Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:29

Όπως αποδεικνύεται από πολλά σημεία και από όσα έχουν ειπωθεί στην προς Ρωμαίους επιστολή για κάποιους ως εξής: Και καθώς δεν έκριναν άξιο να έχουν τον Θεό στην επίγνωσή τους, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα· γεμάτους από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστούς από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασύνθετους, άστοργους, άσπονδους, ανελέητους· οι οποίοι, μολονότι γνώρισαν το δικαίωμα του Θεού, δεν εννόησαν ότι όσοι πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου, και όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και συνευδοκούν με εκείνους που τα πράττουν.

Τι λοιπόν θα μπορούσε να είναι πιο ολέθριο από αυτήν την αρρώστια; Είναι φθορά της ζωής, καταστροφή της φύσεως, έχθρα προς τα δώρα που μας έδωσε ο Θεός, εναντίωση προς τον Θεό. Τι εξώθησε με μανία τον αρχέκακο δαίμονα στον πόλεμο εναντίον των ανθρώπων; Δεν ήταν ο φθόνος; Εξαιτίας αυτού αποδείχθηκε φανερά θεομάχος, δυσανασχετώντας μεν προς τον Θεό για τη μεγαλοδωρία Του προς τον άνθρωπο, εκδικούμενος δε τον άνθρωπο, επειδή δεν μπορούσε να εκδικηθεί τον Θεό. Τα ίδια ακριβώς αποδεικνύεται ότι έπραξε και ο Κάιν, ο πρώτος μαθητής του διαβόλου, ο οποίος διδάχθηκε από αυτόν τον φθόνο και τον φόνο, αυτές τις αδελφές ανομίες, τις οποίες και ο Παύλος συνέδεσε, λέγοντας: «Γεμάτους φθόνο, φόνο». Τι ήταν, λοιπόν, αυτό που έκανε;

Διότι, όπως ακριβώς η πρόοδος στην αρετή αυξάνεται από τα μικρότερα προς τα μεγαλύτερα, έτσι και η διάχυση της κακίας από τα αρχικά ασήμαντα οδηγείται στο αθεράπευτο. Η μετάβαση από το σπέρμα στους υιούς έχει μεγάλη λογική ακολουθία, ακόμη και σύμφωνα με την ίδια τη φύση. Διότι από το σπέρμα προχωρά κανείς στο να γίνει υιός, όχι μόνο κατά τις σωματικές γεννήσεις, αλλά και κατά την εν ψυχή αύξηση, μέσα από τα σπέρματα της διδασκαλίας, καθώς εκείνοι που αποδέχονται τα διδάγματα προοδεύουν προς την εξομοίωση με εκείνους που τους δίδαξαν, και για τον λόγο αυτόν ονομάζονται υιοί· είτε υιοί της βασιλείας, όταν, αφού δεχθούν τα σωτήρια σπέρματα, τελειοποιούνται σύμφωνα με αυτά· είτε υιοί της γεέννης, εάν εξαιτίας πονηρών διδαγμάτων οικειώνονται την απώλεια. —Αποτελεί δε μεγάλη κατηγορία το να αποκαλείται ένα ολόκληρο έθνος αμαρτωλό, με την έννοια ότι κανένας σε αυτό δεν πράττει το ορθό· και λαός γεμάτος αμαρτίες, με την έννοια ότι διαπράττεται από αυτούς κάθε είδος ανομίας, αλλά και ότι βρίσκονται σε αυτούς οι ίδιες οι εσωτερικές αντιφάσεις της κακίας, όπως έχει ειπωθεί: «Γεμάτοι από κάθε αδικία»· και το «Διότι δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων»· αλλά και από τον ίδιο τον Σωτήρα: «Συμπληρώστε και εσείς το μέτρο των πατέρων σας».

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΕΛΕΟΥΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΩΣ. Πάτερ, ευλόγησον. Ο κόσμος που λησμονεί τον Θεό, αδελφοί, κυριαρχείται από την αδικία προς τον πλησίον και από την απανθρωπιά προς τους αδυνάτους, όπως ακριβώς λέει ο θείος Απόστολος: Επειδή δεν αποδέχθηκαν να έχουν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλοι, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανοι, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετοι, άστοργοι, ανελεήμονες. Εκείνους όμως που ο Θεός επαναφέρει στη θεοσέβεια, τους διδάσκει και την αποχή από τα κακά και την επιμέλεια του ελέους προς τον πλησίον. Όπως ακριβώς δίδαξε ο προφήτης Ησαΐας εκ προσώπου του Θεού, λέγοντας: Παύσατε από τις πονηρίες σας, μάθετε να πράττετε το καλό. Και ο νόμος είχε μεν πολλά προστάγματα για το να μη βλάπτει κανείς τον πλησίον, αλλά και εντολές για το πώς να συμπεριφέρεται φιλάνθρωπα και να ελεεί. Διότι, εάν κάποιος παραλείψει το ένα από αυτά, το άλλο δεν επαρκεί για τη διόρθωση του ανθρώπου. Επειδή, ούτε η ευεργεσία προς αυτόν που έχει ανάγκη είναι δεκτή από τον Θεό, όταν προέρχεται από άδικα κέρδη, ούτε αυτός που απέχει από τις αδικίες είναι επαινετός, εάν δεν προσφέρει τίποτα από τα υπάρχοντά του σε κανέναν.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο ... Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής, και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε. ΛΟΥΚΑΣ. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας· αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε· αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε· αλίμονο όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι. Προσέχετε δε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, και τη μέθη, και τις βιοτικές μέριμνες, και έλθει ξαφνικά επάνω σας η ημέρα εκείνη. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, για να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πλεονεξία, κακία, και τα εξής. Διότι το «δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα επιθυμήσεις», και αν υπάρχει κάποια άλλη εντολή, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ.

Εδώ, λοιπόν, ο λόγος απέδειξε την εμφανιζόμενη κακία ως χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας τέτοιας ασέβειας που φωλιάζει κρυφά στην ψυχή. Ο μακάριος απόστολος Παύλος, όμως, στρέφοντας με μεγαλύτερη σφοδρότητα προς τον φόβο των κριμάτων του Θεού αυτούς που έχουν χάσει την καρδιά τους, ορίζει το εξής ως τιμωρία: το να καταδικάζονται όσοι αμέλησαν την αληθινή θεογνωσία. Διότι τι λέει; «Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν τον Θεό σε επίγνωση, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πλεονεξία, κακία, μεστοί από φθόνο» και τα εξής. Και θεωρώ ότι ο Απόστολος κατενόησε αυτό το κρίμα όχι αφ' εαυτού του (διότι είχε μέσα του τον Χριστό που μιλούσε), αλλά επειδή καθοδηγήθηκε από εκείνη τη δική Του φωνή, με την οποία λέει ότι γι' αυτό τον λόγο μιλάει στα πλήθη με παραβολές, για να μην κατανοήσουν τα θεία μυστήρια του Ευαγγελίου, επειδή οι ίδιοι προηγουμένως έκλεισαν τα μάτια τους, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και πάχυνε η ασύνετη καρδιά τους· ώστε να έχουν να υπομένουν ως τιμωρία την τυφλότητα ως προς τα ανώτερα, αυτοί οι οποίοι, προτρέχοντας θεληματικά, τύφλωσαν το μάτι της ψυχής τους και σκοτίστηκαν. Αυτό ακριβώς φοβούμενος ο Δαβίδ μήπως το πάθει, έλεγε: «Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως ποτέ υπνώσω εις θάνατον».

Διότι, μιμούμενος και αυτός τον Κύριο, άλλοτε μεν είπε: «Εάν κάποιος που φέρει το όνομα του αδελφού είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή λοίδορος ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε»· άλλοτε δε: «Μη λέτε ψέματα ο ένας στον άλλον»· και αλλού: «Κάθε οργή και θυμός και κραυγή και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία». Και αφού είπε πολλάκις πολλά τέτοια, χωρίς να προσθέσει την απειλή, αλλού προσθέτει γενικότερα και την τιμωρία, λέγοντας: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Αλλού δε πάλι γράφει εκτενέστερα: «Και επειδή δεν ενέκριναν το να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή· όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασυνθέτους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες».

Και καθώς δεν θεώρησαν σωστό να διατηρήσουν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα ανάρμοστα. Είναι γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, κακία, πλεονεξία· μεστοί από φθόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· είναι ψιθυριστές, κατάλαλοι, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανοι, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετοι, παραβάτες των συμφωνιών, άστοργοι, ανελεήμονες. Αυτοί, μολονότι γνωρίζουν το δίκαιο του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν.

Αλλά και ο απόστολος Παύλος, αναφερόμενος σε αυτούς που παραδόθηκαν στα πάθη της ατιμίας εξαιτίας της ασύνετης και απειθούς καρδιάς τους, και απαριθμώντας τα έργα τους που τους οδηγούν σε χειρότερη απώλεια, συγκαταλέγοντας μαζί τα κρυφά και τα φανερά αμαρτήματα, αναφέρει: και καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να κάνουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πορνεία, πλεονεξία, κακία, μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, αθέτηδες, άστοργους, ανελεήμονες· οι οποίοι, ενώ γνώρισαν καλά το δίκαιο του Θεού, ότι όσοι πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου.

Αποκλείει από τη ζωή αυτόν που μισεί τον αδελφό του όπως ακριβώς τον ανθρωποκτόνο, ή μάλλον ονομάζει το μίσος ευθέως φόνο. Διότι αυτός που έχει αναιρέσει και καταστρέψει την αγάπη προς τον πλησίον και, αντί για φίλος, έχει γίνει εχθρός, ευλόγως θα μπορούσε να συγκαταλεχθεί με εκείνους, εφόσον τρέφει κρυφά για τον πλησίον την ίδια έχθρα που έχουν οι φονιάδες απέναντι σε όσους επιβουλεύονται. Το ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ των κακών που είναι κρυμμένα μέσα μας και εκείνων που είναι φανερά και ορατά, το δηλώνει σαφώς ο Απόστολος μέσω των παρακάτω, συγκεντρώνοντάς τα και απαριθμώντας τα ισότιμα: «Και καθώς δεν έκριναν άξιο», λέει, «να έχουν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός τούς παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλαλητές, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασύνθετους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες, οι οποίοι, αν και επιγνώρισαν το δίκαιο πρόσταγμα του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου, δεν τα πράττουν μόνο οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν».

Να γνωρίζετε δε τούτο, αδελφοί, ότι τα πονηρά πάθη και τα ασεβή δόγματα εισάγονται το ένα μέσω του άλλου, βρίσκοντας έδαφος εξαιτίας της δίκαιης εγκατάλειψης του Θεού. Ότι, λοιπόν, μέσω της ασέβειας βρίσκει έδαφος το πολυάριθμο σμήνος της αμαρτίας, μας το δίδαξε ο μέγας Παύλος γράφοντας για τους Εθνικούς: «καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού», «αλλά, αν και γνώρισαν τον Θεό, δεν τον δόξασαν ούτε τον σεβάστηκαν ως Θεό», «τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτους από κάθε αδικία, πορνεία, πλεονεξία και τα εξής». Ότι, από την άλλη, μέσω της αμαρτίας εισάγεται πάλι η ασέβεια, αποδεικνύεται από πολλούς που το έπαθαν αυτό με άθλιο τρόπο.

ΣΤΟΝ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟ 1245. Επειδή μου έγραψες ρωτώντας για ποια αιτία τούς παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, θα σου πω ότι, αν διαβάσεις τη συνέχεια, θα καταλάβεις και θα απαλλαγείς από κάθε αμφιβολία. Λέει δηλαδή: «Καθώς ήταν γεμάτοι από κάθε αδικία». Αφού πρώτα ονόμασε γενικά την κακία, στη συνέχεια την αναλύει κατά είδος. Εάν, λοιπόν, δεν τους παρέδωσε ενώ επρόκειτο να γεμίσουν από αυτήν, αλλά ενώ ήταν ήδη γεμάτοι, ποιο άτοπο θα μπορούσε να έχει διαπράξει;

Αν όμως νομίζεις ότι αυτό είναι ασαφές, μολονότι είναι σαφές, θα προσπαθήσω να το ερμηνεύσω σαφέστερα. Δεν είπε: «Επειδή παραδόθηκαν, γέμισαν», ούτε βέβαια: «Παραδόθηκαν για να γεμίσουν», αλλά: «Τους παρέδωσε, ενώ ήταν ήδη γεμάτοι», δηλαδή τους άφησε, στερώντας τους τη δική του βοήθεια· όπως ακριβώς ένας στρατηγός εγκαταλείπει τους στρατιώτες που δεν υπακούουν στις διαταγές του, αλλά έχουν ήδη, από τη δική τους πλευρά, ηττηθεί, αποστερώντας τους από τη δική του στρατηγική σοφία. Διότι εκείνους που από μόνοι τους είχαν ήδη γεμίσει από κάθε κακία, εύλογα τους παρέδωσε εγκαταλείποντάς τους· δεν τους ώθησε στον αδόκιμο νου, αλλά, αφού εκείνοι όρμησαν προς αυτόν, τους άφησε.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ 1398. Επειδή ζήτησες να σου αποσαφηνιστεί το «Τους έδωσε ο Θεός πνεύμα κατανύξεως, μάτια για να μη βλέπουν και αυτιά για να μην ακούν, έως τη σημερινή ημέρα», άκουσε: Οι εκφράσεις «έδωσε» και «παρέδωσε», σύμφωνα με τους κανόνες και τους ιδιαίτερους τρόπους έκφρασης της Αγίας Γραφής, σημαίνουν «άφησε» και «επέτρεψε». Αν όμως δεν το αποδέχεσαι, ο λόγος θα προχωρήσει με απόδειξη. Λέει ο Παύλος για εκείνους που απέδωσαν στα είδωλα τη θεία λατρεία: «Τους παρέδωσε σε πάθη ατιμίας», δηλαδή τους άφησε, τους εγκατέλειψε. Διότι πώς ήταν δυνατόν να μην αγνοήσουν ακόμη και την ίδια τη φύση και να μην κυλιστούν σε αμαρτήματα που υπερβαίνουν κάθε όριο, αυτοί που λάτρευσαν την κτίση αντί του Κτίστη; Και πάλι: «Τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν όσα δεν αρμόζουν». Έπειτα, ερμηνεύοντας ο ίδιος τα λόγια του, είπε: «Γεμάτους από κάθε αδικία, πλεονεξία και κακία». Αν, λοιπόν, ήταν ήδη γεμάτοι, πώς τους παρέδωσε; Πρόσεξε την ακρίβεια της διατύπωσης. Δεν είπε: «Τους παρέδωσε για να γεμίσουν», αλλά τους άφησε ενώ ήταν ήδη γεμάτοι· όπως ακριβώς ένας καλός ποιμένας θα έδιωχνε έξω από το ποίμνιο πρόβατα προσβεβλημένα από θανατηφόρα νόσο και, κατά κάποιον τρόπο, θα τα παρέδιδε στους λύκους, όχι ρίχνοντάς τα στα στόματά τους, αλλά στερώντας τα από τη δική του φροντίδα και προστασία. Η λέξη λοιπόν «έδωσε» έχει αυτή την έννοια. Και το «πνεύμα κατανύξεως» σημαίνει πνεύμα κατάπληξης και βαθιάς οδύνης.

Γι' αυτό δεν είπε: «Και καθώς δεν γνώρισαν», αλλά: «Καθώς δεν έκριναν άξιο να έχουν επίγνωση του Θεού»· υποδεικνύοντας ότι το αμάρτημα είναι αποτέλεσμα μάλλον διεφθαρμένης κρίσης και πείσματος, και όχι συναρπαγής, και δείχνοντας ότι τα αμαρτήματα της πονηρής επιθυμίας δεν προέρχονται από τη σάρκα, όπως ισχυρίζονται μερικοί από τους αιρετικούς, αλλά από τη διάνοια, και ότι εκεί βρίσκεται η πηγή των κακών. Διότι, επειδή ο νους έγινε αδόκιμος, τα πάντα πλέον παρασύρθηκαν και ανατράπηκαν, αφού διεφθάρη ο ηνίοχος. «Γεμάτους από κάθε αδικία, πονηρία, πλεονεξία, κακία». Πρόσεξε ότι όλα αναφέρονται με έμφαση· διότι και «γεμάτους» αναφέρει ότι είναι, και «από κάθε». Και αφού ονόμασε γενικά την κακία, προχωρά και στα επιμέρους είδη της, και μάλιστα με υπερβολή, λέγοντας: «Γεμάτους από φθόνο, φόνο». Διότι το δεύτερο προέρχεται από το πρώτο, όπως ακριβώς αποδείχθηκε στην περίπτωση του Άβελ και του Ιωσήφ.

Έπειτα, αφού ανέφερε τα εξής: «της έριδας, του δόλου, της κακοήθειας, τους ψιθυριστές, τους καταλάλους, τους θεοστυγείς, τους υβριστές», και αφού κατέταξε όσα φαίνονται σε πολλούς αδιάφορα στη σειρά των εγκλημάτων, αυξάνει πάλι την κατηγορία, ανεβαίνοντας στην ακρόπολη των κακών και προσθέτοντας το «αλαζόνες». Διότι από το να αμαρτάνει κανείς, είναι πολύ χειρότερο το να υπερηφανεύεται ενώ αμαρτάνει· γι' αυτό και στους Κορινθίους προσάπτει αυτή την κατηγορία λέγοντας: «Και εσείς είστε πεφυσιωμένοι (γεμάτοι οίηση)». Διότι, αν κάποιος που υπερηφανεύεται για ένα κατόρθωμα τα χάνει όλα, εκείνος που το κάνει αυτό έχοντας διαπράξει αμαρτήματα, πόσο μεγάλης τιμωρίας δεν θα ήταν άξιος; Επειδή ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα μπορέσει πλέον ούτε καν να μετανοήσει. Έπειτα λέει, «Εφευρέτες κακών»· δηλώνοντας ότι δεν αρκέστηκαν στα ήδη υπάρχοντα, αλλά εφηύραν και άλλα· το οποίο πάλι ήταν γνώρισμα ανθρώπων που μελετούν και προσπαθούν σκόπιμα, και όχι ανθρώπων που συναρπάζονται και παρασύρονται χωρίς τη θέλησή τους. Αφού δε ανέφερε αναλυτικά την κακία και έδειξε ότι εναντιώθηκαν πάλι και απέναντι στην ίδια τη φύση (διότι λέει, «απειθείς στους γονείς»), προχωρά πλέον στη ρίζα αυτής της τόσο μεγάλης καταστροφής, αποκαλώντας τους «άστοργους και άσπονδους». Διότι και ο Χριστός λέει ότι αυτή είναι η αιτία της πονηρίας, λέγοντας: «Επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη». Αυτό ακριβώς λέει και εδώ ο Παύλος, αποκαλώντας τους «ασύνθετους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες», και δηλώνοντας ότι πρόδωσαν ακόμη και το ίδιο το δώρο της φύσης. Διότι έχουμε και κάποια φυσική οικειότητα μεταξύ μας, την οποία διαθέτουν ακόμη και τα θηρία το ένα για το άλλο.

Πρόσεξε μαζί μου και τον μακάριο Ιωσήφ, τον αγωνιστή της σωφροσύνης, πώς και αυτός με την υπομονή του έδειξε αληθινή φιλοσοφία· διότι πρώτα μεν δεχόταν τις επιβουλές των αδελφών του εξαιτίας των ονείρων. Και πρόσεξε τον φθόνο των αδελφών. Αν μεν τα όνειρα είναι αληθινά, με ποιον τρόπο δεν θα εκπληρωθούν οπωσδήποτε αυτά που έχουν προβλεφθεί; Αν πάλι οι οπτασίες των ονείρων είναι ψευδείς, γιατί φθονείτε αυτόν που πλανάται; Και πρόσεξε το θαυμαστό, αγαπητέ: Είδε τον εαυτό του να προσκυνείται από τον ήλιο και τη σελήνη και από έντεκα αστέρια. Το άκουσαν αυτό οι αδελφοί του, ή μάλλον οι μαθητές του διαβόλου, οι οποίοι διδάχθηκαν από τον πατέρα τους τον διάβολο τον φθόνο και τον φόνο, τις αδελφές αυτές ανομίες, τις οποίες και ο Παύλος συνέδεσε, λέγοντας: «Γεμάτους από φθόνο, φόνο». Άκουσαν για τη βασιλεία που επρόκειτο να αναλάβει και παροτρύνονταν μέσα τους να τον θανατώσουν. Ο δε μακάριος Ιωσήφ υπέμεινε τη δοκιμασία, και όταν οι αδελφοί του αναχώρησαν για να βοσκήσουν τα πρόβατα στη Συχέμ, του είπε ο πατέρας του: «Δεν βόσκουν άραγε οι αδελφοί σου στη Συχέμ; Έλα να σε στείλω, και πήγαινε να δεις αν είναι καλά στην υγεία τους οι αδελφοί σου και τα πρόβατα, και φέρε μου είδηση». Καθώς λοιπόν εκείνος πορευόταν, τον είδαν από μακριά να έρχεται και είπαν μεταξύ τους: «Να, έρχεται εκείνος ο ονειρευτής· ελάτε να τον σκοτώσουμε, και ας δούμε τι θα απογίνουν τα όνειρά του». Είδες συνωμοσία ανθρώπων που ήθελαν να διαπράξουν αδελφοκτονία;

«Και επειδή δεν έκριναν άξιο να έχουν τον Θεό στην επίγνωσή τους, τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα ανάρμοστα.» Αν και εκείνοι, λέει, εγκαταλείποντάς τον, προσκύνησαν άγρια θηρία, εντούτοις καθόλου δεν φθάρηκε η δόξα του· διότι είναι ευλογητός. «Γεμάτους από κάθε αδικία, κακία, πονηρία, πλεονεξία· μεστούς από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια, ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες.» Αφού ανέφερε το γενικό, στη συνέχεια εξετάζει και κατά είδος τα κακά, τα οποία προκάλεσε η ασέβεια. Δηλαδή θεομίσητους. «Εφευρέτες κακών.» Για να καταστεί λοιπόν αυτό κατηγορία της προαίρεσής τους, τους ονόμασε εφευρέτες κακών. «Απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασύνθετους, άστοργους, ανελεήμονες· οι οποίοι, αν και γνωρίζουν καλά το δικαίωμα του Θεού.» Και στράφηκαν, λέει, ενάντια στη φύση. «Ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου, και όχι μόνο τα κάνουν, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν.» Αφού έθεσε δύο αντιθέσεις, εδώ τις αναίρεσε και τις δύο.

ΛΕ΄. Γι' αυτόν τον λόγο, ο μέγας Ησαΐας, θρηνώντας για εμάς και θέλοντας ταυτόχρονα να βοηθήσει στην πτώση μας, κραυγάζει λέγοντας: «Γιατί θέλετε να δεχθείτε κι άλλες πληγές, προσθέτοντας ανομία; Κάθε κεφάλι πονάει και κάθε καρδιά βρίσκεται σε θλίψη· από τα πόδια μέχρι το κεφάλι δεν υπάρχει σε αυτό τίποτα το υγιές· ούτε τραύμα, ούτε μώλωπας, ούτε πληγή που φλεγμαίνει· δεν υπάρχει αλοιφή για να τοποθετηθεί, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι». Έπειτα, τι ακολουθεί μετά από αυτά; «Θα εγκαταλειφθεί η θυγατέρα της Σιών σαν σκηνή σε αμπελώνα, σαν καλύβα φύλακα σε μποστάνι, σαν πόλη πολιορκούμενη». Αυτήν την ερήμωση της ψυχής μας φανερώνοντας και ο Απόστολος έλεγε: «Και καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν την αληθινή επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή· όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, κακία, πονηρία, πλεονεξία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, συκοφάντες, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, αθέτους συμφωνιών, άστοργους, αδιάλλακτους, ανελεήμονες· οι οποίοι, μολονότι γνώρισαν τη δίκαιη κρίση του Θεού, ότι όσοι πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν». Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους από τους ίδιους. Και τι έπεται αυτών; «

Ρωμ 1,28 Και εδώ το 〈παρέδωσε ο Θεός〉, σημαίνει η προς τον Θεό ύβρις και θρασύτητα, η δική τους πράξη, η εκούσια πώρωση· αυτή τους παρέδωσε στα πάθη της ατιμίας. Ρωμ 1,29-32 Διότι αυτό ο Μωσαϊκός νόμος το προστάζει σαφώς και αυστηρώς, κρίνοντας άξιους θανάτου αυτούς που πράττουν τέτοια.

Αλλά και ο απόστολος Παύλος, μιλώντας για όσους παραδόθηκαν στα πάθη της ατιμίας εξαιτίας της ασύνετης και απειθούς καρδιάς τους, και απαριθμώντας την εργασία τους που τους οδηγεί προς το χειρότερο της απώλειας, συγκαταλέγοντας στο ίδιο σύνολο κρυφά και φανερά αμαρτήματα, λέει: Και καθώς δεν έκριναν καλό το να έχουν την επίγνωση του Θεού, γι' αυτό και ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πορνεία, πλεονεξία, κακία· γεμάτοι από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, παραβάτες των συμφωνιών, άστοργους, αδιάλλακτους, ανελεήμονες· οι οποίοι, έχοντας επιγνώσει το δίκαιο πρόσταγμα του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου, και τα εξής.