Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:11

Ερώτηση 226. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Όταν μας λοιδορούν ευλογούμε, όταν μας βλασφημούν παρακαλούμε»· πώς οφείλει να ευλογεί αυτός που λοιδορείται, ή τι να παρακαλεί αυτός που βλασφημείται; Απόκριση. Γενικά νομίζω ότι ο Απόστολος εδώ μας διδάσκει, μέσα από το δικό του παράδειγμα, να δείχνουμε ανεξικακία προς όλους και να ανταποδίδουμε με αγαθά σε όσους μας συμπεριφέρονται με κακία· ώστε αυτό να μη γίνεται μόνο απέναντι σε αυτόν που λοιδορεί, αλλά και απέναντι σε καθέναν που πράττει πονηρά, εκπληρώνοντας το ρητό: «Μη νικιέσαι από το κακό, αλλά να νικάς το κακό με το αγαθό». Όσο για το ρήμα «παρακαλώ», η Γραφή συνηθίζει να το χρησιμοποιεί, όχι σύμφωνα με την καθημερινή του έννοια, αλλά με σκοπό να καθοδηγήσει και να στηρίξει την καρδιά στην πλήρη βεβαιότητα της αλήθειας, όπως στο χωρίο: «Παρακαλείτε [παρηγορείτε] τον λαό μου, λέει ο Θεός». Και ο Απόστολος επίσης λέει: «Διότι επιποθώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα ώστε να στηριχθείτε· και αυτό είναι, το να παρηγορηθούμε μαζί ανάμεσά σας μέσω της αμοιβαίας πίστης, τόσο της δικής σας όσο και της δικής μου»· και αλλού: «Αλλά ο Θεός, ο οποίος παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΚΖʹ Εάν πρέπει ο καθένας να εκθέτει και σε άλλους όσα φρονεί ή, έχοντας τη βεβαιότητα ότι η πράξη του αρέσει στον Θεό, να τα κρατάει για τον εαυτό του. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Ενθυμούμενοι την απόφαση του Θεού, ο Οποίος είπε μέσω του προφήτη: «Αλίμονο σε αυτούς που είναι συνετοί κατά τη δική τους αντίληψη και θεωρούν τους εαυτούς τους σοφούς»· και τον Απόστολο που λέει: «Διότι επιποθώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα, ώστε να στηριχθείτε· και τούτο σημαίνει, να παρηγορηθούμε από κοινού ευρισκόμενοι ανάμεσά σας διά της αμοιβαίας πίστεως, της δικής σας και της δικής μου»· θεωρούμε αναγκαίο να εκθέτουμε τις σκέψεις μας στους ομόψυχους, οι οποίοι έχουν δώσει αποδείξεις πίστεως και συνέσεως, ώστε είτε το πεπλανημένο να διορθωθεί είτε το ακριβές να βεβαιωθεί, και να αποφύγουμε και εμείς το προαναφερθέν κρίμα, το οποίο στρέφεται εναντίον εκείνων που θεωρούν τους εαυτούς τους συνετούς.

Επειδή, λοιπόν, μιλήσαμε πιο εκτενώς γι' αυτά στο δεύτερο βιβλίο, όπως ήδη προείπαμε, δεν θα τα επαναλάβουμε, αλλά μάλλον θα προχωρήσουμε στα επόμενα. «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του». Αποδεικνύει ότι η αμοιβή της πίστης είναι μακρά και αγήρατη, και λέει ότι αυτός που δεν απειθεί θα απολαύσει τα πλουσιότατα χαρίσματα που προέρχονται από τον Θεό. Διότι θα είναι τόσο γεμάτος από τις δωρεές του Πνεύματος, ώστε όχι μόνο θα χορταίνει ο δικός του νους, αλλά θα μπορεί πλέον να κατακλύζει και τις καρδιές των άλλων, αναβλύζοντας το θεόσδοτο αγαθό και προς τον πλησίον σαν ρεύμα ποταμού. Αυτό ακριβώς διέταζε τους αγίους αποστόλους λέγοντας: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε». Επιθυμώντας μάλιστα να γίνει ήδη ενεργός σε αυτό και ο ίδιος, ο σοφός και ιερός Παύλος μας γράφει: «Διότι επιποθώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα». Και αυτό θα μπορούσες να το δεις πάρα πολύ καλά τόσο στους αγίους ευαγγελιστές όσο και στους ευαγγελικούς διδασκάλους της Εκκλησίας, οι οποίοι, προσφέροντας άφθονο τον λόγο της ένθεης διδασκαλίας σε όσους προσέρχονται στον Χριστό μέσω της πίστης, τους ευφραίνουν πνευματικά, μην επιτρέποντας πλέον να διψούν για τη γνώση της αλήθειας, αλλά σαν με σοφούς ήχους σχεδόν το εμφυσούν μέσα στην καρδιά εκείνων που διδάσκονται.

«Αλήθεια σας λέω: μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, τον οποίο ο Κύριός του, όταν έλθει, θα τον βρει να πράττει έτσι. Αλήθεια σας λέω, ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του.» Αυτό θα βρούμε να πράττουν οι διδάσκαλοι των Εκκλησιών, και προφανώς πριν από αυτούς οι άγιοι απόστολοι. Γράφει λοιπόν ο μακάριος Παύλος σε κάποιους: «Διότι επιθυμώ πολύ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα ώστε να στηριχθείτε.» Και οι ίδιοι αναφέρουν ότι έχουν λάβει παρηγοριά από τον Θεό, ο οποίος προφανώς τους αναπληρώνει με τα άνωθεν αγαθά και τους τρέφει πλουσιοπάροχα με τις χορηγίες του Πνεύματος. Επομένως, Ασήρ είναι ο Χριστός, ή όσοι πλούτισαν με τον Χριστό, των οποίων ο άρτος νοείται πλούσιος.

Και λοιπόν ο μακάριος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Διότι επιθυμώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα ώστε να στηριχθείτε.» Εάν όμως νοηθεί με άλλον τρόπο το, «Ο καθένας ας συλλέξει μαζί με τους συσκήνους του», δηλαδή να μην κάνουν τη συγκομιδή όλοι άτακτα, ούτε ανακατεμένα, αλλά κατά γένος, ήτοι κατά σκηνές, θα το ερμηνεύσεις ως εξής: Διότι πρέπει εμείς να εμφορούμαστε από τους θείους λόγους και να αναζητούμε το νοητό μάννα μαζί με τους ομοπίστους μας, και να μην παρασυρόμαστε ασύνετα μαζί με τους ετερόφρονες, οι οποίοι είναι σχεδόν και αλλογενείς.

ΑΛΛΟ. Ο Παύλος πάλι αναφέρει: «Διότι επιποθώ, λέει, να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα, ώστε να στηριχθείτε». Αν, λοιπόν, το Πνεύμα στηρίζει μέσω των δικών του χαρισμάτων εκείνους στους οποίους κατοικεί, είναι φανερό σε όσους θέλουν να σκέπτονται ορθά, ότι δεν μπορεί να συγκαταλεχθεί ούτε στα δημιουργήματα ούτε στους δούλους. Είναι γραμμένο: «Ο Κύριος θα στηρίξει τους δικαίους». Αυτό όμως που κατέχει φυσικά τη θέση της κυριότητας, επειδή ακριβώς μπορεί να στηρίζει, φέρει οπωσδήποτε και το αξίωμα που αρμόζει στον Κύριο. Ενώ δούλο είναι το δημιούργημα, όσον αφορά την προέλευσή του.

Ότι η εν Χριστώ νηπιότητα των πιστών δεν είναι απορριπτέα από τον Θεό, αλλά η πολύ μικρή ηλικία είναι, τρόπον τινά, σύμβολο της εν Χριστώ απλότητας και της πνευματικής νηπιότητας. Διότι, όπως ακριβώς λέγαμε ότι σχετικά με τους πλέον μαχητικούς, ορθά και άμεμπτα έγινε η απογραφή από την ηλικία των είκοσι ετών και άνω, έτσι λέμε ότι σαφές σημείο της εν Χριστώ νηπιότητας θα αποτελούσε ο χρόνος από ηλικίας ενός μηνός. Κάτι τέτοιο λέει και ο Παύλος: «Αδελφοί, μη γίνεσθε παιδιά στη σκέψη, αλλά στην κακία να είστε νήπια, ενώ στη σκέψη να γίνεσθε τέλειοι». ΠΑΛΛ. Να θεωρήσουμε λοιπόν ότι θα γίνουμε μέτοχοι μαζί με τους αγίους σε εκείνα τα οποία οι ίδιοι κατόρθωσαν για τον εαυτό τους, αγωνιζόμενοι γενναία και έχοντας καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να ευδοκιμήσουν; ΚΥΡ. Βεβαιότατα, εάν βέβαια οι ίδιοι είναι πράγματι γεμάτοι από θεία χαρίσματα, έχοντας κερδίσει το δώρο με κόπους και ιδρώτα και έχοντας διέλθει από αμέτρητους αγώνες· γεμίζουν δε και εμάς από όσα τους έχουν δωρηθεί εξαιτίας της αγάπης του Θεού. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος προσφωνούσε κάποιους από τους πιστούς: «Διότι επιθυμώ σφόδρα να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα». Ή μήπως δεν θεωρείς ότι η άμεμπτη και αλάνθαστη γνώση περί του Θεού, και η ακριβής κατανόηση σε όλα τα άριστα πράγματα, αποτελεί ουράνιο δώρο και πνευματικό χάρισμα; ΠΑΛΛ. Ναι. Εφόσον πράγματι αυτό είναι ζωοποιό.

Επειδή λοιπόν κάποιοι, διαστρέφοντας το νόημα των λέξεων που βρίσκονται στις Γραφές και ερμηνεύοντάς τες διαφορετικά από ό,τι αρμόζει, και μη κατανοώντας ούτε τη δύναμη των λέξεων ούτε τη φύση των πραγμάτων, τολμούν να αθετούν τη θεότητα του Υιού, προσκόπτοντας στη λέξη της κτίσεως που αναφέρεται στις Παροιμίες «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του» (οι οποίοι θα έπρεπε να ακολουθούν το πνεύμα που ζωοποιεί και όχι το γράμμα που θανατώνει· διότι «το πνεύμα ζωοποιεί»), ας τολμήσουμε λοιπόν και εμείς να πραγματευθούμε λίγα πράγματα περί αυτών, όχι επειδή δεν έχουν διατυπωθεί με πληρότητα από εκείνους που μίλησαν πριν από εμάς (διότι θα ήταν παράφρων κάποιος, αν ισχυριζόταν κάτι τέτοιο) ούτε επειδή έχετε ανάγκη από δάσκαλο («διότι εσείς οι ίδιοι είστε θεοδίδακτοι»), αλλά για να «φανερωθούμε στις συνειδήσεις σας», ότι είμαστε από εκείνους που επιθυμούν «να σας μεταδώσουν πνευματικό χάρισμα».

Βλέπεις ότι το «θα παραμείνω μαζί σας» αυτό σημαίνει; Πρόσεξε την ταπεινοφροσύνη του· επειδή είπε, «για τη δική σας προκοπή», δείχνει ότι αυτό συντελεί και στη δική του ωφέλεια. Το ίδιο ακριβώς κάνει και όταν γράφει προς τους Ρωμαίους, λέγοντας: «Αυτό δε σημαίνει, το να παρηγορηθούμε μαζί ανάμεσά σας»· αφού πρώτα είχε πει: «Για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα».

Διότι τίποτε δεν είναι πιο πλατύ από την καρδιά του Παύλου, η οποία αγαπούσε όλους τους πιστούς τόσο σφοδρά, όπως κάποιος θα αγαπούσε ένα αγαπημένο πρόσωπο, χωρίς η αγάπη του να διαιρείται και να γίνεται πιο αδύναμη, αλλά παραμένοντας ακέραιη για τον καθένα. Και τι το θαυμαστό υπάρχει όταν πρόκειται για τους πιστούς, από τη στιγμή που ακόμη και για τους απίστους η καρδιά του Παύλου χωρούσε ολόκληρη την οικουμένη; Γι' αυτό δεν είπε «Σας αγαπώ», αλλά πιο εμφατικά: «Το στόμα μας έχει ανοίξει, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· σας έχουμε όλους μέσα»· και ούτε αυτό το είπε απλώς, αλλά με πολλή ευρυχωρία. Διότι αυτός που αγαπιέται, βαδίζει μέσα στην καρδιά εκείνου που αγαπά με πολλή άνεση· γι' αυτό λέει: «Δεν αισθάνεστε στενότητα σε εμάς, αλλά αισθάνεστε στενότητα στα δικά σας σπλάχνα». Και πρόσεξε ότι η επίπληξη γίνεται με φειδώ, πράγμα που είναι γνώρισμα εκείνων που αγαπούν σφοδρά. Δεν είπε, «Δεν μας αγαπάτε», αλλά, «Όχι με το ίδιο μέτρο»· διότι δεν θέλει να τους επικρίνει έντονα. Και παντού θα μπορούσε να δει κανείς πώς φλέγεται από αγάπη για τους πιστούς, σταχυολογώντας τα λόγια από κάθε επιστολή του. Στους Ρωμαίους, για παράδειγμα, λέει: «Επιποθώ να σας δω»· και, «Πολλές φορές έθεσα ως σκοπό να έλθω προς εσάς»· και, «Αν τυχόν κατευοδωθώ πια κάποτε να έλθω προς εσάς». Στους Γαλάτες λέει: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες»· και στους Εφεσίους πάλι: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου υπέρ υμών».

Από αυτές λοιπόν τις Επιστολές τούτη είναι μεταγενέστερη, αλλά είναι προγενέστερη από εκείνες που γράφτηκαν από τη Ρώμη· διότι δεν είχε ακόμη εισέλθει στην πόλη των Ρωμαίων, όταν έγραφε αυτήν την Επιστολή. Και το δηλώνει αυτό λέγοντας: «Διότι επιποθώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα».

«Ότι αδιαλείπτως σας μνημονεύω στις προσευχές μου». Αυτό είναι γνώρισμα γνήσιας αγάπης. Και ενώ φαίνεται ότι λέει ένα πράγμα, διατυπώνει εδώ τέσσερα: και ότι τους θυμάται, και ότι το πράττει αδιαλείπτως, και ότι το κάνει κατά τις προσευχές του, και ότι προσεύχεται για μεγάλα ζητήματα. «Παρακαλώντας, μήπως κάποτε επιτέλους ευοδωθεί ο δρόμος μου, κατά το θέλημα του Θεού, ώστε να έλθω προς εσάς. Διότι επιθυμώ διακαώς να σας δω». Βλέπεις ότι και λαχταρά έντονα να τους δει, και εντούτοις δεν ανέχεται να τους δει αντίθετα προς το θέλημα του Θεού, αλλά έχει τον πόθο του αναμειγμένο με τον φόβο του Θεού; Διότι τους αγαπούσε και επειγόταν να πάει σε αυτούς· όμως δεν επιθυμούσε, επειδή τους αγαπούσε, να τους δει αντίθετα προς το τι θεωρεί ο Θεός ορθό. Αυτή είναι η γνήσια αγάπη, και όχι όπως εμείς, που εκπίπτουμε και από τις δύο πλευρές των νόμων της αγάπης.

Διότι δεν είμαστε καλύτεροι από τον Παύλο, ο οποίος και για τα δύο εκφράζει την ευγνωμοσύνη του· και πολύ δικαιολογημένα. Επειδή, από τη στιγμή που παρέδωσε τον εαυτό του στο χέρι που κυβερνά τα πάντα και υποτάχθηκε με τόση υποταγή όση δείχνει ο πηλός στον κεραμέα, ακολουθούσε όπου τον οδηγούσε ο Θεός. Αφού είπε, λοιπόν, ότι προσευχόταν να τους δει, αναφέρει και την αιτία αυτής της επιθυμίας. Και ποια είναι αυτή; «Για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα, ώστε να στηριχθείτε». Διότι δεν ταξίδευε άσκοπα, όπως πολλοί σήμερα πραγματοποιούν περιττές και ανώφελες αποδημίες, αλλά ταξίδευε για ζητήματα αναγκαία και εξαιρετικά επείγοντα· και μάλιστα δεν θέλει να το πει αυτό με τρόπο ξεκάθαρο, αλλά αινιγματικά. Διότι δεν είπε: «Για να σας διδάξω, για να σας κατηχήσω, για να αναπληρώσω το υστέρημα», αλλά: «Για να σας μεταδώσω κάτι», αποδεικνύοντας ότι δεν τους δίνει δικά του πράγματα, αλλά μετέδιδε αυτά ακριβώς που είχε λάβει. Και στο σημείο αυτό πάλι εκφράζεται με μετριοφροσύνη λέγοντας: «κάτι». Κάτι μικρό, λέγει, και σύμμετρο προς εμένα. Και τι είναι άραγε αυτό το μικρό, το οποίο πρόκειται τώρα να μεταδώσεις; Αυτό είναι, λέγει: «Για να στηριχθείτε εσείς».

Επομένως, και αυτό είναι έργο της χάριτος, το να μην κλονίζεται κάποιος, αλλά να στέκεται σταθερός. Όταν όμως ακούς για χάρη, μην νομίσεις ότι έχει καταργηθεί ο μισθός που προέρχεται από την ελεύθερη προαίρεση· διότι μίλησε για χάρη, όχι για να υποτιμήσει τον κόπο της προαιρέσεως, αλλά για να αποκόψει την αλαζονεία που γεννάται από την έπαρση. Μην πέσεις σε ραθυμία, λοιπόν, επειδή ο Παύλος το ονόμασε χάρισμα. Διότι αυτός συνηθίζει, από πολλή ευγνωμοσύνη, να ονομάζει χαρίσματα ακόμη και τα προσωπικά κατορθώματα, επειδή και σε αυτά έχουμε ανάγκη από πολλή άνωθεν βοήθεια. Λέγοντας δε, «για να στηριχθείτε», έδειξε συγκεκαλυμμένα ότι είχαν ανάγκη από πολλή διόρθωση. Διότι αυτό που θέλει να πει είναι το εξής: Από πολύν καιρό επιθυμούσα και προσευχόμουν να σας δω, για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να σας καταστήσω βέβαιους, να σας στηρίξω και να σας στερεώσω καλά στον φόβο του Θεού, ώστε να μην κλονίζεστε συνεχώς. Αλλά δεν εκφράστηκε έτσι· διότι θα τους πλήγωνε· με διαφορετικό όμως, πιο ήπιο τρόπο, υπαινίσσεται το ίδιο πράγμα· διότι όταν λέει, «για να στηριχθείτε», αυτό ακριβώς φανερώνει.

Δ'. Παρατήρησε τη σοφία του διδασκάλου. Είπε: «Για να στηριχθείτε»· γνωρίζει ότι αυτό που ειπώθηκε είναι βαρύ και φορτικό για τους μαθητές, και λέει: «Για να παρηγορηθείτε». Αλλά και αυτό πάλι είναι βαρύ, όχι βέβαια τόσο όσο το προηγούμενο, αλλά παρόλα αυτά βαρύ. Μετριάζει, λοιπόν, πάλι και αυτού του λόγου το φορτικό στοιχείο, λειαίνοντας από παντού τον λόγο και καθιστώντας τον ευπρόσδεκτο.

Αν πάλι παραβάλλω εκείνους τους καιρούς με αιχμαλωσία και δεσμωτήριο, μην απορήσεις· διότι πολύ χειρότερα από αυτά υπέφεραν εκείνοι, διασκορπισμένοι και καταδιωκόμενοι, ζώντας με πείνα και πολέμους, τρέμοντας καθημερινούς θανάτους, υποπτευόμενοι φίλους, οικείους και συγγενείς, και κατοικώντας την οικουμένη σαν να ήταν ξένη, ή μάλλον περνώντας πολύ χειρότερα από εκείνους που διαμένουν σε ξένο τόπο. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Για να στηριχθείτε, και να συμπαρηγορηθούμε μέσω της αμοιβαίας πίστεώς μας». Αυτό δε το έλεγε, όχι επειδή είχε ο ίδιος ανάγκη από τη δική τους συμπαράσταση, μη γένοιτο· πώς άλλωστε, αφού αυτός ήταν ο στύλος της Εκκλησίας, ο πιο στερεός από σίδερο και πέτρα, ο πνευματικός αδάμας που επαρκούσε για αμέτρητες πόλεις; Αλλά, για να μην κάνει τον λόγο του επικριτικό ούτε την επίπληξη σφοδρή, έλεγε ότι και ο ίδιος είχε ανάγκη από τη δική τους παρηγοριά. Αν βέβαια κάποιος θεωρούσε εδώ ως παρηγοριά και ευφροσύνη την προκοπή της πίστεώς τους, και έλεγε ότι από αυτήν είχε ανάγκη ο Παύλος, ούτε και έτσι θα έσφαλλε ως προς το νόημα. Αν λοιπόν και επιθυμείς, θα πει κανείς, και εύχεσαι, και πρόκειται να απολαύσεις παρηγοριά, και να μεταδώσεις παρηγοριά, τι είναι αυτό που σε εμποδίζει να έλθεις; Διαλύοντας λοιπόν αυτήν την υπόνοια, πρόσθεσε: «Δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, ότι πολλές φορές προθυμοποιήθηκα να έλθω προς εσάς, και εμποδίστηκα μέχρι τώρα».

Και προηγουμένως βέβαια λέει: «Για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα, επιθυμούσα να σας δω»· εδώ όμως εκφράζεται σαφέστερα: «Για να αποκομίσω κάποιον καρπό και μεταξύ σας, όπως ακριβώς και στα υπόλοιπα έθνη». Τοποθέτησε τους άρχοντες στην ίδια θέση με τους αρχομένους, και, παρά τα αμέτρητα τρόπαια, τις νίκες και τη λαμπρότητα των υπάτων, τους κατατάσσει μαζί με τους βαρβάρους· και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα. Διότι, όπου υπάρχει η ευγένεια της πίστεως, δεν υφίσταται ούτε βάρβαρος, ούτε Έλληνας, ούτε ξένος, ούτε πολίτης, αλλά όλοι ανυψώνονται σε μία και μοναδική υπεροχή αξιώματος.

Πρόσεξέ τον και εδώ πώς ομιλεί με μετριοφροσύνη. Διότι δεν είπε: «Για να διδάξω και να κατηχήσω», αλλά τι; «Για να αποκομίσω κάποιον καρπό». Και όχι απλώς καρπό, αλλά «κάποιον καρπό»· συστέλλοντας και πάλι τον εαυτό του, όπως είπε και πιο πάνω: «Για να σας μεταδώσω κάτι». Έπειτα, για να μετριάσει το φρόνημα και αυτών, όπως προανέφερα, λέγει: «Όπως και στα υπόλοιπα έθνη». Διότι δεν συμβαίνει το εξής: επειδή εσείς πλουτείτε και έχετε περισσότερα από τους άλλους, να επιδεικνύω εγώ μικρότερο ζήλο για τους υπόλοιπους· διότι δεν αναζητούμε τους πλουσίους, αλλά τους πιστούς. Πού είναι τώρα οι σοφοί των Ελλήνων, αυτοί που σέρνουν τα μακριά τους γένια, και περιβάλλονται τις εξωμίδες, και κομπάζουν για μεγάλα πράγματα; Ολόκληρη την Ελλάδα και όλη τη βαρβαρική γη τη μετέστρεψε ο σκηνοποιός. Ενώ ο Πλάτων, ο οποίος από αυτούς εξυμνείται και προβάλλεται, αφού πήγε τρεις φορές στη Σικελία με τον κομπασμό εκείνων των λόγων, με τη λαμπρή του υπόληψη, δεν κατάφερε να επιβληθεί ούτε σε έναν τύραννο, αλλά κατέληξε τόσο άθλια, ώστε να στερηθεί ακόμη και την ίδια του την ελευθερία. Αυτός ο σκηνοποιός όμως, δεν διέδραμε μόνο τη Σικελία, ούτε μόνο την Ιταλία, αλλά ολόκληρη την οικουμένη, και ούτε κατά τον χρόνο του κηρύγματος δεν απομακρύνθηκε από την τέχνη του, αλλά και τότε έραβε δέρματα και διηύθυνε εργαστήριο· και ούτε αυτό σκανδάλισε εκείνους που προέρχονταν από την τάξη των υπάτων· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι δεν συνηθίζουν οι τέχνες και τα επαγγέλματα να καθιστούν καταφρονητέους αυτούς που διδάσκουν, αλλά το ψεύδος και τα πλαστά δόγματα.

Διότι, όπως ακριβώς έλεγε εκεί ότι «Η πίστη σας εξαγγέλλεται σε όλο τον κόσμο», έτσι και στο τέλος της Επιστολής λέει: «Διότι η υπακοή σας έφθασε σε όλους». Και όπως στην αρχή έλεγε: «Διότι επιποθώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα, ώστε να στηριχθείτε· και αυτό είναι το να συμπαρακληθούμε (να παρηγορηθούμε μαζί)», έτσι και εδώ έλεγε, «σαν να σας τα υπενθυμίζω». Και αφού κατέβηκε από τον διδασκαλικό θρόνο, και εκεί και εδώ τους απευθύνεται ως σε αδελφούς, φίλους και ομοτίμους· πράγμα που αποτελεί το κατεξοχήν γνώρισμα του διδασκάλου, το να ποικίλλει δηλαδή τον λόγο του προς ωφέλεια των ακροατών. Πρόσεξε λοιπόν πώς, αφού είπε ότι «έγραψα κάπως πιο τολμηρά», και ότι το έπραξε «εν μέρει», και «σαν να σας τα υπενθυμίζω», δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτά, αλλά κάνοντας τον λόγο του ακόμη πιο ταπεινό, πρόσθεσε: «Διά της χάριτος που μου δόθηκε από τον Θεό», το οποίο έλεγε και στην αρχή: «Είμαι οφειλέτης». Σαν να έλεγε: «Δεν άρπαξα την τιμή για τον εαυτό μου, ούτε έσπευσα πρώτος αυθαίρετα σε αυτό το έργο, αλλά ο Θεός το πρόσταξε, και μάλιστα κατά χάριν, και όχι επειδή με ξεχώρισε ως άξιο για αυτό».

«Διότι επιποθώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα, με σκοπό να στηριχθείτε.» Δείχνει πόσο μεγάλη είναι η υπακοή του στον Θεό, εφόσον, αν και επιθυμούσε σφοδρά και προσευχόταν να δει την Πόλη, επειδή δεν ήταν το θέλημα του Θεού, δεν μετέβη προς αυτούς. «Αυτό δε σημαίνει το να συμπαρηγορηθούμε ανάμεσά σας μέσω της αμοιβαίας πίστης μας, και της δικής σας και της δικής μου. Δεν θέλω δε να αγνοείτε, αδελφοί, ότι πολλές φορές έβαλα σκοπό να έλθω σε εσάς, και εμποδίστηκα μέχρι τώρα, για να έχω κάποιον καρπό και ανάμεσά σας, καθώς και στα υπόλοιπα έθνη και στους Ιουδαίους.» Για να μη φανεί σε κάποιους ότι μεγαλοφρονεί λέγοντας πως πρόκειται να μας μεταδώσει χάρισμα, για τον λόγο αυτό αναφέρει ότι και ο ίδιος έχει ανάγκη από τη δική τους παρηγοριά. «Είμαι οφειλέτης και σε σοφούς και σε ασυνέτους· έτσι, όσον αφορά τη δική μου προθυμία, θέλω να κηρύξω το Ευαγγέλιο και σε εσάς που βρίσκεστε στη Ρώμη.» Δείχνει ότι δεν προβάλλει τον εαυτό του στη βασιλεύουσα Πόλη από φιλοδοξία, αλλά επειδή με κάθε τρόπο του αρμόζει να τους μυσταγωγήσει. Διότι, εφόσον ορίστηκε κήρυκας όλων των εθνών, είναι προφανές ότι έχει χρέος να κηρύξει και στους Ρωμαίους. «Διότι δεν επαισχύνομαι το Ευαγγέλιο.» Καίτοι αλλού λέει: «Σε μένα ας μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ, παρά μόνο στον σταυρό του Χριστού». Για ποιον λόγο λοιπόν εδώ δεν λέει «καυχώμαι», αλλά «δεν ντρέπομαι»;

Ρωμ. 1,11-12 〈Το να σας μεταδώσω χάρισμα〉 δεν είναι μόνο δικό μου έργο, αλλά της δικής μου μεν διακονίας, της δικής σας δε σύμπραξης· διότι, για να μην δυσανασχετήσουν ακούγοντας ότι έχουν ακόμη ανάγκη από χάρισμα και ότι χρειάζονται στήριξη, καθιστά κοινό και 〈το πνευματικό χάρισμα〉 και 〈το να στηριχθούν αυτοί〉. Και δεν εξαρτάται, λέει, το να γίνουν αυτά από εμένα ή μόνο από τη δική μου προαίρεση και διακονία, αλλά είναι κοινό έργο δικό σας 〈και δικό μου〉· και ούτε απλώς, αλλά 〈μέσω της κοινής μεταξύ μας πίστεως〉. Πώς και με ποιον τρόπο; Εάν εσείς, λέει, έχετε πίστη για να λάβετε το χάρισμα, και εγώ πάλι πίστη για να σας το δώσω, τότε βέβαια και το χάρισμα, που είναι πνευματικό, μέσω της κοινής πίστεώς μας ενεργείται και δίδεται· διότι, εάν εγώ μεν έχω πίστη για να το δώσω και πολύ αγώνα και προθυμία, εσείς όμως δεν έχετε πίστη για να το λάβετε, ούτε επιθυμία και μέριμνα για τη λήψη του, δεν έρχεται σε εσάς, έστω κι αν εγώ το θέλω, το πνευματικό χάρισμα. Πρέπει, επομένως, να συντρέξουν και τα δύο, και αυτό που εξαρτάται από εμένα και αυτό που εξαρτάται από εσάς· αλλά το δικό μου μέρος είναι παρόν —διότι εγώ όχι μόνο θεωρώ απλώς ότι πρέπει να λάβετε τη δωρεά, αλλά και το επιποθώ—, απομένει λοιπόν το δικό σας μέρος.

Ρωμ. 1,13-14: Το «για να έχω κάποιον καρπό» βρίσκεται σε υπερβατό σχήμα. Διότι η φυσική ακολουθία θα ήταν: «πολλές φορές προθυμήθηκα να έρθω προς εσάς, για να έχω κάποιον καρπό μεταξύ σας, αλλά εμποδίστηκα μέχρι τώρα». Αλλά θα μπορούσε να πει κάποιος ότι, αν η «πίστη τους κηρυσσόταν σε όλο τον κόσμο», τι καρπό ήθελε ο ίδιος να προσφέρει με την άφιξή του; Εμείς όμως θα πούμε ότι ήθελε να προσφέρει πολύ. Διότι, αν και είχαν πιστέψει, είχαν ωστόσο ανάγκη από πάρα πολλά. Και αυτό δηλώνεται και μέσα από ολόκληρη την επιστολή, όπως και λίγο πριν, όταν λέει «για να στηριχθείτε», και όταν προτρέπει να «μην κρίνουν ο ένας τον άλλον», και όταν προτρέπει να αποφεύγουν «τις διχοστασίες και τα σκάνδαλα», και σε αναρίθμητα άλλα σημεία. Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράλογο και η πίστη τους να κηρύσσεται και οι ίδιοι να έχουν ακόμη ανάγκη από την πολλή συνδρομή του Παύλου και την καρποφορία μέσω αυτού. Πρόσεξε δε πώς λέει: «για να έχω κάποιον καρπό και μεταξύ σας». Με αυτό αφενός δείχνει ότι ο δικός τους καρπός λογιζόταν από τον Παύλο ως δικός του καρπός, και έτσι χαιρόταν με τα κατορθώματα των πλησίον του, ώστε θεωρούσε ότι είχε και ο ίδιος τον καρπό. Αφετέρου δε πάλι δείχνει ότι χάριν της δικής τους ωφέλειας βιαζόταν να πραγματοποιήσει το ταξίδι προς αυτούς, αλλά και ότι ο καρπός τους ήταν αληθινά και καρπός του Παύλου, διότι έργο και μέριμνά του ήταν να καρποφορούν τα έθνη.

Αλλά θα μπορούσε να πει κάποιος: «Εάν η πίστη τους διακηρυσσόταν σε ολόκληρο τον κόσμο (διότι αυτό επιβεβαίωσε για αυτούς πριν από λίγο), ποιον καρπό ήθελε ο ίδιος να τους προσφέρει με την άφιξή του;». Αλλά εμείς θα απαντήσουμε: «Πολύν». Διότι, έστω και αν εκείνοι είχαν πιστέψει, και εξαιτίας της λαμπρότητας της πόλης η φήμη της πίστης τους είχε διαδοθεί σε όλους, εντούτοις είχαν ανάγκη από πάρα πολλά. Και αυτό καθίσταται φανερό αφενός από το ότι είπε λίγο νωρίτερα «για να στηριχθείτε» (διότι η στήριξη ποιούς άλλους αφορά παρά εκείνους που κλονίζονται;), και αφετέρου πάλι σε όσα ακολουθούν, όταν τους προτρέπει να μην κρίνει ο ένας τον άλλον, αλλά και να αποφεύγουν τις διχοστασίες και τα σκάνδαλα. Και θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς αναρίθμητα τέτοια παραδείγματα σε ολόκληρη την επιστολή, διά των οποίων καταδεικνύεται η ατέλεια και η νεοπαγής κατάστασή τους. Επομένως, δεν είναι καθόλου παράλογο και η πίστη τους να διακηρύσσεται, αλλά και οι ίδιοι να έχουν ακόμη ανάγκη από την πολλή συνδρομή του Παύλου, καθώς και από την άρδευση και την καρποφορία διά των λόγων του.