Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:2

Αλληλούια. ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΣΤ΄. Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη... διότι έγινε κραταιό το έλεός του επάνω μας. Δεν θα πετύχαιναν τα έθνη τέτοια μεταβολή, λέει, εάν το έλεος του Θεού δεν είχε γίνει ισχυρότερο από τις δικές μας αμαρτίες. Και η αλήθεια του Κυρίου μένει στον αιώνα· διότι έδωσε τη σωτηρία που υποσχέθηκε μέσω των αγίων προφητών. Αυτό αναφέρει και ο μακάριος Παύλος, ξεκινώντας την επιστολή προς τους Ρωμαίους: «Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, αφορισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο είχε προαναγγείλει μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές»· και πάλι: «Λέω, λοιπόν, ότι ο Ιησούς Χριστός έγινε διάκονος της περιτομής υπέρ της αλήθειας του Θεού, για να βεβαιώσει τις υποσχέσεις που δόθηκαν στους πατέρες· και τα έθνη να δοξάσουν τον Θεό για το έλεός του». Επειδή, λοιπόν, ο Θεός των όλων εκπλήρωσε τις υποσχέσεις του, και έδωσε τη σωτηρία που υποσχέθηκε, και άνοιξε σε όλους τις πηγές του ελέους, τόσο εσείς που έχετε προσέλθει από τους Ιουδαίους, όσο και εσείς που έχετε πιστέψει από τα έθνη, αφού συνενώσετε μια αρμονική υμνωδία, ανταποδώστε στον ευεργέτη.

Διότι από πού έχουν το Ευαγγέλιο ο Μαρκίων και ο Μανιχαίος, εφόσον αρνούνται τον Νόμο; Διότι τα νέα προέρχονται από τα παλαιά, και τα νέα δίνουν μαρτυρία για τα παλαιά. Αυτοί λοιπόν που αρνούνται αυτά, πώς θα ομολογήσουν όσα προέρχονται από εκείνα; Διότι ο Παύλος «έγινε απόστολος του Ευαγγελίου, το οποίο είχε προαναγγείλει μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές». Και ο ίδιος ο Κύριος έλεγε: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα»· πώς λοιπόν θα ομολογήσουν τον Κύριο, εάν δεν ερευνήσουν προηγουμένως τις Γραφές που αναφέρονται σε αυτόν; Διότι οι μαθητές λένε: «Αυτόν για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής και οι προφήτες, αυτόν έχουμε βρει». Και τι ωφελεί ο Νόμος τους Σαδδουκαίους, εφόσον δεν δέχονται τους προφήτες; Διότι ο Θεός που έδωσε τον Νόμο, ο ίδιος υποσχέθηκε μέσα στον Νόμο ότι θα αναδείξει και προφήτες, ώστε ο ίδιος να είναι Κύριος και του Νόμου και των προφητών, και όποιος αρνείται το ένα από τα δύο, αρνείται οπωσδήποτε και το άλλο. Και τι ωφελεί πλέον η Παλαιά Διαθήκη τους Ιουδαίους, εφόσον δεν αναγνώρισαν τον Κύριο που προσδοκάται μέσα από αυτήν; Διότι, εάν πίστευαν στα γραπτά του Μωυσή, θα πίστευαν και στα λόγια του Κυρίου. «Διότι για εμένα», λέει, «έγραψε εκείνος». Και τι ωφελούν τα κείμενα των Γραφών τον Σαμοσατέα, εφόσον αρνείται τον Λόγο του Θεού και την ένσαρκη παρουσία του Λόγου, η οποία επισημαίνεται και αποδεικνύεται και από τις δύο, την Παλαιά και την Καινή θεία Γραφή;

Ο Παύλος, λοιπόν, ξεχωρισμένος ως απόστολος για το Ευαγγέλιο, το οποίο ο Κύριος είχε προαναγγείλει μέσω των προφητών, είχε προ αυτού το Ευαγγέλιο, του οποίου και έγινε διάκονος· και ο Ιωάννης, βέβαια, ο οποίος ορίστηκε για να προπορευθεί του Κυρίου, είχε προ αυτού τον Κύριο. Ο Κύριος, όμως, μη έχοντας προ αυτού καμία αιτία για το ότι είναι Λόγος, παρά μόνο ότι είναι γέννημα και μονογενής σοφία του Πατρός, όταν γίνεται άνθρωπος, τότε θέτει και την αιτία για την οποία πρόκειται να ενδυθεί σάρκα.

Ο ίδιος ο Κύριος βέβαια πολλά έχει πει με παροιμίες, αλλά όταν αναφερόταν στον εαυτό του, μιλούσε απόλυτα: «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε μένα» και «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα» και «εγώ είμαι το φως του κόσμου» και «εγώ είμαι η αλήθεια», χωρίς να παραθέτει για το καθένα την αιτία ούτε το γιατί, για να μη φανεί ότι είναι δεύτερος σε σχέση με εκείνα, για χάρη των οποίων και θα είχε γίνει. Διότι είναι ανάγκη να προηγείται η αιτία αυτού του πράγματος, χωρίς την οποία ούτε και ο ίδιος θα είχε έρθει στην ύπαρξη. Ο Παύλος, για παράδειγμα, όντας «ξεχωρισμένος απόστολος για το ευαγγέλιο, το οποίο προανήγγειλε ο Κύριος μέσω των προφητών», είχε πριν από τον εαυτό του το ευαγγέλιο, «του οποίου και έγινε διάκονος»· και ο Ιωάννης, αφού ορίστηκε για να προπορευθεί του Κυρίου, είχε πριν από τον εαυτό του τον Κύριο. Ο Κύριος όμως, μη έχοντας πριν από τον εαυτό του καμία αιτία για το ότι είναι Λόγος, παρά μόνο το ότι είναι γέννημα του Πατέρα και μονογενής Σοφία, όταν γίνεται άνθρωπος, τότε παραθέτει και την αιτία για την οποία πρόκειται να φορέσει σάρκα. Διότι του να γίνει άνθρωπος προηγείται η ανάγκη των ανθρώπων, χωρίς την οποία δεν θα ενδυόταν τη σάρκα. Και ποια είναι η ανάγκη για την οποία έγινε άνθρωπος; Ο ίδιος ο Κύριος την υποδείκνυε λέγοντας: «Έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε.»

Και στην αρχή των επιστολών ο άγιος Παύλος μνημονεύει τον Πατέρα και τον Υιό και το άγιο Πνεύμα, γράφοντας τα εξής: Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προϋποσχέθηκε μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές σχετικά με τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα, και ο οποίος αναδείχθηκε Υιός Θεού με δύναμη κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης· και πάλι: Η χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του αγίου Πνεύματος· και πάλι: Υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός, ο οποίος ενεργεί τα πάντα σε όλους· και ο Ιώβ: Ζει ο Κύριος ο οποίος έτσι με έκρινε, και ο Παντοκράτορας, ο οποίος πίκρανε την ψυχή μου, και το θείο Πνεύμα που παραμένει στα ρουθούνια μου· και ο Δαβίδ: Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· ονομάζοντας φως το Πνεύμα και αλήθεια τον Υιό· και αλλού: Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας το Σωτήριό σου.

Και λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος, συνενώνοντας σε ένα οικονομικώς αυτά που απέχουν πολύ από το να είναι ομοούσια μεταξύ τους και που χωρίζονται με αμέτρητη διαφορά, δηλαδή τη θεότητα και την ανθρωπότητα, και υποδεικνύοντας από αμφότερα τον έναν Χριστό και Υιό και Θεό, λέει: «Ο Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προείπε μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές, σχετικά με τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα, και ορίστηκε Υιός του Θεού εν δυνάμει κατά το Πνεύμα της αγιοσύνης». Ιδού, λοιπόν, ξεκάθαρα λέει ότι έχει ξεχωριστεί για το Ευαγγέλιο του Θεού, αν και γράφει φανερά: «Διότι δεν κηρύττουμε τους εαυτούς μας, αλλά τον Χριστό Ιησού ως Κύριο». Και πάλι: «Διότι δεν έκρινα σωστό να γνωρίζω κάτι άλλο ανάμεσά σας, παρά μόνο τον Ιησού Χριστό, και αυτόν εσταυρωμένο». Ονομάζοντάς τον δε Υιό του Θεού, λέει ότι γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ, και διαβεβαιώνει ότι ορίστηκε και ως Υιός του Θεού. Πώς λοιπόν, πες μου, είναι Θεός αυτός που προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ; Εκείνος δε που είναι Υιός προ των αιώνων και αϊδίως, καθόσον έχει προέλθει από τον Θεό, με ποιον τρόπο ορίστηκε Υιός του Θεού, σαν να οδηγήθηκε μόλις τότε στην αρχή της υπάρξεώς του; Διότι ο ίδιος είπε για τον εαυτό του: «Ο Κύριος μου είπε: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα», αν και το «σήμερα» πάντα υποδηλώνει σε εμάς όχι τον παρελθοντικό, αλλά μάλλον τον ενεστώτα χρόνο.

Εφόσον αυτά έχουν αποδειχθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι καιρός να εξετάσουμε από ποιο γένος και από ποια φυλή των Εβραίων κηρυσσόταν ότι θα προερχόταν ο σωτήρας των ψυχών μας, ο Χριστός του Θεού. Πρώτα θα παραθέσω τα ευαγγελικά λόγια γι' αυτό το ζήτημα, και έπειτα, σαν αρμονικές σφραγίδες, θα επισυνάψω σε αυτά τις προφητικές μαρτυρίες. Ο Ματθαίος, λοιπόν, παραθέτει τη γενεαλογία του Χριστού κατά σάρκα ως εξής: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαβίδ, υιού Αβραάμ. Ο Αβραάμ εγέννησε τον Ισαάκ, ο Ισαάκ εγέννησε τον Ιακώβ, ο Ιακώβ εγέννησε τον Ιούδα» και τα λοιπά. Συμφωνεί δε με αυτόν και ο Απόστολος, λέγοντας ότι έχει ξεχωριστεί «για το ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προηγουμένως υποσχέθηκε μέσω των προφητών του στις άγιες γραφές, σχετικά με τον Υιό του, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα». Αυτά λοιπόν βρίσκονται σε απόλυτη συμφωνία με τις προφητείες που ακολουθούν. <6.> <Από το Β΄ Βιβλίο των Παραλειπομένων>. Ο Κύριος, μέσω του προφήτη Νάθαν, προφητεύει αυτά προς τον Δαβίδ στο Β΄ Βιβλίο των Παραλειπομένων: «Και θα συμβεί, όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου, ότι θα αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, ο οποίος θα προέλθει από τα σπλάχνα σου, και θα στερεώσω τη βασιλεία του· αυτός θα μου οικοδομήσει οίκο στο όνομά μου, και θα ανορθώσω τον θρόνο του εις τον αιώνα. Εγώ θα είμαι σε αυτόν πατέρας, και αυτός θα είναι σε εμένα υιός».

Αυτός δε φαίνεται ότι αγνοεί και αυτό, μέσα από όσα γράφει ως εξής: ο απόστολος, λοιπόν, δεν τον αποκαλεί μόνο πρωτότοκο της «καινής κτίσεως», αλλά και πρωτότοκο «εκ νεκρών», για κανέναν άλλο λόγο, κατά τη γνώμη μου, παρά μόνο για να μπορέσει να γίνει κατανοητό μέσω του «πρωτότοκος των νεκρών», πώς ακριβώς λέγεται και «πρωτότοκος πάσης κτίσεως». Διότι ο Δεσπότης μας Ιησούς Χριστός δεν αναστήθηκε πρώτος από τους νεκρούς· αλλά εκείνος που αναστήθηκε μέσω του προφήτη Ελισσαίου αναστήθηκε νωρίτερα, και ο Λάζαρος αναστήθηκε πριν από τη δική Του ανάσταση, και κατά την ώρα του πάθους «πολλά σώματα των κεκοιμημένων» αναστήθηκαν. Μου φαίνεται, μάλιστα, ότι ο Μάρκελλος το έχει διατυπώσει αυτό απερίσκεπτα, εννοώ το ότι «πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων» αναστήθηκαν πριν από Αυτόν. Διότι δεν πρόσεξε ολόκληρη τη φράση του Ευαγγελίου που διδάσκει ότι «μετά την έγερσή Του» αναστήθηκαν τα σώματα των αγίων. Θα μπορούσε δε κανείς να διαπιστώσει ότι σφάλλει και στην παράθεση του αποστολικού ρητού. Διότι ο θείος απόστολος, γράφοντας στους Ρωμαίους, λέει τα εξής: «ξεχωρισμένος για το ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προανήγγειλε μέσω των προφητών Του στις άγιες Γραφές σχετικά με τον Υιό Του, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα, και ορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει κατά το πνεύμα της αγιωσύνης».

Βλέπεις ότι αυτός που προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ είναι μεσίτης αυτής της διαθήκης. Δεν ενεργεί, λέει, πρόχειρα ως προς το μυστήριο, αλλά το προετοιμάζει άνωθεν. Διότι η έλευση του Σωτήρος αποτελούσε αρχαία και αληθινή βουλή. Γι' αυτό υποσχέθηκε να ετοιμάσει το σπέρμα του Δαβίδ εις τον αιώνα. Αναφέρεται δε στον Χριστό, για τον οποίο και ο Παύλος έγραφε στους Ρωμαίους: «Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προηγουμένως είχε υποσχεθεί μέσα στις άγιες Γραφές, σχετικά με τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα». Αυτόν τον θρόνο, δηλαδή τη βασιλεία, υπόσχεται ο Θεός να οικοδομεί από γενεά σε γενεά. Διότι αυτός που γεννήθηκε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, εκτός από την παρούσα βασιλεία, κατέχει και τη μέλλουσα, για τον οποίο και ο Δανιήλ εξέθεσε τα εξής:

Ομιλία Α΄. Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προανήγγειλε μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές. α΄. Ο Μωυσής μεν, ενώ συνέγραψε πέντε βιβλία, πουθενά δεν έθεσε το όνομά του, ούτε εκείνοι που συνέταξαν τα βιβλία μετά από αυτόν, αλλά ούτε ο Ματθαίος, ούτε ο Ιωάννης, ούτε ο Μάρκος, ούτε ο Λουκάς. Ο μακάριος Παύλος όμως, παντού στις επιστολές του προτάσσει το όνομά του. Γιατί άραγε; Επειδή εκείνοι μεν έγραφαν σε ανθρώπους που ήταν παρόντες, και ήταν περιττό να δηλώνουν τον εαυτό τους στους παρόντες· αυτός όμως έστελνε τα γράμματά του από μακριά, και μάλιστα με τη μορφή επιστολής· γι' αυτό και ήταν αναγκαία η προσθήκη του ονόματος. Αν πάλι στην προς Εβραίους Επιστολή δεν το κάνει αυτό, και τούτο οφείλεται στη σύνεσή του. Διότι, επειδή έτρεφαν απέχθεια προς αυτόν, για να μην ακούσουν από την αρχή το όνομά του και αποκλείσουν την είσοδο στον λόγο του, εξασφάλισε έντεχνα την ακρόασή τους με το να αποκρύψει το όνομα. Αν πάλι οι προφήτες και ο Σολομών έθεσαν τα δικά τους ονόματα, αυτό το αφήνω πλέον σε εσάς να το ερευνήσετε, για ποιον λόγο δηλαδή οι μεν τα έθεσαν, ενώ οι δε δεν τα έθεσαν· διότι δεν πρέπει να μαθαίνετε τα πάντα από εμένα, αλλά να κοπιάζετε και να ερευνάτε και οι ίδιοι, για να μη γίνεστε πιο νωθροί.

Το ονομάζει δε Ευαγγέλιο του Θεού, ανορθώνοντας εξ αρχής τον ακροατή. Διότι δεν ήλθε για να αναγγείλει κάτι σκυθρωπό, όπως έκαναν οι προφήτες με κατηγορίες, καταγγελίες και επιτιμήσεις, αλλά Ευαγγέλια, και μάλιστα Ευαγγέλια του Θεού, δηλαδή αμέτρητους θησαυρούς μόνιμων και αμετάβλητων αγαθών. Αυτό το είχε προαναγγείλει μέσω των προφητών Του στις άγιες Γραφές. Διότι, όπως λέγει, «ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη»· και πάλι: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!».

Και για ποιο λόγο άρχισε από εδώ, και όχι από εκεί, από τα υψηλότερα; Διότι από εδώ άρχισε και ο Ματθαίος και ο Λουκάς και ο Μάρκος. Διότι εκείνον που πρόκειται να χειραγωγήσει κάποιον προς τον ουρανό, είναι αναγκαίο να τον καθοδηγεί από τα κάτω προς τα πάνω· διότι έτσι ακριβώς οικονομήθηκε το σχέδιο του Θεού. Πρώτα, δηλαδή, τον είδαν ως άνθρωπο πάνω στη γη, και έπειτα κατανόησαν ότι είναι Θεός. Με τον τρόπο, λοιπόν, που ο ίδιος προσέφερε τη διδασκαλία του, με αυτόν τον τρόπο και ο μαθητής του ανοίγει την οδό που οδηγεί εκεί. Πρώτα, λοιπόν, αναφέρει την κατά σάρκα γέννηση, όχι επειδή ήταν η πρώτη, αλλά επειδή από αυτήν ανύψωνε τον ακροατή προς την άλλη. «Του Ιησού Χριστού, ο οποίος αναδείχθηκε Υιός Θεού με δύναμη και Πνεύμα αγιωσύνης μέσα από την ανάσταση των νεκρών». Τα όσα ειπώθηκαν έχουν γίνει ασαφή εξαιτίας της πλοκής των λέξεων· γι' αυτό είναι ανάγκη να τα αναλύσουμε. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέει; Ανακηρύσσουμε, λέει, αυτόν που γεννήθηκε από τον Δαβίδ. Αλλά αυτό είναι φανερό· από πού όμως αποδεικνύεται ότι αυτός που σαρκώθηκε είναι και Υιός του Θεού; Πρώτον, από τους προφήτες· γι' αυτό έλεγε: «Το οποίο υποσχέθηκε από πριν μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές». Και αυτός ο τρόπος δεν αποτελεί μικρή απόδειξη. Έπειτα, και από τον ίδιο τον τρόπο της γέννησης, πράγμα που και ο ίδιος φανέρωσε λέγοντας: «Από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα»· διότι κατήργησε τον νόμο της φύσης. Τρίτον, από τα θαύματα που έπραττε, παρέχοντας απόδειξη μεγάλης δύναμης· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «με δύναμη».

Ποιος φόβος τους συγκλόνισε; Ανθρώπινος. Εκείνο όμως που αξίζει να εξεταστεί είναι το πώς, ενώ ήταν ακριβής γνώστης του νόμου, δεν είχε κατανοήσει τίποτα· διότι ο ίδιος ήταν που έλεγε: «Εκείνο που προανήγγειλε μέσω των προφητών Του». Πώς λοιπόν δεν γνωρίζεις, όντας ζηλωτής του πατρικού νόμου και έχοντας εκπαιδευτεί παρά τους πόδας του Γαμαλιήλ; Αλλά, ενώ εκείνοι που περνούν τη ζωή τους στις λίμνες και στα ποτάμια, καθώς και οι τελώνες, προσέδραμαν και αποδέχθηκαν, εσύ αντίθετα, ο νομομαθής, διώκεις;

Το ονομάζει δε Ευαγγέλιο του Θεού, διεγείροντας τον ακροατή από τα ίδια τα προοίμια. «Το οποίο είχε προϋποσχεθεί μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές.» Επειδή κατηγορούσαν το δόγμα ως καινοτομία, αποδεικνύει ότι αυτό είναι αρχαιότερο από τους Έλληνες και ότι είχε προδιαγραφεί στους προφήτες. «Περί του Υιού, ο οποίος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα.» Ο λόγος μας, λέει, δεν αναφέρεται σε έναν απλό άνθρωπο.

Γι' αυτόν τον λόγο πρόσθεσε το «κατά σάρκα», υπονοώντας ότι υπάρχει για αυτόν και κατά πνεύμα γέννηση· και ακολούθησε την τάξη του μυστηρίου. Διότι πρώτα τον είδαν ως άνθρωπο επάνω στη γη, και αυτόν που γεννήθηκε να κηρύσσεται, και τότε τον γνώρισαν ως Θεό, λέγει: «Ο οποίος ορίστηκε Υιός Θεού με δύναμη, κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης, μέσω της αναστάσεως εκ νεκρών, του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας». Διακηρύσσουμε, λέγει, για αυτόν που γεννήθηκε από τον Δαβίδ, ότι αυτός που σαρκώθηκε είναι και Υιός Θεού· πρώτον, από τους προφήτες, γι' αυτό και έλεγε: «Το οποίο είχε υποσχεθεί εκ των προτέρων μέσω των προφητών». Δεύτερον, από τον ίδιο τον τρόπο της γεννήσεως, πράγμα το οποίο και έδειξε λέγοντας: «από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα»· διότι κατέλυσε τον νόμο της φύσεως εφόσον γεννήθηκε από Παρθένο· τρίτον, από τα θαύματα· διότι αυτό σημαίνει το «εν δυνάμει».

Λέγω ότι όλα τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος ονομάζονται Πνεύμα, ομωνύμως με το Πνεύμα που τα παρέχει. Επομένως, όταν το Άγιο Πνεύμα χαρίσει σε κάποιον το δώρο του αγιασμού, ώστε να έχει άγιο το σώμα και την ψυχή, η δωρεά που δόθηκε ονομάζεται Πνεύμα αγιωσύνης· όπως λέει ο Παύλος: «ξεχωρισμένος για το ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προηγουμένως υποσχέθηκε μέσω των προφητών του, κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης».

Από πού, λοιπόν, και από ποια στοιχεία ξεχωρίζει ο Υιός του Θεού και με ποιες ιδιότητες χαρακτηρίζεται και γίνεται γνωστός σε εμάς; Από τους προφητικούς χρησμούς, λέει· διότι αυτό το παρουσιάζει λέγοντας «το οποίο προϋποσχέθηκε μέσω των προφητών του στις άγιες γραφές»· δεύτερον από τα θαύματα που υπερφυσικά επιτελούσε· διότι λέει «ο οποίος ορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει»· έπειτα από το Άγιο Πνεύμα, το οποίο χορηγούσε σε όσους είχαν πιστέψει σε αυτόν· αλλά και από το ότι αναστήθηκε από τους νεκρούς, όντας γεννημένος από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι η συνδρομή όλων αυτών τον διακρίνει και τον ξεχωρίζει από όλους τους άλλους, στους οποίους έχει δοθεί κατά χάρη να ονομάζονται υιοί· και αποδεικνύει και διδάσκει στους πάντες ότι αυτός είναι ο αληθινός και κατά φύση Υιός του Θεού και Θεός. Επομένως, θα ήταν δυνατόν, και όχι μόνο με πλάγια σύνταξη των λέξεων, αλλά συνδέοντάς τες με ευθύ τρόπο, να ξεχωρίσουμε και να παρουσιάσουμε την εξαιρετική φύση της υιότητας του Χριστού και Θεού μας, και να παράσχουμε στους πιστούς σαφή και καθαρή γνώση και επίγνωση γι' αυτόν.

Βλέπεις πώς ο διδάσκαλος της Εκκλησίας βάσταζε το όνομα του Χριστού; Παρατήρησε ακόμη: «Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο προανήγγειλε μέσω των προφητών του στις άγιες Γραφές, περί του Υιού του, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ.» Πάλι και εδώ κηρύσσεται η Τριάδα, Θεός και Υιός του Θεού και Πνεύμα Άγιο, και μαζί ανακηρύσσεται η σάρκωση του Λόγου. Και επειδή τον ονόμασε Υιό του Θεού, προσθέτει εκείνα με τα οποία προσδιορίζεται ο Υιός· διότι, λέει, αναγνωρίστηκε και ξεχώρισε από πολλά άλλα ιδιώματα που σε κανέναν δεν ανήκουν, και διότι, πράγμα που ουδέποτε συνέβη, έγινε ο ίδιος αυτουργός της δικής του αναστάσεως, και όχι λιγότερο από το γεγονός ότι το Πανάγιο Πνεύμα επισκίασε τον τόκο, συνεργώντας ώστε ο ομοούσιος Λόγος να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, και έγινε μάρτυρας κατά το βάπτισμα της αψευδούς υιότητας και της ομοούσιας θεότητας. Θα θεωρούμουν, νομίζω, ότι προκαλώ κορεσμό στους ακροατές και ότι επιδεικνύω περιττό ζήλο, εάν κατέγραφα όλες τις περικοπές του θεσπέσιου Παύλου, με τις οποίες θεολογούσε για την Τριάδα και κήρυττε το μυστήριο της σαρκώσεως, βαστάζοντας ενώπιον εθνών και βασιλέων το όνομα του Κυρίου· γι' αυτό θα αρκεστούμε στα όσα ειπώθηκαν, χωρίς να στερούμε καθόλου το έργο από εκείνους που επιθυμούν να μελετήσουν και εκείνες.

Γιατί παρήγγειλε ο Χριστός στους αποστόλους να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα; Και πότε άκουσαν την επαγγελία του Πατρός; «Τους παρήγγειλε να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την επαγγελία του Πατρός, την οποία ακούσατε από εμένα». Αλλά το ότι ο Σωτήρας το είπε αυτό, είναι φανερό· διότι είπε ότι «αναβαίνω προς τον Πατέρα μου, και τον παρακαλώ, και σας στέλνει τον Παράκλητο»· ο Πατέρας όμως πού το υποσχέθηκε; Διότι μέσα στο Ευαγγέλιο δεν βρίσκεται η επαγγελία του Πατρός. Είναι φανερό ότι βρίσκεται στους προφήτες, όπως μαρτυρεί και ο Παύλος λέγοντας: «Ο Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το ευαγγέλιο του Θεού, το οποίο υποσχέθηκε από πριν διά μέσου των προφητών του στις άγιες Γραφές σχετικά με τον Υιό του»· αφού λοιπόν προεπαγγέλθηκε το ευαγγέλιο, υποσχέθηκε να δώσει και το Άγιο Πνεύμα. Λέει μάλιστα ο Θεός και μέσω του προφήτη: «Στις έσχατες ημέρες, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, θα εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν οι γιοι σας και οι θυγατέρες σας». Ιδού η επαγγελία· και η εκπλήρωσή της έγινε όταν το Άγιο Πνεύμα κάθισε με μορφή γλωσσών πάνω στον καθένα από τους μαθητές, και κήρυτταν τα μεγαλεία του Θεού.