Πατερικές αναφορές στο ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ ΙΩΑΝΝΟΥ 1:8

«Και από τον Ιησού Χριστό, ο μάρτυρας ο πιστός, ο πρωτότοκος εκ των νεκρών και ο άρχων των βασιλέων της γης». Διότι αυτός είναι που μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου, πιστός σε όλους τους λόγους του, ο πρωτότοκος εκ των νεκρών ως ζωή και ανάσταση· διότι εκείνοι των οποίων αυτός ηγείται, δεν θα γνωρίσουν πλέον τον θάνατο, όπως συνέβη με εκείνους που προηγουμένως πέθαναν και αναστήθηκαν, αλλά θα ζήσουν αιώνια. Είναι δε άρχοντας των βασιλέων ως βασιλεύς των βασιλευόντων και κύριος των κυριευόντων, ίσος σε ισχύ με τον Πατέρα και ομοούσιος. Και με άλλη έννοια λέγεται άρχοντας των βασιλέων της γης, δηλαδή των γήινων επιθυμιών. Αν όμως, από τον μακάριο Γρηγόριο, αυτή η φράση «ο ων και ο ην και ο ερχόμενος, ο παντοκράτωρ» εκλαμβάνεται ότι αναφέρεται στον Χριστό, δεν είναι καθόλου παράλογο τα παρόμοια λόγια που θα λεχθούν λίγο αργότερα να αναφέρονται σε αυτόν, στα οποία προστίθεται και το «ο παντοκράτωρ» και δεν εισάγεται ούτε επαναλαμβάνεται κάποιο άλλο πρόσωπο· διότι εδώ η προσθήκη του «και από τον Ιησού Χριστό» φαίνεται να επιβεβαιώνει το νόημα που εκθέσαμε. Διότι, για κάποιον που θα μιλούσε μόνο για τον Θεό Λόγο και την υιική υπόσταση, θα ήταν περιττό να προσθέσει αμέσως: «και από τον Ιησού Χριστό», προκειμένου να τον παρουσιάσει ως κάτι διαφορετικό από εκείνον, εφόσον οι θεοπρεπείς εκφράσεις εφαρμόζονται ισότιμα σε κάθε θεϊκή υπόσταση και κοινώς και στις τρεις, με εξαίρεση τα [υποστατικά] ιδιώματα, δηλαδή τις σχέσεις, όπως λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, και την ενανθρώπηση του Λόγου.

Εγώ είμαι το Α και το Ω, αρχή και τέλος, λέγει ο Κύριος ο Θεός, ο ων και ο ην και ο ερχόμενος, ο Παντοκράτωρ. Ο Χριστός εδώ δηλώνεται ως Θεός και κυρίαρχος των πάντων, ταυτόχρονα άναρχος και ατελεύτητος, που υπάρχει, προϋπάρχει και δεν έχει τέλος, ως συναΐδιος με τον Πατέρα, και για τον λόγο αυτόν πρόκειται να αποδώσει στον καθένα τα επίχειρα των πράξεών του.

Το τέτοιου είδους φρόνημα των Αρειανών, λοιπόν, είναι θνητό και φθαρτό· ενώ ο λόγος της αλήθειας, τον οποίο θα έπρεπε και οι ίδιοι να σκέπτονται, είναι ο εξής: Εάν ο Θεός είναι πηγή και φως και Πατέρας, δεν είναι θεμιτό να πούμε ούτε την πηγή στερεμένη, ούτε το φως χωρίς λάμψη, ούτε τον Θεό χωρίς Λόγο, ώστε να μην είναι ο Θεός άσοφος, άλογος και σκοτεινός. Εφόσον λοιπόν ο Πατέρας είναι αΐδιος, κατ' ανάγκην και ο Υιός είναι αΐδιος· διότι όσα κατανοήσουμε ότι υπάρχουν στον Πατέρα, αυτά αναμφίβολα υπάρχουν και στον Υιό, όπως λέει ο ίδιος ο Κύριος: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου», και όλα τα δικά μου ανήκουν στον Πατέρα. Αιώνιος, λοιπόν, είναι ο Πατέρας· αιώνιος είναι και ο Υιός, διότι δι' αυτού δημιουργήθηκαν οι αιώνες. Ο Πατέρας είναι ο Ών· κατ' ανάγκην και ο Υιός είναι «ο ων επί πάντων Θεός ευλογητός εις τους αιώνας. Αμήν», όπως είπε ο Παύλος. Δεν είναι θεμιτό να πούμε για τον Πατέρα: «Υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε»· είναι αθέμιτο να πούμε και για τον Υιό: «Υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε». Παντοκράτορας είναι ο Πατέρας· παντοκράτορας είναι και ο Υιός, όπως λέει ο Ιωάννης: «Ο ων, ο ην, ο ερχόμενος, ο παντοκράτωρ». Φως είναι ο Πατέρας, απαύγασμα είναι ο Υιός και φως αληθινό. Αληθινός Θεός είναι ο Πατέρας, αληθινός Θεός είναι και ο Υιός· διότι έτσι έγραψε ο Ιωάννης: «Είμαστε μέσα στον Αληθινό, στον Υιό του, τον Ιησού Χριστό. Αυτός είναι ο αληθινός Θεός και η αιώνια ζωή». Και γενικώς δεν υπάρχει τίποτε απολύτως από όσα έχει ο Πατέρας, το οποίο να μην ανήκει στον Υιό.

Το τέτοιο φρόνημα λοιπόν των Αρειανών είναι θνητό και φθαρτό· ο λόγος όμως της αληθείας, τον οποίο θα έπρεπε και αυτοί να σκέπτονται, είναι ο εξής: Εάν ο Θεός είναι πηγή, και φως, και Πατέρας, δεν είναι θεμιτό να πούμε ούτε την πηγή ξηρή, ούτε το φως χωρίς ακτινοβολία, ούτε τον Θεό χωρίς Λόγο, για να μην είναι ο Θεός άσοφος, και άλογος, και χωρίς φως. Εφόσον λοιπόν ο Πατέρας είναι αΐδιος, είναι ανάγκη και ο Υιός να είναι αΐδιος· διότι όσα νοήσουμε στον Πατέρα, αναμφίβολα υπάρχουν και στον Υιό, καθώς λέγει ο ίδιος ο Κύριος: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», και όλα τα δικά μου είναι του Πατέρα. Αιώνιος λοιπόν είναι ο Πατέρας· αιώνιος είναι και ο Υιός· διότι δι' αυτού δημιουργήθηκαν οι αιώνες. Ο Πατέρας είναι «ο ων»· είναι ανάγκη και ο Υιός να είναι, «ο ων επί πάντων Θεός ευλογητός εις τους αιώνας. Αμήν», όπως είπε ο Παύλος. Δεν είναι θεμιτό να πούμε για τον Πατέρα, «Υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε»· είναι αθέμιτο να πούμε και για τον Υιό, «Υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε». Παντοκράτορας είναι ο Πατέρας· παντοκράτορας είναι και ο Υιός, καθώς λέγει ο Ιωάννης: «Ο ων, ο ην, ο ερχόμενος, ο παντοκράτωρ». Φως είναι ο Πατέρας, απαύγασμα ο Υιός και φως αληθινό. Αληθινός Θεός ο Πατέρας, αληθινός Θεός ο Υιός· διότι έτσι έγραψε ο Ιωάννης: «Είμαστε στον αληθινό, στον Υιό του Ιησού Χριστό. Αυτός είναι ο αληθινός Θεός, και η αιώνια ζωή». Και γενικώς, δεν υπάρχει τίποτε από όσα έχει ο Πατέρας, το οποίο να μην ανήκει στον Υιό.

Εάν όμως λέτε ότι ο Υιός υπήρχε κάποτε, κατά τον χρόνο που ο ίδιος δεν υπήρχε, η απάντηση είναι μωρή και ανόητη. Διότι πώς είναι δυνατόν να υπήρχε ο ίδιος και ταυτόχρονα να μην υπήρχε; Επομένως, εφόσον βρεθείτε σε αδιέξοδο με αυτά, είστε αναγκασμένοι πλέον να πείτε: «Υπήρξε κάποτε χρόνος που δεν υπήρχε ο Λόγος»· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει από τη φύση του και το δικό σας επίρρημα «κάποτε». Και εκείνο πάλι που γράψατε και είπατε, «Δεν υπήρχε ο Υιός πριν γεννηθεί», είναι το ίδιο με το να λέτε «Υπήρξε κάποτε καιρός που δεν υπήρχε»· διότι και η μία και η άλλη φράση σημαίνουν ότι υπήρχε χρόνος πριν από τον Λόγο. Από πού λοιπόν εφεύρατε αυτά τα πράγματα; Γιατί και εσείς, όπως τα έθνη, φρυάξατε και μηχανεύεστε κενές λέξεις κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού Του; Διότι καμία από τις άγιες Γραφές δεν ανέφερε κάτι τέτοιο για τον Σωτήρα, αλλά μάλλον διακηρύσσουν το «αεί», το αΐδιο, και το ότι συνυπάρχει πάντοτε με τον Πατέρα. Διότι «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». Και στην Αποκάλυψη λέει τα εξής: «Ο ων και ο ην και ο ερχόμενος». Και ποιος θα μπορούσε να αφαιρέσει την αϊδιότητα από το «ο ων» και το «ο ην»; Διότι αυτό ακριβώς και ο Παύλος στην προς Ρωμαίους επιστολή, ελέγχοντας τους Ιουδαίους, έγραφε: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλους, ευλογητός στους αιώνες»· ενώ προς ντροπή των Ελλήνων έλεγε: «Διότι τα αόρατα ιδιώματά Του από την κτίση του κόσμου βλέπονται καθαρά, κατανοούμενα μέσω των δημιουργημάτων Του, δηλαδή η αΐδια δύναμη και η θειότητά Του». Και ποια είναι η δύναμη του Θεού, ο ίδιος πάλι το διδάσκει λέγοντας: «Χριστός, Θεού δύναμις και Θεού σοφία».

Ένα τέτοιο γέννημα εξ ανάγκης είναι ένα φως· και δεν θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτά είναι δύο φώτα, αλλά ότι δύο μεν είναι ο ήλιος και το απαύγασμα, ένα δε είναι το φως από τον ήλιο, το οποίο μέσα στο απαύγασμα φωτίζει τα πάντα παντού. Έτσι και η θεότητα του Υιού είναι του Πατρός· γι' αυτό και είναι αδιαίρετη· και κατ' αυτόν τον τρόπο υπάρχει ένας Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν. Εφόσον λοιπόν αυτοί είναι ένα, και επειδή η θεότητα είναι μία, για τον Υιό λέγονται τα ίδια ακριβώς που λέγονται και για τον Πατέρα, με την εξαίρεση του να ονομάζεται Πατέρας· όπως το «Θεός»: «Και Θεός ήταν ο Λόγος»· το «Παντοκράτωρ»: «Αυτά λέγει ο Παντοκράτωρ, αυτός που ήταν, και που είναι, και που έρχεται»· το «Κύριος»: «Ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός»· το ότι είναι φως: «Εγώ είμαι το φως»· το ότι εξαλείφει αμαρτίες: «Για να γνωρίζετε», λέει, «ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει την εξουσία πάνω στη γη να συγχωρεί αμαρτίες»· και όσα άλλα θα μπορούσε να βρει κανείς. Διότι «όλα», λέει ο ίδιος ο Υιός, «όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου»· και πάλι: «Τα δικά μου είναι δικά σου».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο κατέχει την ισοτιμία προς τον Πατέρα μέσα από τις εκφράσεις που δηλώνουν την ενότητά τους, και όσα λέγονται για τον Πατέρα, αυτά οι Γραφές τα αναφέρουν και για τον Υιό, με μόνη εξαίρεση το να ονομάζεται ο ίδιος Πατέρας. Διότι ο ίδιος ο Υιός είπε: «όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», και προς τον Πατέρα έλεγε: «όλα τα δικά μου είναι δικά σου και τα δικά σου δικά μου», όπως η ονομασία Θεός: «διότι Θεός ήταν ο Λόγος», η ονομασία Παντοκράτωρ: «αυτά λέει ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος, ο Παντοκράτωρ», το ότι είναι φως: «εγώ είμαι», λέει, «το φως», το ότι αποτελεί τη δημιουργική αιτία: «διότι τα πάντα έγιναν δι' αυτού» και «όσα βλέπω να κάνει ο Πατέρας, αυτά κάνω κι εγώ», το ότι είναι αΐδιος: «διότι η αΐδια αυτού δύναμη και θειότητα» και «στην αρχή ήταν ο Λόγος» και «ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο», το ότι είναι Κύριος: «διότι έβρεξε ο Κύριος θειάφι και πυρ παρά του Κυρίου». Και από τη μια ο Πατέρας λέει: «Εγώ είμαι ο Κύριος» και «αυτά λέει Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτωρ», ενώ για τον Υιό ο Παύλος λέει: «ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα». Και από τη μια τον Πατέρα τον υπηρετούν οι άγγελοι, ενώ ο Υιός προσκυνείται από αυτούς: «διότι ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού».

Διότι, εάν μεν η «αρχή» ανήκε στην κατηγορία των εννοιών που αναφέρονται σε σχέση με κάτι άλλο, όπως το «αρχή σοφίας», και «αρχή αγαθής οδού», και το «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός», ίσως θα ήταν δυνατόν να υπερβούμε νοερά τη γέννηση αυτού που προέρχεται από μια τέτοια αρχή. Επειδή όμως η συγκεκριμένη σημασία της αρχής, ούσα απόλυτη και ανεξάρτητη, δηλώνει την ανώτατη φύση, πώς να μην είναι καταγέλαστος αυτός που επινοεί πράγματα επέκεινα αυτής ή επιχειρεί με τους συλλογισμούς του να την υπερβεί; Συμπαρεκτείνεται δε και το «Ήταν» με τον ανυπέρβλητο χαρακτήρα αυτής της αρχής. Διότι το «Ήταν» δεν υποδηλώνει χρονική έναρξη της ύπαρξης, όπως στη φράση «Ήταν κάποιος άνθρωπος στη χώρα της Αυσιτίτιδος», και το «Ήταν κάποιος άνθρωπος από την Αρμαθαίμ», ή το «Η δε γη ήταν αόρατη»· αλλά ο ίδιος ο ευαγγελιστής σε άλλο χωρίο μάς έδειξε τη σημασία ενός τέτοιου «Ήταν», όταν είπε: «Ο ων, και ο ην, και ο παντοκράτωρ». Διότι όπως ακριβώς είναι το «ων», τέτοιο είναι και το «ην», εξίσου αΐδιο και άχρονο. Το να υποστηρίζει όμως κανείς πως Εκείνος που υπήρχε «εν αρχή» κάποτε δεν υπήρχε, ούτε τη σημασία της αρχής διαφυλάσσει, ούτε συνδέει με αυτήν την ύπαρξη του Μονογενούς. Διότι είναι απολύτως αδιανόητο να υπάρχει κάτι προγενέστερο της αρχής, και η ύπαρξη του Θεού Λόγου είναι αχώριστη από αυτήν. Ώστε, όσο πίσω και αν θελήσεις να ανατρέξεις με τις πολυπραγμοσύνες του νου, θα σου είναι αδύνατον να υπερβείς το «ήταν» και να βγεις έξω από αυτό με τους συλλογισμούς σου.

ΑΛΛΟ. Αν κάποιος εξετάσει με ακρίβεια τη θεία Γραφή, θα βρει ότι ο Υιός αποκαλείται με τόσα ονόματα με όσα θα έβλεπε και τον Πατέρα, εκτός μόνο από το να ονομάζεται Πατέρας. Και πάλι, αντίστροφα για τον Πατέρα, θα τον δει να αποκαλείται με τόσα ονόματα με όσα και ο Υιός, εκτός μόνο από το να ονομάζεται Υιός. Και ο λόγος μας θα προχωρήσει με σαφείς αποδείξεις. Παντοκράτορας είναι ο Πατέρας, το ίδιο αποδίδεται και στον Υιό: «Αυτά λέγει ο ων, ο ερχόμενος, ο παντοκράτορας». Κύριος είναι ο Πατέρας, και «Ένας Κύριος Ιησούς Χριστός». Φως είναι ο Πατέρας, λέει και ο Υιός: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Ο Πατέρας συγχωρεί αμαρτίες· το κάνει αυτό και ο Υιός: «Για να γνωρίζετε, λέει, ότι ο Υιός του ανθρώπου έχει εξουσία πάνω στη γη να συγχωρεί αμαρτίες». Επειδή, λοιπόν, όλα όσα υπάρχουν στον Πατέρα ανήκουν και στον Υιό, λέει την αλήθεια όταν αναφέρει: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου». Και πάλι, απευθύνοντας τον λόγο προς τον δικό του Πατέρα αναφέρει: «Τα δικά μου όλα είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου». Αν, λοιπόν, όσα ανήκουν στον Πατέρα, αυτά ανήκουν και στον Υιό· και πάλι, όσα ανήκουν στον Υιό, αυτά ανήκουν και στον Πατέρα, δεν ψεύδεται όταν λέει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», καθώς η ταυτότητα των ιδιωμάτων εμφανίζεται στη δυάδα απαράλλακτη.

Διότι ούτε πριν από τον πειρασμό αναφέρει ότι ο Χριστός είχε παρευρεθεί σε γάμο, ούτε επιτέλεσε απολύτως κανένα από τα θεία σημεία πριν αρχίσει το κήρυγμά του, εκτός ίσως από όσα λέγεται γι' αυτόν ότι έπραξε ως παιχνίδι όταν ήταν παιδί. Διότι έπρεπε να έχει κάνει σημεία και στην παιδική του ηλικία, ώστε να μη δοθεί αφορμή στις άλλες αιρέσεις να ισχυρίζονται ότι από τον Ιορδάνη κατήλθε ο Χριστός σε αυτόν, το οποίο είναι η περιστερά· διότι αυτό το λένε εξαιτίας του λεξαρίθμου του 〈ω〉 και του 〈α〉, που ισοδυναμεί με τη λέξη περιστερά, επειδή ακριβώς ο Σωτήρας είπε: «Εγώ είμαι το 〈Α〉 και εγώ είμαι το 〈Ω〉».

Γι' αυτό και τους έλεγε ο Κύριος: «Εγώ είμαι ο πρώτος και ο μετά ταύτα», για να τους αποτρέψει από την πλάνη των μύθων των εθνικών, οι οποίοι προσκυνούν την πολυθεΐα. Και επειδή επρόκειτο να απορρίψουν την παρουσία του ίδιου του Υιού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, είπε προς τους Ιουδαίους: «Εγώ είμαι ο πρώτος και ο μετά ταύτα», ο πρώτος που επεδήμησε εν σαρκί και αυτός που έρχεται έπειτα να κρίνει ζώντας και νεκρούς, ο οποίος έπαθε επί του σταυρού, ετάφη και ανέστη, και ανελήφθη εν δόξη με αυτό το ίδιο του το σώμα, το οποίο ενώθηκε με τη θεότητά του μέσα στη δόξα και λαμπρύνθηκε, ώστε να μην υπόκειται πλέον στην αφή, ούτε να έχει πλέον μετοχή στον θάνατο· διότι «ανέστη ο Χριστός», όπως αναφέρει η Γραφή· «ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον», λέει ο Απόστολος. Και δες πώς η ακρίβεια καθοδηγεί τον άνθρωπο, για να μην εκπέσει από την αλήθεια προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ώστε, όταν ο νους θελήσει να επινοήσει πολυθεΐα, να ακούσει ότι «Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος»· όταν, πάλι, οι υιοί του Ισραήλ προσδοκούν άλλον Χριστό αντί για εκείνον που ήλθε, να ακούσουν «εγώ είμαι ο πρώτος και ο μετά ταύτα» και «εγώ είμαι το Άλφα και το Ωμέγα», το Άλφα που βλέπει προς τα κάτω και το Ωμέγα που βλέπει προς τα πάνω, ώστε να εκπληρωθεί το ρηθέν: «αυτός που κατέβηκε είναι ο ίδιος με εκείνον που ανέβηκε υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται».

Διότι εμείς, από τις μεγάλες και υψηλές ονομασίες, και έχουμε κατανοήσει και κηρύσσουμε τη θεότητα του Υιού. Ποιες είναι αυτές; Η ονομασία «Θεός», «Λόγος», «Αυτός που ήταν στην αρχή», «Αυτός που είναι μαζί με την αρχή», η «Αρχή»· «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος»· και, «Μαζί σου είναι η αρχή»· και, «Εκείνος που την ονομάζει αρχή από γενεών». Επειδή είναι Υιός μονογενής: «Ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε». «Οδός», «αλήθεια», «ζωή», «φως»: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή»· και, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». «Σοφία», «δύναμη»: «Χριστός, Θεού δύναμη και Θεού σοφία». «Απαύγασμα», «χαρακτήρας», «εικόνα», «σφραγίδα»: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του»· και, «Εικόνα της αγαθότητας»· και, «Διότι αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός». «Κύριος», «βασιλιάς», «ο Ων», «ο Παντοκράτορας»: «Έβρεξε ο Κύριος φωτιά από τον Κύριο»· και, «Ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· και, «Ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος και ο Παντοκράτορας». Αυτά λέγονται με σαφήνεια για τον Υιό, καθώς και όσα έχουν την ίδια σημασία με αυτά, από τα οποία κανένα δεν είναι επίκτητο, ούτε προστέθηκε αργότερα στον Υιό, ή στο Πνεύμα, όπως ακριβώς δεν προστέθηκε ούτε στον ίδιο τον Πατέρα. Διότι το τέλειο δεν προέρχεται από προσθήκη. Επειδή δεν υπήρξε ποτέ εποχή που να ήταν χωρίς Λόγο, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν Πατέρας, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν αληθινός, ή να ήταν χωρίς σοφία, ή αδύναμος, ή στερημένος από ζωή, ή από λαμπρότητα, ή από αγαθότητα.

Ποιος άλλος είναι ο Ισραήλ παρά ο άνθρωπος που βλέπει τον Θεό; Κανείς όμως δεν βλέπει τον Θεό, παρά μόνο ο Παίς και τέλειος άνθρωπος, και ο μόνος που φανέρωσε τη βουλή του Πατρός. Διότι λέει και ο Ιωάννης: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό. Ο μονογενής Υιός, που βρίσκεται στον κόλπο του Πατρός, εκείνος τον φανέρωσε». Και πάλι: «Εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό μαρτυρεί ό,τι άκουσε και είδε». Αυτός, λοιπόν, είναι εκείνος στον οποίο ο Πατέρας έδωσε κάθε γνώση, ο οποίος εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Αυτό δε που λέει ο απόστολος, «Στους οποίους ανήκουν οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι πάνω από όλους Θεός ευλογητός στους αιώνες», ορθά το εκθέτει, και λαμπρό είναι το μυστήριο της αλήθειας. Αυτός, όντας πάνω από όλους, είναι Θεός. Διότι λέει έτσι με παρρησία: «Τα πάντα μου έχουν παραδοθεί από τον Πατέρα». Ο ευλογητός Θεός που είναι πάνω από όλους έχει γεννηθεί, και, μολονότι έγινε άνθρωπος, είναι Θεός στους αιώνες. Διότι έτσι είπε και ο Ιωάννης: «Ο ων και ο ην και ο ερχόμενος, ο Θεός ο Παντοκράτωρ». Ορθά ονόμασε τον Χριστό παντοκράτορα. Διότι αυτό είπε, το οποίο θα του μαρτυρήσει και ο Χριστός. Διότι ο Χριστός μαρτυρώντας είπε: «Τα πάντα μου έχουν παραδοθεί από τον Πατέρα». Και τα πάντα εξουσιάζει· ο Χριστός κατέστη παντοκράτορας από τον Πατέρα.

Ο συνολικός αριθμός αυτής της τετράδας είναι είκοσι τέσσερα στοιχεία· διότι ο Άρρητος έχει επτά στοιχεία, η δε Σιγή πέντε, και ο Πατήρ πέντε, και η Αλήθεια επτά. Ομοίως και η δεύτερη τετράδα, Λόγος και Ζωή, Άνθρωπος και Εκκλησία, φανέρωσαν τον ίδιο αριθμό στοιχείων. Και το ρητό όνομα του Σωτήρα, Ιησούς, αποτελείται από έξι γράμματα, ενώ το άρρητο όνομά Του —υπολογιζόμενο με βάση τον αριθμό των αναλυόμενων ένα προς ένα γραμμάτων [δηλαδή του Ιησού]— είναι είκοσι τεσσάρων στοιχείων. Το δε Υιός Χριστός είναι δώδεκα γραμμάτων, ενώ το άρρητο όνομα εντός του Χριστού είναι τριάντα γραμμάτων —και αυτό πάλι υπολογίζεται με την κατ' ιδίαν αρίθμηση των γραμμάτων του κάθε στοιχείου. Διότι το Χριστός αποτελείται από οκτώ στοιχεία: το χι από τρία, το ρω από δύο, το ει από δύο, το ιώτα από τέσσερα, το σίγμα από πέντε, το ταυ από τρία, το ου από δύο, και το σαν από τρία. Έτσι ισχυρίζονται ότι το άρρητο όνομα εντός του Χριστού αποτελείται από τριάντα στοιχεία. Και για τον λόγο αυτό λένε ότι Εκείνος λέει: «εγώ το άλφα και το ω», υποδεικνύοντας την περιστερά, η οποία φέρει αυτόν τον αριθμό, δηλαδή οκτακόσια ένα.

Ο Θεός είναι ουσία υπερούσια, που δεν υπόκειται σε ορισμό. Ο Θεός είναι δυσνόητο ζήτημα, παντοδύναμο χέρι, αλάνθαστη δύναμη. Ο Θεός είναι αυτογέννητο αγαθό, εξουσία που περιλαμβάνει τα πάντα, μεγαλειότητα που προνοεί για τα σύμπαντα. Ο Θεός είναι το καθεαυτό αγαθό, η πηγή των αγαθών, η αγάπη, ο υπέρθεος έρωτας, το ακρότατο των επιθυμητών. Ο Θεός είναι φως αληθινό, το οποίο φωτίζει και δεν φωτίζεται, αξιαγάπητο, απρόσιτο και αδιάδοχο, που περιλαμβάνει και θεωρεί τον εαυτό του. Ο Θεός είναι ο ων, και ο ην, και ο ερχόμενος· το Α και το Ω, η αρχή και το τέλος. Ο Θεός είναι Κύριος ο Θεός, και αυτό είναι το όνομά του, όπως κάπου ο ίδιος ορίζει τον εαυτό του δια του προφήτη λέγοντας: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, αυτό είναι το όνομά μου». Ο Θεός είναι το καθεαυτό ωραίο, προς το οποίο τα πάντα αποβλέπουν, το οποίο τα πάντα επιθυμούν· η άτρεπτη φύση, το δεσποτικό αξίωμα, η ατάραχη ζωή, η άλυπη πορεία, στην οποία δεν υπάρχει αλλοίωση, την οποία δεν αγγίζει μεταβολή· η αέναη πηγή, η άφθονη χάρη, ο αδαπάνητος θησαυρός, ο κρατήρας του ελέους, η άβυσσος των οικτιρμών, το ανεξάντλητο πέλαγος της φιλανθρωπίας. Το τι μεν είναι ο Θεός δεν το γνωρίζουμε, το τι όμως δεν είναι το γνωρίζουμε· διότι γνωρίζουμε ότι δεν είναι ούτε σώμα, ούτε συλληπτό πνεύμα, ούτε χρώμα, ούτε σχήμα, ούτε κάτι από τα όντα, ούτε κάτι από τα μη όντα· το τι όμως είναι ως προς τη φύση ή την ουσία, δεν το γνωρίζουμε.

Αποκάλυψη 1-3, Υπόθεση Α΄. Περί των επτά εκκλησιών της Ασίας. «Εγώ, ο Ιωάννης, ο αδελφός σας και κοινωνός στη θλίψη και στη βασιλεία μέσω της υπομονής στον Ιησού Χριστό, ο οποίος είναι το Άλφα και το Ωμέγα, η αρχή και το τέλος, ο οποίος έρχεται με τις νεφέλες, και θα τον δει κάθε μάτι, ακόμη και εκείνοι που τον εξεκέντησαν, και θα θρηνήσουν για αυτόν όλες οι φυλές της γης, βρέθηκα στο νησί που ονομάζεται Πάτμος,» δηλαδή εξορίστηκα για τον λόγο του Θεού από τον αυτοκράτορα Δομετιανό στο νησί της Πάτμου, «όπου και κατά την ημέρα της Κυριακής βρέθηκα εν πνεύματι,» δηλαδή σε έκσταση, «και άκουσα πίσω μου μια δυνατή φωνή να λέει: Γράψε αυτό που βλέπεις και στείλε το στις επτά εκκλησίες, στην Έφεσο και στις υπόλοιπες.» Και εγώ, όταν στράφηκα για να δω από πού έρχεται η φωνή και ποιος ήταν αυτός που μιλούσε μαζί μου, είδα επτά χρυσές λυχνίες, και ανάμεσα σε αυτές τον Υιό του Ανθρώπου, ντυμένο με ποδήρη χιτώνα και ζωσμένο στο στήθος με χρυσή ζώνη· οι δε τρίχες της κεφαλής του ήταν λευκές σαν το χιόνι, και τα μάτια του σαν φλόγα φωτιάς, και τα πόδια του έμοιαζαν με χαλκολίβανο πυρακτωμένο σε καμίνι, και η φωνή του ήταν σαν φωνή πολλών υδάτων· ενώ στο δεξί του χέρι κρατούσε επτά αστέρες, και από το στόμα του έβγαινε μια δίκοπη οξεία ρομφαία, και η όψη του έλαμπε σαν τον ήλιο σε όλη του τη δύναμη. «

Υπόθεση πρώτη. Περί των επτά εκκλησιών στην Ασία. «Εγώ ο Ιωάννης, ο αδελφός σας και κοινωνός στη θλίψη και στη βασιλεία μέσω της υπομονής εν Χριστώ Ιησού», ο οποίος είναι «το άλφα και το ωμέγα, η αρχή και το τέλος», ο οποίος «έρχεται με τις νεφέλες, και θα τον δει κάθε μάτι και εκείνοι που τον λόγχισαν, και θα θρηνήσουν για αυτόν όλες οι φυλές της γης», «βρέθηκα στο νησί που ονομάζεται Πάτμος», δηλαδή «εξαιτίας του λόγου του Θεού» εξορίστηκα από τον αυτοκράτορα Δομετιανό στο νησί της Πάτμου, στο οποίο και «κατά την ημέρα της Κυριακής βρέθηκα εν Πνεύματι», δηλαδή σε έκσταση, «και άκουσα πίσω μου φωνή δυνατή να λέει: Γράψε αυτό που βλέπεις και στείλε το στις επτά εκκλησίες, στην Έφεσο και στις υπόλοιπες». Και εγώ, όταν γύρισα για να δω από πού προερχόταν η φωνή και ποιος μου μιλούσε, είδα επτά χρυσές λυχνίες και ανάμεσά τους κάποιον όμοιο με Υιό Ανθρώπου, ντυμένο με ποδήρη χιτώνα και ζωσμένο στο στήθος με χρυσή ζώνη. Οι τρίχες της κεφαλής του ήταν λευκές σαν το χιόνι, τα μάτια του σαν φλόγα φωτιάς, τα πόδια του έμοιαζαν με χαλκολίβανο πυρωμένο σε καμίνι, και η φωνή του ήταν σαν βουή πολλών υδάτων. Στο δεξί του χέρι κρατούσε επτά αστέρες, από το στόμα του έβγαινε δίκοπη οξεία ρομφαία, και η όψη του έλαμπε όπως ο ήλιος με όλη του τη δύναμη.

Το αν λοιπόν οργίστηκε με τον βασιλιά για αυτήν την άδικη πράξη, δεν είναι του παρόντος καιρού να το αναφέρουμε· έπρεπε όμως ο Μανουήλ, εφόσον ήταν σοφός και όχι αμαθής και αναλφάβητος, να μην εξετάζει περίεργα το γράμμα άλφα με την ιδέα ότι αυτός θα τον διαδεχθεί και θα τον καθαιρέσει από την εξουσία, αλλά να αναθέτει τα ηνία της εξουσίας σε Εκείνον που δηλώνει ότι είναι το Α και το Ω, όπως με διδάσκει ο Ιωάννης στην Αποκάλυψη.