Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:13

Διότι τίποτε δεν είναι πιο πλατύ από την καρδιά του Παύλου, η οποία αγαπούσε όλους τους πιστούς τόσο σφοδρά, όπως κάποιος θα αγαπούσε ένα αγαπημένο πρόσωπο, χωρίς η αγάπη του να διαιρείται και να γίνεται πιο αδύναμη, αλλά παραμένοντας ακέραιη για τον καθένα. Και τι το θαυμαστό υπάρχει όταν πρόκειται για τους πιστούς, από τη στιγμή που ακόμη και για τους απίστους η καρδιά του Παύλου χωρούσε ολόκληρη την οικουμένη; Γι' αυτό δεν είπε «Σας αγαπώ», αλλά πιο εμφατικά: «Το στόμα μας έχει ανοίξει, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· σας έχουμε όλους μέσα»· και ούτε αυτό το είπε απλώς, αλλά με πολλή ευρυχωρία. Διότι αυτός που αγαπιέται, βαδίζει μέσα στην καρδιά εκείνου που αγαπά με πολλή άνεση· γι' αυτό λέει: «Δεν αισθάνεστε στενότητα σε εμάς, αλλά αισθάνεστε στενότητα στα δικά σας σπλάχνα». Και πρόσεξε ότι η επίπληξη γίνεται με φειδώ, πράγμα που είναι γνώρισμα εκείνων που αγαπούν σφοδρά. Δεν είπε, «Δεν μας αγαπάτε», αλλά, «Όχι με το ίδιο μέτρο»· διότι δεν θέλει να τους επικρίνει έντονα. Και παντού θα μπορούσε να δει κανείς πώς φλέγεται από αγάπη για τους πιστούς, σταχυολογώντας τα λόγια από κάθε επιστολή του. Στους Ρωμαίους, για παράδειγμα, λέει: «Επιποθώ να σας δω»· και, «Πολλές φορές έθεσα ως σκοπό να έλθω προς εσάς»· και, «Αν τυχόν κατευοδωθώ πια κάποτε να έλθω προς εσάς». Στους Γαλάτες λέει: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες»· και στους Εφεσίους πάλι: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου υπέρ υμών».

Αν πάλι παραβάλλω εκείνους τους καιρούς με αιχμαλωσία και δεσμωτήριο, μην απορήσεις· διότι πολύ χειρότερα από αυτά υπέφεραν εκείνοι, διασκορπισμένοι και καταδιωκόμενοι, ζώντας με πείνα και πολέμους, τρέμοντας καθημερινούς θανάτους, υποπτευόμενοι φίλους, οικείους και συγγενείς, και κατοικώντας την οικουμένη σαν να ήταν ξένη, ή μάλλον περνώντας πολύ χειρότερα από εκείνους που διαμένουν σε ξένο τόπο. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Για να στηριχθείτε, και να συμπαρηγορηθούμε μέσω της αμοιβαίας πίστεώς μας». Αυτό δε το έλεγε, όχι επειδή είχε ο ίδιος ανάγκη από τη δική τους συμπαράσταση, μη γένοιτο· πώς άλλωστε, αφού αυτός ήταν ο στύλος της Εκκλησίας, ο πιο στερεός από σίδερο και πέτρα, ο πνευματικός αδάμας που επαρκούσε για αμέτρητες πόλεις; Αλλά, για να μην κάνει τον λόγο του επικριτικό ούτε την επίπληξη σφοδρή, έλεγε ότι και ο ίδιος είχε ανάγκη από τη δική τους παρηγοριά. Αν βέβαια κάποιος θεωρούσε εδώ ως παρηγοριά και ευφροσύνη την προκοπή της πίστεώς τους, και έλεγε ότι από αυτήν είχε ανάγκη ο Παύλος, ούτε και έτσι θα έσφαλλε ως προς το νόημα. Αν λοιπόν και επιθυμείς, θα πει κανείς, και εύχεσαι, και πρόκειται να απολαύσεις παρηγοριά, και να μεταδώσεις παρηγοριά, τι είναι αυτό που σε εμποδίζει να έλθεις; Διαλύοντας λοιπόν αυτήν την υπόνοια, πρόσθεσε: «Δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, ότι πολλές φορές προθυμοποιήθηκα να έλθω προς εσάς, και εμποδίστηκα μέχρι τώρα».

ε'. Αφού, λοιπόν, κατόρθωσε ο Παύλος αυτό που επιδίωκε (και ποιο ήταν αυτό; Το να δείξει ότι δεν απέφευγε να πάει σε αυτούς επειδή τους περιφρονούσε, αλλά, αν και το επιθυμούσε σφόδρα, εμποδιζόταν), και αφού απέσεισε την κατηγορία της ραθυμίας, και τους έπεισε ότι εκείνος δεν επιθυμούσε λιγότερο από αυτούς να τους δει, πάλι και με άλλους τρόπους αποδεικνύει την αγάπη του. Διότι, λέει, δεν έπαψα να προσπαθώ, επειδή εμποδίστηκα, αλλά διαρκώς προσπαθούσα, και διαρκώς εμποδιζόμουν, και ποτέ δεν παραιτούμουν, χωρίς βέβαια να εναντιώνομαι στο θέλημα του Θεού, διατηρώντας όμως την αγάπη μου. Διότι με την πρόθεσή του και τη μη παραίτηση αποδείκνυε τη στοργή του, ενώ με το να εμποδίζεται και να μην αντιστέκεται, φανέρωνε την απόλυτη αγάπη του προς τον Θεό. «Για να αποκτήσω κάποιον καρπό και ανάμεσά σας». Καίτοι και παραπάνω ανέφερε την αιτία της επιθυμίας του, και έδειξε ότι ήταν πρέπουσα σε αυτόν, εντούτοις και εδώ την παραθέτει, εξαλείφοντας εντόνως την υποψία τους. Επειδή η πόλη ήταν περίβλεπτη, και η μοναδική τέτοια σε όλη τη γη και τη θάλασσα, και η επιθυμία και μόνο της επίσκεψής της αποτελούσε για πολλούς αφορμή ταξιδιού· για να μην νομίσουν κάτι τέτοιο και για τον Παύλο, ούτε να υποπτευθούν ότι απλώς επιθυμούσε την εκεί παρουσία του για να καυχιέται επιδεικνυόμενος την οικειότητά του με αυτούς, παραθέτει συνεχώς τον λόγο της επιθυμίας του.

Και προηγουμένως βέβαια λέει: «Για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα, επιθυμούσα να σας δω»· εδώ όμως εκφράζεται σαφέστερα: «Για να αποκομίσω κάποιον καρπό και μεταξύ σας, όπως ακριβώς και στα υπόλοιπα έθνη». Τοποθέτησε τους άρχοντες στην ίδια θέση με τους αρχομένους, και, παρά τα αμέτρητα τρόπαια, τις νίκες και τη λαμπρότητα των υπάτων, τους κατατάσσει μαζί με τους βαρβάρους· και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα. Διότι, όπου υπάρχει η ευγένεια της πίστεως, δεν υφίσταται ούτε βάρβαρος, ούτε Έλληνας, ούτε ξένος, ούτε πολίτης, αλλά όλοι ανυψώνονται σε μία και μοναδική υπεροχή αξιώματος.

Πρόσεξέ τον και εδώ πώς ομιλεί με μετριοφροσύνη. Διότι δεν είπε: «Για να διδάξω και να κατηχήσω», αλλά τι; «Για να αποκομίσω κάποιον καρπό». Και όχι απλώς καρπό, αλλά «κάποιον καρπό»· συστέλλοντας και πάλι τον εαυτό του, όπως είπε και πιο πάνω: «Για να σας μεταδώσω κάτι». Έπειτα, για να μετριάσει το φρόνημα και αυτών, όπως προανέφερα, λέγει: «Όπως και στα υπόλοιπα έθνη». Διότι δεν συμβαίνει το εξής: επειδή εσείς πλουτείτε και έχετε περισσότερα από τους άλλους, να επιδεικνύω εγώ μικρότερο ζήλο για τους υπόλοιπους· διότι δεν αναζητούμε τους πλουσίους, αλλά τους πιστούς. Πού είναι τώρα οι σοφοί των Ελλήνων, αυτοί που σέρνουν τα μακριά τους γένια, και περιβάλλονται τις εξωμίδες, και κομπάζουν για μεγάλα πράγματα; Ολόκληρη την Ελλάδα και όλη τη βαρβαρική γη τη μετέστρεψε ο σκηνοποιός. Ενώ ο Πλάτων, ο οποίος από αυτούς εξυμνείται και προβάλλεται, αφού πήγε τρεις φορές στη Σικελία με τον κομπασμό εκείνων των λόγων, με τη λαμπρή του υπόληψη, δεν κατάφερε να επιβληθεί ούτε σε έναν τύραννο, αλλά κατέληξε τόσο άθλια, ώστε να στερηθεί ακόμη και την ίδια του την ελευθερία. Αυτός ο σκηνοποιός όμως, δεν διέδραμε μόνο τη Σικελία, ούτε μόνο την Ιταλία, αλλά ολόκληρη την οικουμένη, και ούτε κατά τον χρόνο του κηρύγματος δεν απομακρύνθηκε από την τέχνη του, αλλά και τότε έραβε δέρματα και διηύθυνε εργαστήριο· και ούτε αυτό σκανδάλισε εκείνους που προέρχονταν από την τάξη των υπάτων· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι δεν συνηθίζουν οι τέχνες και τα επαγγέλματα να καθιστούν καταφρονητέους αυτούς που διδάσκουν, αλλά το ψεύδος και τα πλαστά δόγματα.

Τι, λοιπόν, λες σε εκείνους που δεν έχουν ανάγκη; Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο δεν διδάσκω, αλλά υπενθυμίζω, λέει· όπως ακριβώς ο ιερέας παρίσταται αναζωπυρώνοντας το πυρ, έτσι και εγώ διεγείροντας την προθυμία σας. Και πρόσεξε· δεν είπε: «Για να γίνει η προσφορά η δική σας», αλλά: «Των εθνών». Όταν δε λέει «Των εθνών», εννοεί την οικουμένη, ολόκληρη τη γη και τη θάλασσα, καταστέλλοντας τα φρονήματά τους, ώστε να μην απαξιώσουν να έχουν ως διδάσκαλο αυτόν που εκτείνεται μέχρι τα πέρατα της οικουμένης· πράγμα που έλεγε και στην αρχή: «Όπως και στα υπόλοιπα έθνη, σε Έλληνες και σε βαρβάρους, σε σοφούς και σε ασόφους είμαι οφειλέτης». Έχω, λοιπόν, καύχηση εν Χριστώ Ιησού για τα όσα αφορούν τον Θεό.

«Κυκλικά». Διότι απείχε πολύ από κάθε αλαζονεία· και τα έλεγε αυτά εξαιτίας τους, ώστε να μην έχουν μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους. Και στην αρχή βέβαια λέει: «Για να αποκτήσω κάποιον καρπό και ανάμεσά σας, όπως ακριβώς και στα υπόλοιπα έθνη»· εδώ όμως προβάλλει το χρέος της ιεροσύνης. Επειδή δηλαδή εκφράστηκε με μεγαλύτερη αυστηρότητα, δείχνει και πιο καθαρά την εξουσία του. Γι' αυτόν τον λόγο, εκεί μεν λέει απλώς: «Όπως ακριβώς και στα υπόλοιπα έθνη»· εδώ όμως αναφέρει ολόκληρη την περιοχή, ώστε να περικόψει από παντού την υπεροψία τους. Και δεν είπε απλώς, «να κηρύξω το Ευαγγέλιο», αλλά «να έχω εκπληρώσει το Ευαγγέλιο του Χριστού». «Και έτσι να έχω τη φιλοδοξία να κηρύττω το Ευαγγέλιο, εκεί όπου δεν έχει ακουστεί το όνομα του Χριστού».

Διότι η αμοιβή για τους κόπους των άλλων ήταν ξένη προς αυτόν. Έπειτα δείχνει ότι εκπληρώνεται και μία προφητεία, λέγοντας: «Καθώς έχει γραφεί: Εκείνοι στους οποίους δεν αναγγέλθηκε κάτι γι' αυτόν θα τον δουν, και εκείνοι που δεν έχουν ακούσει θα κατανοήσουν». Βλέπεις ότι σπεύδει εκεί όπου ο κόπος είναι περισσότερος, εκεί όπου ο ιδρώτας είναι μεγαλύτερος; «Γι' αυτό και τις περισσότερες φορές εμποδιζόμουν να έλθω προς εσάς». Πρόσεξε πάλι πώς υφαίνει το τέλος όμοια με τον πρόλογο. Διότι και στην αρχή της επιστολής έλεγε ότι: «Πολλές φορές έβαλα σκοπό να έλθω προς εσάς, και εμποδίστηκα μέχρι τώρα»· εδώ όμως παραθέτει και την αιτία για την οποία εμποδίστηκε, και όχι μόνο μία φορά, αλλά και δύο και πολλές φορές.

Διότι, όπως ακριβώς λέει εκεί: «Πολλές φορές έθεσα ως σκοπό να έρθω προς εσάς», έτσι και εδώ λέει: «Εμποδιζόμουν τις περισσότερες φορές να έρθω σε εσάς». Το ότι, βέβαια, επιχειρούσε πολλές φορές, αυτό είναι που δείχνει κατεξοχήν την επιθυμία του. «Τώρα όμως, επειδή δεν έχω πλέον τόπο δράσης σε αυτές τις περιοχές». Βλέπεις πώς έδειξε ότι δεν έγραφε και δεν ερχόταν επειδή επιθυμούσε να δοξαστεί από αυτούς; «Έχοντας δε μεγάλο πόθο εδώ και πολλά χρόνια να έρθω προς εσάς. Όταν θα πορεύομαι προς την Ισπανία, ελπίζω περνώντας από εκεί να σας δω, και να κατευοδωθώ από εσάς προς τα εκεί, αφού πρώτα απολαύσω εν μέρει την παρουσία σας». Διότι, για να μη φανεί ότι τους υποτιμά λέγοντας ότι «επειδή δεν έχω τίποτα άλλο να κάνω, γι' αυτό έρχομαι προς εσάς», προβάλλει πάλι τον λόγο της αγάπης, λέγοντας: «Έχοντας μεγάλο πόθο να έρθω προς εσάς εδώ και πολλά χρόνια». Διότι δεν επιθύμησα να έρθω γι' αυτόν τον λόγο, επειδή δηλαδή έχω ελεύθερο χρόνο, αλλά για να εκπληρώσω την επιθυμία, την οποία από παλιά κυοφορούσα. Έπειτα, για να μην τους κάνει αυτό πάλι να επαρθούν, πρόσεξε πώς τους συγκρατεί, λέγοντας: «Όταν θα πορεύομαι προς την Ισπανία, ελπίζω περνώντας από εκεί να σας δω».

βʹ. Ας ντραπούν οι Ιουδαίοι, οι οποίοι διαβάζουν μεν τα γράμματα των Γραφών, αλλά αγνοούν τα νοήματά τους· ας ντροπιαστούν οι Έλληνες, βλέποντας την αλήθεια να λάμπει φωτεινότερα από τις ακτίνες του ήλιου, αυτοί που παρακάθονται σε πέτρες και επιδιώκουν το σκοτάδι· ας στολίζεται η Εκκλησία, η οποία λάμπει μέσα σε όλα και υψώνεται στους ουρανούς. Διότι, όπως ο ήλιος είναι κοινός, και η γη κοινή, και η θάλασσα και ο αέρας, έτσι πολύ περισσότερο ο λόγος του κηρύγματος έγινε κοινός. Γι' αυτό άλλωστε και ο Παύλος έλεγε: «Για να αποκτήσω κάποιον καρπό και μεταξύ σας, όπως ακριβώς και στα υπόλοιπα έθνη. Και σε Έλληνες και σε βαρβάρους, και σε σοφούς και σε ασυνέτους είμαι οφειλέτης· έτσι, όσον αφορά εμένα, είμαι πρόθυμος να κηρύξω το Ευαγγέλιο και σε εσάς που βρίσκεστε στη Ρώμη». Και γιατί εκπλήσσεσαι αν αυτό συμβαίνει στην Καινή Διαθήκη, όταν το ίδιο ακριβώς γίνεται και στην Παλαιά; Διότι εκείνος που έγινε ο πρώτος πρόγονος και της Εκκλησίας και της Συναγωγής, για εκείνους μεν κατά σάρκα, για εμάς δε κατά πνεύμα, ήταν βάρβαρος και καταγόταν από τα βάθη της Περσίας, εννοώ τον πατριάρχη Αβραάμ. Αυτός, χωρίς να έχει ακούσει Γραφές, χωρίς να έχει συμμετάσχει σε προφητεία, μη έχοντας δάσκαλο, ούτε έχοντας παραλάβει ιστορική παράδοση —αφού δεν είχε γεννηθεί ακόμη ο Μωυσής— χωρίς να έχει μάθει τίποτα από όσους προηγήθηκαν αυτού, ούτε να έχει διδαχθεί για τα όσα επρόκειτο να συμβούν μετά από αυτόν, αλλά έχοντας γεννηθεί και ανατραφεί μέσα στη χώρα των Περσών, τόσο ακαριαία ανυψώθηκε στην αληθινή θεία σοφία, ώστε πρόλαβε να εφαρμόσει πολλά από τα προστάγματα της Καινής Διαθήκης και να τα επιδείξει έμπρακτα με τα έργα του.

Διότι ο Θεός δεν έθεσε στα χέρια του μόνο όσους κατοικούν στη χώρα των Ρωμαίων, αλλά και όλους τους βαρβάρους, και την ξηρά και τη θάλασσα. Και φανερώνοντας αυτό στους Ρωμαίους, έλεγε: «Δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, ότι πολλές φορές αποφάσισα να έρθω σε σας, αλλά εμποδίστηκα μέχρι τώρα, για να αποκομίσω κάποιον καρπό και ανάμεσά σας, όπως και στα υπόλοιπα έθνη· είμαι οφειλέτης και σε Έλληνες και σε βαρβάρους, και σε σοφούς και σε ασόφους». Καθημερινά, λοιπόν, φρόντιζε για το ίδιο πράγμα όσον αφορά τους Κορινθίους, το ίδιο για τους Μακεδόνες, για το πώς είναι οι Φιλιππήσιοι, πώς οι Καππαδόκες, πώς οι Γαλάτες, πώς οι Αθηναίοι, πώς αυτοί που κατοικούν στον Πόντο, πώς είναι όλοι οι άνθρωποι. Όμως, αν και του είχε ανατεθεί ολόκληρη η γη, δεν μεριμνούσε μόνο για ολόκληρα έθνη, αλλά και για έναν μεμονωμένο άνθρωπο· και άλλοτε μεν έστελνε επιστολή για τον Ονήσιμο, άλλοτε δε για εκείνον που είχε περιπέσει σε πορνεία μεταξύ των Κορινθίων. Διότι δεν εξέταζε το γεγονός ότι ήταν ένας μόνο εκείνος που είχε αμαρτήσει και είχε ανάγκη από προστασία, αλλά το ότι ήταν άνθρωπος, ο άνθρωπος που είναι το πολυτιμότερο πλάσμα για τον Θεό, και για χάρη του οποίου ο Πατέρας δεν λυπήθηκε ούτε τον Μονογενή.

Εγώ, καθώς ερχόμουν προς εσάς, αισθανόμουν σαν να ανέβαινα στον ίδιο τον ουρανό, προσδοκώντας να συναντήσω ανθρώπους που ζηλώνουν την αγγελική ζωή μέσα στο σώμα, ανθρώπους που επιδεικνύουν την υπερκόσμια φιλοσοφία μέσα στον κόσμο, ανθρώπους που έχουν συνεχώς στο στόμα τους τη δοξολογία του Θεού και κρατούν στα πρακτικά τους χέρια τις δίκοπες ρομφαίες της θεωρίας και της πράξης εναντίον των παθών. Αλλά ο Εωσφόρος που έπεσε από τον ουρανό και μας φθονεί πάντοτε για την πορεία μας προς τα εκεί, μας εμπόδισε. Και δεν είναι καθόλου παράξενο αν εμπόδισε εμάς τους άχρηστους που δεν έχουμε κανένα αγαθό, τη στιγμή που το έκανε αυτό στον μακάριο Παύλο, τον ήλιο της οικουμένης. Διότι πολλές φορές, λέει, προθυμήθηκα να έρθω προς εσάς, και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο Σατανάς.

Ρωμ. 1,13-14: Το «για να έχω κάποιον καρπό» βρίσκεται σε υπερβατό σχήμα. Διότι η φυσική ακολουθία θα ήταν: «πολλές φορές προθυμήθηκα να έρθω προς εσάς, για να έχω κάποιον καρπό μεταξύ σας, αλλά εμποδίστηκα μέχρι τώρα». Αλλά θα μπορούσε να πει κάποιος ότι, αν η «πίστη τους κηρυσσόταν σε όλο τον κόσμο», τι καρπό ήθελε ο ίδιος να προσφέρει με την άφιξή του; Εμείς όμως θα πούμε ότι ήθελε να προσφέρει πολύ. Διότι, αν και είχαν πιστέψει, είχαν ωστόσο ανάγκη από πάρα πολλά. Και αυτό δηλώνεται και μέσα από ολόκληρη την επιστολή, όπως και λίγο πριν, όταν λέει «για να στηριχθείτε», και όταν προτρέπει να «μην κρίνουν ο ένας τον άλλον», και όταν προτρέπει να αποφεύγουν «τις διχοστασίες και τα σκάνδαλα», και σε αναρίθμητα άλλα σημεία. Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράλογο και η πίστη τους να κηρύσσεται και οι ίδιοι να έχουν ακόμη ανάγκη από την πολλή συνδρομή του Παύλου και την καρποφορία μέσω αυτού. Πρόσεξε δε πώς λέει: «για να έχω κάποιον καρπό και μεταξύ σας». Με αυτό αφενός δείχνει ότι ο δικός τους καρπός λογιζόταν από τον Παύλο ως δικός του καρπός, και έτσι χαιρόταν με τα κατορθώματα των πλησίον του, ώστε θεωρούσε ότι είχε και ο ίδιος τον καρπό. Αφετέρου δε πάλι δείχνει ότι χάριν της δικής τους ωφέλειας βιαζόταν να πραγματοποιήσει το ταξίδι προς αυτούς, αλλά και ότι ο καρπός τους ήταν αληθινά και καρπός του Παύλου, διότι έργο και μέριμνά του ήταν να καρποφορούν τα έθνη.

Πολύ σωστά, λοιπόν, λέει: «για να έχω κάποιον καρπό», δηλώνοντας και τα δύο: και ότι εκείνοι καρποφορούν την αρετή, και ότι εκείνος έχει ως καρπό τους ίδιους. Διότι μέσα στη δική τους καρποφορία φανερωνόταν η καρποφορία του Παύλου. Αλλά αυτά μεν έχουν έτσι.

Είναι δυνατόν, επίσης, να μην εκλάβουμε το χωρίο ως υπερβατό, αλλά ακολουθώντας τη σειρά που έχει, να αναζητήσουμε σε αυτό το εξής νόημα: «εμποδίστηκα μέχρι τώρα». Γιατί; λέει. Για να μην έρθω νωρίτερα και σας βρω ακόμη άκαρπους, γι' αυτό ανέβαλα την παρουσία μου, έως ότου μάθω ότι και σε εσάς βλαστάνει και ολοκληρώνεται κάποιος καρπός άξιος της πίστεως. Τι θα συνέβαινε, λοιπόν, αν καρποφορούσαν; Ποια θα ήταν η ανάγκη της παρουσίας του Παύλου; Πολλή, βεβαίως· διότι ο Παύλος δεν περίμενε να αποδώσουν αυτοί όλο τον καρπό, αλλά «κάποιον». Και πολύ λογικά· διότι, όπως ακριβώς είναι περιττό να προτρέπεις σε καρποφορία εκείνον που καρποφορεί τέλεια, έτσι προκαλεί κόπο και δισταγμό εκείνο που δεν είναι κατάλληλο για καρποφορία και δεν παρέχει αγαθές ελπίδες. Αν, πάλι, υπήρχε κάποιος καρπός και αυτός ήταν τέλειος, ούτε και έτσι εμποδιζόταν απολύτως η παρουσία του Παύλου· διότι αποκαλεί τον εαυτό του «οφειλέτη», ώστε, ακόμη και αν άκμαζαν στα έργα, ο ίδιος δεν θα απείχε από το να πράξει το δικό του καθήκον.

Είναι δυνατόν να αντιληφθούμε το νόημα και διαφορετικά. «Εμποδίστηκα μέχρι τώρα». Γιατί; Επειδή συγκέντρωνα ακόμη κάποιον καρπό που μου υπολειπόταν. Και αυτή η έννοια, στο τέλος της επιστολής, σαν να ανακεφαλαιώνει ο απόστολος τα όσα είχε προλογίσει, μπορεί να ιδωθεί να επιβεβαιώνεται περισσότερο από τις άλλες ερμηνείες· διότι λέει: «Γι' αυτό και εμποδιζόμουν να έρθω σε εσάς, τώρα όμως, μη έχοντας πλέον τόπο σε αυτές τις περιοχές, θα έρθω σε εσάς». Ώστε ο καρπός που ελπιζόταν μέχρι τώρα να συλλεχθεί στις άλλες περιοχές τον εμπόδιζε να σπεύσει στη Ρώμη, αφήνοντας το έργο του σε εκείνους ημιτελές. Έπειτα το «ανάμεσά σας» και τα επόμενα αποτελούν τη λύση μιας πιθανής αντίρρησης, όπως: Τι; λέει, σε εμάς δεν σε νοιάζει να αποκτήσεις καρπό; Ναι, λέει, «και ανάμεσά σας» αυτό σπεύδω να κάνω, αυτό επιζητώ, είμαι οφειλέτης, χρωστώ σε όλους.

Στον Γεώργιο, Μητροπολίτη Νικομηδείας. «Δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, ότι πολλές φορές σκόπευα να έλθω προς εσάς, και εμποδίστηκα μέχρι τώρα, για να αποκτήσω κάποιον καρπό» και τα εξής. Αυτό ακριβώς το χωρίο, του οποίου το νόημα ζήτησες να μάθεις, είναι δυνατόν να το εκλάβει κανείς και με υπερβατό σχήμα, ώστε η ακολουθία του να είναι η εξής: «δεν θέλω να αγνοείτε ότι πολλές φορές σκόπευα να έλθω προς εσάς, για να αποκτήσω κάποιον καρπό και μεταξύ σας, αλλά εμποδίστηκα μέχρι τώρα». Και η μεν ολοκληρωμένη σύνταξη του ρητού θα ήταν αυτή, η οποία καθιστά σαφές και το νόημα της περιόδου.

Δες δε πώς λέει, «για να έχω κάποιον καρπό και μεταξύ σας»· με αυτό αφενός δείχνει ότι ο δικός τους καρπός λογιζόταν από τον Παύλο ως δικός του, και έτσι χαιρόταν για τα κατορθώματα των πλησίον όπως κάποιος άλλος θα χαιρόταν για τα δικά του· «για να έχω κάποιον καρπό», λέει, θεωρώντας τον δικό τους καρπό ως οικείο του καρπό, και αφετέρου με αυτό παριστάνει πάλι ότι για τη δική τους ωφέλεια αναλάμβανε την πορεία προς αυτούς. Εξάλλου, αν κάποιος το εξετάσει με ακρίβεια, ο καρπός του Παύλου είναι αληθινά ο δικός τους καρπός· διότι το έργο, η φροντίδα και ο αγρός του ήταν η σωτηρία των ανθρώπων και το να τους παρουσιάσει να καρποφορούν την ευσέβεια και τις αρετές. Ορθά λοιπόν λέει, «για να έχω κάποιον καρπό», καθιστώντας και τα δύο φανερά με πολύ σύντομο και έξυπνο τρόπο: και το ότι εκείνοι καρποφορούν την πίστη μέσω των κατορθωμάτων τους, και το ότι αυτός καρποφορεί τους ίδιους· διότι μέσα στην καρποφορία εκείνων αποδεικνυόταν λαμπρά η γεωργία του Παύλου. Αλλά εάν κάποιος εκλάβει ότι το χωρίο έχει ειπωθεί με υπερβατό σχήμα, το νόημά του αναπτύσσεται ως εξής· διότι ο μέγας Παύλος κάνει εκτεταμένη χρήση τέτοιου είδους σχήματος, όπως και της έλλειψης, των περιβολών, καθώς και του από κοινού, και γενικά της χρήσης κάθε ρητορικού είδους.

Αλλά είναι δυνατόν, ακόμη και χωρίς να το εκλάβει κανείς με υπερβατό σχήμα, αλλά διατηρώντας τη φυσική σειρά των λέξεων, να ανιχνεύσει σε αυτό το εξής νόημα: «Πολλές φορές έθεσα ως σκοπό να έλθω προς εσάς». «Γιατί λοιπόν δεν ήλθες;» «Εμποδίστηκα», λέει, «μέχρι τώρα». «Για ποιον λόγο;» «Για να έχω κάποιον καρπό και μεταξύ σας». Δηλαδή, γι' αυτόν τον λόγο εμποδίστηκα, για να μην έλθω γρηγορότερα και σας βρω ακόμη άκαρπους. Διότι, αν σας έβρισκα ανώριμους, θα μεμφόμουν τον εαυτό μου για την άκαιρη ταχύτητα και εσάς για τη βραδύτητά σας εκεί που δεν έπρεπε. Γι' αυτό ανέβαλλα την άφιξή μου, προσδοκώντας την πνευματική σας καλλιέργεια, για την οποία, όταν όχι απλώς δεν έχει ακόμη βλαστήσει, αλλά υστερεί και στην ανθοφορία, διστάζει να παραβρεθεί εκείνος που επιθυμεί να απολαύσει τους καρπούς της. Όταν όμως, μετά τη βλάστηση και τα άνθη, φανεί να τελεσφορεί, τότε ο δρόμος προς αυτήν, γεμάτος από χαρά και ευφροσύνη, δεν γνωρίζει να υπολογίζει κόπους ούτε να μοιράζει την προθυμία του σε άλλα πράγματα.

Τι λοιπόν; Αν και αποδίδουν καρπούς, ποια είναι η ανάγκη της παρουσίας του Παύλου; Πολύ μεγάλη βέβαια· διότι δεν ανέμενε κάθε είδους καρπό, αλλά κάποιον· «για να αποκτήσω», λέει, «κάποιον καρπό και μεταξύ σας». Και όπως ακριβώς είναι περιττό και μάταιο να προτρέπει κανείς σε καρποφορία εκείνον που ήδη καρποφορεί τέλεια, έτσι είναι κοπιαστικό και οδυνηρό, αν δεν υπάρχει καν η δυνατότητα να τρέφει χρηστές ελπίδες, να προτρέπει προς τα τέλεια. Αν όμως υπήρχε κάποιος καρπός ανάμεσά τους, και μάλιστα τέλειος, ούτε και τότε θα ανακοπτόταν εύκολα ως προς την παρουσία του εκείνος ο πτερωτός και ουρανοβάμων άνθρωπος. Διότι και θεωρεί και αποκαλεί τον εαυτό του οφειλέτη, όχι μόνο στους Έλληνες και στους βαρβάρους, αλλά και στους σοφούς και στους ανοήτους, και λόγω της μεγάλης του προθυμίας δεν σταματούσε να επιζητεί περισσότερα από όσα ήδη υπήρχαν· ώστε, ακόμη και αν κοσμούνταν με τα έργα τους, ο ίδιος δεν θα σταματούσε να πράττει το καθήκον του, αλλά θα επέμενε επιζητώντας την προσθήκη σπουδαιότερων κατορθωμάτων. Έτσι, λοιπόν, ολοκληρώνεται και αυτή η διασάφηση του ρητού.

Είναι δυνατόν, όμως, να κατανοήσουμε το νόημα και διαφορετικά, δεχόμενοι μια ίσως απλούστερη εξήγηση, η οποία όμως νομίζω ότι είναι πιο οικεία και προς τη σκέψη και προς τη διατύπωση του Παύλου. «Πολλές φορές», λέει, «προθυμήθηκα να έρθω προς εσάς, αλλά εμποδίστηκα μέχρι τώρα». Γιατί; «Για να έχω κάποιον καρπό»· δηλαδή σαν να λέει, μου έλειπε κάποιος καρπός, τον οποίο έπρεπε να συλλέξω πρώτα, και έπειτα να έρθω σε εσάς. Ποιος ήταν λοιπόν αυτός ο καρπός και μεταξύ ποιων συλλεγόταν; Ο ίδιος θα το πει. Διότι στο τέλος της επιστολής, σαν να ανακεφαλαιώνει τα όσα ειπώθηκαν στον πρόλογο, λέει τα εξής: «Γι' αυτό και εμποδιζόμουν να έρθω σε εσάς», το οποίο καταλήγει στο ίδιο με το «και εμποδίστηκα μέχρι τώρα», έπειτα «τώρα όμως, μη έχοντας πλέον τόπο σε αυτά τα κλίματα (αλλά έχοντας προφανώς ολοκληρώσει το έργο) θα έρθω σε εσάς». Βλέπεις ότι ο καρπός που συλλεγόταν σε εκείνα τα κλίματα τον εμπόδιζε να έρθει μέχρι τώρα; Διότι δεν ταίριαζε στην ψυχή και στον ζήλο του Παύλου να αφήσει ημιτελή τον κόπο σε εκείνα τα μέρη. Και πρόσεξε πώς μια τέτοια ανάπτυξη του ρητού ούτε το σχήμα του υπερβατού χρειάστηκε, ούτε βέβαια συνάντησε κάποιους αντιφατικούς συλλογισμούς, αλλά έχει προσαρμοστεί περισσότερο από τις άλλες και στις λέξεις και στον σκοπό του θεσπέσιου Παύλου.

Και η φράση «και σε σας» με κανέναν τρόπο δεν αντιτίθεται· διότι αποτελεί την αρχή των επόμενων λέξεων και δεν συνδέεται με το «για να έχω κάποιον καρπό»· δηλαδή, «και απέναντι σε σας είμαι οφειλέτης, όπως και στα υπόλοιπα έθνη, τόσο σε Έλληνες όσο και σε βαρβάρους, τόσο σε σοφούς όσο και σε ασόφους». Για να μην πουν δηλαδή: «Τι συμβαίνει λοιπόν; Τον καρπό στα άλλα μέρη φρόντιζες να τον μαζεύεις με ζήλο, για εμάς όμως δεν υπάρχει καμία μέριμνα;». Ναι, λέει, «και απέναντι σε σας είμαι οφειλέτης, όπως και στα υπόλοιπα έθνη»· αυτό σπεύδω να κάνω, αυτό επιζητώ· στους πάντες χρωστώ και δεν υπάρχει κανείς για τον οποίο να μη διακατέχομαι από πολλή φροντίδα.

Τι σημαίνει το «και εμποδίστηκα μέχρι τώρα, για να αποκτήσω κάποιον καρπό;» Ή μου φαίνεται ότι έχει διατυπωθεί με σχήμα υπερβατού, ώστε η λογική του σειρά να είναι η εξής: «πολλές φορές σκόπευα να έρθω προς εσάς, για να αποκτήσω κάποιον καρπό»· διότι πράγματι η παρουσία του οπωσδήποτε θα τους έκανε να καρποφορήσουν στην ευσέβεια. Όσο για το «καρπό»: «Γνωρίζω», λέει, «ότι η πίστη έχει σπαρθεί μέσα σας, αλλά επιθυμώ και να λάβω καρπό από εσάς, για να έχω καρπό· διότι τα δικά σας τα θεωρώ δικά μου· αν, λοιπόν, δω καρπό σε εσάς, θα ευφρανθώ έτσι, σαν να έχω εγώ ο ίδιος τον καρπό και να καυχιέμαι για αυτόν». Έτσι, βέβαια, αν κάποιος εκλάβει το χωρίο ως υπερβατό· διότι η συνέχεια θα είναι «και εμποδίστηκα μέχρι τώρα».