Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 99:1

Ψαλμός εις εξομολόγησιν. 99ος. Υπόθεση. Σε αυτόν τον ψαλμό απευθύνει προτροπή σε όσους έχουν ήδη προσέλθει στην πίστη, προκειμένου να αναπέμπουν ευχαριστίες για όσα έχουν ήδη συντελεστεί. Διότι η εξομολόγηση σε αυτό το πλαίσιο σημαίνει την ευχαριστία που συνοδεύεται από αίνεση.

Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη. Προτρέπει τους λυτρωμένους να ψάλλουν τον επινίκιο ύμνο. Και οι λυτρωμένοι ήταν ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Διότι ονομάζει «γη» εκείνους που κατοικούν τη γη. Δουλέψτε στον Κύριο με ευφροσύνη. Η δουλεία στους ανθρώπους προκαλεί φθοροποιό φόβο, ενώ η δουλεία στον Κύριο προκαλεί αγνό φόβο, από τον οποίο γεννιέται η ευφροσύνη στην ψυχή.

Ο νεʹ, Όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ· ο νστʹ, Όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο· ο νηʹ, Όταν έστειλε ο Σαούλ και φύλαξε τον οίκο του, για να τον θανατώσει· ο νθʹ, Όταν πυρπόλησε τη Μεσοποταμία της Συρίας, και τη Συρία Σωβάλ, και επέστρεψε ο Ιωάβ, και πάταξε στην κοιλάδα των Αλών δώδεκα χιλιάδες· ο ξβʹ, Όταν αυτός βρισκόταν στην έρημο της Ιδουμαίας· ο ξεʹ, Της Αναστάσεως· ο ξθʹ, Εις ανάμνηση, για να με σώσει ο Κύριος· ο οʹ, Των υιών του Αδάμ [του Ιωναδάβ] των πρώτων που αιχμαλωτίστηκαν· ο οαʹ, Εις τον Σολομώντα· ο οεʹ, Προς τον Ασσύριο· ο πζʹ, Υπέρ Μαελέθ του αποκριθήναι· ο ϟαʹ, Για την ημέρα του Σαββάτου· ο κγʹ, Της μιας των Σαββάτων· ο ϟβʹ, Για την ημέρα του προσαββάτου, όταν κατοικήθηκε η γη· ϟγʹ, Τετράδι Σαββάτων· ο ϟεʹ, Όταν οικοδομείτο ο οίκος πριν από την αιχμαλωσία· ο ϟστʹ, Όταν η γη του αποκαθίστατο· ο ϟθʹ, Προς εξομολόγηση· ο ραʹ, Προσευχή για τον πτωχό, όταν κυριευθεί από ακηδία, και εκχύσει τη δέησή του ενώπιον του Κυρίου· ο ρμαʹ, Προσευχή, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο· ο ρμγʹ, Προς τον Γολιάθ· ο ρναʹ, Αυτός ο ψαλμός είναι ιδιόγραφος του Δαβίδ, και βρίσκεται εκτός της αρίθμησης, όταν μονομάχησε με τον Γολιάθ.»

ΨΑΛΜΟΣ ΓΙΑ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ. 99ος. Αλαλάξτε στον Κύριο όλη η γη. Δηλαδή, τα έθνη πάνω στη γη· και μέσω αυτών καλούνται σε εξομολόγηση των προηγούμενων αμαρτημάτων, στα οποία κυλιούνταν όταν ήταν προσκολλημένοι στην πλάνη της ειδωλολατρίας. Γι' αυτό ο ψαλμός επιγράφεται «Εις εξομολόγησιν». Υπηρετήστε τον Κύριο με ευφροσύνη, υποτάσσοντας τους εαυτούς σας στον ζυγό του. Διότι το να υπηρετεί κανείς Εκείνον είναι όμοιο με το να υπηρετεί το φως, και να υπηρετεί τη ζωή και την αλήθεια, και τη δικαιοσύνη και τον αγιασμό· επειδή όλα αυτά είναι ο Κύριος. Εισέλθετε ενώπιόν του με αγαλλίαση. Εάν όμως κάποιος δεν τον υπηρετεί με ευφροσύνη, ας μην τολμά να παρουσιαστεί ενώπιόν του, προσερχόμενος στην Εκκλησία του με άνιπτα πόδια.

Πάλι, σε άλλους ψαλμούς, μαζί με αυτά συνεπιγράφονται και κάποια άλλα, έχοντας ως επί το πλείστον τοποθετηθεί στην αρχή το «εις το τέλος», ενώ μαζί με αυτή τη φράση συντάσσονται ποικίλα και διάφορα. Διότι προσγράφει είτε «υπέρ των αλλοιωθησομένων», είτε «υπέρ των κρυφίων», είτε «υπέρ της κληρονομούσης», είτε «υπέρ της ογδόης», είτε «υπέρ των ληνών», είτε «υπέρ της αντιλήψεως της εωθινής», είτε «υπέρ Μαελέθ», είτε «υπέρ του λαού του από των αγίων μεμακρυμμένου», είτε «μη διαφθείρης», είτε «εις στηλογραφίαν», είτε και τα δύο αυτά, είτε «εις Σολομώντα», είτε «ωδή υπέρ του αγαπητού», είτε «υπέρ των κρυφίων του υιού», είτε «εις εξομολόγησιν», είτε κάποια ιστορική περίσταση· όπως όταν βρισκόταν στο σπήλαιο, ή όταν ήταν στην έρημο, ή όταν ο Σαούλ έστειλε ανθρώπους για να τον θανατώσουν, ή υπέρ των λόγων του Χουσί, ή όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ, ή κατά την έλευση των Ζιφαίων, ή κατά την έλευση του Δωήκ του Ιδουμαίου και την αναγγελία του στον Σαούλ, ή κατά τις ημέρες που ο Κύριος τον διέσωσε από το χέρι όλων των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ, ή όταν επέστρεψε ο Ιωάβ και πάταξε δώδεκα χιλιάδες άνδρες στη φάραγγα των αλών, ή όταν προσήλθε σε αυτόν ο Νάθαν ο προφήτης, αφότου εκείνος είχε εισέλθει προς τη Βηρσαβεέ. Σε ορισμένους ψαλμούς υπάρχει ως επιγραφή το εβραϊκό «αλληλούια», αναγραφόμενο είτε δύο φορές το ίδιο είτε μία φορά, ενώ σε άλλους αναγράφονται στην ίδια επιγραφή κατά συζυγίαν και τα ονόματα κάποιων προφητών, όπως «αλληλούια Αγγαίου και Ζαχαρίου», και «αλληλούια Ιερεμίου και Ιεζεκιήλ».

Σε όσα σημεία προστίθεται η εξομολόγηση, αυτά διδασκόμαστε από την ίδια τη λέξη: επειδή η σημασία της εξομολόγησης στη γραφική χρήση είναι διπλή, και άλλοτε μεν φανερώνει την εξαγόρευση, άλλοτε δε την ευχαριστία, εδώ καθοδηγούμαστε και με τις δύο έννοιες προς τον ενάρετο βίο. Διότι η μεν εξαγόρευση απεργάζεται τον χωρισμό και την αποξένωση από τα κακά, η δε προθυμία για ευχαριστία πολλαπλασιάζει τη χάρη του Ευεργέτη σε όσους δέχονται τις ευεργεσίες με ευγνωμοσύνη. Προβάλλεται, λοιπόν, ο ψαλμός «Εις εξομολόγησιν» ως εξής: αν μεν σιγοκαίει μέσα σου κάποια ανάμνηση αμαρτίας, σε συμβουλεύει την κάθαρση μέσω της μετάνοιας· αν δε ο βίος σου ευοδώνεται προς το καλύτερο, καθιστά σταθερή για σένα την αγαθή προαίρεση μέσω της ευχαριστίας προς το Θείο.

Ψαλμός εις εξομολόγησιν: Ο ψαλμός προτρέπει τους πάντες σε εξομολόγηση και μετάνοια. «Αλαλάξατε»: Όλοι οι άνθρωποι, λέγει, κραυγάστε προς τον Θεό (τον Κύριο) με προσευχές. «Δουλεύσατε»: Δηλαδή, υπηρετήστε με [απλότητα και] ιλαρότητα και τρυφερή καρδιά και όχι ως εξ ανάγκης. «Εισέλθατε»: Με χαρά μεγάλη και αγαλλίαση να σπεύδετε στις εκκλησίες. «Γνώτε»: Αυτός που φανερώθηκε επί της γης είναι ο προ αιώνων Θεός (ο Θεός μας ο προ αιώνων). «Αυτός εποίησεν»: Διότι αυτός μας εγκατέστησε στην πίστη· επειδή εμείς δεν ήλθαμε από μόνοι μας στην αλήθεια (επίγνωση). «Ημείς λαός αυτού»: Διότι, επειδή Εκείνος το θέλησε, γίναμε λαός πιστός και ποίμνιο άγιο. «Εισέλθατε»: Δηλαδή, εισερχόμενοι στην γνώση (εν τη γνώσει)· διότι πύλες είναι η γνώση του Θεού· με εξομολόγηση να εισέρχεστε (έρχεστε). «Τας αυλάς»: Διότι μέσα στις εκκλησίες αρμόζει πάντοτε να υμνούμε και να ψάλλουμε· επειδή έτσι ευαρεστείται ο Θεός. «Εξομολογείσθε»: Εξομολογούμενοι [να αινείτε και να πιστεύετε στην Τριάδα]. «Ότι χρηστός ο Κύριος»: Επιδεικνύει χρηστότητα και ελεεί ως Θεός συμπαθής από τον αιώνα. «Και έως γενεάς»: Διότι στον αιώνα στέκει η αλήθειά [του] και δεν εκπίπτει, επειδή ο Θεός είναι αλήθεια (είναι αληθής).

Του Δαβίδ, εις εξομολόγησιν. Ψαλμός 99ος. Ανώνυμος μεν ο ψαλμός, δεν είναι όμως εξαιτίας αυτού ξένος προς την προφητεία του Δαβίδ· αλλά ίσως δεν πρόλαβε να τον ψάλει με κιθάρα στον ναό, ούτε και τον παρέδωσε σε άλλους ψαλμωδούς.

Διότι η πέμπτη μετάφραση παρέδωσε τον τίτλο «εις αίνεσιν». Αλαλάξτε προς τον Κύριο, όλη η γη, δουλέψτε στον Κύριο με ευφροσύνη. Μεγάλη τάξη βρίσκεται και τώρα στην προφητεία για όσους την εξετάζουν με ακρίβεια. Διότι επιθυμεί να αλαλάζει όλη η γη σαν εκείνους που έχουν νικήσει τον κοινό μας εχθρό. Και γνωρίζοντας ότι ο Θεός είναι η αιτία της νίκης, να τον υπηρετούμε με ευφροσύνη, όπως ακριβώς έλεγε ο Παύλος: Για να χαιρόμαστε όλοι, να προσευχόμαστε αδιαλείπτως, να ευχαριστούμε σε κάθε περίσταση, γνωρίζοντας ποιον και για ποια πράγματα υπηρετούμε, από ποια δουλεία λυτρωθήκαμε και σε ποια κληθήκαμε, και ποιον ζυγό αλλάξαμε αντί ποιου, ότι δηλαδή αντί για τον βαρύτατο λάβαμε τον πάρα πολύ ελαφρύ.

Διότι είναι βεβαίως παρών εδώ και πουθενά δεν περιορίζεται, και καταγράφει τις φωνές όλων. Έτσι λοιπόν, αναπέμποντας την αίνεση με συντετριμμένη και ταπεινωμένη καρδιά, ας την καταστήσουμε ευπρόσδεκτη και ας την αναπέμψουμε προς τον ουρανό ως ευωδιαστό θυμίαμα. «Διότι καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη», λέει, «ο Θεός δεν θα την εξουδενώσει». Αλλά ο προφήτης, θα πει κάποιος, προτρέπει να προσφέρουμε τη δοξολογία με αλαλαγμό: «Αλαλάξτε προς τον Κύριο, όλη η γη». Όμως ούτε και εμείς εμποδίζουμε αυτόν τον αλαλαγμό, αλλά την άναρθρη βοή· ούτε τη φωνή της αινέσεως, αλλά τη φωνή της αταξίας, τις αναμεταξύ σας φιλονικίες, τα χέρια που υψώνονται άσκοπα και μάταια στον αέρα, τα πόδια που χοροπηδούν, τα άκοσμα και έκλυτα ήθη, τα οποία αποτελούν παιχνίδια εκείνων που σπαταλούν τον χρόνο τους στα θέατρα και τους ιπποδρόμους. Από εκεί παρεισφρέουν σε εμάς αυτά τα ολέθρια διδάγματα, από εκεί προέρχονται αυτές οι ανευλαβείς και αγοραίες φωνές, από εκεί οι αταξίες των χεριών, οι έριδες, οι φιλονικίες, τα άτακτα ήθη.

«Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό.» «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούργιο. Ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Αποδώστε στον Κύριο, οι πατριές των εθνών, αποδώστε στον Κύριο δόξα και τιμή.» «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· υπηρετήστε τον Κύριο με ευφροσύνη.» «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εσωτερικά μου. Ευλογείτε τον Κύριο, όλα τα έργα του, σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του.» «Ας του είναι ευχάριστος ο στοχασμός μου.» «Δοξολογείτε τον Κύριο, και επικαλεστείτε το όνομά του.» «Ποιος θα εξιστορήσει τα μεγαλεία του Κυρίου; Ποιος θα τα κάνει ακουστά;» «Η αίνεσή του παραμένει στον αιώνα του αιώνα.» «Αινείτε, δούλοι, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου.»