Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:26

Διότι, ποια άλλη μορφή τούς προσδίδουν καθώς τα σκαλίζουν, παρά εκείνη ανδρών και γυναικών, καθώς και εκείνων που βρίσκονται ακόμη πιο κάτω από αυτούς και είναι άλογα ως προς τη φύση τους, δηλαδή παντοειδών πτηνών, τετράποδων ήμερων και άγριων, και ερπετών, και όσων παράγει η γη και η θάλασσα και ολόκληρη η φύση των υδάτων; Διότι οι άνθρωποι, αφού εξέπεσαν στην αλογία των παθών και των ηδονών, και μη βλέποντας πλέον τίποτε άλλο παρά μόνον ηδονές και σαρκικές επιθυμίες, έχοντας τον νου τους στραμμένο σε αυτά τα άλογα, έπλασαν και το Θείο με τη μορφή αλόγων όντων, σύμφωνα με την ποικιλία των δικών τους παθών, σκαλίζοντας τόσους πολλούς θεούς. Διότι υπάρχουν ανάμεσά τους εικόνες τετράποδων και ερπετών και πτηνών, όπως ακριβώς αναφέρει και ο ερμηνευτής της θείας και αληθινής ευσέβειας: «Ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους· διατείνονταν ότι είναι σοφοί, μα έγιναν μωροί, και αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με το ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, και πτηνών και τετράποδων και ερπετών· γι' αυτό και τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας». Διότι, αφού προηγουμένως η ψυχή τους έπαθε από την αλογία των ηδονών, όπως προείπα, ξέπεσαν σε αυτού του είδους τη θεοπλαστία· και έχοντας πλέον ξεπέσει, παραδομένοι καθώς τους αποστράφηκε ο Θεός, κυλιούνται κατ' αυτόν τον τρόπο μέσα σε αυτά, και απεικονίζουν μέσω αλόγων όντων τον Θεό, τον Πατέρα του Λόγου.

Γυναίκες, λοιπόν, παλαιότερα παρακάθονταν στους ναούς των ειδώλων της Φοινίκης, προσφέροντας στους εκεί θεούς τους ως απαρχή την εκμίσθωση των σωμάτων τους, νομίζοντας ότι με την πορνεία εξιλεώνουν τη θεά τους και ότι μέσα από αυτά κερδίζουν την εύνοιάν της. Άνδρες, εξάλλου, αρνούμενοι τη φύση τους και μη θέλοντας πλέον να είναι άρρενες, υποδύονται τη γυναικεία φύση, θεωρώντας ότι έτσι προσφέρουν ευχαρίστηση και τιμή στη μητέρα των λεγόμενων θεών τους. Και όλοι μαζί ζουν με τον πιο αισχρό τρόπο, και συναγωνίζονται μεταξύ τους στις χειρότερες πράξεις. Και όπως είπε ο άγιος διάκονος του Χριστού, Παύλος: «Διότι και οι γυναίκες τους αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύση. Ομοίως και οι άνδρες, αφήνοντας τη φυσική χρήση της γυναίκας, άναψαν από την επιθυμία τους ο ένας για τον άλλον, διαπράττοντας την ασχημοσύνη άνδρες με άνδρες». Πράττοντας, λοιπόν, αυτά και τα παρόμοια, ομολογούν και αποδεικνύουν ότι και οι λεγόμενοι θεοί τους έζησαν έναν τέτοιον βίο. Διότι από τον Δία έμαθαν την παιδοφθορία και τη μοιχεία, από την Αφροδίτη την πορνεία, από τη Ρέα την ασέλγεια, από τον Άρη τους φόνους, και από τους υπόλοιπους έμαθαν άλλα παρόμοια, τα οποία οι μεν νόμοι τιμωρούν, ο δε κάθε σώφρων άνθρωπος αποστρέφεται. Άραγε, αξίζει πλέον να νομίζουμε ότι είναι θεοί αυτοί που πράττουν τέτοια έργα, και όχι μάλλον να τους θεωρούμε πιο άλογους και από τα άλογα ζώα, εξαιτίας της ασέλγειας των συμπεριφορών τους;

Δεν απείχαν δε πολύ από αυτά ούτε τα παρά φύση, αλλά, όπως είπε ο μάρτυρας του Χριστού Απόστολος: «Διότι και οι γυναίκες τους αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύση· ομοίως δε και οι άνδρες, εγκαταλείποντας τη φυσική χρήση της γυναίκας, φλέγονταν από την επιθυμία τους ο ένας για τον άλλον, διαπράττοντας την ασχημοσύνη άνδρες με άνδρες, και λαμβάνοντας στον ίδιο τους τον εαυτό την ανταπόδοση που άρμοζε για την πλάνη τους.» Εξαιτίας αυτών λοιπόν, καθώς ο θάνατος κυριάρχησε απόλυτα και η φθορά παρέμενε στους ανθρώπους, το μεν ανθρώπινο γένος φθειρόταν, ο δε λογικός και κατ' εικόνα πλασμένος άνθρωπος αφανιζόταν· και το έργο που είχε δημιουργηθεί από τον Θεό χανόταν.

Κάτι παρόμοιο λέει και ο Ψαλμός σχετικά με την άμπελο: «Γιατί γκρέμισες τον φραγμό της; Και την κατέστρεψε αγριόχοιρος του δάσους». Διότι όσοι δεν είναι περιφραγμένοι από τον Λόγο και από αγγελική δύναμη, είναι έκδοτοι στις άλογες κινήσεις και, εξαιτίας της δυσωδίας της αμαρτίας που πλεονάζει μέσα τους, είναι κατάλληλοι για την υποδοχή χοίρων, οι οποίοι ανακινούν ακόμη περισσότερο τον βούρκο της αμαρτίας και κυλιούνται μέσα σε αυτόν. —Κάτι παρόμοιο λέει και ο Απόστολος: «Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν την επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα». Δηλαδή: εκείνοι που απορρίπτουν την προστασία που παρέχει ο Λόγος, είναι έκδοτοι στους κτηνώδεις λογισμούς και στα πονηρά δαιμόνια που ενεργούν τα ακάθαρτα. —Στην περίπτωση του Ισραήλ, ωστόσο, η απειλή εκπληρώθηκε, όταν, εξαιτίας της αμαρτίας τους απέναντι στον Κύριο, αφέθηκαν έκδοτοι στα έθνη και παραδόθηκαν στη διαρπαγή και στο καταπάτημα των εχθρών.

Ή δεν βλέπεις τους πόρνους που κάθονται στην αγορά και χλευάζουν τους σώφρονες, και διηγούνται τα δικά τους έργα της αισχύνης, τα επιτηδεύματα του σκότους, και απαριθμούν τα πάθη της ατιμίας σαν να ήταν κατορθώματα ή κάποιες άλλες ανδραγαθίες;

Για ποιο λόγο έχουν παραδοθεί τα έθνη σε αδόκιμο νου και πράττουν τα μη πρέποντα; Δεν είναι επειδή είπαν: «Δεν υπάρχει Θεός»; Πώς έχουν περιπέσει στα πάθη της ατιμίας, και οι μεν γυναίκες ανάμεσά τους αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύση, οι δε άνδρες κατεργάζονται την ασχημοσύνη με άνδρες;

Διότι σκορπίστηκαν, επειδή δεν υφίστατο πλέον ποιμένας για αυτούς. Έχει λεχθεί, άλλωστε, κάπου μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και είπα, δεν θα σας ποιμάνω· ό,τι πεθαίνει ας πεθάνει, και ό,τι χάνεται ας χαθεί, και τα υπόλοιπα. Ας τρώει ο καθένας τη σάρκα του πλησίον του». Διότι εκείνο που έχει εκπέσει εντελώς από τη φροντίδα και την αγάπη του Θεού, ποια βλάβη δεν θα υποστεί; Επειδή θα παραδοθούν σε εκείνους που θέλουν να τους κατασπαράξουν και να τους παρασύρουν όπου κρίνει ο καθένας από αυτούς που τους αδικούν. Τους απομακρύνουν δε από τον Θεό και οι πονηροί και ολέθριοι δαίμονες. Διότι είναι γεγραμμένο ότι «θα γίνουν μερίδες αλεπούδων». Το ίδιο δε πράττουν και τα πολύτροπα πάθη που υπάρχουν μέσα μας. Διότι ο πάνσοφος Παύλος λέει ότι κάποιοι παραδόθηκαν σε πάθη ατιμίας και σε αδόκιμο νου. Τι υπόσχεται λοιπόν για όλα αυτά ο θείος λόγος; Την κλήση και τη συγκέντρωση των σκορπισμένων, και την εν Πνεύματι επιστροφή των απολωλότων, και την επάνοδο όσων δραπέτευσαν, την επιστροφή και την εγρήγορση, και τα έπαθλα της αγάπης προς τον Χριστό. Διότι λέει, κοίταξε γύρω σου και παρατήρησε τους πάντες. Ιδού, συγκεντρώθηκαν προς εσένα. Για να αναδείξει δε αξιόπιστη την υπόσχεσή του, βεβαιώνει με όρκο αυτό που ειπώθηκε, και λέει: Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, ότι θα τους ενδύσω όλους σαν στολίδι νύμφης.

Άλλο. Ο μακάριος Παύλος λέει ότι παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου και σε πάθη ατιμίας εκείνοι που αντάλλαξαν την αλήθεια του Θεού με το ψέμα, οι οποίοι και σεβάστηκαν και λάτρεψαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες. Αμήν. Εάν λοιπόν ανταλλάσσει την αλήθεια με το ψέμα εκείνος που λατρεύει την κτίση αντί για τον Κτίστη, είναι φανερό ότι φυλάττει την αλήθεια εκείνος που δεν το κάνει αυτό, αλλά αντίθετα από εκείνους που πλανώνται, λατρεύει τον Κτίστη και Ποιητή. Κτίστης όμως και Ποιητής είναι ο Υιός, και Αυτόν λατρεύουμε ως Θεό των πάντων. Διότι πλέον δεν πλανόμαστε, επειδή δεν ανταλλάξαμε την αλήθεια. Επομένως, δεν είναι ποίημα Εκείνος που αντιδιαστέλλεται προς τα ποιήματα, καθώς νοείται ως Κτίστης μαζί με τον Πατέρα, και υπάρχει ευλογητός στους αιώνες. Αμήν.

Δεν υπάρχει καμία απολογία για τη δική μου αμέλεια. Φοβάμαι μήπως βρεθώ κι εγώ μεταξύ εκείνων για τους οποίους ο Παύλος είπε ότι είναι σκεύη οργής, τους οποίους ο Διάβολος έχει κάνει ομοίους του και ανήκουν στη δική του μερίδα· τους οποίους ο Θεός, εξαιτίας της καταφρόνησής τους, παρέδωσε σε πάθη ατιμίας. Με κατέχει, λοιπόν, δέος μήπως εκδώσει μια τέτοια απόφαση και για εμένα.

Τι κέρδος έχει ο κόσμος; Ή τι καλό θα προσφέρει σε όσους τον αγαπούν; Παντρεύτηκε κάποιος; Αρχή μέριμνας. Απέκτησε γιο; Άλλη φροντίδα. Γεννήθηκε κι άλλος; Περισσότερη η μέριμνα. Πέθανε ο ένας γιος; Άφησε πένθος στους γονείς του. Εάν πάλι αυτός που ζει αποδειχθεί κακόμυαλος, πονάει γι' αυτόν περισσότερο απ' ό,τι για τον πεθαμένο. Όταν δε έρθει στον άνδρα η ώρα του θανάτου του, θεωρεί τη θλίψη χειρότερη από τον θάνατο, επειδή αφήνει τη γυναίκα του χήρα και τα παιδιά του ορφανά. Κι από όλα αυτά σε ελευθέρωσε ο ζυγός του Χριστού, μοναχέ· πώς λοιπόν θέλεις να επιστρέψεις πάλι στα παλιά; Μην απελπίζεσαι για τον εαυτό σου, μηδέ να λες ότι δεν μπορώ πλέον να σωθώ. Απεναντίας, και με το παραπάνω μπορείς να σωθείς. Αγάπησε τον φόβο του Θεού με όλη σου την ψυχή, και αυτός θα θεραπεύσει τα τραύματά σου και θα σε διαφυλάξει άτρωτο στο εξής. Διότι, εφόσον η ψυχή σου αγαπά τον φόβο του Κυρίου, δεν πρόκειται να πέσεις στις παγίδες του διαβόλου, αλλά θα είσαι σαν αετός που πετάει στα ύψη. Εάν όμως μετά από αυτά η ψυχή αμελήσει και καταφρονήσει τον φόβο του Θεού, τότε, έχοντας κατακρημνιστεί από τα ύψη, εμπαίζεται από τα κατώτατα πνεύματα, τα οποία, αφού της τυφλώσουν τα μάτια, την σέρνουν στα πάθη της ατιμίας, σαν βόδι ζεμένο στον μύλο.

Εκείνος υπέβαλε τον πειρασμό, το πιστεύω· αλλά η Εύα δεν απέφυγε την καταδικαστική απόφαση. Ως προς την καταδίκη, και ο Ησαύ κατέστη αναπολόγητος· για να μάθουμε ότι ο Διάβολος έχει τους ομοίους του. Όσοι, όπως είπε ο Παύλος, είναι σκεύη οργής, ανήκουν στη δική του μερίδα. Φοβάμαι μήπως και εμένα ο Θεός με έταξε να είμαι ένας από αυτούς. Εκείνους, εξαιτίας της περιφρόνησής τους, τους παρέδωσε σε πάθη ατιμίας· υπάρχει, λοιπόν, φόβος μήπως εκδώσει και για εμένα τέτοια απόφαση. Ακόμη και τώρα είμαι βυθισμένος σε ρυπαρούς λογισμούς, σε φθόνο, σε κακοβουλία, σε παροξυσμούς, σε φιλαυτία, σε γαστριμαργία, σε κακία, σε μίσος για τους φτωχούς, σε χλευασμούς των πενήτων. Ενώ δεν είμαι τίποτα, θεωρώ τον εαυτό μου πως είναι κάτι σπουδαίο· αν και εξετάζομαι σε αυτά, προσελκύω τη δόξα της αγιότητας· ενώ ζω μέσα σε αμαρτίες, θέλω να νομίζομαι δίκαιος· ενώ ψεύδομαι, αγανακτώ εναντίον των ψευτών· ενώ είμαι ρυπαρός στον νου, καταδικάζω τους πόρνους· ενώ κρίνω τους κλέφτες, αδικώ τους φτωχούς.

Ω διεστραμμένη καρδιά τέτοιων ανθρώπων. Ω στόμα γεμάτο κακία και δόλο. Ω λάρυγγα, ανοιγμένε τάφε, έτοιμε να καταστρέψεις εκείνους που πέφτουν μέσα σου. Δικαίως παραδίδονται σε πάθη ατιμίας, διότι απέρριψαν τη γνώση του Θεού. Γι' αυτό και θα εκδιωχθούν από τον Θεό εξαιτίας του πλήθους των ασεβειών τους, διότι ούτε τον Θεό φοβήθηκαν, ούτε την ευλάβεια των Χριστιανών προτίμησαν, εξαπατώντας τις ψυχές των νέων.

Διότι, εάν εκείνους που έχουν κυριευθεί από αυτήν την αισχρότητα και δεν έχουν μετανοήσει, δεν πρόκειται να τους κρίνει ο Θεός, σύμφωνα με τον ανόητο ισχυρισμό τους, τότε θα πάψει να υπάρχει κάθε δίκαιη κρίση του Θεού. Δεν συμβαίνει όμως έτσι, δεν είναι έτσι. Μη γένοιτο! Διότι ο Κύριος είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του, και όσιος σε όλα τα έργα Του. Διότι, αν πρόκειται να δώσουμε λόγο για κάθε ανωφελή λόγο την ημέρα της κρίσεως, πολύ περισσότερο θα λογοδοτήσουμε για τις βέβηλες πράξεις, εάν βέβαια δεν εξευμενίσουμε μέσω της μετάνοιας τον δίκαιο και αλάνθαστο Κριτή. Και πώς, όταν ακούνε τα λόγια του Αποστόλου, δεν κοκκινίζουν από ντροπή, τα οποία λένε: «Διότι δεν μας κάλεσε ο Θεός στην ακαθαρσία, αλλά στον αγιασμό»; Δικαίως έχει ειπωθεί για αυτούς: «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός, μέσω των επιθυμιών της καρδιάς τους, στην ακαθαρσία, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους μεταξύ τους». Και πάλι λέει: «Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε ατιμωτικά πάθη· διότι και οι γυναίκες τους αντάλλαξαν τη φυσική σχέση με την παρά φύση· ομοίως και οι άνδρες, αφού εγκατέλειψαν τη φυσική σχέση με τη γυναίκα, φλέγονταν από το πάθος τους ο ένας για τον άλλον, άνδρες με άνδρες διαπράττοντας την ασχημοσύνη, και λαμβάνοντας στον ίδιο τους τον εαυτό την οφειλόμενη ανταπόδοση της πλάνης τους».

Αλλά κραυγάζει και εναντίον τους γράφοντας προς τους Ρωμαίους, αποκαλύπτοντας τα αισχρά έργα εκείνων που διαπράττουν κακουργίες, λέγοντας: «διότι και οι γυναίκες τους αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύση» και για τους άνδρες ότι «άνδρες με άνδρες κατεργάζονται την ασχημοσύνη». Αλλά και στην προς Τιμόθεον επιστολή λέγει γι' αυτούς ότι «στις έσχατες ημέρες θα έλθουν καιροί δύσκολοι· διότι οι άνθρωποι θα είναι φιλήδονοι», και πάλι «εμποδίζοντας τον γάμο, έχοντας καυτηριασμένη τη συνείδηση», επειδή εμποδίζουν μεν το να παντρεύονται με σωφροσύνη και να τεκνοποιούν, ενώ οι ίδιοι είναι καυτηριασμένοι στη συνείδηση, παραδιδόμενοι στη λαγνεία και φθειρόμενοι, εμποδίζοντας παράλληλα την τεκνογονία. Διότι και αυτή η λεγόμενη από αυτούς θυσία, όντας βορβορώδης, έχει ήδη από παλιά υποδειχθεί μέσω του προφήτη ότι είναι σάρκα φιδιού και όχι του Κυρίου (μη γένοιτο!), καθώς λέγει ως εξής: «εσύ συνέτριψες το κεφάλι του δράκοντα και τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων». Διότι τροφή φιδιού είναι αληθινά η μυσαρή θρησκεία τους, και ως Αιθίοπες που έχουν μαυρίσει από την αμαρτία νοούνται αυτοί που επιτελούν αυτήν την τελετή του Δία –ο οποίος σήμερα είναι δαίμονας, ενώ παλαιότερα υπήρξε γόης– ο οποίος μάταια θεωρήθηκε από κάποιους ως θεός. Διότι όλες οι αιρέσεις, αφού συγκέντρωσαν για τον εαυτό τους την πλάνη από τους ελληνικούς μύθους, την μετέβαλαν, μετατρέποντάς την σε άλλη, χειρότερη νοηματική εκδοχή. Διότι οι ποιητές εισάγουν τον μύθο ότι ο Δίας κατάπιε την ίδια του την κόρη, τη Μήτιδα.

Ο Κύριος θα τους οδηγήσει μαζί με εκείνους που εργάζονται την ανομία. Το «θα τους οδηγήσει» (ἀπάξει) φανερώνει ότι θα τους παραδώσει: στην ακαθαρσία που επέλεξαν, σε πάθη ατιμίας και σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα.

Από τη μία πλευρά, η φύση του σώματος καλεί τον άνθρωπο προς την ορμή των σαρκικών ηδονών, ενώ η ψυχή, βάζοντας χαλινάρι στο πάθος με σώφρονα λογισμό, καθίσταται ανώτερη από τη φύση του σώματος. Και πάλι, η φύση, επιβάλλοντας την πείνα, τη δίψα, το ρίγος και τα παρόμοια, παρακινεί προς τις φυσικές θεραπείες και ικανοποιήσεις, ενώ η προαίρεση, έχοντας πεισθεί από σώφρονες λογισμούς και έχοντας αγαπήσει με τη θέλησή της κάποιες ασκητικές προτροπές, με πολυήμερες ασιτίες και καρτερίες αποκρούει τη φύση του σώματος, έχοντας κρίνει και επιλέξει αυτό με την αρετή του λογισμού. Και πάλι, η μεν φύση χαίρεται με όλες τις ηδονές και με την ευχάριστη κίνηση των σωμάτων, ενώ η προαίρεση, από επιθυμία για την αρετή, ασπάστηκε τον επίπονο και τραχύ βίο. Υπάρχουν δε και εκείνοι οι οποίοι, έχοντας τραπεί προς το χειρότερο, «μετέτρεψαν τη φυσική χρήση στην παρά φύση, άρρενες με άρρενες κατεργαζόμενοι την ασχημοσύνη». Έτσι, λοιπόν, ο λογισμός δεν ενδίδει σε όλα στη φύση, αλλά κυριαρχεί στα περισσότερα, όπως και κυριαρχείται, και άλλοτε μεν αυτός οδηγεί, άλλοτε δε αυτός οδηγείται, ώστε να φτάνει κάποιες φορές στο σημείο να επιφέρει πρόωρα με τα ίδια του τα χέρια την απαλλαγή από το σώμα, όταν κρίνει ότι η ζωή δεν του είναι πλέον ωφέλιμη.

Έτσι, λοιπόν, ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, όντας υποδουλωμένο σε τούτη τη θεά ηδονή ως σε πικρή και σκληρότατη δέσποινα, ή μάλλον σε αισχρό και ακόλαστο δαίμονα, κυλιόταν σε κάθε λογής ταλαιπωρίες. «Διότι και οι γυναίκες τους», σύμφωνα με τον ιερό απόστολο, «αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύση· παρομοίως δε και οι άνδρες, αφού άφησαν τη φυσική χρήση της γυναίκας, φλογίστηκαν από την επιθυμία τους ο ένας για τον άλλον, διαπράττοντας άνδρες με άνδρες την ασχημοσύνη και λαμβάνοντας στον εαυτό τους την οφειλόμενη ανταμοιβή της πλάνης τους». Σε τούτη την ηδονή και οι Έλληνες και οι βάρβαροι, οι σοφοί και οι αμαθείς, πέφτοντας χάμω και με την κοιλιά στη γη, την προσκύνησαν ως θεό, και, ρίχνοντας τους εαυτούς τους πρηνείς σαν τα ερπετά, τη θεώρησαν και τη λάτρεψαν ως θεό ακαταμάχητο και αμείλικτο, μυούμενοι και τελώντας τα όργια και τις άσεμνες τελετές αποκλειστικά και μόνο της αισχρής και ακόλαστης ηδονής, μέσα από ωδές και ύμνους, σε εορτές των θεών και σε πάνδημα θεάματα, έτσι ώστε, όπως και οτιδήποτε άλλο, και τούτο να έχει ορθώς διατυπωθεί από εμάς: «Διότι αρχή της πορνείας είναι η επινόηση των ειδώλων». Και τα της θεολογίας των άλλων εθνών είχαν λάβει, για να το πούμε εν συντομία, τόσο μεγάλη ποικιλοτροπία, ώστε, ενώ εξαρτώνταν από μία και μόνη αρχή, την ακάθαρτη και μιαρή ηδονή, εκτείνονταν σαν Ύδρα με πολλούς λαιμούς και πολλά κεφάλια σε πολλές και ποικίλες διαιρέσεις και κατατμήσεις.

Αλλά αυτή η αυτεξούσια ορμή της διανοίας, επειδή εκτράπηκε χωρίς πνευματική καθοδήγηση προς την επιλογή της κακίας, αποτέλεσε περισπασμό για την ψυχή, η οποία καταρρακώθηκε από τα υψηλά και τίμια προς τις εμπαθείς κινήσεις της φύσης. Αυτό ακριβώς σημαίνει η λέξη «έδωκε», όχι δηλαδή ότι ο Ίδιος δημιούργησε το κακό στη ζωή των ανθρώπων, αλλά ότι τα αγαθά που δόθηκαν από τον Θεό ο άνθρωπος, λόγω της απερισκεψίας του, τα χρησιμοποίησε για να υπηρετήσει το κακό. Είναι δε σύνηθες στην Αγία Γραφή να εκφράζονται τέτοια νοήματα με παρόμοιες φράσεις, όπως το «Τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας», το «Τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου», το «Σκλήρυνε την καρδιά του Φαραώ», καθώς και το «Γιατί μας πλάνησες, Κύριε, από την οδό σου, και σκλήρυνες τις καρδιές μας ώστε να μη σε φοβόμαστε;», το «Τους πλάνησε σε άβατο τόπο και όχι σε δρόμο», το «Με απάτησες και απατήθηκα» και όσα άλλα είναι παρόμοια με αυτά. Το ακριβές νόημα όλων αυτών δεν σημαίνει ότι προήλθε στην ανθρώπινη φύση κάτι το άτοπο από τον Θεό, αλλά κατακρίνει την ελευθερία της βούλησης (το αυτεξούσιο), η οποία αφενός είναι αγαθό και δώρο του Θεού δοσμένο στη φύση μας, αφετέρου όμως, εξαιτίας της δικής μας αβουλίας, μετατράπηκε σε δύναμη που ρέπει προς το αντίθετο. Είδε, λοιπόν, ο Εκκλησιαστής «όλα τα έργα στον βίο κάτω από τον ήλιο, ότι τα πάντα ήταν ματαιότητα». Διότι δεν υπήρχε αυτός που κατανοεί, δεν υπήρχε αυτός που εκζητά τον Θεό, επειδή «όλοι παρεξέκλιναν και ταυτόχρονα εξαχρειώθηκαν».

Αν όμως αναφέρεται από την ιστορία ότι η ράβδος της αρετής τα προκαλεί αυτά εναντίον των Αιγυπτίων, ας μη μας ξενίσει αυτός ο λόγος· διότι πράγματι η ιστορία λέει ότι ο τύραννος σκληρύνθηκε από τον Θεό. Πώς λοιπόν θα μπορούσε να είναι κατάκριτος, αν ελάμβανε σκληρή και ανυποχώρητη διάθεση εξαιτίας μιας άνωθεν αναγκαιότητας; Και κάπου τα ίδια αναφέρει ο θείος Απόστολος, λέγοντας ότι: επειδή δεν φρόντισαν να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας, μιλώντας για τους αρρενοφθόρους και για εκείνους που ασχημονούν με τους άτιμους και άρρητους τρόπους της ασωτίας.

Αλλά, αν και με αυτόν τον τρόπο διατυπώνονται τα λεγόμενα από τη θεία Γραφή, και έτσι παραδίδει ο Θεός στο πάθος της ατιμίας εκείνον που ρέπει προς αυτό, ούτε ο Φαραώ σκληρύνεται από θεία βούληση, ούτε ο βατραχώδης βίος πλάθεται από την αρετή. Διότι, αν αυτό ήταν θελητό από τη θεία φύση, οπωσδήποτε μια τέτοια προτίμηση θα ίσχυε εξίσου για όλους, έτσι ώστε να μην παρατηρείται στον βίο καμία απολύτως διαφορά μεταξύ αρετής και κακίας. Εφόσον όμως οι άνθρωποι συμμετέχουν με διαφορετικό τρόπο στον βίο, και άλλοι μεν προκόβουν μέσω της αρετής, ενώ άλλοι εκπίπτουν στην κακία, δεν θα μπορούσε κανείς εύλογα να αποδώσει τις διαφορές των βίων σε κάποιες υπερκείμενες αναγκαιότητες που διαμορφώνονται σύμφωνα με το θείο βούλημα, διότι για αυτές την κυριαρχία έχει η ελεύθερη προαίρεση του κάθε ανθρώπου.

Το ποιος, λοιπόν, παραδίδεται στο πάθος της ατιμίας, είναι δυνατόν να το μάθουμε σαφώς από τον Απόστολο: είναι εκείνος που δεν έκρινε σωστό να έχει επίγνωση του Θεού, τον οποίο ο Θεός παραδίδει στο πάθος, όχι εκδικούμενος επειδή δεν αναγνωρίσθηκε από αυτόν. Αλλά η ίδια η μη επίγνωση του Θεού καθίσταται γι' αυτόν η αιτία να κατασυρθεί στον εμπαθή και άτιμο βίο.

Διότι, όπως ακριβώς, όταν κάποιος πει ότι ο ήλιος, επειδή δεν έγινε ορατός, έριξε τον τάδε στον λάκκο, δεν θεωρούμε ότι ο φωστήρας, κινούμενος από οργή, έσπρωξε στον λάκκο εκείνον που δεν θέλησε να τον δει, αλλά εύλογα θα κατανοούσαμε το λεγόμενο ως εξής: ότι η έλλειψη συμμετοχής στο φως είναι η αιτία της πτώσης στον λάκκο για εκείνον που δεν βλέπει. Με τον ίδιο τρόπο θα ήταν ευσεβές να κατανοήσουμε και τον λόγο του Αποστόλου, ότι δηλαδή όσοι δεν αναγνώρισαν τον Θεό παραδίδονται στα πάθη της ατιμίας, καθώς και το ότι ο Αιγύπτιος τύραννος σκληρύνθηκε από τον Θεό· όχι με την έννοια ότι η θεία βούληση ενέβαλε τη σκληρότητα στην ψυχή του Φαραώ, αλλά ότι η προαίρεσή του, εξαιτίας της ροπής της προς την κακία, δεν δέχτηκε τον λόγο που μαλακώνει την αντίσταση.

Επειδή όμως με τη θέλησή του χλεύασε την αλήθεια της ευσέβειας, την οποία γνώρισε νωρίτερα και περισσότερο από εκείνον, αν και δεν μαθήτευσε κοντά μας μέχρι τέλους, και δεν έκρινε άξιο να έχει την επίγνωση του Θεού, για να μιλήσω κατά τον Παύλο, αλλά, ενώ γνώρισε την αλήθεια των δογμάτων περί του Θεού, δεν την δόξασε ούτε τη σεβάστηκε ως θεία αλήθεια, τον παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να μιλάει και να γράφει όχι μόνο όσα δεν αρμόζουν, αλλά και εκείνα που ούτε μεταξύ τους δεν μπορούν να συμβαδίζουν και να συμφωνούν, παρά μόνο ως προς τη στόχευση προς το πονηρό και τη μανιώδη διάθεση και αντίθεση προς την αλήθεια· διότι αυτό, σαν ένα νήμα, διατρέχει ολόκληρο το ύφασμα των συγγραμμάτων του.

Ισχυρίζονται δε ότι στον λόγο τους δεν μαρτυρεί απλώς και μόνο η Ρέα, αλλά, για να το πούμε έτσι, ολόκληρη η κτίση. Και διασαφηνίζουν ότι αυτό είναι που λέγεται από τον λόγο της Γραφής: «Διότι τα αόρατα αυτού, από την κτίση του κόσμου, καθοράνται επειδή κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων του, δηλαδή η αΐδια αυτού δύναμη και η θειότητά του, ώστε να είναι αυτοί αναπολόγητοι. Διότι, αν και γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ούτε τον ευχαρίστησαν ως Θεό, αλλά ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους. Ισχυριζόμενοι ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, και άλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοιώματα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πετεινών και τετράποδων και ερπετών. Γι' αυτό και τους παρέδωκε ο Θεός σε πάθη ατιμίας. Διότι οι γυναίκες τους μετήλλαξαν τη φυσική χρήση στην παρά φύση» —το τι είναι βέβαια η φυσική χρήση κατά την άποψή τους, θα το πούμε αργότερα—, «ομοίως δε και οι άνδρες, αφήνοντας τη φυσική χρήση της γυναίκας, πυρπολήθηκαν από την επιθυμία τους ο ένας για τον άλλον, άνδρες με άνδρες κατεργαζόμενοι την ασχημοσύνη» —ασχημοσύνη δε είναι, κατ' αυτούς, η πρώτη και μακάρια ασχημάτιστη ουσία, η οποία είναι η αιτία όλων των σχημάτων για όσα σχηματίζονται— «και απολαμβάνοντας στους εαυτούς τους την αντιμισθία που έπρεπε για την πλάνη τους.»

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ 1398. Επειδή ζήτησες να σου αποσαφηνιστεί το «Τους έδωσε ο Θεός πνεύμα κατανύξεως, μάτια για να μη βλέπουν και αυτιά για να μην ακούν, έως τη σημερινή ημέρα», άκουσε: Οι εκφράσεις «έδωσε» και «παρέδωσε», σύμφωνα με τους κανόνες και τους ιδιαίτερους τρόπους έκφρασης της Αγίας Γραφής, σημαίνουν «άφησε» και «επέτρεψε». Αν όμως δεν το αποδέχεσαι, ο λόγος θα προχωρήσει με απόδειξη. Λέει ο Παύλος για εκείνους που απέδωσαν στα είδωλα τη θεία λατρεία: «Τους παρέδωσε σε πάθη ατιμίας», δηλαδή τους άφησε, τους εγκατέλειψε. Διότι πώς ήταν δυνατόν να μην αγνοήσουν ακόμη και την ίδια τη φύση και να μην κυλιστούν σε αμαρτήματα που υπερβαίνουν κάθε όριο, αυτοί που λάτρευσαν την κτίση αντί του Κτίστη; Και πάλι: «Τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν όσα δεν αρμόζουν». Έπειτα, ερμηνεύοντας ο ίδιος τα λόγια του, είπε: «Γεμάτους από κάθε αδικία, πλεονεξία και κακία». Αν, λοιπόν, ήταν ήδη γεμάτοι, πώς τους παρέδωσε; Πρόσεξε την ακρίβεια της διατύπωσης. Δεν είπε: «Τους παρέδωσε για να γεμίσουν», αλλά τους άφησε ενώ ήταν ήδη γεμάτοι· όπως ακριβώς ένας καλός ποιμένας θα έδιωχνε έξω από το ποίμνιο πρόβατα προσβεβλημένα από θανατηφόρα νόσο και, κατά κάποιον τρόπο, θα τα παρέδιδε στους λύκους, όχι ρίχνοντάς τα στα στόματά τους, αλλά στερώντας τα από τη δική του φροντίδα και προστασία. Η λέξη λοιπόν «έδωσε» έχει αυτή την έννοια. Και το «πνεύμα κατανύξεως» σημαίνει πνεύμα κατάπληξης και βαθιάς οδύνης.

γ'. Άραγε, λέγοντας αυτά, θα σας πείσουμε, ή έστω κάποιους από το πλήθος, να προσέχετε περισσότερο τον Θεό που ομιλεί; Πιστεύω ότι υπάρχουν πολλοί ανάμεσά σας που προσέχουν με επιμέλεια και απερίσπαστα· οι οποίοι και θα ακούσουν τον Κύριο να λέει προς τον Πατέρα: «Και αυτοί πίστεψαν ότι εσύ με απέστειλες· Πατέρα, φύλαξέ τους στο όνομά σου». Όσοι όμως δεν πίστεψαν, θα ακούσουν: «Εσείς δεν είστε από τα δικά μου πρόβατα· διότι τα δικά μου πρόβατα ακούν τη φωνή μου». Άραγε δεν φρίξατε ακούγοντας τέτοια λόγια; Μέχρι πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Μέχρι πότε θα είστε νήπιοι στο μυαλό; Μέχρι πότε δεν θα προσέχετε αυτόν που ομιλεί, και δεν θα στέκεστε όπως ταιριάζει σε Χριστιανούς, έχοντας τις καρδιές σας στραμμένες προς τα άνω, αλλά κάνατε την εκκλησία βουστάσιο και πραιτώριο και καπηλειό; Προσέξτε μήπως τυχόν εκπληρωθεί σε εσάς το φοβερό ρητό του Αποστόλου που λέει: «Και καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν τον Θεό σε επίγνωση, τους παρέδωσε στην ακαθαρσία».

Διότι, λέει, επειδή δεν έκριναν άξιο να έχουν την επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός στις επιθυμίες των καρδιών τους, στην ακαθαρσία, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους μεταξύ τους. Είδες την αιτία της φοβερής πτώσης; Γι' αυτόν τον λόγο προτρέπει ο ίδιος απόστολος να μην επιθυμούμε τα κακά, ούτε να είμαστε δούλοι των παθών· διότι σε ό,τι έχει κανείς νικηθεί, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί. Γι' αυτό πρέπει πάντοτε να προσευχόμαστε, πάντοτε να δακρύζουμε και να θρηνούμε, ώστε να μας λυτρώσει ο Κύριος από το κακό φρόνημα του σώματος του θανάτου τούτου· και να επιθυμήσουμε επιτέλους εκείνα τα όντως επιθυμητά, στα οποία ακόμη και οι άγγελοι επιθυμούν να εγκύψουν.

Ώστε να ομολογείται η υποταγή όχι μόνο από τη φύση, αλλά και από την ελεύθερη προαίρεση. Διότι το ότι πρέπει να καλύπτεσαι, το νομοθέτησε προκαταβολικά και η ίδια η φύση. Πρόσθεσε, λοιπόν, και τα από τη δική σου πλευρά, για να μη φανεί ότι ανατρέπεις και τους νόμους της φύσης· πράγμα που αποτελεί μεγάλη θρασύτητα, το να μάχεσαι δηλαδή όχι μόνο εμάς, αλλά και τη φύση. Γι' αυτό και ο Θεός, εγκαλώντας τους Ιουδαίους, έλεγε: «Έσφαξες τους υιούς σου και τις θυγατέρες σου· αυτό ξεπερνά όλα τα βδελύγματά σου». Και ο Παύλος πάλι, επιτιμώντας εκείνους που ασελγούσαν μεταξύ των Ρωμαίων, αυξάνει κατ' αυτόν τον τρόπο την κατηγορία λέγοντας ότι η χρήση δεν ήταν μόνο αντίθετη προς τον νόμο του Θεού, αλλά και παρά φύσιν: «Διότι αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύσιν». Γι' αυτό ακριβώς και εδώ αναπτύσσει αυτό το επιχείρημα, αποδεικνύοντας το ίδιο πράγμα, ότι δηλαδή αφενός δεν νομοθετεί τίποτε το ξένο, και αφετέρου ότι στους Έλληνες όλες οι καινοτομίες είναι παρά φύσιν. Έτσι και ο Χριστός, αποδεικνύοντας αυτό το πράγμα, έλεγε: «Όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, να τα κάνετε και εσείς σε αυτούς»· δηλώνοντας ότι δεν εισάγει τίποτε το καινούργιο. Εάν όμως κάποιος φαίνεται ότι έχει διάθεση φιλονικίας, εμείς δεν έχουμε τέτοια συνήθεια, ούτε οι Εκκλησίες του Θεού. Άρα, το να αντιστέκεται κανείς σε αυτά είναι γνώρισμα φιλονικίας και όχι λογικής σκέψης· πλην όμως, ακόμη και έτσι διατύπωσε την επιτίμηση με μέτρο, προκαλώντας μεγαλύτερη εντροπή, πράγμα που ακριβώς έκανε τον λόγο του βαρύτερο.

ΟΜΙΛΙΑ Δ'. Γι' αυτό ο Θεός τους παρέδωσε σε πάθη ατιμίας. Διότι και οι γυναίκες τους αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύση. Ομοίως δε και οι άνδρες, εγκαταλείποντας τη φυσική χρήση της γυναίκας, φλέχθηκαν από την επιθυμία τους ο ένας για τον άλλον.

Όλα λοιπόν τα πάθη είναι ατιμωτικά, προπάντων δε η μανία προς τους άρρενες· διότι η ψυχή υποφέρει και εξευτελίζεται εξαιτίας των αμαρτημάτων περισσότερο από ό,τι το σώμα εξαιτίας των ασθενειών. Παρατήρησε δε πώς και εδώ τους αποστερεί τη συγγνώμη, όπως ακριβώς και στα θέματα των δογμάτων, λέγοντας για μεν τις γυναίκες: «Άλλαξαν τη φυσική χρήση».

Ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες, Αμήν. Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας. Διότι και οι γυναίκες τους αντάλλαξαν τη φυσική χρήση με την παρά φύση. Ομοίως δε και οι άνδρες, αφού εγκατέλειψαν τη φυσική χρήση της γυναίκας, φλέγονταν από την επιθυμία τους ο ένας για τον άλλον, διαπράττοντας την ασχημοσύνη άνδρες με άνδρες, και λαμβάνοντας στον εαυτό τους την οφειλόμενη ανταπόδοση για την πλάνη τους.

Όπως ακριβώς το «Παρέδωσε σε πάθη ατιμίας» και το «Ετύφλωσε τα νοήματα των απίστων», η Γραφή τα ανάγει στον Θεό, εξαιτίας της παραχώρησής Του να πράττει ο καθένας όπως βούλεται, και επειδή δεν τον εμποδίζει λόγω του αυτεξουσίου· έτσι και εδώ θα μπορούσε να νοηθεί το «συνέκλεισε», και με την έννοια ότι τους κρατούσε δεσμευμένους με αναπόδραστη κατάρα· γι' αυτό και καθιέρωσε τον έλεγχο της απείθειας. «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά Του». Διότι όχι μόνο είναι αδύνατον να κατανοηθούν, αλλά ούτε καν να ερευνηθούν. «Και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι Του». Δηλαδή, οι υποσχέσεις Του. «Διότι ποιος γνώρισε τον νουν του Κυρίου;» Ούτε εγώ, λέει, ο διδάσκαλος, τα ανακάλυψα όλα, παρά μόνο ένα μικρό μέρος· διότι μόνο Αυτός γνωρίζει σαφώς τα δικά Του. «Ή ποιος έγινε σύμβουλός Του;» Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: ότι, όντας τόσο σοφός, δεν αντλεί τη σοφία από άλλον, αλλά ο Ίδιος είναι η πηγή των αγαθών. «Ή ποιος Του έδωσε κάτι προηγουμένως, ώστε να του ανταποδοθεί;» Όταν μας έκανε τη χάρη, λέει, δεν δανείστηκε από άλλον για να μας τα δώσει, αλλά τα ανέβλυσε από τον Εαυτό Του· ούτε οφείλει αμοιβή σε κανέναν, σαν να είχε λάβει κάτι από αυτόν· αλλά ο Ίδιος είναι εκείνος που κάνει την αρχή σε κάθε ευεργεσία. «Διότι από Αυτόν, και δι' Αυτού, και εις Αυτόν είναι τα πάντα». Αυτός τα επινόησε, Αυτός τα εποίησε, Αυτός τα συγκρατεί.

«Και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος.» Εννοεί τη βασιλεία των Ρωμαίων. Διότι, όταν αυτή φτάσει στο τέλος της, έρχεται ο Αντίχριστος. «Τον οποίο ο Κύριος θα εξολοθρεύσει με το πνεύμα του στόματός του και θα τον καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας του· του οποίου η παρουσία είναι σύμφωνα με την ενέργεια του Σατανά, με κάθε δύναμη, και με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας μεταξύ εκείνων που χάνονται.» Όχι μόνο δίδαξε για την παρουσία του Αντιχρίστου, αλλά και για τον θάνατό του, διδάσκοντας έτσι και από τα πρώτα και από τα ύστερα ότι αυτός είναι ψευδής. Διότι η μεν παρουσία του γίνεται με την ενέργεια του Σατανά, το δε τέλος, η κατάργηση και η καταστροφή του γίνονται μέσω της παρουσίας του Κυρίου. «Επειδή δεν δέχτηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν. Και γι' αυτό θα τους στείλει ο Θεός ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψέμα, για να καταδικαστούν όλοι όσοι δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία.» Διότι αυτό έλεγε και ο ίδιος ο Χριστός στους Ιουδαίους: Εγώ ήρθα στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε. Άλλος θα έρθει στο δικό του όνομα, και εκείνον θα τον δεχτείτε. Όσο για το ότι θα τους στείλει ο Θεός, σημαίνει ότι θα παραχωρήσει να σταλεί· όπως ακριβώς είναι και το: Τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας. «

ΛΕ΄. Γι' αυτόν τον λόγο, ο μέγας Ησαΐας, θρηνώντας για εμάς και θέλοντας ταυτόχρονα να βοηθήσει στην πτώση μας, κραυγάζει λέγοντας: «Γιατί θέλετε να δεχθείτε κι άλλες πληγές, προσθέτοντας ανομία; Κάθε κεφάλι πονάει και κάθε καρδιά βρίσκεται σε θλίψη· από τα πόδια μέχρι το κεφάλι δεν υπάρχει σε αυτό τίποτα το υγιές· ούτε τραύμα, ούτε μώλωπας, ούτε πληγή που φλεγμαίνει· δεν υπάρχει αλοιφή για να τοποθετηθεί, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι». Έπειτα, τι ακολουθεί μετά από αυτά; «Θα εγκαταλειφθεί η θυγατέρα της Σιών σαν σκηνή σε αμπελώνα, σαν καλύβα φύλακα σε μποστάνι, σαν πόλη πολιορκούμενη». Αυτήν την ερήμωση της ψυχής μας φανερώνοντας και ο Απόστολος έλεγε: «Και καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν την αληθινή επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή· όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, κακία, πονηρία, πλεονεξία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, συκοφάντες, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, αθέτους συμφωνιών, άστοργους, αδιάλλακτους, ανελεήμονες· οι οποίοι, μολονότι γνώρισαν τη δίκαιη κρίση του Θεού, ότι όσοι πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν». Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους από τους ίδιους. Και τι έπεται αυτών; «

Ή πάλι, ονομάζει «πειρασμό» την εκούσια συνδιάθεση της ψυχής προς τα πάθη της σάρκας, και «πονηρό» τον έμπρακτο τρόπο που συμπληρώνει την εμπαθή διάθεση. Από κανένα από τα δύο δεν απαλλάσσει ο δίκαιος Κριτής εκείνον που δεν συγχωρεί τα χρέη στους οφειλέτες του, έστω κι αν το ζητά αυτό απλώς μέσω της προσευχής· αντιθέτως, επιτρέπει να μολύνεται ένας τέτοιος άνθρωπος από τον νόμο της αμαρτίας, και εγκαταλείπει τον σκληρό και απότομο στη γνώμη να κυριεύεται από τον πονηρό, επειδή ακριβώς προτίμησε τα πάθη της ατιμίας, των οποίων σπορέας είναι ο διάβολος, από τη φύση, της οποίας δημιουργός είναι ο Θεός. Και μάλιστα δεν τον εμποδίζει από το να συνδιατίθεται εκουσίως με τα πάθη της σάρκας, ούτε τον λυτρώνει από τον έμπρακτο τρόπο που συμπληρώνει την εν λόγω διάθεση, διότι, έχοντας θεωρήσει τη φύση κατώτερη από τα ανυπόστατα πάθη, με την προσκόλλησή του σε αυτά αγνόησε τον λόγο της. Σύμφωνα με αυτόν (τον λόγο της φύσης) θα έπρεπε, κινητοποιούμενος, να διακρίνει ποιος είναι ο νόμος της φύσης και ποια η τυραννία των παθών, η οποία επισυμβαίνει προαιρετικά, κατά τη γνώμη και όχι φυσικά, και τον μεν (νόμο της φύσης) να τον διαφυλάξει, συντηρούμενο με τις φυσικές ενέργειες, την δε (τυραννία των παθών) να την αποδιώξει μακριά από τη γνώμη και με τον λόγο να διατηρήσει τη φύση να παραμένει αφ' εαυτής καθαρή και άμωμη, χωρίς μίσος και διάσταση. Επίσης, (θα έπρεπε) να καταστήσει πάλι τη γνώμη συνοδοιπόρο της φύσης, η οποία δεν θα φέρει απολύτως τίποτα από όσα δεν προσφέρει ο λόγος της φύσης, και γι' αυτόν τον λόγο να απομακρύνει κάθε μίσος και κάθε διάσταση από τον κατά φύση συγγενή (συνάνθρωπό του), ώστε, λέγοντας αυτήν την προσευχή, να εισακούγεται και να λαμβάνει από τον Θεό διπλή χάρη αντί για απλή: δηλαδή και τη συγχώρηση των προηγούμενων σφαλμάτων του και τη σκέπη και λύτρωση για τα μελλοντικά, καθώς δεν θα του επιτρέπεται να εισέλθει σε πειρασμό ούτε θα αφήνεται να υποδουλωθεί στον πονηρό, χάρη σε ένα και μόνο πράγμα: στο ότι συγχωρεί πρόθυμα τα οφειλήματα των πλησίον.

Ρωμ. 1,19-26 «Διότι το γνωστό του Θεού», δηλαδή αυτό που είναι δυνατόν να γνωριστεί για αυτόν, ότι είναι δημιουργός, ότι είναι προνοητής, και τα παρόμοια. «Διότι τα αόρατα αυτού», όπως οι άγγελοι και οι άλλες ασώματες ουσίες, «από την κτίση του κόσμου» κατανοούνται και «γίνονται ορατά». Πώς; Καθώς και αυτά «νοούνται μέσα στα δημιουργήματα» και συναριθμούνται με αυτά. Η σύνταξη λοιπόν είναι με σχήμα υπερβατό: ή «νοούμενα μέσα στα δημιουργήματα», αντί του να ενυπάρχουν στα ίδια τα δημιουργήματα και να υπηρετούν τη βούληση του Θεού και να εκπληρώνουν τα προστάγματά του· ή λέγοντας «τα αόρατα αυτού» εννοεί το ίδιο το αόρατο της ουσίας του. Και πώς είναι δυνατόν, λέει, να δει και να κατανοήσει κανείς το θείο, εφόσον είναι αόρατο; Ναι, είναι δυνατόν, λέει, από τα κτίσματά του να δει κανείς καθαρά τη θεότητά του και τη δύναμή του. «Τόσο η αιώνια δύναμή του όσο και η θεότητά του». Πώς «από την κτίση του κόσμου» γνωρίζεται η θεότητα του Θεού και η «αιώνια δύναμή» του; Είδε κάποιος τον κόσμο και μέσα σε αυτόν τις ομορφιές των άστρων, το μέγεθος και την πορεία της σελήνης, την τάξη του ήλιου και την απαράβατη αλληλουχία τους· δεν κάνει ημέρα η σελήνη, ούτε νύχτα ο ήλιος, οι νύχτες παραχωρούν εύτακτα τη θέση τους στις ημέρες, και οι ημέρες υποχωρούν αναλόγως στις νύχτες. Ο αιθέρας διατηρεί τον οικείο του τόπο, και ο αέρας παραμένει από κάτω του, και ούτε εκείνος εισχωρεί σε ξένη χώρα, ούτε ο αέρας επεκτείνεται σε όσα βρίσκονται πάνω από αυτόν.

Τέτοιο θα ήταν και το «τους παρέδωσε στο να λατρεύουν τη στρατιά του ουρανού» και «τους παρέδωσε σε πάθη ατιμίας» και «τους έδωσε πνεύμα κατανύξεως, οφθαλμούς για να μη βλέπουν». Διότι και εδώ, η ομωνυμία της λέξης, αν δεν τύχει προσεκτικής διάκρισης, οδηγεί το νόημα σε ατοπία (επειδή πώς είναι δυνατόν ο Θεός να τυφλώνει το μάτι, και μάλιστα το ψυχικό; Και πώς αυτός που τα καταλύει, παραδίδει τον άνθρωπο στα πάθη, την ασέβεια και την πλάνη;), αν όμως γίνει διάκριση στις σημασίες του ρήματος, ο λόγος απαλλάσσεται από κάθε σόφισμα. Διότι το «παρέδωκε» σημαίνει μεν και «ενεχείρισε» και «παρέπεμψε» ή «ώθησε» και «εξανάγκασε»· δεν σημαίνει όμως λιγότερο, και μάλιστα σύμφωνα με το πνεύμα της Γραφής, και το «επέτρεψε», «παραχώρησε» και «ενέδωσε», «τους άφησε να παρασύρονται από τις ορμές τους», «άφησε ελεύθερο το αυτεξούσιο». Και εφόσον το «παρέδωκε» γίνει κατανοητό με αυτή τη σημασία, δεν υφίσταται απολύτως κανένα παράλογο.

Έτσι λοιπόν, το «έδωκεν ο Θεός» και «παρέδωκεν εις πάθη ατιμίας» και «εσκλήρυνεν την καρδίαν Φαραώ» διαφεύγει από κάθε παγίδα και δεινότητα της συκοφαντίας.

Αν πάλι κάποιος θα ήθελε να εκλάβει το λόγιο πιο απλά, και να εννοήσει το «εγώ θα σκληρύνω» αντί του «θα αφήσω και θα παραχωρήσω να γίνει σκληρή», ούτε αυτός ο λόγος αφίσταται από την ευσεβή πίστη, ούτε η διαχείριση της αλλαγής των ρημάτων είναι κάτι το ιδιάζον, αλλά καταφεύγει στην κοινή λύση, μέσω της οποίας επιλύονται και πολλά άλλα με την ίδια κοινή μέθοδο· όπως το «τους παρέδωσε σε πάθη ατιμίας» και «τους παρέδωσε ο Θεός στις επιθυμίες των καρδιών τους» και «καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου» και «ετύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μη λάμψει σε αυτούς ο φωτισμός του ευαγγελίου» και «τους έδωσε ο Θεός πνεύμα κατανύξεως, μάτια για να μη βλέπουν και αυτιά για να μην ακούν» και «πώρωσε ο Θεός την καρδιά τους» και «εσύ εξέτρεψες τα μονοπάτια μας από την οδό σου»· και μύρια άλλα. Διότι, μολονότι το καθένα από τα προειρημένα ιερά λόγια μπορεί να διευθετηθεί με άλλες προσεγγίσεις ώστε να καταστεί σαφέστατο και αδιαμφισβήτητο, εντούτοις αυτή η κοινή αλλαγή, που εφαρμόζεται σε όλα τα παρόμοια, δεν συνιστά σε μικρότερο βαθμό κάθαρση εκείνου που θολώνει τους λογισμούς, και δεν αποδεικνύει την αλλαγή μέσα από εκτενείς αναλύσεις.

Άγρια θηρία είναι τα ατίθασα πάθη της ατιμίας, και αν αυτά, με την υποδούλωση της σάρκας και την υποταγή της ζωής μας, τα φιμώσουμε, θα αγαλλιάσουμε μαζί με τον Δανιήλ. Και γιατί να μην κληρονομήσουμε με μικρούς κόπους τις αιώνιες υποσχέσεις; Όνειρο και σκιά δεν είναι τα παρόντα, όταν συγκρίνονται με τα μέλλοντα; Και όμως, ακόμη και αυτή η παρομοίωση υπολείπεται της αλήθειας· πώς δηλαδή θα μπορούσε ο πεπερασμένος αιώνας να συγκριθεί με τους άπειρους αιώνες, ή πώς ο κόσμος που λίγο αργότερα θα φτάσει στο τέλος του θα παραβληθεί με την ατελεύτητη πραγματικότητα; Λοιπόν, ας αναλογιστούμε την απέραντη και ανεκδιήγητη χαρά όσων πρόκειται να χαρούν εκεί, και την κόλαση όσων πρόκειται να κολαστούν· και αν μόνο η σκέψη γι' αυτά είναι από τη φύση της ικανή να μας συγκλονίσει, πόσο μάλλον η ίδια η αβάσταχτη εμπειρία των πραγμάτων. Ας μην αφήνουμε λοιπόν την κάθε μέρα να περνά απλώς και άσκοπα, σπαταλώντας έτσι τη ζωή μας άδικα και μάταια, αλλά να θεωρείται ως η τελευταία, σύμφωνα με τον κανόνα του αγίου Αντωνίου, και με αυτόν τον τρόπο να μας βελτιώνει και να μας καθιστά έτοιμους για την έξοδο. Και πώς είναι δυνατόν, θα πει κάποιος, να κατορθωθεί αυτό στο κοινόβιο, αφού η κάθε διακονία περισπά τον καθένα;