Πατερικές αναφορές στο ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ ΙΩΑΝΝΟΥ 1:1

[Πίνακας των κεφαλαίων της ερμηνείας της Αποκαλύψεως του αγίου Ιωάννου του αποστόλου Λόγος Α΄. Κεφ. Α΄. Αποκάλυψη του Ιησού Χριστού. Κεφ. Β΄. Η οπτασία στην οποία είδε τον Κύριο. Κεφ. Γ΄. Τα όσα γράφτηκαν προς τον άγγελο της εκκλησίας των Εφεσίων. Λόγος Β΄. Κεφ. Δ΄. Τα όσα δηλώθηκαν στον άγγελο της εκκλησίας των Σμυρναίων. Κεφ. Ε΄. Τα όσα δηλώθηκαν στον άγγελο της εκκλησίας στην Πέργαμο. Κεφ. ΣΤ΄. Τα όσα δηλώθηκαν στον άγγελο της εκκλησίας στα Θυάτειρα. Λόγος Γ΄. Κεφ. Ζ΄. Τα όσα δηλώθηκαν στον άγγελο της εκκλησίας στις Σάρδεις. Κεφ. Η΄. Τα όσα δηλώθηκαν στον άγγελο της εκκλησίας στη Φιλαδέλφεια. Κεφ. Θ΄. Τα όσα δηλώθηκαν προς τον άγγελο της εκκλησίας των Λαοδικέων. Λόγος Δ΄. Κεφ. Ι΄. Περί της θύρας που φάνηκε στον ουρανό και των εικοσιτεσσάρων πρεσβυτέρων και των εξής. Κεφ. ΙΑ΄. Περί του βιβλίου που ήταν σφραγισμένο με επτά σφραγίδες, το οποίο κανείς από την κτιστή φύση δεν δύναται να ανοίξει. Κεφ. ΙΒ΄. Και είδα στο μέσο του θρόνου και των τεσσάρων ζώων. Λόγος Ε΄. Κεφ. ΙΓ΄. Λύση της πρώτης σφραγίδας. Κεφ. ΙΔ΄. Περί της δεύτερης σφραγίδας. Κεφ. ΙΕ΄. Λύση της τρίτης σφραγίδας. Λόγος ΣΤ΄. Κεφ. ΙΣΤ΄. Λύση της τέταρτης σφραγίδας, η οποία φανερώνει τις μάστιγες που επιφέρονται στους ασεβείς. Κεφ. ΙΖ΄. Λύση της πέμπτης σφραγίδας, η οποία δηλώνει την κραυγή των αγίων προς τον Κύριο περί της συντέλειας. Κεφ. ΙΗ΄. Λύση της έκτης σφραγίδας, η οποία υποδηλώνει τις πληγές που επιφέρονται κατά τη συντέλεια. Λόγος Ζ΄. Κεφ. ΙΘ΄. Περί των εκατόν σαράντα τεσσάρων χιλιάδων που σώζονται από την πληγή των τεσσάρων αγγέλων. Κεφ. Κ΄. Περί του αναρίθμητου πλήθους από τα έθνη που λαμπροφορούν. Κεφ. ΚΑ΄. Λύση της έβδομης σφραγίδας, η οποία δηλώνει ότι αγγελικές δυνάμεις προσφέρουν στον Θεό τις προσευχές των αγίων ως θυμιάματα. Λόγος Η΄. Κεφ. ΚΒ΄. Περί των επτά αγγέλων, από τους οποίους όταν σάλπισε ο πρώτος, φέρεται επί της γης χαλάζι και πυρ και αίμα. Κεφ. ΚΓ΄. Περί του δεύτερου αγγέλου και της απώλειας των έμψυχων πλασμάτων στη θάλασσα. Κεφ. ΚΔ΄. Περί του τρίτου αγγέλου και της πίκρανσης των ποτάμιων υδάτων. Λόγος Θ΄. Κεφ. ΚΕ΄. Περί του τέταρτου αγγέλου και του σκοτισμού των φωστήρων. Κεφ. ΚΣΤ΄. Περί του πέμπτου αγγέλου και των νοητών ακρίδων και της ποικιλίας της μορφής τους. Κεφ. ΚΖ΄. Περί του έκτου αγγέλου και των αγγέλων που λύνονται στον Ευφράτη. Λόγος Ι΄. Κεφ. ΚΗ΄. Περί του αγγέλου που ήταν περιβεβλημένος με νεφέλη και ίριδα και προμήνυε τη συντέλεια. Κεφ. ΚΘ΄. Πώς έλαβε ο ευαγγελιστής το βιβλαρίδιο από τον άγγελο. Κεφ. Λ΄. Περί του Ενώχ και του Ηλία. Λόγος ΙΑ΄. Κεφ. ΛΑ΄. Πώς θα αναστηθούν αφού θανατωθούν από τον αντίχριστο. Κεφ. ΛΒ΄. Περί της έβδομης σάλπιγγας και των αγίων που υμνούν τον Θεό για τη μέλλουσα κρίση. Κεφ. ΛΓ΄. Περί των παλαιότερων διωγμών της εκκλησίας και εκείνων επί του αντιχρίστου. Λόγος ΙΒ΄. Κεφ. ΛΔ΄. Περί του πολέμου των αγγέλων και των δαιμόνων και της κατάπτωσης του σατανά. Κεφ. ΛΕ΄. Περί του πώς ο δράκοντας δεν παύει να διώκει την εκκλησία. Κεφ. ΛΣΤ΄. Περί του δεκακέρατου και επτακέφαλου θηρίου. Λόγος ΙΓ΄. Κεφ. ΛΖ΄. Περί του ψευδοπροφήτη. Κεφ. ΛΗ΄. Περί του ονόματος του αντιχρίστου. Κεφ. ΛΘ΄. Περί του αρνίου και των εκατόν σαράντα τεσσάρων χιλιάδων. Λόγος ΙΔ΄. Κεφ. Μ΄. Περί του αγγέλου που προαγορεύει την εγγύτητα της μέλλουσας κρίσης. Κεφ. ΜΑ΄. Περί του αγγέλου που κηρύσσει την πτώση της Βαβυλώνας. Κεφ. ΜΒ΄. Περί του αγγέλου που προφυλάσσει τους πιστούς ώστε να μην αποδεχθούν τον αντίχριστο. Λόγος ΙΕ΄. Κεφ. ΜΓ΄. Πώς εκείνος που κάθεται στη νεφέλη θα θερίσει με το δρεπάνι όσα βλαστάνουν από τη γη. Κεφ. ΜΔ΄. Περί του αγγέλου που τρυγά την άμπελο της πικρίας. Κεφ. ΜΕ΄. Περί των επτά αγγέλων που επιφέρουν στους ανθρώπους τις πληγές πριν από τη συντέλεια και περί της υάλινης θάλασσας. Λόγος ΙΣΤ΄. Κεφ. ΜΣΤ΄. Πώς, όταν εκχύθηκε η πρώτη φιάλη, δημιουργήθηκε έλκος στους αποστάτες. Κεφ. ΜΖ΄. Η δεύτερη πληγή εναντίον αυτών που βρίσκονται στη θάλασσα. Κεφ. ΜΗ΄. Πώς μέσω της τρίτης οι ποταμοί μετατρέπονται σε αίμα. Λόγος ΙΖ΄. Κεφ. ΜΘ΄. Πώς μέσω της τέταρτης καυματίζονται οι άνθρωποι. Κεφ. Ν΄. Πώς μέσω της πέμπτης σκοτίζεται η βασιλεία του θηρίου. Κεφ. ΝΑ΄. Πώς μέσω της έκτης ανοίγεται η οδός μέσω του Ευφράτη για τους βασιλείς από την ανατολή. Λόγος ΙΗ΄. Κεφ. ΝΒ΄. Πώς μέσω της έβδομης επέρχεται χαλάζι και σεισμός εναντίον των ανθρώπων. Κεφ. ΝΓ΄. Περί του ενός από τους επτά αγγέλους που δείχνει στον μακάριο Ιωάννη την καθαίρεση της πόρνης πόλης και περί των επτά κεφαλών και δέκα κεράτων. Κεφ. ΝΔ΄. Πώς ο άγγελος ερμήνευσε το μυστήριο που του αποκαλύφθηκε. Λόγος ΙΘ΄. Κεφ. ΝΕ΄. Περί άλλου αγγέλου που δηλώνει την πτώση της Βαβυλώνας και περί ουράνιας φωνής που δίνει εντολή για φυγή από την πόλη, και περί της απώλειας των τερπνών πραγμάτων που κατείχε προηγουμένως. Κεφ. ΝΣΤ΄. Περί της υμνωδίας των αγίων και του τριπλού αλληλούια, το οποίο ψάλλουν για την καθαίρεση της Βαβυλώνας. Κεφ. ΝΖ΄. Περί του μυστικού γάμου και του δείπνου του αρνίου. Λόγος Κ΄. Κεφ. ΝΗ΄. Πώς ο ευαγγελιστής είδε τον Χριστό έφιππο μαζί με αγγελικές δυνάμεις. Κεφ. ΝΘ΄. Περί του αντιχρίστου και εκείνων που ρίχνονται μαζί του στη γέεννα. Κεφ. Ξ΄. Πώς ο σατανάς δέθηκε από τη σταύρωση του Χριστού μέχρι τους καιρούς της συντέλειας, και περί των χιλίων ετών. Λόγος ΚΑ΄. Κεφ. ΞΑ΄. Περί των ετοιμασμένων θρόνων για όσους φύλαξαν την ομολογία του Χριστού χωρίς να την αρνηθούν. Κεφ. ΞΒ΄. Τι είναι η πρώτη ανάσταση και τι ο δεύτερος θάνατος. Κεφ. ΞΓ΄. Περί του Γωγ και Μαγώγ. Λόγος ΚΒ΄. Κεφ. ΞΔ΄. Περί εκείνου που κάθεται στον θρόνο και της κοινής ανάστασης και κρίσης. Κεφ. ΞΕ΄. Περί καινούργιου ουρανού και γης και της άνω Ιερουσαλήμ. Κεφ. ΞΣΤ΄. Περί όσων είπε εκείνος που κάθεται στον θρόνο. Λόγος ΚΓ΄. Κεφ. ΞΖ΄. Περί του αγγέλου που του δείχνει την πόλη των αγίων και μετρά το τείχος της μαζί με τις πύλες. Κεφ. ΞΗ΄. Περί του καθαρού ποταμού που φάνηκε να εκπορεύεται από τον θρόνο. Κεφ. ΞΘ΄. Ότι ο Χριστός είναι Θεός των προφητών και δεσπότης των αγγέλων. Λόγος ΚΔ΄. Κεφ. Ο΄. Περί της αξιοπιστίας όσων φάνηκαν στον απόστολο. Κεφ. ΟΑ΄. Πώς διατάχθηκε να μην σφραγίσει αλλά να κηρύξει την Αποκάλυψη. Κεφ. ΟΒ΄. Πώς η εκκλησία και το πνεύμα σε αυτήν προσκαλούν την ένδοξη επιφάνεια του Χριστού, και περί της κατάρας στην οποία υπόκεινται όσοι παραχαράσσουν το βιβλίο.]

ΛΟΓΟΣ Α΄. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Αποκάλυψη του Ιησού Χριστού, την οποία του έδωσε ο Θεός, για να δείξει στους δούλους του όσα πρέπει να γίνουν σύντομα. Αποκάλυψη είναι η φανέρωση των κρυφών μυστηρίων, όταν το ηγεμονικό της ψυχής καταυγάζεται είτε μέσω θείων ονείρων είτε κατά την εγρήγορση από θεία έλλαμψη. Το ότι αυτή δόθηκε στον Χριστό το αναφέρει διατυπώνοντας τον λόγο γι' αυτόν με τρόπο μάλλον πιο ανθρώπινο, δεδομένου ότι στο Ευαγγέλιο ασχολήθηκε περισσότερο από όλους με τα υψηλά και θεοπρεπή. Και εδώ επίσης, μέσω του αγγέλου που διακονεί και της ονομασίας ως δούλων αυτών που διδάσκονται, καταφαίνεται το μεγαλείο της θεότητας του Χριστού· διότι τα σύμπαντα είναι δούλα του. Το «να γίνουν σύντομα» σημαίνει ότι κάποια μεν από αυτά πρόκειται να συμβούν αμέσως μετά την πρόρρηση γι' αυτά, αλλά και ότι εκείνα που αφορούν τη συντέλεια δεν πρόκειται να καθυστερήσουν· διότι χίλια χρόνια ενώπιον του Θεού λογίζονται σαν η χθεσινή ημέρα που πέρασε.

Και τα φανέρωσε αποστέλλοντάς τα διά του αγγέλου του στον δούλο του Ιωάννη, ο οποίος μαρτύρησε τον λόγο του Θεού και τη μαρτυρία του Ιησού Χριστού, όσα είδε, όσα είναι και όσα πρέπει να γίνουν μετά από αυτά. Ο Χριστός, λέγει, ως Δεσπότης σε εμένα τον δικό του δούλο, φανέρωσε αυτά διά αγγέλου, σε εμένα που κατέθεσα μαρτυρία για την ομολογία μου προς αυτόν· με σκοπό, μέσα από όσα είδα, να δώσω μαρτυρία και να κηρύξω για την επιστροφή αυτών που ακούν, τόσο για εκείνα που υπάρχουν και διαφεύγουν από την προσοχή των ανθρώπων, όσο και για εκείνα που πρόκειται να συμβούν· διότι είδε προφητικά και τα δύο· και αυτό είναι φανερό από το ότι ειπώθηκε: «όσα είναι και όσα πρέπει να γίνουν». Αυτά δε είναι δηλωτικά τόσο του παρόντος χρόνου όσο και του μέλλοντος.

Σε αυτά συγκαταλέγεται και η Αποκάλυψη του Ιωάννη του Θεολόγου, η οποία έγινε δεκτή ως δικό του έργο και εγκρίθηκε από τους παλαιούς αγίους και πνευματοφόρους Πατέρες, της οποίας η αρχή είναι η εξής: «Αποκάλυψη του Ιησού Χριστού, την οποία του έδωσε ο Θεός για να δείξει στους δούλους του όσα πρέπει να γίνουν σύντομα, και τα φανέρωσε, αποστέλλοντάς τα δια του αγγέλου του στον δούλο του Ιωάννη». Αυτά είναι και τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, τουλάχιστον όσα συγκαταλέγονται στον Κανόνα, και αποτελούν για την πίστη μας τρόπον τινά τις απαρχές, τις άγκυρες και τα στηρίγματα· διότι γράφτηκαν και συντάχθηκαν από τους ίδιους τους αποστόλους του Χριστού, οι οποίοι και συναναστράφηκαν με Εκείνον και μαθήτευσαν κοντά Του. Βεβαίως, μεταγενέστερα, σε ακολουθία και συμφωνία με εκείνα, εκπονήθηκαν μύρια και αναρίθμητα άλλα βιβλία από τους κατά καιρούς μεγάλους και σοφότατους θεοφόρους Πατέρες, προς επιβεβαίωση και διαφώτιση των προηγουμένων. Για αυτά δεν γίνεται λόγος τώρα, καθώς είναι πάμπολλα και απροσδιόριστα στον αριθμό, και συγχρόνως όλα τους τηρούν την ίδια συνέχεια με αυτά τα παλαιότερα κείμενα, ερμηνεύοντας και διασαφηνίζοντας ακριβώς τα ίδια.

Εμείς όμως δεν επιβάλλουμε καταναγκασμό, αλλά προτρέπουμε με αγαθή συμβουλή, ενθαρρύνοντας εκείνον που έχει τη δύναμη, και δεν επιβάλλουμε καταναγκασμό σε εκείνον που δεν μπορεί, αλλά ούτε και τον αποβάλλουμε από τη ζωή. Διότι ο άγιος Λόγος πάντοτε κήρυξε να βαστάζουμε την αδυναμία των αδυνάτων, όπως ακριβώς και ο άγιος απόστολος ευθύς διαπιστώνεται να λέει και να ελέγχει τέτοιους ανθρώπους που δεν έχουν το ίδιο χάρισμα, ότι: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές επιθυμίες που τις απομακρύνουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται, έχοντας καταδίκη, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη». Διότι εκείνες που έδωσαν υπόσχεση και την αθέτησαν έχουν καταδίκη, ενώ εκείνες που δεν έδωσαν υπόσχεση, αλλά συνήψαν γάμο λόγω αδυναμίας δεν θα έχουν καταδίκη. Αν όμως επρόκειτο να έχουν καταδίκη, πώς έλεγε: «ας παντρεύονται, ας γίνονται οικοδέσποινες»; 10. Κάθε ένας λοιπόν που προφητεύει, διαπιστώνεται ότι έχει πλήρη συνείδηση και διαύγεια, είτε στην Παλαιά Διαθήκη είτε στην Καινή, όπως και ο άγιος Ιωάννης στην Αποκάλυψη έλεγε: «Αυτά αποκάλυψε ο Κύριος στους δούλους του μέσω του δούλου του Ιωάννη» και «Αυτά λέγει ο Κύριος». Και αυτός που τα έλεγε αυτά είχε υγιή τη διάνοια και διατηρούσε τη συνείδησή του· ιδού λοιπόν «Αυτά λέγει ο Κύριος» και «Όραση την οποία είδε». Αυτός όμως ο Μοντανός, που καυχάται ότι είναι προφήτης και παραπλάνησε όσους πλανήθηκαν από αυτόν, διηγείται ανυπόστατα πράγματα ενάντια στη θεία Γραφή. Διότι λέει στη λεγόμενη προφητεία του: «Τι λες για αυτόν που σώζεται ως ανώτερος από άνθρωπο;».

Δεν ντρέπονται πάλι οι τέτοιου είδους άνθρωποι να εξοπλίζονται εναντίον όσων έχουν ειπωθεί από τον άγιο Ιωάννη, νομίζοντας ότι τάχα μπορούν να ανατρέψουν την αλήθεια, αγνοώντας ότι οπλίζονται μάλλον εναντίον του ίδιου τους του εαυτού παρά εναντίον της υγιούς διδασκαλίας. Ισχυρίζονται δε κατά της Αποκαλύψεως τα εξής, χλευάζοντας με αυτόν τον τρόπο: «Τι με ωφελεί», λέει, «η Αποκάλυψη του Ιωάννη, όταν μου μιλάει για επτά αγγέλους και επτά σάλπιγγες;», αγνοώντας πόσο αναγκαία και ωφέλιμα υπήρξαν αυτά για την ορθότητα του κηρύγματος. Διότι όσα ήταν στον Νόμο και στους Προφήτες σκοτεινά και αινιγματικά, αυτά ο Κύριος τα οικονόμησε μέσω του Αγίου Πνεύματος για τη δική μας σωτηρία ώστε να τα αποκαλύψει «στον δούλο του Ιωάννη», κηρύττοντας εδώ με τρόπο πνευματικό και ολοφάνερο τα εκεί σκοτεινά, και πνευματικά οικονόμησε τα ίδια για εμάς. Και από δέρματα μεν κατασκευάζει τότε τη σκηνή, δέρματα ερυθροβαμμένα και υακίνθινα και τα λοιπά, για να δείξει ότι η σκηνή εκείνη ήταν μεν σκηνή, αλλά προσδοκούσε την τελειότατη σκηνή του Χριστού. Διότι το δέρμα προέρχεται από το σώμα, και είναι νεκρό, ως σκίασμα ενός ζωντανού σώματος, για να δείξει ότι τα σώματα είναι η σκηνή του Θεού· επειδή στα άγια σώματα κατοικεί ο Θεός, εκπληρώνοντας το ρητό ότι «θα κατασκηνώσω μέσα τους και θα εμπεριπατήσω».

Έπειτα, προχωρώντας πιο κάτω, λέγει πάλι τα εξής: «Ο Ιωάννης όμως πουθενά (δεν αναφέρει το όνομά του), ούτε μιλώντας για τον εαυτό του ούτε μιλώντας για άλλον. Αντίθετα, εκείνος που έγραψε την Αποκάλυψη αμέσως στην αρχή προτάσσει τον εαυτό του: ⟨Αποκάλυψη του Ιησού Χριστού, την οποία του έδωσε για να δείξει στους δούλους του όσα πρέπει να γίνουν γρήγορα, και φανέρωσε αποστέλλοντάς την διά του αγγέλου του στον δούλο του Ιωάννη, ο οποίος εμαρτύρησε τον λόγο του Θεού και τη μαρτυρία του, όσα δηλαδή είδε⟩. Έπειτα γράφει και επιστολή: ⟨Ο Ιωάννης προς τις επτά εκκλησίες που βρίσκονται στην Ασία, χάρις σε εσάς και ειρήνη⟩. Ο ευαγγελιστής όμως ούτε στην καθολική επιστολή δεν προέταξε το όνομά του, αλλά απέριττα ξεκίνησε από το ίδιο το μυστήριο της θείας αποκαλύψεως: ⟨Αυτό που ήταν από την αρχή, αυτό που έχουμε ακούσει, αυτό που έχουμε δει με τα μάτια μας⟩. Διότι γι' αυτήν ακριβώς την αποκάλυψη εμακάρισε και ο Κύριος τον Πέτρο, λέγοντας: ⟨Μακάριος είσαι Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψαν αυτό, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος⟩. Αλλά ούτε στη δεύτερη ούτε στην τρίτη επιστολή που φέρονται υπό το όνομα του Ιωάννη, παρότι είναι σύντομες επιστολές, προτάσσεται ονομαστικά ο Ιωάννης, αλλά γράφεται ανώνυμα ⟨ο πρεσβύτερος⟩. Αυτός, όμως, δεν θεώρησε αρκετό να ονομάσει τον εαυτό του μία φορά και έπειτα να διηγηθεί τα επόμενα, αλλά επαναλαμβάνει πάλι: ⟨Εγώ, ο Ιωάννης, ο αδελφός σας και συγκοινωνός στη θλίψη και στη βασιλεία και στην υπομονή του Ιησού, βρέθηκα στο νησί που ονομάζεται Πάτμος εξαιτίας του λόγου του Θεού και της μαρτυρίας του Ιησού⟩.