Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:24

Διότι, ποια άλλη μορφή τούς προσδίδουν καθώς τα σκαλίζουν, παρά εκείνη ανδρών και γυναικών, καθώς και εκείνων που βρίσκονται ακόμη πιο κάτω από αυτούς και είναι άλογα ως προς τη φύση τους, δηλαδή παντοειδών πτηνών, τετράποδων ήμερων και άγριων, και ερπετών, και όσων παράγει η γη και η θάλασσα και ολόκληρη η φύση των υδάτων; Διότι οι άνθρωποι, αφού εξέπεσαν στην αλογία των παθών και των ηδονών, και μη βλέποντας πλέον τίποτε άλλο παρά μόνον ηδονές και σαρκικές επιθυμίες, έχοντας τον νου τους στραμμένο σε αυτά τα άλογα, έπλασαν και το Θείο με τη μορφή αλόγων όντων, σύμφωνα με την ποικιλία των δικών τους παθών, σκαλίζοντας τόσους πολλούς θεούς. Διότι υπάρχουν ανάμεσά τους εικόνες τετράποδων και ερπετών και πτηνών, όπως ακριβώς αναφέρει και ο ερμηνευτής της θείας και αληθινής ευσέβειας: «Ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους· διατείνονταν ότι είναι σοφοί, μα έγιναν μωροί, και αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με το ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, και πτηνών και τετράποδων και ερπετών· γι' αυτό και τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας». Διότι, αφού προηγουμένως η ψυχή τους έπαθε από την αλογία των ηδονών, όπως προείπα, ξέπεσαν σε αυτού του είδους τη θεοπλαστία· και έχοντας πλέον ξεπέσει, παραδομένοι καθώς τους αποστράφηκε ο Θεός, κυλιούνται κατ' αυτόν τον τρόπο μέσα σε αυτά, και απεικονίζουν μέσω αλόγων όντων τον Θεό, τον Πατέρα του Λόγου.

Εισαχθήκαμε, λοιπόν, οι άνθρωποι σε αυτόν τον κόσμο σαν σε ένα κοινό σχολείο, και λάβαμε την εντολή, αφού προικιστήκαμε με νου και έχοντας οφθαλμούς για να κατανοούμε, να αναγνώσουμε τον Θεό μέσα από την οικονομία και τη διοίκηση του σύμπαντος σαν μέσα από κάποια γράμματα, ώστε εκείνοι που θέλουν να καταγίνονται με την αναζήτηση της αλήθειας, προετοιμασμένοι επαρκώς από τις αφορμές που έλαβαν, να αξιωθούν να δουν πρόσωπο με πρόσωπο τα όσα ορθώς αναζήτησαν, ή, αν έχουν παρεκκλίνει κατά πολύ από την αλήθεια, να ντροπιαστούν μπροστά στην ίδια την αλήθεια για το ψεύδος τους· διότι, «αν και γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ούτε τον ευχαρίστησαν ως Θεό». Διότι ο νους των Αγίων όχι μόνο βλέπει, αλλά και ακούει την κτίση να διηγείται τη δόξα του Θεού· διότι λέει: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού»· εκείνοι όμως, που δεν κατανοούν τίποτε περισσότερο από τα φαινόμενα, παραδόθηκαν στη ματαιότητα και σεβάστηκαν και λάτρευσαν την κτίση παρά τον Κτίστη.

Διότι, βλέποντας τον Λόγο, τον δημιουργό της κτίσεως, δεν τον θαυμάζουμε ως κτίσμα θεωρώντας τον ως κτίση, αλλά, τιμώντας τον με πολύ ανώτερες από αυτό έννοιες, δικαίως θα εκφράσουμε την ευσέβειά μας, πιστεύοντας ότι ο Μονογενής είναι κατά φύση Θεός και έχει φανερωθεί από τον Θεό. Διότι έτσι, έχοντας αποτινάξει την κατηγορία ότι βρισκόμαστε σε πλάνη, θα την απωθήσουμε μακριά μας και θα απομακρύνουμε από το κεφάλι μας τις ποινές γι' αυτό, τις οποίες μας εξαγγέλλει και ο θείος Παύλος. Διότι ανέφερε τα εξής: «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός στις επιθυμίες των καρδιών τους, σε ακαθαρσία, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους μεταξύ τους· αυτοί αντάλλαξαν την αλήθεια του Θεού με το ψέμα, και σεβάστηκαν και λάτρευσαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες. Αμήν». Επομένως, εάν κάποιοι μέσω του ψεύδους παρουσιάζουν την αλήθεια κάλπικη και ανοσιότατα νοθευμένη, λατρεύοντας τη δημιουργημένη κτίση αντί για τον κατά φύση Θεό, τότε και μέσα σε εμάς έχει κατοικήσει αδόκιμος νους, και έχουμε εκπέσει προς το εσφαλμένο και έχουμε πλανηθεί μαζί με τους άθεους, λατρεύοντας τον Υιό ως κτιστή φύση. Διότι, σύμφωνα με αυτούς, έχει δημιουργηθεί.

Διότι, εάν εκείνους που έχουν κυριευθεί από αυτήν την αισχρότητα και δεν έχουν μετανοήσει, δεν πρόκειται να τους κρίνει ο Θεός, σύμφωνα με τον ανόητο ισχυρισμό τους, τότε θα πάψει να υπάρχει κάθε δίκαιη κρίση του Θεού. Δεν συμβαίνει όμως έτσι, δεν είναι έτσι. Μη γένοιτο! Διότι ο Κύριος είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του, και όσιος σε όλα τα έργα Του. Διότι, αν πρόκειται να δώσουμε λόγο για κάθε ανωφελή λόγο την ημέρα της κρίσεως, πολύ περισσότερο θα λογοδοτήσουμε για τις βέβηλες πράξεις, εάν βέβαια δεν εξευμενίσουμε μέσω της μετάνοιας τον δίκαιο και αλάνθαστο Κριτή. Και πώς, όταν ακούνε τα λόγια του Αποστόλου, δεν κοκκινίζουν από ντροπή, τα οποία λένε: «Διότι δεν μας κάλεσε ο Θεός στην ακαθαρσία, αλλά στον αγιασμό»; Δικαίως έχει ειπωθεί για αυτούς: «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός, μέσω των επιθυμιών της καρδιάς τους, στην ακαθαρσία, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους μεταξύ τους». Και πάλι λέει: «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε ατιμωτικά πάθη· διότι και οι γυναίκες τους αντάλλαξαν τη φυσική σχέση με την παρά φύση· ομοίως και οι άνδρες, αφού εγκατέλειψαν τη φυσική σχέση με τη γυναίκα, φλέγονταν από το πάθος τους ο ένας για τον άλλον, άνδρες με άνδρες διαπράττοντας την ασχημοσύνη, και λαμβάνοντας στον ίδιο τους τον εαυτό την οφειλόμενη ανταπόδοση της πλάνης τους».

Διότι, εάν ο προσκυνητός Θεός δημιούργησε τον ένα και ευδόκησε να προσκυνείται αυτός, ενώ για όλα τα άλλα ο ίδιος ο Κτίστης δεν επιθυμεί να προσκυνούνται, αλλά μάλιστα επικρίνει αυτούς που προσκυνούν την κτίση, διδάσκοντας μέσω του νόμου: «δεν θα φτιάξεις για τον εαυτό σου κανένα ομοίωμα και δεν θα το προσκυνήσεις, ούτε από όσα βρίσκονται στον ουρανό, ούτε από όσα βρίσκονται στη γη, ούτε από όσα βρίσκονται στα ύδατα», και ο απόστολος λέει: «λάτρευσαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, και απομωράνθηκαν», πώς λοιπόν για όλα τα άλλα προστάζει να μην προσκυνούνται, ενώ για αυτόν ευδόκησε να προσκυνείται; Άραγε «υπάρχει προσωποληψία εκ μέρους του Θεού»; Μη γένοιτο. Διότι, με το να προσκυνείται ο ένας, έδειξε ότι αυτός που προσκυνείται είναι εντελώς διαφορετικός από την κτίση και ότι είναι διαφορετική η προσκυνούμενη κτίση από τον προσκυνητό Κύριο, ο οποίος είναι Υιός του Θεού γεννημένος από τον Πατέρα. Διότι ακριβώς επειδή έχει γεννηθεί από Αυτόν, είναι όμοιος με Αυτόν και είναι Υιός. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε είναι και προσκυνητός από όλους. «Δι' αυτού δημιούργησε τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Διότι μέσω αυτού και του Αγίου Πνεύματός του, το οποίο «εκπορεύεται από Αυτόν και λαμβάνει από τον Υιό», δημιούργησε και στερέωσε τα πάντα. «Διότι με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους».

Εγώ, λοιπόν, αυτά συμβούλευα και υποσχόμουν· εκείνοι όμως δεν άκουγαν τη φωνή μου. Και ο Ισραήλ, που είχε αξιωθεί τόσων ευεργεσιών, δεν μου έδωσε προσοχή· γι' αυτό, εύλογα, τους εγκατέλειψα σύμφωνα με τα επιτηδεύματα των καρδιών τους. Αντ' αυτού, ο Σύμμαχος ερμήνευσε λέγοντας: «Δεν υπάκουσε όμως ο λαός μου στη φωνή μου, και ο Ισραήλ δεν πείστηκε σε εμένα. Τους άφησα, λοιπόν, στην αρέσκεια της καρδιάς τους, για να πορεύονται σύμφωνα με τις βουλές τους». Από εδώ ο θείος Απόστολος διδάσκει για κάποιους λέγοντας: «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός στις επιθυμίες των καρδιών τους».

Ο Κύριος θα τους οδηγήσει μαζί με εκείνους που εργάζονται την ανομία. Το «θα τους οδηγήσει» (ἀπάξει) φανερώνει ότι θα τους παραδώσει: στην ακαθαρσία που επέλεξαν, σε πάθη ατιμίας και σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα.

Επειδή όμως με τη θέλησή του χλεύασε την αλήθεια της ευσέβειας, την οποία γνώρισε νωρίτερα και περισσότερο από εκείνον, αν και δεν μαθήτευσε κοντά μας μέχρι τέλους, και δεν έκρινε άξιο να έχει την επίγνωση του Θεού, για να μιλήσω κατά τον Παύλο, αλλά, ενώ γνώρισε την αλήθεια των δογμάτων περί του Θεού, δεν την δόξασε ούτε τη σεβάστηκε ως θεία αλήθεια, τον παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να μιλάει και να γράφει όχι μόνο όσα δεν αρμόζουν, αλλά και εκείνα που ούτε μεταξύ τους δεν μπορούν να συμβαδίζουν και να συμφωνούν, παρά μόνο ως προς τη στόχευση προς το πονηρό και τη μανιώδη διάθεση και αντίθεση προς την αλήθεια· διότι αυτό, σαν ένα νήμα, διατρέχει ολόκληρο το ύφασμα των συγγραμμάτων του.

Ισχυρίζονται δε ότι στον λόγο τους δεν μαρτυρεί απλώς και μόνο η Ρέα, αλλά, για να το πούμε έτσι, ολόκληρη η κτίση. Και διασαφηνίζουν ότι αυτό είναι που λέγεται από τον λόγο της Γραφής: «Διότι τα αόρατα αυτού, από την κτίση του κόσμου, καθοράνται επειδή κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων του, δηλαδή η αΐδια αυτού δύναμη και η θειότητά του, ώστε να είναι αυτοί αναπολόγητοι. Διότι, αν και γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ούτε τον ευχαρίστησαν ως Θεό, αλλά ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους. Ισχυριζόμενοι ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, και άλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοιώματα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πετεινών και τετράποδων και ερπετών. Γι' αυτό και τους παρέδωκε ο Θεός σε πάθη ατιμίας. Διότι οι γυναίκες τους μετήλλαξαν τη φυσική χρήση στην παρά φύση» —το τι είναι βέβαια η φυσική χρήση κατά την άποψή τους, θα το πούμε αργότερα—, «ομοίως δε και οι άνδρες, αφήνοντας τη φυσική χρήση της γυναίκας, πυρπολήθηκαν από την επιθυμία τους ο ένας για τον άλλον, άνδρες με άνδρες κατεργαζόμενοι την ασχημοσύνη» —ασχημοσύνη δε είναι, κατ' αυτούς, η πρώτη και μακάρια ασχημάτιστη ουσία, η οποία είναι η αιτία όλων των σχημάτων για όσα σχηματίζονται— «και απολαμβάνοντας στους εαυτούς τους την αντιμισθία που έπρεπε για την πλάνη τους.»

γ'. Άραγε, λέγοντας αυτά, θα σας πείσουμε, ή έστω κάποιους από το πλήθος, να προσέχετε περισσότερο τον Θεό που ομιλεί; Πιστεύω ότι υπάρχουν πολλοί ανάμεσά σας που προσέχουν με επιμέλεια και απερίσπαστα· οι οποίοι και θα ακούσουν τον Κύριο να λέει προς τον Πατέρα: «Και αυτοί πίστεψαν ότι εσύ με απέστειλες· Πατέρα, φύλαξέ τους στο όνομά σου». Όσοι όμως δεν πίστεψαν, θα ακούσουν: «Εσείς δεν είστε από τα δικά μου πρόβατα· διότι τα δικά μου πρόβατα ακούν τη φωνή μου». Άραγε δεν φρίξατε ακούγοντας τέτοια λόγια; Μέχρι πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Μέχρι πότε θα είστε νήπιοι στο μυαλό; Μέχρι πότε δεν θα προσέχετε αυτόν που ομιλεί, και δεν θα στέκεστε όπως ταιριάζει σε Χριστιανούς, έχοντας τις καρδιές σας στραμμένες προς τα άνω, αλλά κάνατε την εκκλησία βουστάσιο και πραιτώριο και καπηλειό; Προσέξτε μήπως τυχόν εκπληρωθεί σε εσάς το φοβερό ρητό του Αποστόλου που λέει: «Και καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν τον Θεό σε επίγνωση, τους παρέδωσε στην ακαθαρσία».

Διότι, λέει, επειδή δεν έκριναν άξιο να έχουν την επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός στις επιθυμίες των καρδιών τους, στην ακαθαρσία, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους μεταξύ τους. Είδες την αιτία της φοβερής πτώσης; Γι' αυτόν τον λόγο προτρέπει ο ίδιος απόστολος να μην επιθυμούμε τα κακά, ούτε να είμαστε δούλοι των παθών· διότι σε ό,τι έχει κανείς νικηθεί, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί. Γι' αυτό πρέπει πάντοτε να προσευχόμαστε, πάντοτε να δακρύζουμε και να θρηνούμε, ώστε να μας λυτρώσει ο Κύριος από το κακό φρόνημα του σώματος του θανάτου τούτου· και να επιθυμήσουμε επιτέλους εκείνα τα όντως επιθυμητά, στα οποία ακόμη και οι άγγελοι επιθυμούν να εγκύψουν.

Και τι σχέση έχουν αυτά με τους φιλοσόφους, θα πει κάποιος; Με αυτούς, μάλιστα, έχουν τη μεγαλύτερη σχέση όλα όσα ειπώθηκαν. Διότι και αυτοί έχουν ως δασκάλους τους Αιγυπτίους, οι οποίοι εφηύραν αυτά τα πράγματα· και ο Πλάτων, ο οποίος θεωρείται ο πιο σεμνός από τους άλλους, καυχάται για αυτά, και ο δάσκαλός του διακατέχεται από δέος απέναντι σε αυτά τα είδωλα· αυτός, εξάλλου, είναι εκείνος που έδωσε εντολή να θυσιάσουν έναν πετεινό στον Ασκληπιό. Εκεί θα μπορούσε να δει κανείς εικόνες αυτών των θηρίων και των ερπετών, καθώς και τον Απόλλωνα και τον Διόνυσο να λατρεύονται μαζί με αυτά τα ερπετά. Μερικοί μάλιστα από τους φιλοσόφους ανέβασαν μέχρι και στον ουρανό ταύρους, σκορπιούς, δράκοντες και κάθε άλλη ανοησία· διότι παντού ο διάβολος προσπάθησε με κάθε τρόπο να καταβιβάσει τους ανθρώπους στα ομοιώματα των ερπετών, και να υποτάξει στα πιο άλογα από όλα τα όντα εκείνους που ο Θεός θέλησε να ανυψώσει πάνω από τον ουρανό. Και όχι μόνο από αυτό, αλλά και από αλλού θα δεις ότι ο κορυφαίος από αυτούς είναι υπόλογος για αυτά που αναφέρθηκαν. Διότι, όταν συγκεντρώνει τους ποιητές και λέει ότι πρέπει να τους πιστεύουμε σε όσα λένε για τον Θεό, επειδή τάχα τα γνωρίζουν με ακρίβεια, δεν εισάγει τίποτε άλλο παρά τον σωρό αυτών των ανοησιών, και ισχυρίζεται ότι όλη αυτή η μεγάλη γελοιότητα πρέπει να θεωρείται ως αλήθεια. Γι' αυτό και τους παρέδωσε ο Θεός στις επιθυμίες των καρδιών τους, σε ακαθαρσία, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους από τους ίδιους.

Δες πόσες είναι οι κατηγορίες· πρώτον, ότι δεν γνώρισαν τον Θεό· δεύτερον, ότι, αν και είχαν μεγάλες αφορμές γι' αυτό, ξέπεσαν· τρίτον, ότι ισχυρίζονταν πως είναι σοφοί· τέταρτον, ότι υποβίβασαν εκείνο τον σεβασμό σε δαίμονες, λίθους και ξύλα. «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός στις επιθυμίες των καρδιών τους, σε ακαθαρσία». Το «παρέδωσε» τίθεται αντί του «τους άφησε». «Ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους μεταξύ τους». Από αυτό υφίστανται την τιμωρία και πριν από το θείο δικαστήριο· διότι οι ίδιοι υπέβαλαν τους εαυτούς τους σε τέτοια κατάσταση, στην οποία ούτε οι εχθροί τους δεν θα είχαν τη δύναμη να τους υποβάλουν. «Οι οποίοι αντάλλαξαν την αλήθεια του Θεού με το ψέμα, και σεβάστηκαν και λάτρευσαν την κτίση παρά τον Κτίστη». Δείχνει έτσι ότι η ασέβεια είναι η πρωταρχική αιτία κάθε ασέλγειας.

Και για το ότι προσκυνούσαν τα είδωλα ως θεούς, άκουσε τι λέει η Γραφή κατά την έξοδο των υιών Ισραήλ, όταν ανέβηκε ο Μωυσής στο όρος Σινά και καθυστέρησε παραμένοντας κοντά στον Θεό για να λάβει τον νόμο, όταν επαναστάτησε ο αγνώμων λαός εναντίον του Ααρών, του θεράποντος του Θεού, λέγοντας: «Κατασκεύασέ μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς· διότι αυτόν τον άνθρωπο, τον Μωυσή, δεν γνωρίζουμε τι απέγινε.» Έπειτα, όταν αφαίρεσαν τα κοσμήματα των γυναικών τους και τα έχυσαν στο χωνευτήρι, έφαγαν και ήπιαν και μέθυσαν τόσο από το κρασί όσο και από την πλάνη και άρχισαν να διασκεδάζουν μέσα στην αφροσύνη τους λέγοντας: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ.» Βλέπεις, ότι είχαν τα είδωλα για θεούς· διότι δεν έφτιαξαν είδωλο του Δία ή του τάδε ή του δείνα, αλλά, όπως έτυχε, έδωσαν τον χρυσό για να φτιαχτεί ένα είδωλο, όποιο κι αν προέκυπτε, και βγήκε ομοίωμα κεφαλής βοδιού. Ώστε αυτά τα χωνευτά κατασκευάσματα τα είχαν για θεούς και αυτά προσκυνούσαν ως θεούς, τα οποία δεν ήταν παρά κατοικητήρια δαιμόνων. Και το ότι λάτρευαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, το λέει και ο θείος απόστολος: «Οι οποίοι αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετραπόδων και ερπετών, και λάτρευσαν την κτίση αντί του Κτίσαντος.»

ΛΕ΄. Γι' αυτόν τον λόγο, ο μέγας Ησαΐας, θρηνώντας για εμάς και θέλοντας ταυτόχρονα να βοηθήσει στην πτώση μας, κραυγάζει λέγοντας: «Γιατί θέλετε να δεχθείτε κι άλλες πληγές, προσθέτοντας ανομία; Κάθε κεφάλι πονάει και κάθε καρδιά βρίσκεται σε θλίψη· από τα πόδια μέχρι το κεφάλι δεν υπάρχει σε αυτό τίποτα το υγιές· ούτε τραύμα, ούτε μώλωπας, ούτε πληγή που φλεγμαίνει· δεν υπάρχει αλοιφή για να τοποθετηθεί, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι». Έπειτα, τι ακολουθεί μετά από αυτά; «Θα εγκαταλειφθεί η θυγατέρα της Σιών σαν σκηνή σε αμπελώνα, σαν καλύβα φύλακα σε μποστάνι, σαν πόλη πολιορκούμενη». Αυτήν την ερήμωση της ψυχής μας φανερώνοντας και ο Απόστολος έλεγε: «Και καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν την αληθινή επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή· όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, κακία, πονηρία, πλεονεξία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, συκοφάντες, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, αθέτους συμφωνιών, άστοργους, αδιάλλακτους, ανελεήμονες· οι οποίοι, μολονότι γνώρισαν τη δίκαιη κρίση του Θεού, ότι όσοι πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν». Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους από τους ίδιους. Και τι έπεται αυτών; «

ΡΞΕʹ. Κάθε πλήθος ενάδων στις οποίες μετέχει κάποιο αισθητό σώμα είναι εγκόσμιο ... 142,26-144,8. Σε αυτό το κεφάλαιο είναι φανερό ότι ο σοφός αυτός ονομάζει τις ενάδες θεότητες· διότι ούτε, λέγει, η θεότητα, αντί να πει ούτε η ενάδα, συνδέεται αμέσως με την ψυχή, και πάλι, και ο ίδιος ο νους κατά το ακρότατο σημείο του μετέχει της ενάδος, δηλαδή της θεότητος. Ώστε δεν πρεσβεύει μόνο ένα πλήθος θεών αλλά και θεοτήτων, ή μάλλον πλήθη άπειρα και αναρίθμητα, άλλα μεν εγκόσμια, άλλα δε υπερκόσμια, άλλα νοερά, άλλα νοητά, και κάποια άλλα ανώτερα από αυτά. Έτσι καταμερίζει τη μία αρχή με πολλούς τρόπους, και όμως ψευδώς ισχυρίζεται ότι πρεσβεύει το Ένα. Έπειτα προσπαθεί να αναγορεύσει σε θεούς και τα αισθητά σώματα, όπως τα άστρα, τον ουρανό, τα στοιχεία, ολόκληρο τον κόσμο. Έτσι έχει περιπέσει στη ματαιότητα να λατρεύει την κτίση αντί για τον Κτίσαντα. Για εμάς, αντιθέτως, διατηρείται η μία θεότητα αμέριστη και αδιαίρετη, η οποία προσκυνείται ασυγχύτως σε μία Τριάδα υποστάσεων, αλλά και πιστεύεται ότι μία υπόσταση αυτής, ο Υιός του Πατρός, ενώθηκε με τη δική μας φύση με τη μεσολάβηση νοερής ψυχής, ατρέπτως, αφύρτως, ασυγχύτως και αδιαιρέτως· έτσι εμείς πρεσβεύουμε καθαρά το Ένα.

Ρωμ. 1,19-26 «Διότι το γνωστό του Θεού», δηλαδή αυτό που είναι δυνατόν να γνωριστεί για αυτόν, ότι είναι δημιουργός, ότι είναι προνοητής, και τα παρόμοια. «Διότι τα αόρατα αυτού», όπως οι άγγελοι και οι άλλες ασώματες ουσίες, «από την κτίση του κόσμου» κατανοούνται και «γίνονται ορατά». Πώς; Καθώς και αυτά «νοούνται μέσα στα δημιουργήματα» και συναριθμούνται με αυτά. Η σύνταξη λοιπόν είναι με σχήμα υπερβατό: ή «νοούμενα μέσα στα δημιουργήματα», αντί του να ενυπάρχουν στα ίδια τα δημιουργήματα και να υπηρετούν τη βούληση του Θεού και να εκπληρώνουν τα προστάγματά του· ή λέγοντας «τα αόρατα αυτού» εννοεί το ίδιο το αόρατο της ουσίας του. Και πώς είναι δυνατόν, λέει, να δει και να κατανοήσει κανείς το θείο, εφόσον είναι αόρατο; Ναι, είναι δυνατόν, λέει, από τα κτίσματά του να δει κανείς καθαρά τη θεότητά του και τη δύναμή του. «Τόσο η αιώνια δύναμή του όσο και η θεότητά του». Πώς «από την κτίση του κόσμου» γνωρίζεται η θεότητα του Θεού και η «αιώνια δύναμή» του; Είδε κάποιος τον κόσμο και μέσα σε αυτόν τις ομορφιές των άστρων, το μέγεθος και την πορεία της σελήνης, την τάξη του ήλιου και την απαράβατη αλληλουχία τους· δεν κάνει ημέρα η σελήνη, ούτε νύχτα ο ήλιος, οι νύχτες παραχωρούν εύτακτα τη θέση τους στις ημέρες, και οι ημέρες υποχωρούν αναλόγως στις νύχτες. Ο αιθέρας διατηρεί τον οικείο του τόπο, και ο αέρας παραμένει από κάτω του, και ούτε εκείνος εισχωρεί σε ξένη χώρα, ούτε ο αέρας επεκτείνεται σε όσα βρίσκονται πάνω από αυτόν.

Γι' αυτό και, αφού μωράνθηκαν τελείως, πήραν τις θεοπρεπείς έννοιες και ονομασίες, όπως αυτές που προαναφέρθηκαν: δηλαδή το δημιουργικός, αγαθός, προνοητικός, δεσποτικός, εξουσιαστής, σεβαστός και τα παρόμοια, και τις απέδωσαν στα έργα των χεριών τους, ανταλλάσσοντας τη δόξα του Θεού με ομοίωμα και τα εξής. Αλλά δες την τιμωρία, παρατήρησε την ανταπόδοση: εγκαταλείφθηκαν από τον Θεό και παραδόθηκαν σε πάθη ατιμίας, προετοιμάζοντας με αυτά για τον εαυτό τους το προοίμιο της εκεί ατελεύτητης κολάσεως. Το ότι «τους παρέδωσε ο Θεός», αυτό συνιστά το σφάλμα και την ασέβεια προς τον Θεό. Διότι και για το αντίθετο συνηθίζουμε να λέμε ότι τον κατέστρεψε το χρήμα, αν και δεν τον καταστρέφει το χρήμα αλλά η άσωτη και κακή χρήση του. Και ότι τον διέφθειρε το πλήθος των κολάκων, αν και δεν τον διαφθείρουν εκείνοι αλλά το να τους δίνει προσοχή και να πείθεται σε αυτούς. Διότι το να υπάρχουν κόλακες ή όχι δεν εξαρτάται από εμένα, αλλά το να πείθομαι σε αυτούς ή όχι εναπόκειται στη δική μου βούληση. Και υπάρχει αμέτρητη τέτοια χρήση του λόγου, τόσο στις μεταξύ μας συζητήσεις όσο και στην ερμηνεία των συγγραμμάτων, όχι μόνο των δικών μας, αλλά και εκείνων που βρίσκονται έξω από τη δική μας αυλή. «Αλλά ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους». Μέσα από τα ορατά και τα νοητά, λέει, τα οποία έκτισε ο Θεός, μπορούσαν να διακρίνουν και να επιγνώσουν τη δύναμή Του και τη θειότητά Του, αλλά δεν το θέλησαν.

Αν πάλι κάποιος θα ήθελε να εκλάβει το λόγιο πιο απλά, και να εννοήσει το «εγώ θα σκληρύνω» αντί του «θα αφήσω και θα παραχωρήσω να γίνει σκληρή», ούτε αυτός ο λόγος αφίσταται από την ευσεβή πίστη, ούτε η διαχείριση της αλλαγής των ρημάτων είναι κάτι το ιδιάζον, αλλά καταφεύγει στην κοινή λύση, μέσω της οποίας επιλύονται και πολλά άλλα με την ίδια κοινή μέθοδο· όπως το «τους παρέδωσε σε πάθη ατιμίας» και «τους παρέδωσε ο Θεός στις επιθυμίες των καρδιών τους» και «καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου» και «ετύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μη λάμψει σε αυτούς ο φωτισμός του ευαγγελίου» και «τους έδωσε ο Θεός πνεύμα κατανύξεως, μάτια για να μη βλέπουν και αυτιά για να μην ακούν» και «πώρωσε ο Θεός την καρδιά τους» και «εσύ εξέτρεψες τα μονοπάτια μας από την οδό σου»· και μύρια άλλα. Διότι, μολονότι το καθένα από τα προειρημένα ιερά λόγια μπορεί να διευθετηθεί με άλλες προσεγγίσεις ώστε να καταστεί σαφέστατο και αδιαμφισβήτητο, εντούτοις αυτή η κοινή αλλαγή, που εφαρμόζεται σε όλα τα παρόμοια, δεν συνιστά σε μικρότερο βαθμό κάθαρση εκείνου που θολώνει τους λογισμούς, και δεν αποδεικνύει την αλλαγή μέσα από εκτενείς αναλύσεις.

Αντίθεση εκ μέρους των Εικονομάχων μέσω παράθεσης αποστολικού χωρίου. νε΄. Ότι η απεικόνιση του Χριστού είναι εφεύρημα ειδωλολατρικής επινόησης, ο καθένας μπορεί να το κατανοήσει. Διότι λέει κάπου ο Απόστολος: «και αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, και σεβάστηκαν και λάτρεψαν την κτίση παρά τον Κτίστη».

Διότι, εάν λέχθηκε από τον Απόστολο με σκοπό να αναιρεθεί το να εικονίζεται ο Χριστός, το ότι: «Άλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου», τότε δεν έχει ακόμη ομολογηθεί από αυτόν ότι ο Θεός ομοιώθηκε με τους ανθρώπους. Και πώς λέει αλλού: «Ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, γενόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και, αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού;» Επομένως, αντιφάσκει με τον εαυτό του, από τη μία αναιρώντας το ότι ο Θεός ομοιώθηκε με τους ανθρώπους, και από την άλλη βεβαιώνοντας ότι έγινε όμοιος με τους ανθρώπους; Αλλά μακριά από τέτοια ανοησία. Διότι το πρώτο έχει λεχθεί για τους ειδωλολάτρες, οι οποίοι όντως άλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετράποδων και ερπετών, αυτοί που μετέτρεψαν την αλήθεια του Θεού σε ψεύδος και σεβάστηκαν και λάτρεψαν την κτίση παρά τον Κτίστη. Το δεύτερο όμως αφορά τους πιστούς, για τους οποίους πιστεύεται ότι ο Λόγος του Θεού και Πατέρα, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, ομοιώθηκε με αυτούς· όχι κατά το ότι είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κατά το ότι κένωσε τον εαυτό του, έλαβε μορφή δούλου, και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, τα οποία αποτελούν ιδιώματα περίγραπτα.