Πατερικές αναφορές στο ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ ΙΩΑΝΝΟΥ 2:6

Επικροτώντας την εκκλησία σε δύο σημεία, την κατακρίνει σε ένα· το οποίο και τοποθέτησε στο μέσον, θέτοντας τα κατορθώματα εκατέρωθεν. Επαίνεσε αφενός τον κόπο και την υπομονή της υπέρ της πίστεως και την απομάκρυνσή της από τους κακούς, καθώς και το ότι, επειδή δεν πίστεψε σε κάθε πνεύμα, δοκίμασε τους ψευδαποστόλους και, αφού διαπίστωσε ότι είναι ψευδείς, τους απέπεμψε· επιπλέον τούτου, [την επαίνεσε] για το ότι εμίσησε και τα έργα των αισχρουργών Νικολαϊτών. Την κατέκρινε, αφετέρου, διότι κατέστησε χλιαρή την αγάπη και την ευποιία προς τον πλησίον, προς την οποία την κάλεσε να επανέλθει μέσω των όσων ακολουθούν· διά των οποίων λέει: κάνε τα προηγούμενα έργα.

Ειδάλλως, έρχομαι σε σένα γρήγορα και θα μετακινήσω τη λυχνία σου από τη θέση της, εάν δεν μετανοήσεις. Αλλά έχεις τούτο, ότι μισείς τα έργα των Νικολαϊτών, τα οποία κι εγώ μισώ. Η μετακίνηση της εκκλησίας είναι η απογύμνωσή της από τη θεία χάρη, εξαιτίας της οποίας περιέρχεται σε σάλο και κλυδωνισμό από τα πνεύματα της πονηρίας και τους πονηρούς ανθρώπους που τα υπηρετούν. Μερικοί, βέβαια, αντιλήφθηκαν τη μετακίνηση της λυχνίας ως τον αρχιερατικό θρόνο της Εφέσου, ο οποίος μεταφέρθηκε στη Βασιλεύουσα. Και το πόσο μισητά στον Θεό είναι τα έργα των Νικολαϊτών, θα το γνωρίσει κανείς εάν εγκύψει στη βδελυρή τους αίρεση.

Αυτή δε να εμφανίζεται πάντοτε στους άρχοντες με κάποια ευμορφία και να αποσπά το σπέρμα τους μέσω ηδονής και εκχύσεως, ώστε δήθεν να ανακτά και πάλι τη δύναμή της, η οποία είχε σπαρθεί σε διάφορους. Και έτσι, από μια τέτοια θεωρία, εισήγαγε υπούλως στον κόσμο το μυστήριο της αισχρολογίας του. Και κάποιοι από τους προαναφερθέντες, όπως είπα, μέσω μεγάλης ραδιουργίας δίδαξαν πράγματα που δεν είναι θεμιτό ούτε να λέγονται, το να συναναστρέφονται δηλαδή μέσα σε πολυμιξία γυναικών και σε ανήκεστες αισχρότητες, όπως ακριβώς αναφέρει κάπου και ο αγιώτατος Απόστολος: «γιατί αυτά που γίνονται κρυφά από αυτούς είναι αισχρό ακόμη και να τα λέει κανείς». 3. Σε όποιον δε επιθυμεί να δει την εκ του Αγίου Πνεύματος αντίθετη ανατροπή της αίρεσής του, πρέπει να τη γνωρίσει από την Αποκάλυψη του αγίου Ιωάννου, καθώς, γράφοντας σε μία από τις εκκλησίες εκ προσώπου του Κυρίου, δηλαδή στον επίσκοπο που είχε εγκατασταθεί εκεί μαζί με τη δύναμη του αγίου αγγέλου που βρίσκεται στο θυσιαστήριο, λέει: «Έχεις όμως τούτο το καλό, ότι μισείς τα έργα των Νικολαϊτών, τα οποία και εγώ μισώ».

«Διότι αυτό ήταν το δόγμα της διδασκαλίας του, ότι δηλαδή η βασιλεία του Χριστού θα είναι επίγεια, και σε όσα ο ίδιος επιθυμούσε, όντας φιλοσώματος και εξαιρετικά σαρκικός, σε αυτά ονειρευόταν ότι θα συνίσταται, στις απολαύσεις της κοιλιάς και των υπογαστρίων, τουτέστιν σε φαγητά και ποτά και γάμους, και σε όσα θεωρούσε ότι θα του τα εξασφάλιζαν αυτά με πιο εύσχημο τρόπο, δηλαδή σε γιορτές, θυσίες και σφαγές ιερών ζώων». Αυτά αναφέρει ο Διονύσιος. Ο δε Ειρηναίος, αφού παρέθεσε κάποιες πιο απόκρυφες ψευδοδοξίες του ιδίου στο πρώτο του σύγγραμμα κατά των αιρέσεων, στο τρίτο παραδίδει γραπτώς και μία ιστορία που δεν αξίζει να παραδοθεί στη λήθη, αναφέροντας, κατά την παράδοση του Πολυκάρπου, ότι ο απόστολος Ιωάννης εισήλθε κάποτε σε ένα λουτρό για να λουστεί, αλλά όταν αντιλήφθηκε ότι μέσα βρισκόταν ο Κήρινθος, πετάχτηκε από τη θέση του και έφυγε έξω, μην αντέχοντας να βρεθεί κάτω από την ίδια στέγη με αυτόν, και το ίδιο προέτρεψε να κάνουν και όσοι ήταν μαζί του, λέγοντας: «Ας φύγουμε, μήπως και καταρρεύσει το λουτρό, επειδή βρίσκεται μέσα ο Κήρινθος, ο εχθρός της αλήθειας». Κατά την ίδια εποχή ακριβώς εμφανίστηκε για ελάχιστο χρονικό διάστημα και η λεγόμενη αίρεση των Νικολαϊτών, την οποία μνημονεύει και η Αποκάλυψη του Ιωάννη. Αυτοί καυχιούνταν για τον Νικόλαο, ο οποίος ήταν ένας από τους διακόνους, μαζί με τον Στέφανο, που είχαν εκλεγεί από τους αποστόλους για τη φροντίδα των ενδεών.

Αυτά λέγει εκείνος που περιπατεί ανάμεσα στις επτά λυχνίες και κρατά τους επτά αστέρες στο δεξί του χέρι: Γνωρίζω τα έργα σου και την υπομονή σου και τον κόπο σου, και ότι δοκίμασες εκείνους που αποκαλούν τον εαυτό τους αποστόλους και τους βρήκες ψευδείς· και έδειξας υπομονή για το όνομά μου, και δεν αποκάμεις. Αλλά έχω κάτι εναντίον σου, ότι εγκατέλειψες την πρώτη σου αγάπη. Θυμήσου, λοιπόν, από πού έχεις πέσει, και μετανόησε και πράξε τα πρώτα σου έργα· ειδάλλως, έρχομαι σε εσένα γρήγορα και, εάν δεν μετανοήσεις, θα μετακινήσω τη λυχνία σου από τη θέση της. Πράττεις όμως ορθά που μισείς τα έργα των Νικολαϊτών, τα οποία κι εγώ μισώ».

Αλλά θυμήσου από πού έχεις ξεπέσει και μετανόησε και κάνε τα πρώτα σου έργα· ειδάλλως, έρχομαι σε εσένα ταχέως, εάν δεν μετανοήσεις, και θα μετακινήσω τη λυχνία σου από τον τόπο της. Καλώς όμως πράττεις που μισείς τα έργα των Νικολαϊτών, τα οποία μισώ κι εγώ».