Πατερικές αναφορές στο ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ ΙΩΑΝΝΟΥ 1:4

Ο Ιωάννης προς τις επτά εκκλησίες που βρίσκονται στην Ασία: χάρη σε σας και ειρήνη από Εκείνον που είναι και που ήταν και που έρχεται, και από τα επτά πνεύματα που βρίσκονται ενώπιον του θρόνου Του. Παρότι υπήρχαν πολλές τοπικές εκκλησίες, απέστειλε επιστολή μόνο σε επτά, υποδηλώνοντας μέσα από τον αριθμό επτά το μυστήριο των απανταχού εκκλησιών και την αντιστοιχία τους με τον παρόντα βίο, στον οποίο συντελείται η επταήμερη περίοδος. Γι' αυτό και μνημονεύει επτά αγγέλους και επτά εκκλησίες, στις οποίες λέει: χάρη σε σας και ειρήνη από την τρισυπόστατη Θεότητα. Διότι με το «ο ων» υποδηλώνεται ο Πατέρας που αποκαλύφθηκε στον Μωυσή λέγοντας: «εγώ ειμι ο ων»· με το «ο ην» υποδηλώνεται ο Λόγος, ο οποίος ήταν εν αρχή προς τον Θεό· και με το «ο ερχόμενος» υποδηλώνεται ο Παράκλητος, ο οποίος πάντοτε επιφοιτά στα τέκνα της Εκκλησίας μέσω του αγίου βαπτίσματος, και θα επιφοιτήσει τελειότερα και πιο καθαρά στο μέλλον. Ως επτά πνεύματα είναι δυνατόν να νοήσουμε τους επτά αγγέλους στους οποίους έλαχε η διακυβέρνηση των εκκλησιών· οι οποίοι δεν συναριθμούνται με την ύψιστη και βασιλική Τριάδα, αλλά μνημονεύονται μαζί της ως δούλοι, όπως ακριβώς είπε και ο θείος απόστολος: «Διαμαρτύρομαι ενώπιον του Θεού και των εκλεκτών αγγέλων».

Ίσως δε αυτό να νοηθεί και με διαφορετικό τρόπο, δηλαδή με το «ο ων και ο ην και ο ερχόμενος» να σημαίνεται ο Πατέρας, ο οποίος περιέχει στον εαυτό του την αρχή, τα μέσα και τα έσχατα όλων των όντων, με τα επτά πνεύματα οι ενέργειες του ζωοποιού Πνεύματος, και με τον Χριστό που ακολουθεί ο Θεός που έγινε άνθρωπος για εμάς· διότι σε πολλά σημεία η κάθε θεϊκή υπόσταση προτάσσεται και υποτάσσεται αδιακρίτως από τον απόστολο. Γι' αυτό και εδώ λέει:

Είπατε και πιστεύετε, καθ’ υπόδειξη εκείνου, ότι «υπήρξε κάποτε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός»· διότι πρέπει πρώτα να απεκδυθείτε αυτό το ένδυμα της επινόησής σας. Πείτε μας λοιπόν, τι ήταν αυτό το «κάποτε», όταν ο Υιός δεν υπήρχε, ω δύσφημοι και δυσσεβείς; Αν μεν εννοείτε τον Πατέρα, η βλασφημία σας είναι μεγαλύτερη· διότι δεν είναι θεμιτό να πούμε ότι υπήρξε «κάποτε» ούτε να τον προσδιορίσουμε μέσα στο «κάποτε»· επειδή υπάρχει πάντοτε και τώρα υπάρχει και, εφόσον υπάρχει ο Υιός, υπάρχει και Εκείνος, και είναι ο ίδιος «ο Ων» και ο Πατέρας του Υιού. Αν πάλι λέτε ότι ο Υιός ήταν «κάποτε» όταν ο ίδιος δεν υπήρχε, η απάντηση είναι μωρή και ανόητη· διότι πώς είναι δυνατόν να υπήρχε ο ίδιος και ταυτόχρονα να μην υπήρχε; Επομένως, αφού βρίσκεστε σε αδιέξοδο με αυτά, είστε αναγκασμένοι πλέον να πείτε: «υπήρξε κάποτε χρόνος, που δεν υπήρχε ο Λόγος». Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει από τη φύση του και το δικό σας επίρρημα «κάποτε». Και αυτό πάλι που γράψατε λέγοντας: «δεν υπήρχε ο Υιός πριν γεννηθεί», είναι το ίδιο με το να λέτε «υπήρξε κάποτε καιρός που δεν υπήρχε»· διότι και το ένα και το άλλο σημαίνουν ότι υπήρξε χρόνος πριν από τον Λόγο. Από πού λοιπόν επινοήσατε αυτά τα πράγματα; «Γιατί» και εσείς, όπως τα έθνη, «φρυάξατε και μελετάτε κενά» λογάκια «κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού Του»; Διότι καμία από τις Άγιες Γραφές δεν είπε κάτι τέτοιο για τον Σωτήρα, αλλά μάλλον αναφέρει το «πάντοτε», το αΐδιο και το ότι συνυπάρχει πάντοτε με τον Πατέρα. «Διότι εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος». Και στην Αποκάλυψη λέει τα εξής: «ο ων και ο ην και ο ερχόμενος».

Κάθε φιλονικία τους, όμως, την αποκλείουν οι θείες Γραφές, καθώς ο μεν Μωυσής αναφωνεί για τον Υιό: «Ο Ων με απέστειλε»· ο δε Ευαγγελιστής (γράφει): «Εν αρχή ην ο Λόγος». Και δεν (απαντάται) το «ην» μόνο μία φορά, αλλά τέσσερις. Και πάλι αλλού: «Ο ων εκ του Θεού»· και: «Ο ων εις τους κόλπους του Πατρός»· και σε άλλα σημεία: «Ο ων εν τω ουρανώ»· και στην Αποκάλυψη: «Ο ων και ο ην και ο ερχόμενος»· και ο Παύλος: «Ος ων απαύγασμα της δόξης»· και: «Ος εν μορφή Θεού υπάρχων»· και πάλι: «Ο ων επί πάντων Θεός ευλογητός». Εάν ο Υιός είναι αληθινός Θεός, και φως, και άτρεπτος, και αγαθός, και άγιος, και Κύριος, και εφόσον ο Πατήρ είναι όλα αυτά, δεν είναι απλώς ομοίως, αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό· όχι λόγω υπεροχής της ουσίας, αλλά λόγω υπερβολής της ποιότητας.

Γι' αυτή την αιτία θα θεωρούσα εγώ ότι ο Ιωάννης είπε: «Ο ων, ο ην, ο ερχόμενος». Έπειτα, πάλι ο νομοθέτης προστάζει, λέγοντας: «Δεν θα αφήσετε τίποτα από αυτά έως το πρωί», αποτρέποντας αινιγματωδώς, όπως φαίνεται, μέσα από αυτά τις καθόλου καλές αναβολές ως προς το να θελήσει κανείς να κατανοήσει τέλεια. Διότι, λέει, ας μην παραπέμπεται σε αναβολή η τέλεια και αληθινή γνώση γι' αυτόν, ούτε να φυλάνε κάποιοι για τον εαυτό τους ως χάρη εκτός καιρού την τέλεια συμμετοχή τους σε αυτόν, έχοντας ήδη μετάσχει και έρθει σε πλήρη επαφή μία φορά. Αυτό ακριβώς βέβαια κάνουν εκείνοι που μέσα από την κατήχηση γεύτηκαν τα δόγματα περί του Χριστού, αλλά αναβάλλουν τον φωτισμό του Πνεύματος και τη χάρη του βαπτίσματος για μια μακρινή και εκτός καιρού αναβολή, δηλαδή στα γηρατειά. Διότι από αυτό προκύπτει πολύ μεγάλη βλάβη και μάλιστα απροσδόκητα. Επειδή, αφενός, ακόμη κι αν καταφέρει κανείς να πραγματοποιήσει τα σχέδιά του, η ελπίδα δεν είναι ασφαλής. Αφετέρου, ακόμη κι αν ο σκοπός του πραγματοποιηθεί τελικά, αγιάζεται μεν, όμως έχει κερδίσει μόνο την άφεση των αμαρτημάτων του, και επιστρέφει το τάλαντο στον Κύριό του ξηρό, αφού δεν βρήκε τον χρόνο να εργαστεί καθόλου με αυτό. «Αλλά ούτε και οστό δεν θα συντριβεί από αυτό», λέει. Διότι τα οστά είναι πάντοτε άβρωτα για τα δικά μας δόντια. Τέτοιου είδους είναι για τις ανθρώπινες διάνοιες και ο λευκός, για να το πω έτσι, και κρυμμένος Λόγος της θεότητάς του.

Έπειτα, προχωρώντας πιο κάτω, λέγει πάλι τα εξής: «Ο Ιωάννης όμως πουθενά (δεν αναφέρει το όνομά του), ούτε μιλώντας για τον εαυτό του ούτε μιλώντας για άλλον. Αντίθετα, εκείνος που έγραψε την Αποκάλυψη αμέσως στην αρχή προτάσσει τον εαυτό του: ⟨Αποκάλυψη του Ιησού Χριστού, την οποία του έδωσε για να δείξει στους δούλους του όσα πρέπει να γίνουν γρήγορα, και φανέρωσε αποστέλλοντάς την διά του αγγέλου του στον δούλο του Ιωάννη, ο οποίος εμαρτύρησε τον λόγο του Θεού και τη μαρτυρία του, όσα δηλαδή είδε⟩. Έπειτα γράφει και επιστολή: ⟨Ο Ιωάννης προς τις επτά εκκλησίες που βρίσκονται στην Ασία, χάρις σε εσάς και ειρήνη⟩. Ο ευαγγελιστής όμως ούτε στην καθολική επιστολή δεν προέταξε το όνομά του, αλλά απέριττα ξεκίνησε από το ίδιο το μυστήριο της θείας αποκαλύψεως: ⟨Αυτό που ήταν από την αρχή, αυτό που έχουμε ακούσει, αυτό που έχουμε δει με τα μάτια μας⟩. Διότι γι' αυτήν ακριβώς την αποκάλυψη εμακάρισε και ο Κύριος τον Πέτρο, λέγοντας: ⟨Μακάριος είσαι Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι σάρκα και αίμα δεν σου το απεκάλυψαν αυτό, αλλά ο Πατέρας μου ο επουράνιος⟩. Αλλά ούτε στη δεύτερη ούτε στην τρίτη επιστολή που φέρονται υπό το όνομα του Ιωάννη, παρότι είναι σύντομες επιστολές, προτάσσεται ονομαστικά ο Ιωάννης, αλλά γράφεται ανώνυμα ⟨ο πρεσβύτερος⟩. Αυτός, όμως, δεν θεώρησε αρκετό να ονομάσει τον εαυτό του μία φορά και έπειτα να διηγηθεί τα επόμενα, αλλά επαναλαμβάνει πάλι: ⟨Εγώ, ο Ιωάννης, ο αδελφός σας και συγκοινωνός στη θλίψη και στη βασιλεία και στην υπομονή του Ιησού, βρέθηκα στο νησί που ονομάζεται Πάτμος εξαιτίας του λόγου του Θεού και της μαρτυρίας του Ιησού⟩.

Ας καταισχυνθούν λοιπόν εκείνοι που θεωρούν αυτές τις προόδους κτιστές, καθώς υποβιβάζουν τον Θεό σε κτίσμα. Εάν όμως κάποιος απορεί, εφόσον αυτός ο θεοφάντορας κατέβαλε τόση σπουδή για να διδάξει την αρχή αυτής της διάκρισης, για ποιον λόγο οι θεολόγοι μετά από αυτόν δεν έκαναν εκτενή λόγο περί αυτής, είναι εύκολο αφενός να αποδείξουμε ότι και εκείνοι σε πολλά σημεία των δικών τους συγγραμμάτων θεολογούν σε συμφωνία με αυτόν, και μάλιστα το έχουμε ήδη υποδείξει μέσα από πολλά έργα που συντάξαμε προς τον Βαρλαάμ και όσους παρόμοια με αυτόν μανιωδώς επιτέθηκαν κατά αυτής της θείας διάκρισης. Και όχι μόνο όσους ήρθαν μετά από εκείνον, αλλά και όσους προηγήθηκαν, και γενικά όλους τους ένθεους θεολόγους ανέκαθεν, θα μπορούσε να δει κανείς να θεολογούν με τον ίδιο τρόπο. Διότι ο μέγας Παύλος έλεγε ότι «ο Θεός συμμαρτυρεί στο ευαγγέλιο» όχι μόνο «με σημεία και τέρατα», αλλά «και με ποικίλες δυνάμεις και με μερισμούς του Αγίου Πνεύματος». Ενώ ο Ιωάννης, ο πλέον θεολογικός εκ των ευαγγελιστών, στην Αποκάλυψη συναριθμεί με τον Πατέρα και τον Υιό τα επτά πνεύματα, χρησιμοποιώντας αυτά τα επτά αντί του ενός Αγίου Πνεύματος, προφανώς ως έμφυτες ενέργειές του, λέγοντας: «Χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό και από τα επτά πνεύματα και από τον Ιησού Χριστό». Αλλά και εν Πνεύματι βλέπει τον Χριστό ως αρνίο, «που έχει επτά κέρατα και επτά οφθαλμούς».

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με τον Λουκά, λέει ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με το δάκτυλο του Θεού· ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, με το Πνεύμα του Θεού. Ο Μέγας Βασίλειος αναφέρει ότι το «δάκτυλο του Θεού» είναι μία από τις ενέργειες του Πνεύματος. Εάν, λοιπόν, η μία από αυτές είναι το Άγιο Πνεύμα, τότε βεβαίως είναι και οι άλλες, όπως άλλωστε μας το δίδαξε ο ίδιος. Όμως, δεν υπάρχουν εξαιτίας αυτού πολλοί θεοί ή πολλά πνεύματα· διότι αυτά αποτελούν προόδους, εκφάνσεις και φυσικές ενέργειες του ενός Πνεύματος, και μέσα από την καθεμία ένα είναι αυτό που ενεργεί. Οι κακόδοξοι, ωστόσο, αποκαλώντας τις κτίσματα, υποβιβάζουν το Πνεύμα του Θεού σε κτίσμα επτά φορές. Ας ντραπούν, λοιπόν, επτά φορές. Διότι ο προφήτης που μίλησε πάλι γι' αυτά, λέγοντας ότι αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν όλη τη γη· και εκείνος που γράφει στην Αποκάλυψη: «Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό και από τα επτά πνεύματα που βρίσκονται ενώπιον του θρόνου του Θεού, και από τον Χριστό», φανερώνουν ξεκάθαρα στους πιστούς ότι αυτά είναι το Άγιο Πνεύμα.

Πώς, λοιπόν, θα είναι κτιστή η αΐδια ενέργεια του Πνεύματος, με τη μετοχή στην οποία παρέχεται και σε εμάς, στο μέτρο του δυνατού, η ασφάλεια; Περί αυτών των επτά ενεργειών του Πνεύματος και ο προφήτης Ζαχαρίας είπε: «αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν σε όλη τη γη». Ο δε θεολογικότατος από τους μαθητές του Κυρίου και ιδιαιτέρως αγαπημένος σε Αυτόν, γράφοντας στην Αποκάλυψη «χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό και από τα επτά πνεύματα, τα οποία είναι ενώπιον του θρόνου του Θεού, και από τον Χριστό», δεν παρουσιάζει και αυτός εναργώς σε όλους τους πιστούς ότι αυτά είναι το Άγιο Πνεύμα;