Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:18

ξβʹ Πράττοντας τι κατακρίνεται κανείς, ως αυτός που έκρυψε το τάλαντο; ξγʹ Πράττοντας τι κατακρίνεται κανείς, όπως εκείνοι που γόγγυσαν κατά των εσχάτων; ξδʹ Τι σημαίνει το να σκανδαλίζει κανείς, και πώς θα προφυλαχθούμε από αυτό; ξεʹ Πώς κατέχει κάποιος την αλήθεια εν αδικία;

Πώς να μπορέσω να φέρω μπροστά στα μάτια σου τα φρικτά γεγονότα; Εάν λοιπόν ακούσεις, εάν ενδώσεις, θυμήσου την ημέρα εκείνη κατά την οποία: «Αποκαλύπτεται οργή από τον ουρανό». Θυμήσου την ένδοξη παρουσία του Χριστού, όταν θα αναστηθούν: «Εκείνοι μεν που έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής, εκείνοι δε που έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως». Τότε αιώνια αισχύνη θα περιμένει τους αμαρτωλούς· «και φλογερό πυρ που πρόκειται να καταφάγει τους εναντίους». Εκείνα ας σε λυπούν, και ας μη σε λυπεί η εντολή. Πώς να σε δυσωπήσω; Τι να πω; Τη Βασιλεία δεν την επιθυμείς; Τη γέεννα δεν την φοβάσαι; Από πού θα βρεθεί θεραπεία για την ψυχή σου; Διότι, εάν τα φρικτά δεν σε πτοούν και τα χαρμόσυνα δεν σε προτρέπουν, τότε μιλούμε σε πέτρινη καρδιά. Ατένισε, άνθρωπε, τη φύση του πλούτου. Γιατί έχεις καταληφθεί από τέτοιο πάθος για τον χρυσό; Λίθος είναι ο χρυσός, λίθος ο άργυρος, λίθος ο μαργαρίτης, λίθος καθένας από τους λίθους· ο χρυσόλιθος, και το βηρύλλιο, και ο αχάτης, και ο υάκινθος, και ο αμέθυστος, και ο ίασπις. Αυτά είναι τα άνθη του πλούτου· από τα οποία εσύ, άλλα μεν τα αποθηκεύεις κρύβοντάς τα, σκεπάζοντας στο σκοτάδι τους διαφανείς λίθους· άλλα δε τα περιφέρεις, υπερηφανευόμενος για τη λάμψη αυτών των βαρύτιμων λίθων. Πες μου, ποιο είναι το όφελός σου να περιφέρεις το χέρι σου να λάμπει από τους λίθους; Δεν κοκκινίζεις από ντροπή που λαχταράς πετραδάκια όπως οι γυναίκες, όταν εγκυμονούν;

Όταν σε λοιδορήσει ένα νήπιο παιδί, θεωρείς τις λοιδορίες του αφορμή για γέλιο· και όταν κάποιος που έχει χάσει τα λογικά του από φρενίτιδα ξεστομίζει ατιμωτικά λόγια, τον θεωρείς μάλλον αξιολύπητο παρά άξιο μίσους. Επομένως, δεν είναι τα ίδια τα λόγια από τη φύση τους που προκαλούν τη λύπη, αλλά η υπεροψία μας απέναντι σε αυτόν που μας λοιδορεί, και η μεγάλη ιδέα που έχει ο καθένας για τον εαυτό του. Ώστε, αν αφαιρέσεις από τη διάνοιά σου καθένα από αυτά τα δύο, τα λόγια που εκτοξεύονται είναι απλώς ένας θόρυβος που αντηχεί στο κενό. Παύσε λοιπόν από την οργή και εγκατέλειψε τον θυμό, για να αποφύγεις την πείρα της οργής, η οποία αποκαλύπτεται από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων. Διότι, εάν με σώφρονα λογισμό μπορέσεις να εκκόψεις την πικρή ρίζα του θυμού, μαζί με αυτή την αρχή θα εξαλείψεις συγχρόνως και πολλά από τα πάθη. Διότι το δόλιο και το ύποπτο, το άπιστο και το κακόηθες, το επίβουλο και το θρασύ, και ολόκληρο το σμήνος τέτοιων πονηρών παθών, αποτελούν βλαστάρια αυτής της κακίας.

Διότι ούτε εγώ ο ίδιος κατηγορώ εάν κάποιος από κάποια αδελφότητα αποσχίστηκε πέφτοντας σε αίρεση (άλλωστε γνωρίζετε οπωσδήποτε τους άνδρες αυτούς, έστω και αν δεν τους αναφέρω ονομαστικά), διότι ο καθένας θα πεθάνει για τη δική του αμαρτία. Αυτά μεν απάντησα προς το παρόν σχετικά με τον τόμο που απεστάλη, ώστε αφενός να γνωρίσεις εσύ ο ίδιος την αλήθεια, και αφετέρου να την καταστήσεις φανερή σε όσους δεν επιθυμούν να κατακρατούν την αλήθεια με την αδικία. Εάν δε χρειαστεί να απολογηθούμε εκτενέστερα για καθετί από όσα μας έχουν προσαφθεί, θα το πράξουμε και αυτό με τη συνέργεια του Θεού. Εμείς, αδελφέ Ολύμπιε, ούτε τρεις θεούς ομολογούμε, ούτε βρισκόμαστε σε εκκλησιαστική κοινωνία με τον Απολινάριο.

Τι σκότωσε τον Ναβουθαί τον Ιεζραηλίτη; Δεν ήταν η επιθυμία του Αχαάβ για το αμπέλι; Ενθυμήσου την ημέρα εκείνη, κατά την οποία αποκαλύπτεται οργή από τον ουρανό. Ενθυμήσου την ένδοξη παρουσία του Χριστού, όταν θα αναστηθούν, όσοι μεν έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, όσοι δε τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως. Εκείνα ας σε λυπούν, και ας μη σε λυπεί η εντολή του Θεού. Πώς να σε μεταπείσω; Τι να πω; Τη Βασιλεία δεν επιθυμείς, τη γέεννα δεν φοβάσαι· από πού να βρεθεί ίαση για την ψυχή σου; Διότι, εάν τα φρικτά δεν φοβάσαι και από τα χαρμόσυνα δεν παρακινείσαι, τότε συνομιλούμε με πέτρινη καρδιά.

ΑΛΛΟ. «Διότι αποκαλύπτεται», λέει, «η οργή του Θεού από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων που καταπνίγουν την αλήθεια με την αδικία, επειδή ό,τι είναι γνωστό για τον Θεό είναι φανερό σε αυτούς. Διότι τα αόρατα γνωρίσματά Του από τη δημιουργία του κόσμου βλέπονται καθαρά, καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων, δηλαδή και η αιώνια δύναμή Του και η θεότητα.» Εάν λοιπόν από το μεγαλείο των δημιουργημάτων γίνεται αναλόγως ορατή η θεότητα Εκείνου που τα δημιούργησε με μεγαλείο, τότε ο Υιός θα βρίσκεται έξω από όλα τα δημιουργήματα.

Είναι φοβερό, αδελφοί, να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· διότι, αν φοβόμαστε τα χέρια των εχθρών, και μάλιστα ενώ ο Κύριος λέει, «μη φοβηθείτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα», ποιος συνετός άνθρωπος δεν θα φοβηθεί τα χέρια του Θεού, τα οποία υψώνονται με οργή εναντίον εκείνων που απειθούν; Διότι η οργή του Θεού θα αποκαλυφθεί επί πάσης ψυχής εκείνων που πορεύονται αμετανόητα μέσα σε ασέλγειες και αδικίες και οι οποίοι κατακρατούν την αλήθεια με την αδικία.

Λέει δε ο Ησαΐας τα εξής: «Βάδισε, λαέ μου, είσελθε στα ταμεία σου, κλείσε τη θύρα σου, κρύψου για λίγο, μέχρι να παρέλθει η οργή του Κυρίου.» Ο Παύλος ομοίως: «Διότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και ανομίας των ανθρώπων, οι οποίοι κατακρατούν την αλήθεια του Θεού με την αδικία.» Σχετικά λοιπόν με την ανάσταση και τη βασιλεία των αγίων λέει ο Δανιήλ: «Και πολλοί από εκείνους που βρίσκονται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, άλλοι σε ζωή αιώνια, και άλλοι σε ονειδισμό και σε αιώνια αισχύνη.» Ο Ησαΐας δε λέει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη, διότι η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι ίαμα για αυτούς.» Ο δε Κύριος λέει: «Πολλοί κατά την ημέρα εκείνη θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν.» Ο δε προφήτης λέει: «Σήκω εσύ που κοιμάσαι και αναστήσου από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός.» Ο Ιωάννης δε λέει: «Μακάριος και άγιος είναι αυτός που έχει μέρος στην πρώτη ανάσταση· πάνω σε αυτούς ο δεύτερος θάνατος δεν έχει εξουσία.» «Διότι ο δεύτερος θάνατος είναι η λίμνη του πυρός που καίγεται.» Και πάλι ο Κύριος λέει: «Τότε οι δίκαιοι θα εκλάμψουν όπως ο ήλιος», λάμποντας μέσα στη δόξα του.

Και εν συντομία, Μετανοήστε· ακούστε τον Απόστολο που κηρύττει, ότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων. Όσοι άνδρες διαπράττετε ασχημοσύνη με άλλους άνδρες, τρομάξτε προτού ακόμη παρουσιαστεί ο Κριτής, και μάλιστα όσοι τολμήσατε παρά φύσιν πράξεις, αναλογιζόμενοι ποιες κολάσεις πρόκειται να ακολουθήσουν τέτοιους ανθρώπους, εάν δεν μετανοήσουν με πόνο, αναλόγως του πταίσματός τους.

Θ΄. Ακούγοντας αυτά, μετανοήστε και ετοιμαστείτε για απολογία, πριν έλθει η ημέρα του Κυρίου. Και για να τα πω όλα συνοπτικά, κάθε άνθρωπος, ο οποίος δεν θα φροντίσει από αυτή τη στιγμή να διορθωθεί, αλλά θα αναχωρήσει από τη ζωή έχοντας ακόμη ανάγκη διόρθωσης, ένας τέτοιος άνθρωπος ας προσδοκά ότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό, όχι για τη μία ή την άλλη αμαρτία, αλλά για κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων, ανδρών και γυναικών. Διότι δεν υπάρχει διάκριση· επειδή όλοι αμαρτήσαμε. Γι' αυτό ο ιερός Απόστολος, σύμφωνα με τη χάρη που του δόθηκε, έγραψε και για τις γυναίκες λέγοντας: «Γυναίκες σεμνές, διακόνους πιστές σε όλα. Δεν επιτρέπω δε σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα, αλλά να παραμένει στην ησυχία, να φροντίζει το σπίτι, να διδάσκει το καλό, ώστε να συμβουλεύουν συνετά τις νεότερες να αγαπούν τους άνδρες τους, να μην είναι υποδουλωμένες στο πολύ κρασί». Και για τις χήρες έγραψε τα εξής: «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Εκείνη που εμμένει στις δεήσεις και στις προσευχές, εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια αγίων, εάν συνέτρεξε τους θλιβομένους, εάν ακολούθησε με προθυμία κάθε αγαθό έργο».

Και για τους πρεσβυτέρους και τις πρεσβύτιδες ελάλησε το Άγιο Πνεύμα δια στόματος των αγίων, και για τους δούλους και τους κυρίους διέταξε, και για τους βασιλείς είπε, και για τους στρατιώτες ελάλησε, και για τους επισκόπους καθόρισε κανόνες, και τίποτα από τα ωφέλιμα δεν παρέλειψε· επειδή, όπως ακριβώς είπε: Ενάντια σε κάθε ασέβεια και αδικία μικρών και μεγάλων αποκαλύπτεται οργή από τον ουρανό.

Ας φοβηθούμε λοιπόν, αγαπητοί· διότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό· ας φοβηθούμε· διότι δεν αποκαλύπτεται μόνο εναντίον της ασέβειας, αλλά και εναντίον κάθε αδικίας, και μικρής και μεγάλης. Εδώ υπαινίσσεται τη φιλανθρωπία του Θεού.

Ίσως κάποιοι να το θεωρούν κακό οιωνό και να γελούν· όμως ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να εντείνουμε περισσότερο τον θρήνο μας, επειδή βρισκόμαστε σε τέτοια κατάσταση μανίας και παραφροσύνης, ώστε ούτε καν έχουμε επίγνωση ότι μαινόμαστε, αλλά για εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να στενάζουμε, εμείς γελάμε. Αποκαλύπτεται, άνθρωπε, οργή από τον ουρανό ενάντια σε κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων.

ΟΜΙΛΙΑ Γʹ. Διότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων, οι οποίοι κατακρατούν την αλήθεια μέσα στην αδικία. αʹ. Παρατήρησε τη σύνεση του Παύλου, πώς, αφού πρώτα έκανε την προτροπή του με τα πιο ευχάριστα, κατόπιν στρέφει τον λόγο του στα πιο φοβερά. Διότι, αφού είπε ότι το Ευαγγέλιο είναι αίτιο της σωτηρίας, ότι είναι αίτιο της ζωής, ότι είναι δύναμη Θεού, ότι προξενεί τη σωτηρία και τη δικαιοσύνη, αναφέρει και εκείνα που μπορούν να φοβίσουν όσους δεν δίνουν προσοχή. Επειδή, ως επί το πλείστον, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ελκύονται προς την αρετή τόσο με την υπόσχεση των ευάρεστων πραγμάτων όσο με τον φόβο των δυσάρεστων, γι' αυτό τους προσελκύει και με τους δύο τρόπους.

Εάν, λοιπόν, υβρίσετε τις δωρεές, τότε να αναμένετε τα λυπηρά. Και πρόσεξε πώς εξυψώνει τον λόγο. Διότι λέει: «Αποκαλύπτεται οργή Θεού από τον ουρανό». Από πού είναι αυτό φανερό; Εάν μεν μιλάει πιστός, θα επικαλεστούμε τις αποφάσεις του Χριστού· εάν όμως πρόκειται για άπιστο και ειδωλολάτρη, ο Παύλος τον αποστομώνει μέσα από τα όσα ακολουθούν σχετικά με τους λόγους περί της κρίσεως του Θεού, προβάλλοντας ως αδιαμφισβήτητη απόδειξη τα ίδια τους τα έργα. Αυτό μάλιστα είναι και το πιο παράδοξο: όταν δηλαδή αποδεικνύει ότι εκείνοι που αντιλέγουν στην ίδια την αλήθεια, μέσα από όσα πράττουν ή και λένε καθημερινά, καταλήγουν να συντάσσονται με τα δόγματα της αλήθειας.

Αλλά αυτά μεν θα τα εξετάσουμε στη συνέχεια, προς το παρόν όμως ας παραμείνουμε στα προκείμενα. Διότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό. Αν και βέβαια και εδώ πολλές φορές συμβαίνει αυτό, όπως για παράδειγμα στους λιμούς, στους λοιμούς και στους πολέμους· διότι και ο καθένας ξεχωριστά, και όλοι από κοινού τιμωρούνται. Τι το διαφορετικό, λοιπόν, θα συμβεί τότε; Ότι η τιμωρία θα είναι και μεγαλύτερη και καθολική, και όχι για τους ίδιους σκοπούς. Διότι τώρα μεν όσα συμβαίνουν γίνονται για διόρθωση, τότε όμως για τιμωρία· πράγμα το οποίο δήλωνε και ο Παύλος, λέγοντας ότι «παιδαγωγούμαστε τώρα, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο».

Και τώρα μεν σε πολλούς φαίνεται ότι τα περισσότερα δεν συμβαίνουν εξαιτίας της άνωθεν οργής, αλλά εξαιτίας της κακεντρέχειας των ανθρώπων· τότε όμως θα γίνει φανερή η τιμωρία από τον Θεό, όταν, καθήμενος στο φοβερό βήμα, ο Κριτής άλλους μεν θα διατάζει να σύρονται στις καμίνους, άλλους στο απώτερο σκότος, και άλλους σε άλλες αδυσώπητες και ανυπόφορες κολάσεις. Και για ποιον λόγο δεν μίλησε τόσο ξεκάθαρα, λέγοντας, για παράδειγμα, ότι ο Υιός του Θεού πρόκειται να έλθει με μυριάδες αγγέλους και να ζητήσει ευθύνες από τον καθένα, αλλά είπε ότι «Αποκαλύπτεται οργή Θεού»; Διότι οι ακροατές του ήταν ακόμη νεόφυτοι· γι' αυτό και τους προσελκύει πρώτα με όσα ήταν απολύτως παραδεκτά από αυτούς. Πέρα όμως από όσα αναφέρθηκαν, μου φαίνεται ότι απευθύνεται και προς τους ειδωλολάτρες· γι' αυτό και ξεκινά κατ' αυτόν τον τρόπο την εισαγωγή του, ενώ αργότερα εισάγει και τον λόγο περί της κρίσεως του Χριστού. «Ενάντια σε κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων, οι οποίοι κατακρατούν την αλήθεια με την αδικία». Εδώ δείχνει ότι οι οδοί της ασέβειας είναι πολλές, ενώ η οδός της αλήθειας είναι μία· διότι η πλάνη είναι ποικίλη, πολυειδής και συγκεχυμένη, ενώ η αλήθεια είναι μία. Αφού λοιπόν μίλησε για τα δόγματα, μιλάει κατόπιν και για τον βίο, κάνοντας λόγο για την «αδικία των ανθρώπων».

Διότι οι αδικίες είναι ποικίλες· και η μεν μία αφορά τα χρήματα, όπως για παράδειγμα όταν κάποιος αδικεί τον πλησίον του ως προς αυτά· η άλλη αφορά τις γυναίκες, όταν κάποιος, αφήνοντας τη δική του, υπονομεύει τον γάμο του άλλου· διότι και αυτό ο Παύλος το ονομάζει πλεονεξία, λέγοντας τα εξής: «Το να μην υπερβαίνει κανείς τα όρια και να μην πλεονεκτεί στο ζήτημα αυτό εις βάρος του αδελφού του». Άλλοι πάλι, αντί για τη γυναίκα και τα χρήματα, βλάπτουν την υπόληψη του πλησίον· και αυτό επίσης είναι αδικία· διότι «είναι προτιμότερο το καλό όνομα, παρά ο πολύς πλούτος». Μερικοί βέβαια λένε ότι και αυτό έχει ειπωθεί από τον Παύλο για τα δόγματα· εντούτοις τίποτα δεν εμποδίζει να έχει ειπωθεί και για τα δύο. Το τι σημαίνει δε το, «αυτών που κατακρατούν την αλήθεια με την αδικία», μάθε το από τα επόμενα: «Διότι ό,τι είναι γνωστό για τον Θεό είναι φανερό μέσα τους· επειδή ο Θεός το φανέρωσε σε αυτούς». Αλλά τη δόξα αυτήν την απέδωσαν σε ξύλα και σε λίθους.

Δ΄. Ας μην εισάγουμε, λοιπόν, τέτοια γραώδη δόγματα και ιουδαϊκούς μύθους. Άκουσε εξάλλου τι λέει για αυτά ο Παύλος: «Διότι όσοι αμάρτησαν χωρίς τον νόμο, χωρίς τον νόμο και θα χαθούν»· ομιλώντας για εκείνους που έζησαν την εποχή πριν από τον νόμο. «Και όσοι αμάρτησαν υπό τον νόμο, δια του νόμου θα κριθούν»· αναφερόμενος σε όλους όσους έζησαν μετά τον Μωυσή. Και, «Αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων»· και, «Θυμός και οργή και θλίψη και στενοχώρια θα έλθει σε κάθε ψυχή ανθρώπου που εργάζεται το κακό, Ιουδαίου πρώτα και Έλληνα».

Διότι, αφού είπε ότι «αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων, οι οποίοι κατακρατούν την αλήθεια με την αδικία», επειδή είδε να προβάλλεται μια αντίρρηση απέναντί του και πολλούς να αντιλέγουν ρωτώντας: «Και από πού γνώριζαν οι Έλληνες την αλήθεια του Θεού;», πρόσθεσε λέγοντας: «Διότι ό,τι είναι δυνατόν να γίνει γνωστό για τον Θεό είναι φανερό σε αυτούς». Και πώς είναι φανερό σε αυτούς; Πώς μπόρεσαν να γνωρίσουν τον Θεό, και ποιος τους το έδειξε; Πες μας. «Διότι ο Θεός», λέει, «το φανέρωσε σε αυτούς».

Αυτά, λοιπόν, δεν είναι χειρότερα από την αιματοχυσία; Αλίμονο, ψυχή μου, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και δεν υπάρχει πλέον κανένας δίκαιος ανάμεσα στους ανθρώπους. Τώρα ας φωνάξουμε και εμείς πρώτα για τον εαυτό μας. Αλλά συμμεριστείτε τον θρήνο μου. Ίσως κάποιοι να χλευάζουν και να γελούν. Διότι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να εντείνουμε τον θρήνο, επειδή σε τέτοιο βαθμό μαινόμαστε και παραλογιζόμαστε, και ούτε καν γνωρίζουμε ότι μαινόμαστε, αλλά αντίθετα γελούμε με εκείνα για τα οποία θα έπρεπε να στενάζουμε. Αποκαλύπτεται, άνθρωπε, η οργή του Θεού ενάντια σε κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων. Ο Θεός θα έλθει φανερά, φωτιά θα προπορεύεται ενώπιόν Του, και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς Του· φωτιά θα καίει ενώπιόν Του, και ολόγυρά Του θα ξεσπάσει σφοδρή καταιγίδα.

«Διότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων», Αφού προέτρεψε να προσέλθουν στο κήρυγμα με αφετηρία τα αγαθά, απεργάζεται πάλι την προτροπή με αφετηρία τα αντίθετα· διότι πρέπει να επιτελεί κανείς την προτροπή είτε υποσχόμενος αγαθά είτε προκαλώντας φόβο.

Τους φέρνει λοιπόν ενώπιον του θείου δικαστηρίου. «Αυτών που κατακρατούν την αλήθεια με την αδικία, διότι ό,τι είναι γνωστό για τον Θεό είναι φανερό ανάμεσά τους. Διότι ο Θεός τους το φανέρωσε. Επειδή τα αόρατα γνωρίσματά του από την κτίση του κόσμου βλέπονται καθαρά, καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων του, δηλαδή η αιώνια δύναμή του και η θεότητά του». Και ποιοι είναι αυτοί; Τα τέκνα των Ελλήνων, αυτοί που απέδωσαν την προσκύνηση του Θεού σε ξύλα και λίθους, και που, όσο εξαρτάται από αυτούς, αδικούν τη δόξα του Θεού, έστω κι αν Εκείνος δεν αδικείται. «Ώστε να είναι αυτοί αναπολόγητοι. Διότι, αν και γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ως Θεό ούτε τον ευχαρίστησαν, αλλά ματαιοπόνησαν στους συλλογισμούς τους, και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους· ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, απομωράνθηκαν». Καίτοι ο Θεός δεν τα δημιούργησε αυτά για αυτόν τον σκοπό, αν και αυτό ήταν το αποτέλεσμα· διότι δεν έθεσε ενώπιόν τους τόση διδασκαλία για να τους στερήσει τη δυνατότητα απολογίας, αλλά για να αποκτήσουν επίγνωση αυτού· επειδή όμως τον αγνόησαν, στέρησαν από τον εαυτό τους κάθε δικαιολογία. «Και αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού». Για να καταδείξει την κατηγορία κατά της προαίρεσής τους· διότι ό,τι κατέχει κάποιος, αυτό και ανταλλάσσει. «Με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετραπόδων και ερπετών».

Η΄. Διάδοχοι αυτού στη βασιλεία υπήρξαν ο Αρκάδιος και ο Ονώριος, και έπειτα από αυτούς πάλι ο Θεοδόσιος, ο απόγονος του Αρκαδίου. Έπειτα πάλι εξαπλώθηκε η γάγγραινα του Νεστορίου του ανθρωπολάτρη, του Ευτυχούς και του Διοσκόρου, αυτών που κατακρατούσαν την αλήθεια με την αδικία· αλλά, ωστόσο, η αδικία διέψευσε τον εαυτό της. Διότι ο μέγιστος θεματοφύλακας της βασιλικής ευσέβειας, ο Μαρκιανός, με τη συνδρομή των αγίων Πατέρων, κατακρήμνισε τους ασεβείς στη γη. Έπειτα πάλι κάποιοι άλλοι διέσπειραν την αλμυρή αίρεση της θεοπασχίας: ο Σεβήρος, ο Ιάκωβος, ο Πέτρος ο Κναφεύς και κάποια άλλα αποπτύσματα της ανοσιουργίας, στο πλευρό των οποίων εκστράτευσε το τυραννικότατο βασιλικό χέρι του Ζήνωνα. Αυτούς ακριβώς, η θεοδρόμος σύνοδος του ευσεβούς βασιλέως Ιουστινιανού του Μεγάλου και των αγίων Πατέρων, τους εξεδίωξε από την εκκλησιαστική ομήγυρη σαν πεινασμένα σκυλιά.

Προς τον αδελφό σου, όμως, δείξε συμπόνια, διότι εάν επιμείνει στην αμαρτία, θα παραδοθεί μαζί με τον διάβολο στο αιώνιο πυρ. Πάψε, λοιπόν, την οργή και εγκατέλειψε τον θυμό, για να αποφύγεις την εμπειρία της οργής, η οποία αποκαλύπτεται από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και αδικίας των ανθρώπων.

«Αποκαλύπτεται», λέγει, «οργή Θεού από τον ουρανό για κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων», και τα εξής.

Πολύ σωστά, λοιπόν, έλεγε και ο Παύλος: «διότι δεν επαισχύνομαι το ευαγγέλιο του Χριστού», το οποίο μας εξασφαλίζει τόσα αγαθά. «Εκείνων που καταπνίγουν την αλήθεια με την αδικία», που την καλύπτουν, που τη συσκοτίζουν με την πονηρία της γνώμης τους· διότι θα ήταν ευκολότερο, εάν το ήθελαν, ξεκινώντας από τα ορατά δημιουργήματα να ωφελήσουν και τους εαυτούς τους και τους άλλους ώστε να φθάσουν στη θεογνωσία. Αυτοί όμως, απεναντίας, μέσω αυτών ακριβώς συγκάλυψαν και εμπόδισαν τη θεογνωσία να λάμψει, θεοποιώντας αυτά τα ίδια, και αδικώντας, στο μέτρο που εξαρτιόταν από αυτούς, και την αλήθεια της θεογνωσίας και τους εαυτούς τους και αυτά τα ίδια τα οποία νόμισαν ότι τιμούν. Είναι δε φανερό ότι επιπλήττει τους σοφούς των Ελλήνων και όσους είναι όμοιοι με αυτούς.

Ω άρρητη παράσταση δικαιοσύνης, ω απόδειξη που υπερβαίνει τη δύναμη κάθε λόγου. Αφού είπε «προς ένδειξη της δικαιοσύνης του», πρόσθεσε: «στον παρόντα καιρό»· διότι η δικαιοσύνη του Θεού στον παρόντα καιρό, δηλαδή στον καιρό που πραγματοποίησε τη λύτρωσή μας, ήταν γεμάτη φιλανθρωπία, γεμάτη δωρεά, γεμάτη χάρη. Γι' αυτό και έλεγε: «Διότι δεν ήλθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος». Η μελλοντική δικαιοσύνη όμως δεν θα είναι πλέον παρόμοια, αλλά αποτελεί ανταπόδοση στον καθένα για τα πεπραγμένα της ζωής του, όπως λέει πάλι και ο ίδιος: «Διότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού» και τα εξής. Ή πρέπει να το εκλάβουμε και ως εξής: η ανοχή του, η δωρεά και η χάρη στον παρόντα καιρό αποτέλεσαν ένδειξη της μελλοντικής δικαιοσύνης. Πώς και με ποιον τρόπο; Διότι, εάν παρόλο που έδειξε τόση μακροθυμία, χάρισε τόσα πολλά, αξίωσε με τέτοια δωρεά, δεν υπήρξε επιστροφή ούτε προέκυψε βελτίωση, άρα με πολλή δικαιοσύνη θα επιβάλει έπειτα τις τιμωρίες.