόν, ο Ααρών που αμάρτησε στην περίπτωση του μόσχου, και ο Μωυσής στο ύδωρ της αντιλογίας. Και προσκυνείτε στο άγιο όρος του. Εννοεί είτε την επίγεια είτε την επουράνια Ιερουσαλήμ· ή πάλι ως όρος πρέπει να νοηθεί ο ίδιος ο Μονογενής, σύμφωνα με το χωρίο: Αποκόπηκε λίθος από όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια.

Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε στο άγιο όρος του, διότι άγιος είναι ο Κύριος ο Θεός μας. Μη σκέπτεστε, λέει, τίποτε το ταπεινό και ανθρώπινο για τον Κύριο· αλλά να τον υψώνετε έχοντας υψηλές αντιλήψεις για αυτόν, και να του προσφέρετε τον πρέποντα σεβασμό. Και άγιο όρος παλαιότερα μεν ονομαζόταν η Σιών, τώρα όμως είναι το ύψος της θεογνωσίας· διότι έτσι προφήτευσαν και ο Ησαΐας και ο Μιχαίας: Θα είναι φανερό κατά τις έσχατες ημέρες το όρος του Κυρίου· δηλαδή η γνώση του Θεού θα γίνει σε όλους φανερή.

Για να μην ολισθήσει κανείς, αποβλέποντας στη θεία οικονομία, σε κάποιες ταπεινές και ανθρώπινες αντιλήψεις περί του θείου, στο τέλος της ψαλμωδίας προσθέτει τη φράση αυτή, στρέφοντας τον λόγο προς εμάς: «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών του, διότι είναι άγιος». Θεωρούμε δε ότι το νόημα αυτών των λόγων είναι το εξής: «Ω άνθρωποι, σας έχουν μεν φανερωθεί τα θεία μυστήρια, στο μέτρο που είναι δυνατόν να τα δεχθεί η ανθρώπινη ακοή. Εσείς όμως, καθοδηγούμενοι μέσω αυτών προς την ευσεβή θεογνωσία, όσο χωράει ο λογισμός σας, τόσο να υψώσετε τη δόξα του Θεού, γνωρίζοντας ότι, όταν η διάνοιά σας υπερταθεί και ξεπεράσει κάθε υψηλή φαντασία στις περί Θεού αντιλήψεις, τότε αυτό που ανακαλύπτετε και προσκυνείτε δεν είναι η ίδια η μεγαλειότητα Εκείνου που αναζητάτε, αλλά το υποπόδιο των ποδών του, φανερώνοντας μέσω αυτού του όρου εκείνο που υπολείπεται και βρίσκεται χαμηλότερα σύμφωνα με τη διάνοιά μας, σε σύγκριση με την ανέφικτη κατάληψη».

Υπάρχουν όμως ορισμένα, όπως έχει προλεχθεί, τα οποία λέγονται και καθεαυτά και σε σχέση με κάτι άλλο, όπως το «Θεός» και το «αγαθός» και όσα είναι παρόμοια. Διότι η έννοιά τους δεν παραμένει πάντοτε στην απόλυτη μορφή της. Επειδή ο καθολικός Θεός γίνεται συχνά ίδιος (προσωπικός) εκείνου που Τον επικαλείται, όπως μπορεί να ακούσει κανείς τους αγίους να οικειοποιούνται τη φύση που δεν υπόκειται σε κανέναν δεσπότη. «Άγιος Κύριος ο Θεός»· μέχρι αυτού του σημείου πρόκειται για το απόλυτο. Εκείνος όμως που προσέθεσε το «ημών», δεν άφησε πλέον το όνομα να νοείται καθεαυτό, έχοντας οικειοποιηθεί το σημαινόμενο μέσω της σχέσης προς τον εαυτό του. Και πάλι, το Πνεύμα κράζει: «Αββά, ο Πατήρ»· αυτή είναι η φωνή η απαλλαγμένη από τη μερική σχέση. Αλλά έχουμε λάβει και την εντολή να ονομάζουμε τον Πατέρα που είναι στους ουρανούς «Πατέρα μας»· αυτή πάλι είναι η σχετική σημασία. Όπως λοιπόν, όταν κάποιος οικειοποιείται τον καθολικό Θεό, δεν αμαυρώνει καθόλου την ανώτερη των πάντων αξία Του, έτσι δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο ώστε ο Πατέρας, ο οποίος ανέδειξε από τον εαυτό Του τον πρωτότοκο όλης της κτίσης, να σημαίνει συγχρόνως με την προσηγορία του Πατέρα ότι έχει γεννήσει τον Υιό, και με την ίδια λέξη να φανερώνει ότι δεν προέρχεται από κάποια υπερκείμενη αιτία. Διότι εκείνος που ονόμασε τον πρώτο «Πατέρα», υπέδειξε Αυτόν που νοείται πριν από τα πάντα, πέρα από τον οποίο δεν υπάρχει τίποτα...

«Μωυσής»: Διότι αυτοί τότε καθοδηγούσαν τον λαό των Εβραίων με προσταγή του Θεού. «Και Σαμουήλ»: Διότι και αυτός συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους προφήτες. «Επικαλούντο»: Διότι, όταν βάδιζαν ορθά προς Αυτόν, εισακουόταν ο λαός των Εβραίων καθώς προσευχόταν. «Εν στύλω»: Τόσο μεγάλη τιμή τους περιποίησε ο Θεός, ώστε δεν απαξίωσε να συνομιλεί μαζί τους. «Εφύλασσαν»: Διότι, πριν αλλάξουν διαγωγή, τηρούσαν τον νόμο. «Κύριε»: Διότι σε τίποτα ποτέ δεν αγνοήθηκαν, ενώ οι ίδιοι παρέμειναν ανυπάκουοι. «Ο Θεός ευίλατος»: Διότι πολλές φορές, όταν αυτοί έσφαλλαν, ο Θεός τους συγχωρούσε· αυτοί όμως εξακολουθούσαν να επιδίδονται στην αμαρτία. «Και εκδικών»: Διότι πολλές φορές παιδαγωγούνταν επειδή διέπρατταν άτοπα έργα. «Υψούτε»: Δίνει πάντοτε εντολή στον πιστό λαό να μεγαλύνει τον Θεό και να Τον προσκυνά στο όρος Σιών, διότι σε αυτό τελέστηκε το μυστήριο. «Ότι άγιος»: Άγιος, καθώς κατοικεί ανάμεσα σε αγίους.

Εσύ ετοίμασας ευθύτητες. Πώς τις ετοίμασε; Αποστέλλοντας εκ των προτέρων τον νόμο, στον οποίο καθόρισε τις εντολές ως ευθύτητες. Διότι είναι δυνατόν να χαράζει κανείς ορθά την οδό του βίου του, βαδίζοντας σύμφωνα με αυτές. Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ έπραξες. Με ποιον τρόπο; Με τον προειρημένο είναι ολοφάνερο. Διότι ο νόμος που δόθηκε στον Ιακώβ (και εννοεί το γένος του Ισραήλ), αυτός έφερε ως κρίση την κατάκριση σε όσους αμαρτάνουν, και υπέδειξε σε όσους ζουν ενάρετα τη δικαιοσύνη, σύμφωνα με την οποία πρέπει να πολιτεύονται. Για ποιο λόγο όμως τα εξέθεσε αυτά τώρα; Επειδή ήθελε να διασφαλίσει την ακοή μας και να μαρτυρήσει σαφώς ότι αυτός που τα κατόρθωσε αυτά, είναι ο ίδιος που υπέμεινε τον σταυρό για χάρη μας· και αυτό το δηλώνουν τα όσα ακολουθούν: Υψώνετε Κύριον τον Θεό ημών, και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών αυτού, διότι είναι άγιος. Και για ποιον λόγο δεν προτρέπει μάλλον να προσκυνούμε τον θρόνο του Θεού, αλλά το υποπόδιο;

Και τι ανάγκη έχει να υψωθεί ο Ύψιστος; Και πώς αυτός που βρίσκεται στους ουρανούς θα υψωθεί από τους ανθρώπους; Αλλά, λέει, να έχετε υψηλές σκέψεις για αυτόν. Με ποιον τρόπο; «Και προσκυνήστε στο άγιο όρος του». Επομένως, ύψος του Θεού Λόγου είναι η προσκύνηση στο άγιο όρος. Διότι, όπως τα τρόπαια του πολέμου αποτελούν δόξα για τον βασιλιά, έτσι και για τον Χριστό αποτελεί δόξα το κατόρθωμα μέσα από τα πάθη, το οποίο πραγματοποιήθηκε στο άγιο όρος που δέχθηκε τον σταυρό. Και ονομάζει το όρος άγιο όχι από μόνο του, αλλά εξαιτίας της παρουσίας του Σταυρωθέντος.

Για αυτόν τον λόγο πρόσθεσε: Ότι άγιος είναι ο Κύριος ο Θεός μας. Εάν λοιπόν είναι άγιος, οτιδήποτε δεχθεί την επιφοίτησή του αγιάζεται.

Εννοεί δε τον Γολγοθά. Διότι εκείνος όντως βρέθηκε κάτω από τα πόδια της σάρκας του κατά τον καιρό του σταυρού. «Κύριε ο Θεός ημών, εσύ τους εισάκουσες.» Ο Θεός ημών. Ποιων; Εκείνων που μέσω της πίστεως στρατεύθηκαν σε αυτόν, και απέκτησαν τον επί πάντων Θεό ως δικό τους μέσω της υιοθεσίας του βαπτίσματος. Διότι το ότι λέγεται Θεός κατ' εξοχήν εκείνων που έχουν πιστέψει σε αυτόν, το διδάσκει ο Θωμάς. Όταν δηλαδή, αφού ψηλάφησε τον Χριστό, πίστεψε, λέγει: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», και αποκαλώντας δικό του Κύριο και Θεό, αναφώνησε προς τον επί πάντων Θεό. «Υψούτε Κύριον τον Θεόν ημών.» Και γιατί έχει ανάγκη να υψωθεί ο ύψιστος; Και πώς θα υψωθεί από τους ανθρώπους αυτός που βρίσκεται στους ουρανούς; Αλλά υψηλά, λέγει, να διανοείσθε περί αυτού. Επομένως, ύψος του Θεού Λόγου είναι η προσκύνηση στο άγιο όρος. Διότι όπως για τον βασιλιά δόξα είναι τα τρόπαια στον πόλεμο, έτσι και για τον Χριστό είναι το κατόρθωμα μέσω των παθημάτων, το οποίο πραγματοποιήθηκε στο άγιο όρος που δέχθηκε τον σταυρό. Άγιο δε το όρος δεν το ονομάζει από τη φύση του, αλλά εξαιτίας της επισκέψεως του Σταυρωθέντος.

Εκείνος όμως που έρχεται ύστερα από εμένα είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα. Και ποια υποδήματα φορούσε ο Κύριος, τα οποία θα έπρεπε να βασταχθούν, ώστε να λέει: Δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα; Εδώ ως υποδήματα εννοεί τα μυστήρια της θείας Οικονομίας· διότι υποδήματα ονομάζεται η ενανθρώπηση του Κυρίου. Και μάρτυρας γι' αυτό είναι ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος ανακράζει μέσω του προφήτη: Επάνω στην Ιδουμαία θα εκτείνω το υπόδημά μου. Γι' αυτόν τον λόγο και η ενανθρώπηση του Κυρίου ονομάστηκε υποπόδιο, επειδή εμφανίστηκε επί της γης και κατέλαβε τα πέρατα της γης. Αυτό ακριβώς, κάνοντας φανερό και από τις δύο απόψεις, αναφωνούσε ο προφήτης: Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών του.

Αλλά βεβαίως και ο Δαβίδ λέγει: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου· για να λυτρωθούν οι αγαπημένοι σου, σώσε με τη δεξιά σου και εισάκουσέ με· θα υψωθώ και θα διαμερίσω τη Σίκιμα». Και πάλι: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Και πάλι: «Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνείτε στο άγιο όρος του, διότι άγιος είναι ο Κύριος ο Θεός μας». Και πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με ήχο σάλπιγγας». Και πάλι: «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου, και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα». «Και όταν εισήλθαν», λέγει, «ανέβηκαν στο υπερώο, όπου διέμεναν, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, ο Ιάκωβος και ο Ανδρέας, ο Φίλιππος και ο Θωμάς, ο Βαρθολομαίος και ο Ματθαίος, ο Ιάκωβος του Αλφαίου και ο Σίμων ο Ζηλωτής και ο Ιούδας του Ιακώβου. Όλοι αυτοί προσκαρτερούσαν με ομοψυχία στην προσευχή μαζί με τις γυναίκες και τη Μαρία, τη μητέρα του Κυρίου, και τους αδελφούς του». Ω, μακάριες γυναίκες, διότι και μετά την ανάληψή του δεν εγκατέλειψαν τους αποστόλους, αλλά βρίσκονταν μαζί τους και προσκαρτερούσαν. Διότι, πριν από το ζωοποιό πάθος, ακολουθώντας τον Κύριο, διακόνησαν με τα υπάρχοντά τους τόσο τον ίδιο όσο και τους μαθητές του.

Και τρώγει χώμα από τη γη που καταδικάστηκε να παράγει αγκάθια και τριβόλια· βλέπει δε εκείνην που προηγουμένως ποδοπατούνταν από αυτόν να απολαμβάνει το ξύλο της ζωής, ενώ ο ίδιος παραμένει στην προτέρα κατάρα· βλέπει δε ότι δεν εξουσιάζει ούτε καν την πτέρνα, ενώ όλες οι δικές του κεφαλές έχουν συντριβεί από τον σταυρό· θεωρεί να στέκεται εκ δεξιών ως βασίλισσα η άλλοτε καταδικασμένη, και εκείνη που σκέπαζε τη γύμνια της με φύλλα συκής, περιβεβλημένη πλέον με ολόχρυσο ιματισμό, στολισμένη, και θρηνεί για τη δική του ακοσμία. Τη βλέπει να στηρίζεται στο βασιλικό σκήπτρο και να υψώνεται προς τον ίδιο τον ουρανό, και οδύρεται για τη δική του πτώση· τη βλέπει να συγκαλεί τα τέκνα της με υψηλό κήρυγμα προς προσκύνηση του τιμίου σταυρού, και φρίττει για την υπακοή τους, θαυμάζει την προθυμία τους και εκπλήσσεται με το πλήθος τους· βλέπει σύμπασα την κτίση να εορτάζει, και τον εαυτό του ενδεδυμένο με αισχύνη σαν με μανδύα· και να εκπληρώνεται το λόγιο που λέγει: «Έντεινε, και κατευοδού, και βασίλευε»· Έντεινε το τόξο του σταυρού, πλήξε τον διάβολο, βασίλευσε επί της κτίσεως, κατευόδωσε τον άνθρωπο. Και πάλι: «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών αυτού». Διότι τα τείχη της αμαρτίας και τις πόλεις του άδη τις κατεδάφισε συθέμελα ο σταυρός του Χριστού.

Τι λοιπόν; Δεν λες ότι το σώμα του Κυρίου είναι κτιστό; Δες λοιπόν, ότι κι εσύ κτίσμα προσκυνάς, ανόητε. Κανείς δεν λέει στον βασιλιά: «Βγάλε την πορφύρα σου» ή «Σήκω από τον θρόνο σου, για να σε προσκυνήσω απογυμνωμένο», αλλά προσκυνά τον βασιλιά που κάθεται πάνω στον θρόνο και είναι ντυμένος με την πορφύρα. Διότι ευδόκησε ο Θεός Λόγος να ενώσει με τον εαυτό Του με τρόπο αμόλυντο την κτιστή σάρκα που προήλθε από εμάς· είναι λοιπόν προσκυνητή μαζί με τον Θεό Λόγο, καθώς μάλιστα την εθέωσε. Και υποδηλώνοντας αυτό, ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφωνεί: «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών Του, διότι είναι άγιος». *** Ενώ σε άλλο ρητό λέγει: «Ο ουρανός είναι θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου».

«Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό.» «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούργιο. Ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα και τιμή.» «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· υπηρετήστε τον Κύριο με ευφροσύνη.» «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εσωτερικά μου. Ευλογείτε τον Κύριο, όλα τα έργα του, σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του.» «Ας του είναι ευχάριστος ο στοχασμός μου.» «Δοξολογείτε τον Κύριο, και επικαλεστείτε το όνομά του.» «Ποιος θα εξιστορήσει τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα τα κάνει ακουστά;» «Η αίνεσή του παραμένει στον αιώνα του αιώνα.» «Αινείτε, δούλοι, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου.»

«Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου», λέει ο Δαβίδ, «και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου», και «προσκυνήστε στον τόπο όπου στάθηκαν τα πόδια του», και «προσκυνάτε στο άγιο όρος του». Άγιο, έμψυχο όρος του Θεού είναι η αγία Θεοτόκος, λογικά όρη του Θεού οι απόστολοι· «τα όρη σκίρτησαν σαν κριάρια, και οι βουνοί σαν αρνιά προβάτων». Τρίτος τρόπος, σύμφωνα με τον οποίο προσκυνούμε τα αφιερωμένα στον Θεό, εννοώ τα ιερά Ευαγγέλια και τα υπόλοιπα βιβλία· «διότι γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων». Οι δίσκοι και τα ποτήρια, τα θυμιατά, οι λυχνίες και οι τράπεζες, είναι προφανές πως όλα αυτά είναι σεβάσμια· διότι πρόσεξε, όταν ο Βαλτάσαρ χρησιμοποίησε τα ιερατικά σκεύη για να υπηρετηθεί ο λαός, πώς κατέλυσε ο Θεός τη βασιλεία του.

Και πάλι: Πώς σας εντέλλεται ο Θεός να προσκυνάτε και τη γη και τα όρη; Διότι λέει: «Υψώνετε Κύριον τον Θεό μας και προσκυνάτε στο άγιο όρος του. Και προσκυνάτε το υποπόδιο των ποδιών του, διότι είναι άγιος», δηλαδή τη γη. «Διότι ο ουρανός είναι θρόνος μου», αναφέρει, «και η γη υποπόδιο των ποδιών μου», λέει ο Κύριος. Και πώς ο Μωυσής προσκύνησε τον Ιοθόρ, ο οποίος ήταν ειδωλολάτρης, και ο Δανιήλ τον Ναβουχοδονόσορα;

Ο Μωυσής και ο Ααρών συγκαταλέγονται μεταξύ των ιερέων του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του· επικαλούνταν, λέει η Γραφή, τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε. Μέσα από στύλο νεφέλης τους μιλούσε· φύλαγαν τις μαρτυρίες του και το πρόσταγμα που τους έδωσε. Κύριε, ο Θεός μας, εσύ τους εισάκουες· Θεέ, εσύ υπήρξες σπλαχνικός απέναντί τους και τιμωρός για όλα τα έργα τους. Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνάτε στο άγιο όρος του, διότι είναι άγιος ο Κύριος ο Θεός μας.

«Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών του, διότι είναι άγιος». Υποπόδιο της θεότητας είναι η σάρκα του Χριστού που προσλήφθηκε, υψώθηκε και τιμήθηκε, η οποία και προσκυνείται μαζί με τον τίμιο σταυρό του. «Ο Μωυσής και ο Ααρών μεταξύ των ιερέων του και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά του». Επειδή λοιπόν αναφέρθηκε σε ύψωση και προσκύνηση, εύλογα υπενθυμίζει και την ιερουργία του Μωυσή, του οποίου η ράβδος και η ανύψωση των χεριών «προτύπωναν με σαφήνεια» τον σταυρό του Κυρίου. «Επικαλούνταν τον Κύριο και εκείνος τους εισάκουε και τους μιλούσε μέσα από στύλο νεφέλης». Γιατί όμως αυτή η μεγάλη και τόσο υπερφυής τιμή; «Διότι», λέει, «τηρούσαν τα μαρτύρια και τα προστάγματά του, επειδή είναι άγιος ο Κύριος ο Θεός μας».

Αλλά μέχρι πότε δεν θα σταματήσουμε τον λόγο γι' αυτά; Και ίσως κάποιοι να υποπτεύονται ότι λέμε πράγματα ξένα προς την παρούσα εορτή, όμως όποιος συγκρατεί τον ειρμό του λόγου από την αρχή, θα διαπιστώσει ότι δεν έχουμε βγει καθόλου έξω από τα όρια του θέματος της παρούσας εορτής. Διότι, εφόσον τέθηκε το ερώτημα για ποια αιτία ο πανάγιος σταυρός δεν κατασκευάστηκε από ένα, αλλά από τρία ξύλα, από εκεί ο λόγος εύκολα κατέληξε στην αγία Τριάδα. Και επομένως δεν ειπώθηκε τίποτε το ξένο· διότι έπρεπε, έπρεπε πρώτα να υμνήσουμε τον Θεό που τον δόξασε, και έπειτα να υμνήσουμε τον δοξασμένο σταυρό. Λοιπόν τώρα ας υπενθυμίσουμε τα της υψώσεως και ας χαιρετίσουμε ειδικά τον σεβάσμιο σταυρό, ώστε μέσω αυτού, Εκείνος που σταυρώθηκε πάνω του να καταφωτίσει το μάτι της διανοίας μου, και στη συνέχεια, αφού σταματήσουμε την πορεία του λόγου, να τον ολοκληρώσουμε. «Υψούτε Κύριον τον Θεόν ημών και προσκυνείτε τω υποποδίω των ποδών αυτού, ότι άγιός εστιν». Και: «Ιδού συνήσει ο παις μου και υψωθήσεται και δοξασθήσεται και μετεωρισθήσεται σφόδρα». Και: «Αυτός αμαρτίας πολλών ανήνεγκε και διά τας αμαρτίας ημών παρεδόθη». Και: «Εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν». Και: «Όταν υψώσητε τον υιόν του ανθρώπου, τότε γνώσεσθε ότι εγώ ειμι». Και: «Ώσπερ Μωυσής ύψωσε τον όφιν εν τη ερήμω, ούτως δει υψωθήναι τον υιόν του ανθρώπου, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον».

«Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών του, διότι είναι άγιος»· και πάλι ο ίδιος λέει: «Ο ουρανός μου είναι θρόνος, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου». Ο Ιουδαίος: Αλλά δεν προσκυνάς αυτά ως θεούς, αλλά μέσω αυτών προσκυνάς τον δημιουργό. Ο Χριστιανός: Αληθινός ο λόγος. Επομένως μάθε ότι και εγώ μέσω του ουρανού και της γης και της θάλασσας και των ξύλων και των λίθων και των λειψάνων και των ναών και του σταυρού και μέσω των αγγέλων και των ανθρώπων και μέσω κάθε κτίσης, ορατής και αόρατης, προσφέρω την προσκύνηση και το σέβας μόνο στον δημιουργό και δεσπότη και ποιητή των πάντων. Διότι η κτίση δεν προσκυνά τον ποιητή από μόνη της, αλλά μέσω εμού οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, μέσω εμού ο ήλιος υμνεί τον Θεό, μέσω εμού η σελήνη προσκυνά τον Θεό, μέσω εμού τα άστρα δοξάζουν τον Θεό, μέσω εμού τα ύδατα, οι βροχές, οι δροσιές και ολόκληρη η κτίση μέσω εμού προσκυνά και δοξάζει τον Θεό.

Ας κρούσει λοιπόν ο Δαβίδ την πνευματική κιθάρα, ψάλλοντας τα πλέον επίκαιρα λόγια: «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών του, διότι είναι άγιος». Ας συμψάλει και ο Σολομών, ο ανυπέρβλητος στη σοφία: «Ευλογείτε το ξύλο μέσω του οποίου επέρχεται η σωτηρία». Σήμερα λοιπόν η Εκκλησία εμφανίζεται ως παράδεισος, προβάλλοντας στο μέσο της το ξύλο της ζωής, στο οποίο δεν βρίσκεται απατηλός δαίμονας για να εξαπατά την Εύα, αλλά άγγελος του παντοκράτορος Κυρίου που προστατεύει αυτόν που προσέρχεται. Σήμερα προσκυνείται ο πανάγιος Σταυρός και ευαγγελίζεται η ανάσταση του Χριστού. Σήμερα προσκυνείται το ζωοπάροχο ξύλο, και όλος ο κόσμος αναζωπυρώνεται προς δοξολογία. Σήμερα προσκυνείται ο τριμερής Σταυρός, και τα τέσσερα πέρατα του κόσμου εορτάζουν χαρμόσυνα. «Πόσο ωραία», λέει, «είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά!».