Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 1:32

Όπως αποδεικνύεται από πολλά σημεία και από όσα έχουν ειπωθεί στην προς Ρωμαίους επιστολή για κάποιους ως εξής: Και καθώς δεν έκριναν άξιο να έχουν τον Θεό στην επίγνωσή τους, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα· γεμάτους από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστούς από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασύνθετους, άστοργους, άσπονδους, ανελέητους· οι οποίοι, μολονότι γνώρισαν το δικαίωμα του Θεού, δεν εννόησαν ότι όσοι πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου, και όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και συνευδοκούν με εκείνους που τα πράττουν.

Διότι εκείνος που δεν μεταστρέφεται από την ακολασία και τη φιληδονία προς τη σωφροσύνη, καθιστά για τον εαυτό του το πικρό γλυκό. Και εκείνος που αποφεύγει τη ζωή σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και επιλέγει τον κτηνώδη και άλογο βίο, καθιστά για τον εαυτό του το φως σκοτάδι. Εκείνος όμως που συνηγορεί σε αυτά και υπερασπίζεται ανοιχτά τις άτοπες πράξεις, αυτός είναι που αποκαλεί το καλό πονηρό, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο οποίος κατακρίνει όσους όχι μόνο τα πράττουν, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν. Καθιστά δε το φως σκοτάδι εκείνος που τοποθετεί τον λύχνο κάτω από τον μόδιο, ή τον σκεπάζει με κάποιο σκεύος και δεν τον τοποθετεί πάνω στη λυχνία. Επομένως, το να αποκαλεί κανείς το καλό πονηρό, χρησιμοποιείται αναφορικά με τη διατύπωση δογμάτων (στο δογματίζειν)· ενώ το να καθιστά το φως σκοτάδι, αναφέρεται στον εθισμό που προέρχεται μέσα από τις πράξεις.

Τέτοιες και πάρα πολλές κρίσεις βρίσκουμε λοιπόν στην Παλαιά Διαθήκη εναντίον κάθε παρακοής· ερχόμενος δε στην Καινή, διαπιστώνω ότι η σφοδρότητα της κρίσεως δεν υπολείπεται, αλλά είναι και πολύ μεγαλύτερη, όπως για παράδειγμα: «Ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· εκείνος όμως που δεν το γνώρισε, αλλά έπραξε έργα άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα»· διότι γενικά ο Χριστός δεν απάλλαξε από την τιμωρία ούτε εκείνον που αμάρτησε από άγνοια, αλλά κατέστησε την απειλή σφοδρότερη εναντίον εκείνων που αμαρτάνουν εν γνώσει τους. Και πάλι λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δε λόγοι μου δεν θα παρέλθουν». Και ο μακάριος απόστολος Παύλος λέει: «Ανατρέποντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού». Αναφέρει «κάθε ύψωμα» και «κάθε νόημα», και όχι απλώς τούτο ή εκείνο. Και συνεχίζει: «Έχοντας την ετοιμότητα να τιμωρήσουμε κάθε παρακοή». Και αλλού πάλι: «Εκείνοι που πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου»· και πάλι: «Εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, ατιμάζεις τον Θεό μέσω της παραβάσεως του νόμου». Επομένως, τίποτα δεν αφήνεται ατιμώρητο από τον Θεό.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν. ΛΟΥΚΑΣ. Στον καθένα που σου ζητά, να δίνεις. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Άστοργους, ανελεήμονες, οι οποίοι, έχοντας επιγνώσει το δικαίωμα του Θεού, ότι όσοι πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Αʹ. Να είναι ευμετάδοτοι, κοινωνικοί.

Έπειτα λέει: «Και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού». Κάθε νόημα, όχι αυτό ή εκείνο. «Και όντας έτοιμοι να τιμωρήσουμε»· και εδώ πάλι, όχι τη μία ή την άλλη, αλλά «Κάθε παρακοή». Άραγε μας εξαπάτησε η χείριστη συνήθεια; Άραγε έχει γίνει για εμάς αιτία μεγάλων κακών η διεστραμμένη παράδοση των ανθρώπων, η οποία από τη μία δήθεν αποφεύγει κάποια αμαρτήματα, ενώ από την άλλη αδιάφορα επιλέγει κάποια άλλα; Και για ορισμένα μεν προσποιείται ότι αγανακτεί σφοδρά, όπως για τον φόνο, τη μοιχεία και τα παρόμοια· ενώ κάποια άλλα δεν τα κρίνει άξια ούτε καν για μια απλή επίπληξη, όπως την οργή, ή τη λοιδορία, ή τη μέθη, ή την πλεονεξία, και όσα είναι τέτοιου είδους, εναντίον όλων των οποίων και αλλού εξέδωσε την ίδια καταδικαστική απόφαση ο Παύλος, που μιλούσε εν Χριστώ, λέγοντας ότι: «Εκείνοι που πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου». Εκεί όμως όπου κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσης του Θεού καθαιρείται, και κάθε νόημα αιχμαλωτίζεται στην υπακοή του Χριστού, και κάθε παρακοή επίσης τιμωρείται, εκεί τίποτα δεν αφήνεται ακαθαίρετο, τίποτα ατιμώρητο, και τίποτα δεν παραμένει έξω από την υπακοή του Χριστού.

Έμαθε δε να το λέει αυτό, από το γεγονός ότι ο Κύριος, αφού έδωσε στον Πέτρο τους μακαρισμούς και τις υπεράνθρωπες μαρτυρίες και υποσχέσεις, τον απείλησε λέγοντας: «Εάν δεν σε νίψω, δεν έχεις μέρος μαζί μου». Ο δε απόστολος Παύλος, αναπληρώνοντας τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού υπέρ του σώματός Του, το οποίο είναι η Εκκλησία, μιλώντας εν Χριστώ διαβεβαιώνει, για ποια πράγματα κυρίως δεν καταξιώνεται κανείς τη βασιλεία των ουρανών και υποπίπτει σε καταδίκη θανάτου· άλλοτε μεν λέγοντας οριστικώς ότι «Εκείνοι που πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου». Γιατί δε δεν είπε: «Εκείνοι που πράττουν αυτά», αλλά: «Εκείνοι που πράττουν τέτοια πράγματα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών;» και πάλι γενικότερα, ότι «Οι άδικοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»· και αλλού παρομοίως. Ο ίδιος δε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, απεφάνθη λέγοντας: «Κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και στράφηκε προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία του Θεού». Πρέπει δε αναγκαίως να παρατηρήσουμε εδώ, ότι αυτή η τόσο φοβερή και απαράβατη καταδίκη δεν αναφέρεται σε πολλά αμαρτήματα, αλλά σε ένα, και μάλιστα από τα θεωρούμενα επιτρεπτά, εάν προκαλεί έστω και μια μικρή μόνο αναβολή στην για πολλούς λόγους αναγκαίως οφειλόμενη, απροφάσιστη, ταχύτατη και απερίσπαστη υπακοή στον Δεσπότη.

Αυτοί, αν και γνώρισαν καλά το δίκαιο θέλημα του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα κάνουν, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν. Γι' αυτό είσαι αναπολόγητος, ω άνθρωπε, καθένας που κρίνεις. Διότι, με το να κρίνεις τον άλλον, καταδικάζεις τον εαυτό σου· επειδή εσύ που κρίνεις, πράττεις τα ίδια.» Και σε πολλά άλλα σημεία αναφέρονται παρόμοια. Από αυτά αποδεικνύεται ότι, ακόμη και αν στις επιμέρους περιπτώσεις δεν έχει προστεθεί η απειλή της τιμωρίας για κάθε είδος [παράβασης], οφείλουμε αναγκαστικά να γνωρίζουμε ότι, από αναπόφευκτη ανάγκη, υποβάλλεται στη γενική καταδικαστική απόφαση εκείνος που παραβαίνει έστω και μία εντολή· αφενός επειδή ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δήλωσε ότι «Εκείνος που με αθετεί και δεν δέχεται τα λόγια μου, έχει αυτόν που θα τον κρίνει· ο λόγος που δίδαξα, εκείνος θα τον κρίνει κατά την έσχατη ημέρα», και τα όσα ακολουθούν είναι ακόμη πιο φοβερά· αφετέρου επειδή ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, από τον οποίο κανείς δεν είναι μεγαλύτερος, μαρτυρεί κατηγορηματικά ότι «Εκείνος που απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει πάνω του.» Διότι αυτό είναι σύνηθες στη θεόπνευστη Γραφή και στην Παλαιά Διαθήκη. Επειδή, μάλιστα, μέσω του Μωυσή, ο οποίος έγραψε πολλά από τα παραγγέλματα του νόμου χωρίς να προσθέσει την απειλή εναντίον εκείνου που παραβαίνει ή αμελεί, επέφερε μια γενική κατάρα εναντίον όλων, η οποία αποτελεί την απαρχή της πιο φοβερής τιμωρίας, λέγοντας: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα τα γεγραμμένα στο βιβλίο αυτού του νόμου.»

Έχει δε και η προκείμενη θεωρία δεύτερη σημασία· διότι οφείλω να σας εκθέσω με σαφήνεια τα όσα με αφορούν, για να γνωρίζετε ότι είμαι υπόλογος για πολλές αμαρτίες, όπως εκείνοι που δεν έχουν μεν συμμετάσχει άμεσα, αλλά είναι συμμέτοχοι λόγω της μετοχής τους. Συμμέτοχοι είναι και εκείνοι που με τη συγκατάθεσή τους αγνοούν τι πράττουν. Εάν λοιπόν αποχωρήσουν γρήγορα και σταματήσουν, δεν λογοδοτούν ούτε καν για τις συγκαταθέσεις τους. Διότι και ο νόμος δεν κρίνει ως συνενόχους τους περαστικούς, αλλά εκείνους που εκούσια παραμένουν μαζί. Επομένως, τόσο ο νόμος όσο και ο Διδάσκαλός μας, όπως λέω, όταν έλθει η κρίση, καθιστούν υπόλογο οποιονδήποτε βρεθεί μαζί με αυτόν που έπραξε το κακό, θεωρώντας τον ως εκούσιο συνεργό. Γνωρίζει και ο Απόστολος να χρησιμοποιεί τέτοιους νόμους· διότι άξιοι θανάτου, λέει, είναι όχι μόνο αυτοί που πράττουν τα κακά, αλλά και εκείνοι που τα επιδοκιμάζουν. Σε μένα δε, εκτός από τα όσα ειπώθηκαν, και ο έλεγχος αυτών που αναφέρθηκαν στην αρχή του λόγου συμβάλλει στην απόδειξη ότι απάλλαξε τους συνενόχους των κακών, επειδή δεν έπραξαν κάτι άξιο θανάτου. Τους έκανε όμως να υποστούν κάθε άλλη συνέπεια.

Αυτοί, όμως, που φρονούν τα αντίθετα είναι απατεώνες των ψυχών· διότι όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν. Όταν δε πάλι δουν κάποιον να απέχει από το μιαρό έργο, συσσωρεύουν παράλογες προφάσεις, λέγοντας: ο τάδε έχει ψυχρή κράση. Ελέγχονται, όμως, και ως προς αυτό, ότι δεν τα προβάλλουν αυτά από αγαθή διάθεση. Εάν, άραγε, αυτός ήταν ο σκοπός του, δεν θα έπρεπε να πει ο Απόστολος: «εκείνος που αγωνίζεται εγκρατεύεται στα πάντα», αλλά θα έπρεπε να λέει: «κάθε αγωνιζόμενος, εφόσον τυγχάνει να είναι θερμής κράσης, εγκρατεύεται στα πάντα».

Απόφευγε λοιπόν τα έργα και τη μίμησή τους, για να αποφύγεις μαζί με την καταδίκη και την ονομασία τους. Διότι είναι επικίνδυνοι στις προθέσεις και σκληροί στους τρόπους οι επικίνδυνοι κόλακες. Άλλοι μεν επιδιώκουν φανερά να εξαπατήσουν, ενώ άλλοι προσποιούνται ευλάβεια και υποκρίνονται ταπεινοφροσύνη, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «έχοντας μορφή ευσεβείας, έχοντας όμως αρνηθεί τη δύναμή της». Γι' αυτό και για να μην ελεγχθούν από την τεκνογονία, μεταχειρίζονται δόλο στις ηδονές· διότι έχει αφαιρεθεί από αυτούς ο φόβος του Θεού και η επίγνωσή Του, και όχι μόνο τα πράττουν, αλλά και επιδοκιμάζουν όσους τα πράττουν. Και αυτό το μεγάλο και βαρύ ασέβημα το υποβαθμίζουν υπερβολικά, ώστε να παγιδεύσουν κάθε άνθρωπο στην παράβαση των εντολών του Θεού. Διότι όπως εκείνοι που θέλουν να εξοντώσουν ένα λιοντάρι, αφού ακονίσουν το δόρυ, αλείφουν με μαύρο χρώμα το σίδερο για να κρύψουν τη λάμψη του, και έτσι του καταφέρνουν καίριο πλήγμα, έτσι και αυτοί μέσω του ευτελισμού και της άνομης κολακείας προσελκύουν τους υποτακτικούς τους στον όλεθρο της ψυχής τους.

Και καθώς δεν θεώρησαν σωστό να διατηρήσουν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα ανάρμοστα. Είναι γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, κακία, πλεονεξία· μεστοί από φθόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· είναι ψιθυριστές, κατάλαλοι, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανοι, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετοι, παραβάτες των συμφωνιών, άστοργοι, ανελεήμονες. Αυτοί, μολονότι γνωρίζουν το δίκαιο του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν.

Αλλά και ο απόστολος Παύλος, αναφερόμενος σε αυτούς που παραδόθηκαν στα πάθη της ατιμίας εξαιτίας της ασύνετης και απειθούς καρδιάς τους, και απαριθμώντας τα έργα τους που τους οδηγούν σε χειρότερη απώλεια, συγκαταλέγοντας μαζί τα κρυφά και τα φανερά αμαρτήματα, αναφέρει: και καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να κάνουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πορνεία, πλεονεξία, κακία, μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, αθέτηδες, άστοργους, ανελεήμονες· οι οποίοι, ενώ γνώρισαν καλά το δίκαιο του Θεού, ότι όσοι πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου.

Αποκλείει από τη ζωή αυτόν που μισεί τον αδελφό του όπως ακριβώς τον ανθρωποκτόνο, ή μάλλον ονομάζει το μίσος ευθέως φόνο. Διότι αυτός που έχει αναιρέσει και καταστρέψει την αγάπη προς τον πλησίον και, αντί για φίλος, έχει γίνει εχθρός, ευλόγως θα μπορούσε να συγκαταλεχθεί με εκείνους, εφόσον τρέφει κρυφά για τον πλησίον την ίδια έχθρα που έχουν οι φονιάδες απέναντι σε όσους επιβουλεύονται. Το ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ των κακών που είναι κρυμμένα μέσα μας και εκείνων που είναι φανερά και ορατά, το δηλώνει σαφώς ο Απόστολος μέσω των παρακάτω, συγκεντρώνοντάς τα και απαριθμώντας τα ισότιμα: «Και καθώς δεν έκριναν άξιο», λέει, «να έχουν την επίγνωση του Θεού, ο Θεός τούς παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλαλητές, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασύνθετους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες, οι οποίοι, αν και επιγνώρισαν το δίκαιο πρόσταγμα του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια είναι άξιοι θανάτου, δεν τα πράττουν μόνο οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΕΟΛΟΓΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ 1244. Επειδή πάλι μας παρακίνησες να ανιχνεύσουμε αποστολικούς θησαυρούς —διότι είπες: «Τι σημαίνει το “όχι μόνο τα πράττουν, αλλά και επιδοκιμάζουν όσους τα πράττουν”;» Και πρόσθεσες: «Εάν το να πράττει κανείς είναι βαρύτερο από το να επιδοκιμάζει, για ποιον λόγο ο Παύλος τα έταξε με αυτή τη σειρά;»—, συγκέντρωσε για λίγο τον νου σου, ώστε να συλλάβεις το δυσπρόσιτο νόημα του Αποστόλου, και άκουσε.

Μερικοί, λοιπόν, επειδή δεν κατανόησαν τα λεγόμενα, αλλά προβληματίστηκαν όπως κι εσύ και θεώρησαν ότι τα αποστολικά λόγια είχαν αλλοιωθεί, τα ερμήνευσαν ως εξής: «Όχι μόνο όσοι τα πράττουν, αλλά και όσοι επιδοκιμάζουν εκείνους που τα διαπράττουν». Διότι, όπως έλεγαν, έτσι ήταν διατυπωμένο το παλαιό αντίγραφο, ώστε βαρύτερο να είναι το να τα πράττει κανείς και ελαφρότερο το να τα επιδοκιμάζει. Εγώ όμως, χωρίς ούτε να ισχυριστώ ότι στο σημείο αυτό τα αποστολικά βιβλία περιέχουν σφάλμα ούτε να καταφερθώ εναντίον όσων δεν το κατανόησαν —διότι, ακόμη κι αν υστερούν ως προς αυτό, ίσως υπερέχουν σε άλλα και κατανόησαν ορισμένα πράγματα που εγώ ούτε καν συνέλαβα—, αφού εκθέσω ό,τι κατανόησα, θα αφήσω την κρίση στους αναγνώστες.

Λέγω, λοιπόν, ότι, επειδή το να επαινεί κανείς όσους αμαρτάνουν είναι πολύ βαρύτερο από το να αμαρτάνει ο ίδιος και συνεπάγεται μεγαλύτερη τιμωρία, εύλογα έχει ειπωθεί: «Όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα διαπράττουν». Διότι εκείνος που, αφού αμαρτήσει, καταδικάζει την αμαρτία, θα μπορέσει κάποτε, με την πάροδο του χρόνου, να συνέλθει, έχοντας ως μέγιστη βοήθεια για τη μετάνοιά του την καταδίκη της αμαρτίας· εκείνος όμως που επαινεί την πονηρία στερεί τον εαυτό του από τη βοήθεια που προέρχεται από τη μετάνοια. Επειδή, λοιπόν, αυτή η κρίση φανερώνει διεφθαρμένο φρόνημα και ψυχή που νοσεί ανίατα, εύλογα εκείνος που επαινεί την αμαρτία έχει κριθεί πολύ πιο παράνομος από εκείνον που αμαρτάνει. Διότι ο ένας θα απομακρυνθεί από την αμαρτία πολύ γρήγορα, ενώ ο άλλος δεν θα απομακρυνθεί ποτέ, εφόσον βέβαια εξακολουθήσει να επικρατεί η αντίστοιχη κρίση τόσο εκείνου που την πράττει όσο και εκείνου που την επιδοκιμάζει.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΛΑΜΠΕΤΙΟ 1323. Εκείνος που διαπράττει κάποια αμαρτία, αλλά το γνωρίζει, μου φαίνεται ότι είναι καλύτερος από εκείνον που και αμαρτάνει και δεν το αντιλαμβάνεται. Διότι ο πρώτος έχει ορθή κρίση για τα πράγματα, ενώ ο δεύτερος διεφθαρμένη· και ο πρώτος θα οδηγηθεί στη μετάνοια, ενώ ο δεύτερος θα καταλήξει σε αναισθησία· ο πρώτος θα ντραπεί όταν σφάλλει, ενώ ο δεύτερος ούτε καν θα ντραπεί. Διότι πώς θα ντραπεί εκείνος που δεν γνωρίζει ούτε καν τούτο, ότι δηλαδή σφάλλει; Γι’ αυτό και εκείνος που εξέτασε με ακρίβεια τη φύση των πραγμάτων είπε: «Όχι μόνο τα πράττουν, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν», ορίζοντας εύλογα ότι το να επαινεί κανείς την πράξη είναι βαρύτερο από το να την πράττει.

Όσο λοιπόν χειρότερος είναι εκείνος που δεν αντιλαμβάνεται καθόλου την ασθένειά του από εκείνον που γνωρίζει ότι ασθενεί, τόσο πιο δυσθεράπευτος είναι από αυτόν που δεν την αντιλαμβάνεται εκείνος που επιπλέον συνηγορεί υπέρ της ασθένειας. Γι’ αυτό και ο Παύλος είπε: «Όχι μόνο τα πράττουν, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν». Διότι εύλογα όρισε ότι το να επαινεί κανείς και να συνηγορεί είναι χειρότερο από το να πράττει. Μερικοί όμως, επειδή δεν το κατανόησαν, θέλησαν να το ερμηνεύσουν, θεώρησαν ότι το χωρίο είχε παραποιηθεί και δεν δίστασαν να το διατυπώσουν ως εξής: «Όχι μόνο εκείνοι που τα πράττουν, αλλά και εκείνοι που επιδοκιμάζουν όσους τα πράττουν», ώστε το να πράττει κανείς να θεωρείται βαρύτερο και το να επιδοκιμάζει ελαφρότερο. Αγνόησαν όμως ότι το πρώτο προερχόταν από ραθυμία, ενώ το δεύτερο από διεφθαρμένο φρόνημα, και ότι το πρώτο ήταν αποτέλεσμα παραλογισμού, ενώ το δεύτερο μη υγιούς κρίσης. Διότι εκείνος που παρασύρεται από ραθυμία και θα αισθανθεί ντροπή και ίσως θα οδηγηθεί σε μετάνοια· εκείνος όμως που έχει τη δική του κρίση να συνηγορεί υπέρ του πάθους ούτε θα απομακρυνθεί από την κακία ούτε θα αισθανθεί ντροπή, αλλά και θα καυχιέται γι’ αυτήν.

Τι λοιπόν, λέει, εάν σκανδαλίζεται από μόνος του, επειδή είναι ασθενής; Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο θα ήταν δίκαιο να τα υπομένουμε όλα. Διότι, εάν ήταν ισχυρός, δεν θα είχε ανάγκη από τόση πολλή φροντίδα· τώρα όμως, επειδή είναι πιο ατελής, γι' αυτό χρειάζεται πολλή προσοχή. Ας του την παρέχουμε, λοιπόν, και ας τον υποβαστάζουμε από παντού. Διότι δεν θα δώσουμε λόγο μόνο για τα δικά μας αμαρτήματα, αλλά και για εκείνα με τα οποία σκανδαλίζουμε τους άλλους. Εάν δε αυτές οι ευθύνες είναι από μόνες τους βαριές, όταν προστεθούν και τα σκάνδαλα, πότε θα σωθούμε; Ας μη νομίσουμε, λοιπόν, πως αν βρούμε συνεργούς στα αμαρτήματά μας, θα έχουμε δικαιολογία· αυτό θα γίνει σε εμάς και προσθήκη τιμωρίας. Επειδή και το φίδι τιμωρήθηκε περισσότερο από τη γυναίκα, όπως ακριβώς και η γυναίκα περισσότερο από τον άνδρα, αλλά και η Ιεζάβελ υπέστη βαρύτερη τιμωρία από τον Αχαάβ, ο οποίος άρπαξε το αμπέλι. Έτσι και εσύ, λοιπόν, όταν γίνεις αίτιος της απώλειας άλλων, θα υποστείς βαρύτερα δεινά από εκείνους που παρασύρθηκαν από εσένα. Διότι το να αμαρτάνει κανείς δεν τον καταστρέφει τόσο, όσο το να παρασύρει και άλλους σε αυτό· γι' αυτό λέει: «Όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν». Ώστε, όταν βλέπουμε κάποιους να αμαρτάνουν, όχι μόνο να μην τους σπρώχνουμε, αλλά και να τους ανασύρουμε από τον βόθρο της πονηρίας, για να μην υποστούμε εμείς την τιμωρία για την απώλεια των άλλων.

Την ασθένεια, λοιπόν, που προκλήθηκε στην οικουμένη από τα πονηρά δόγματα, μας την παρουσίασε μέσα από αυτά, και έδειξε με σαφήνεια ότι και οι δύο μορφές της αρρώστιας οφείλονται στη ραθυμία αυτών που νοσούν. Δείχνει στη συνέχεια, όπως ακριβώς έκανε και στην περίπτωση των δογμάτων, ότι και εδώ στερούνται κάθε δικαιολογίας· γι' αυτό λέει: «Οι οποίοι, αν και γνωρίζουν το δικαίωμα του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και τα επιδοκιμάζουν όταν τα πράττουν άλλοι». Έχοντας θέσει δύο αντιρρήσεις, εδώ τις αναίρεσε εκ των προτέρων και τις δύο. Διότι τι θα μπορούσες να πεις; λέει. Ότι τάχα δεν γνωρίζεις τι πρέπει να πράξεις; Μάλιστα, ακόμα κι αν δεν γνώριζες, εσύ είσαι ο υπαίτιος, που εγκατέλειψες τον Θεό, ο οποίος σου τα έκανε γνωστά· τώρα όμως, μέσα από πολλά, σου αποδεικνύουμε ότι γνωρίζεις, και ότι αμαρτάνεις εκουσίως. Αλλά μήπως παρασύρεσαι από το πάθος; Τότε γιατί συμπράττεις και τα επαινείς; Διότι, λέει, όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και τα επιδοκιμάζουν σε αυτούς που τα πράττουν. Έθεσε, λοιπόν, πρώτα την πιο βαριά και ασυγχώρητη πράξη, για να τον καταβάλει (επειδή εκείνος που επαινεί την αμαρτία είναι πολύ χειρότερος από εκείνον που αμαρτάνει)· αφού είπε λοιπόν πρώτα αυτό, μέσω αυτού τον υποτάσσει πάλι με μεγαλύτερη σφοδρότητα σε όσα ακολουθούν, λέγοντας τα εξής: «Γι' αυτό είσαι αναπολόγητος, άνθρωπε, καθένας που κρίνει. Διότι σε ό,τι κρίνεις τον άλλον, καταδικάζεις τον εαυτό σου». Αυτά τα έλεγε απευθυνόμενος προς τους άρχοντες, επειδή η πόλη εκείνη είχε τότε στα χέρια της την εξουσία της οικουμένης.

Και εσύ, λοιπόν, όταν γίνεις αίτιος της απώλειας άλλων, θα υποστείς βαρύτερα δεινά από εκείνους που υποσκελίστηκαν εξαιτίας σου. Διότι δεν οδηγεί στην απώλεια τόσο το να αμαρτάνει κανείς, όσο το να παρασύρει και άλλους σε αυτήν· γι' αυτό λέει: «Όχι μόνο τα πράττουν, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν».

δʹ. Άκουσε όσα διδάσκει με σοφία η θεία Γραφή για τον Ιώβ· άκουσε και τι λέγει ο Παύλος: «Να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε»· και πάλι, «Να συναναστρέφεσθε με τους ταπεινούς». Διότι η συμπαράσταση προς αυτούς που λυπούνται συνηθίζει να αφαιρεί το υπερβολικά βαρύ φορτίο της λύπης. Όπως ακριβώς συμβαίνει με ένα φορτίο, εάν κάποιος μοιραστεί το βάρος, ανακουφίζει εκείνον που σηκώνει μόνος του το άχθος, έτσι συμβαίνει και σε όλα τα άλλα. Τώρα όμως, όταν πεθάνει κάποιος από τους δικούς μας ανθρώπους, είναι πολλοί αυτοί που συμπαραστέκονται, πολλοί αυτοί που παρηγορούν· και ένα υποζύγιο που έπεσε κάτω πολλές φορές το σηκώνουμε, τις ψυχές όμως των αδελφών μας που πέφτουν, τις παραβλέπουμε περισσότερο και από υποζύγιο και τις προσπερνούμε. Και εάν τον δούμε να μπαίνει με άσεμνο τρόπο σε καπηλειό, δεν τον αποτρέπουμε· και αν μεθά, δεν τον εμποδίζουμε, και αν κάνει οτιδήποτε άλλο από τα άτοπα, μάλλον συμπράττουμε κιόλας. Γι' αυτό έλεγε ο Παύλος: «Όχι μόνο τα κάνουν οι ίδιοι, αλλά και τα επιδοκιμάζουν σε αυτούς που τα πράττουν»· και οι περισσότεροι συγκροτούν συντροφιές για πιοτό και μέθη. Συγκρότησε, άνθρωπε, συντροφιές, ώστε να αποβάλουν τη μανία της μέθης· αυτοί οι φιλικοί δεσμοί είναι καλοί για εκείνους που είναι φυλακισμένοι, για εκείνους που βρίσκονται σε θλίψη. Κάτι τέτοιο πρόσταξε ο Παύλος και στους Κορινθίους λέγοντας: «Για να μη γίνονται έρανοι τότε, όταν θα έλθω». Τώρα όμως, κάνουμε τα πάντα για χάρη της μέθης, της καλοπέρασης και της σπατάλης, και μοιραζόμαστε κοινή κλίνη, κοινό τραπέζι, κοινό κρασί και κάνουμε κοινά τα έξοδα· κανείς όμως δεν έκανε κοινή την ελεημοσύνη.

Όταν, λοιπόν, απογυμνώνοντας τα ορφανά και αδικώντας τις χήρες, συντηρείς την ασέλγεια, αναλογίσου πόσο μεγάλο θα είναι το πυρ για εκείνους που τολμούν αυτές τις πράξεις. Άκουσε τι λέει ο Παύλος: «Όχι μόνο τα κάνουν, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν». Ίσως σας επιπλήξαμε με σφοδρότητα, αλλά κι αν ακόμη εμείς δεν σας επιπλήξουμε, οι τιμωρίες από τα ίδια τα πράγματα αναμένουν εκείνους που αμαρτάνουν αδιόρθωτα. Ποιο είναι, λοιπόν, το όφελος να δείχνουμε επιείκεια στα λόγια προς εκείνους που πρόκειται να κολαστούν για τα έργα τους; Επιδοκιμάζεις αυτόν που χορεύει, τον επαινείς και τον θαυμάζεις;

Διότι, εάν θέλεις να εξιλεώσεις τον Δεσπότη σου, δείξε έργα, γνώρισε το πλήθος των συμφορών, κοίταξε τους γυμνούς, τους πεινασμένους, τους αδικημένους· αμέτρητους δρόμους φιλανθρωπίας σού άνοιξε Εκείνος. Ας μην εξαπατούμε λοιπόν τους εαυτούς μας, ζώντας άσκοπα και μάταια, ούτε να αδιαφορούμε, επειδή τώρα είμαστε υγιείς. Αντιθέτως, αναλογιζόμενοι ότι πολλές φορές, όταν πέσαμε σε ασθένεια και φτάσαμε στο έσχατο σημείο της αρρώστιας, πεθαίναμε από τον τρόμο και την αγωνία για τα όσα επρόκειτο να ακολουθήσουν, ας αναμένουμε ότι πάλι θα περιπέσουμε στην ίδια κατάσταση, και ας αποκτήσουμε τον ίδιο φόβο για να γίνουμε καλύτεροι· διότι οι τωρινές μας πράξεις είναι άξιες για αμέτρητες κατηγορίες. Διότι εκείνοι μεν που βρίσκονται στα δικαστήρια μοιάζουν με λιοντάρια και σκυλιά, ενώ εκείνοι που βρίσκονται στις αγορές, με αλεπούδες. Όσοι δε ζουν βίο ήσυχο, ούτε και αυτοί χρησιμοποιούν όπως πρέπει την ησυχία τους, καθώς καταναλώνουν όλο τον ελεύθερο χρόνο τους στα θέατρα και στα κακά που προέρχονται από εκεί. Και δεν υπάρχει κανείς που να επιπλήττει για όσα γίνονται. Αντιθέτως, είναι πολλοί εκείνοι που φθονούν και κατατρώγονται, επειδή δεν μπορούν να πράξουν τα ίδια με αυτούς· με αποτέλεσμα να τιμωρούνται πάλι και αυτοί, παρόλο που δεν διαπράττουν τα πονηρά. Διότι όχι μόνο τα πράττουν, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν. Επειδή και η δική τους προαίρεση έχει ομοίως διαφθαρεί· από όπου είναι φανερό, ότι και για την πρόθεση πρέπει να λογοδοτήσει κανείς. Αυτά λέω κάθε μέρα, και δεν θα πάψω να τα λέω.

Από το γεγονός ότι τιμώρησε άλλους που αμάρταναν, από το ότι έθεσε νόμους, από το ότι εγκαθίδρυσε τα δικαστήρια. Διότι αυτό ακριβώς θέλοντας να φανερώσει ο Παύλος, έλεγε για εκείνους που ζουν μέσα στην κακία: Οι οποίοι, ενώ έχουν επίγνωση της δίκαιης κρίσης του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα κάνουν, αλλά και επιδοκιμάζουν εκείνους που τα πράττουν.

«Αν έβλεπες κλέφτη», λέει, «έτρεχες μαζί του». Αυτό είναι η αιτία όλων των κακών· αυτό κυρίως είναι που ανατρέπει την αρετή και αποδυναμώνει τον ζήλο των πολλών για τα καλά, όταν δηλαδή κάποιοι όχι μόνο δεν επιπλήττουν, αλλά και χαίρονται μαζί με αυτούς που αμαρτάνουν. Αυτό δεν είναι καθόλου μικρότερο από το να αμαρτάνει κανείς. Άκουσε, λοιπόν, τον Παύλο που λέει: «Όχι μόνο τα κάνουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν». Διότι δεν είναι μικρό αμάρτημα και τούτο, το να χαίρεται κανείς με τους κακούς, έστω και αν ο ίδιος δεν πράττει τα κακά. Διότι εκείνος μεν που αμαρτάνει έχει να επικαλεστεί την ανάγκη, να προβάλει ως δικαιολογία τη φτώχεια, έστω και αν οι προφάσεις δεν είναι εύλογες· εσύ όμως για ποιον λόγο επαινείς αυτό που έγινε, χωρίς καν να καρπώνεσαι την ηδονή από αυτό; Και εκείνος μεν ίσως και να μετανιώσει· εσύ όμως του κλείνεις και αυτές τις πόρτες, και αφαιρείς το φάρμακο, και ανατρέπεις αυτή την τόσο μεγάλη παρηγοριά, φράζοντας από παντού γι' αυτόν το λιμάνι της επιστροφής προς τη μετάνοια. Όταν λοιπόν δει εσένα, που είσαι έξω από την αμαρτία και που οφείλεις να τον επιπλήξεις, όχι μόνο να μην τον επιπλήττεις, αλλά και να τον συγκαλύπτεις, και όχι μόνο να συγκαλύπτεις, αλλά και να συμπράττεις, τι θα σκεφτεί για τον εαυτό του; Και τι για αυτό που τόλμησε να πράξει;

Πιστέψτε με, προτιμώ να παραδώσω το κεφάλι μου, παρά να παραβλέψω κάποιον από εκείνους που πάσχουν από τέτοια νόσο, εάν τον αντιληφθώ· εάν όμως το αγνοώ, ο Θεός οπωσδήποτε θα μου δώσει συγγνώμη. Αυτά ας αναλογίζεται και ο καθένας από εσάς, και ας μην θεωρεί ότι το ζήτημα είναι κάτι το πάρεργο. Δεν βλέπετε κατά την τέλεση των μυστηρίων τι αναφωνεί συνεχώς ο διάκονος; «Επιγινώσκετε αλλήλους»· πώς σας αναθέτει την ακριβή εξέταση των αδελφών σας; Αυτό να κάνεις και για εκείνους· όταν αναγνωρίσεις κάποιον να ιουδαΐζει, συγκράτησέ τον, κάνε τον γνωστό, ώστε να μην γίνεις και εσύ συμμέτοχος στον κίνδυνο. Διότι και στα κοσμικά στρατόπεδα, εάν συλληφθεί κάποιος ανάμεσα στους στρατιώτες να συμπεριφέρεται ως βάρβαρος και να έχει φιλοπερσικά φρονήματα, δεν κινδυνεύει μόνο ο ίδιος, αλλά και καθένας από εκείνους που το γνώριζαν μεν, αλλά δεν τον φανέρωσαν στον στρατηγό. Επειδή λοιπόν και εσείς είστε στρατόπεδο του Χριστού, να ερευνάτε με ακρίβεια και να εξετάζετε προσεκτικά εάν κάποιος από τους αλλοφύλους έχει αναμειχθεί ανάμεσά σας, και να τον φανερώνετε, όχι για να τον σκοτώσουμε, όπως κάνουν εκείνοι, ούτε για να τον τιμωρήσουμε και να τον εκδικηθούμε, αλλά για να τον απαλλάξουμε από την πλάνη και την ασέβεια, και να τον κάνουμε εξ ολοκλήρου δικό μας. Εάν όμως δεν το θέλετε αυτό, αλλά, παρότι γνωρίζετε, τον αποκρύπτετε, να ξέρετε καλά ότι θα υποστείτε την ίδια τιμωρία με εκείνον. Διότι και ο Παύλος, όχι μόνο εκείνους που πράττουν τα πονηρά, αλλά και εκείνους που τα επιδοκιμάζουν, τους υποβάλλει σε κόλαση και τιμωρία.

«Και επειδή δεν έκριναν άξιο να έχουν τον Θεό στην επίγνωσή τους, τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα ανάρμοστα.» Αν και εκείνοι, λέει, εγκαταλείποντάς τον, προσκύνησαν άγρια θηρία, εντούτοις καθόλου δεν φθάρηκε η δόξα του· διότι είναι ευλογητός. «Γεμάτους από κάθε αδικία, κακία, πονηρία, πλεονεξία· μεστούς από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια, ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες.» Αφού ανέφερε το γενικό, στη συνέχεια εξετάζει και κατά είδος τα κακά, τα οποία προκάλεσε η ασέβεια. Δηλαδή θεομίσητους. «Εφευρέτες κακών.» Για να καταστεί λοιπόν αυτό κατηγορία της προαίρεσής τους, τους ονόμασε εφευρέτες κακών. «Απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασύνθετους, άστοργους, ανελεήμονες· οι οποίοι, αν και γνωρίζουν καλά το δικαίωμα του Θεού.» Και στράφηκαν, λέει, ενάντια στη φύση. «Ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου, και όχι μόνο τα κάνουν, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν.» Αφού έθεσε δύο αντιθέσεις, εδώ τις αναίρεσε και τις δύο.

ΛΕ΄. Γι' αυτόν τον λόγο, ο μέγας Ησαΐας, θρηνώντας για εμάς και θέλοντας ταυτόχρονα να βοηθήσει στην πτώση μας, κραυγάζει λέγοντας: «Γιατί θέλετε να δεχθείτε κι άλλες πληγές, προσθέτοντας ανομία; Κάθε κεφάλι πονάει και κάθε καρδιά βρίσκεται σε θλίψη· από τα πόδια μέχρι το κεφάλι δεν υπάρχει σε αυτό τίποτα το υγιές· ούτε τραύμα, ούτε μώλωπας, ούτε πληγή που φλεγμαίνει· δεν υπάρχει αλοιφή για να τοποθετηθεί, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι». Έπειτα, τι ακολουθεί μετά από αυτά; «Θα εγκαταλειφθεί η θυγατέρα της Σιών σαν σκηνή σε αμπελώνα, σαν καλύβα φύλακα σε μποστάνι, σαν πόλη πολιορκούμενη». Αυτήν την ερήμωση της ψυχής μας φανερώνοντας και ο Απόστολος έλεγε: «Και καθώς δεν θεώρησαν άξιο να έχουν την αληθινή επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή· όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, κακία, πονηρία, πλεονεξία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, συκοφάντες, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, αθέτους συμφωνιών, άστοργους, αδιάλλακτους, ανελεήμονες· οι οποίοι, μολονότι γνώρισαν τη δίκαιη κρίση του Θεού, ότι όσοι πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου, όχι μόνο τα πράττουν οι ίδιοι, αλλά και επιδοκιμάζουν αυτούς που τα πράττουν». Γι' αυτό τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας, ώστε να ατιμάζονται τα σώματά τους από τους ίδιους. Και τι έπεται αυτών; «

Ρωμ 1,28 Και εδώ το 〈παρέδωσε ο Θεός〉, σημαίνει η προς τον Θεό ύβρις και θρασύτητα, η δική τους πράξη, η εκούσια πώρωση· αυτή τους παρέδωσε στα πάθη της ατιμίας. Ρωμ 1,29-32 Διότι αυτό ο Μωσαϊκός νόμος το προστάζει σαφώς και αυστηρώς, κρίνοντας άξιους θανάτου αυτούς που πράττουν τέτοια.

Αλλά και ο απόστολος Παύλος, μιλώντας για όσους παραδόθηκαν στα πάθη της ατιμίας εξαιτίας της ασύνετης και απειθούς καρδιάς τους, και απαριθμώντας την εργασία τους που τους οδηγεί προς το χειρότερο της απώλειας, συγκαταλέγοντας στο ίδιο σύνολο κρυφά και φανερά αμαρτήματα, λέει: Και καθώς δεν έκριναν καλό το να έχουν την επίγνωση του Θεού, γι' αυτό και ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πορνεία, πλεονεξία, κακία· γεμάτοι από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, παραβάτες των συμφωνιών, άστοργους, αδιάλλακτους, ανελεήμονες· οι οποίοι, έχοντας επιγνώσει το δίκαιο πρόσταγμα του Θεού, ότι δηλαδή όσοι πράττουν τέτοια πράγματα είναι άξιοι θανάτου, και τα εξής.