Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 10:15

Εκπληρώνει, λοιπόν, τον σκοπό του νόμου εκείνος που πιστεύει στον Σωτήρα Χριστό· διότι η Γραφή λέει: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, πολύτιμο, και όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». «Σε εμάς, λοιπόν, ανήκει η τιμή, σε όσους πιστεύουμε· για τους απειθούντες όμως, ο λίθος που απέρριψαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας και λίθος προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, εκείνοι που προσκόπτουν στον Λόγο με την απείθειά τους, για το οποίο και τέθηκαν». Εμείς όμως, που πιστεύσαμε και βαπτισθήκαμε, είμαστε «γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που ανήκει στον Θεό, για να διακηρύξουμε τις αρετές εκείνου που μας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως· εμείς που κάποτε δεν ήμασταν λαός, τώρα όμως είμαστε λαός του Θεού· εμείς που δεν είχαμε ελεηθεί, τώρα όμως ελεηθήκαμε». — «Αυτούς κάλεσε και εμάς, όχι μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη· όπως λέει και στον Ωσηέ: “Θα καλέσω εκείνον που δεν ήταν λαός μου, λαό μου· και εκείνη που δεν ήταν αγαπημένη, αγαπημένη· και θα γίνει στον τόπο όπου τους είχε λεχθεί: Δεν είστε εσείς λαός μου, εκεί θα ονομασθούν υιοί του ζώντος Θεού”». — «Όσοι, πράγματι, οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». — «Διότι τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, προς δικαιοσύνη για κάθε έναν που πιστεύει». Γιατί ο Μωυσής γράφει για τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, ότι ο άνθρωπος που θα τα πράξει αυτά θα ζήσει μέσα σ’ αυτά· η δικαιοσύνη όμως που προέρχεται από την πίστη λέει έτσι: «Μη πεις μέσα στην καρδιά σου: Ποιος θα ανέβει στον ουρανό;» — δηλαδή, για να κατεβάσει τον Χριστό· «ή: Ποιος θα κατεβεί στην άβυσσο;» — δηλαδή, για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς. Αλλά τι λέει; «Κοντά σου είναι το ρήμα, στο στόμα σου και στην καρδιά σου», δηλαδή το ρήμα της πίστεως, το οποίο κηρύττουμε· ότι, αν ομολογήσεις με το στόμα σου τον Κύριο Ιησού Χριστό και πιστέψεις με την καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς· διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς προς δικαιοσύνη, και με το στόμα ομολογεί προς σωτηρία. Γιατί η Γραφή λέει: «Όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Διότι ο ίδιος είναι Κύριος όλων, πλούσιος προς όλους όσοι τον επικαλούνται· και «καθένας που θα επικαλεσθεί το όνομα του Κυρίου θα σωθεί». Πώς, λοιπόν, θα επικαλεσθούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν; Και πώς θα πιστεύσουν σ’ εκείνον για τον οποίο δεν άκουσαν; Και πώς θα ακούσουν χωρίς να υπάρχει κάποιος να κηρύττει; Και πώς θα κηρύξουν, αν δεν αποσταλούν; Όπως είναι γραμμένο: «Πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά!» Και πράγματι, «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και ως τα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους».

Αλλά με παρακινεί ο λόγος να προχωρήσω στην αναγωγή και να αναζητήσω τα αποστολικά ιμάτια. Ας ανυψώσουμε, λοιπόν, τους εαυτούς μας λίγο από τη γη. Λέω, επομένως, ότι τα ιμάτια που στρώνονται στον δρόμο είναι οι ηθικές διδασκαλίες, οι οποίες ρίπτονται κάτω από τα πόδια του. Αυτές δε είναι το «δεν θα πορνεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου» και τα παρόμοια με αυτά παραγγέλματα. Ας μην πατάμε, λοιπόν, πλέον στο έδαφος. Διότι, εφόσον μας έχουν στρωθεί αποστολικά ιμάτια, δεν οφείλουμε να πατάμε στο έδαφος, για να μη μολύνουμε τα πόδια της ψυχής μας από το χώμα της γης, αλλά ακόμη και αν κάποιος μας προσκαλέσει σε αυτό, ας του πούμε: «Έπλυνα τα πόδια μου, πώς να τα μολύνω;» Και ίσως για αυτόν τον λόγο ο Ιησούς πλένει τα πόδια των μαθητών, ώστε, αφού αποβάλουν τη σκόνη που είχαν προηγουμένως, να μην πατούν πλέον στο έδαφος ούτε να μολύνουν τα πόδια τους από το χώμα της γης, αλλά, αφού γίνουν καθαροί, να βαδίζουν πάνω σε ιμάτια. Διότι λέει: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά». Ας περιζώσουμε λοιπόν και εμείς «τις οσφύες της διανοίας» μας και ας φορέσουμε στα «πόδια μας την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης». Διότι συνέβη κάποτε και σε εμάς να δοκιμάσουμε το χώμα της γης, όταν κατά τον καιρό της αιχμαλωσίας οδηγηθήκαμε αιχμάλωτοι στη γη των Χαλδαίων.

Εκείνοι, λοιπόν, που διασκορπίστηκαν εξαιτίας του διωγμού που έγινε με αφορμή τον Στέφανο, έφτασαν μέχρι τη Φοινίκη, την Κύπρο και την Αντιόχεια, χωρίς να κηρύττουν τον λόγο σε κανέναν άλλον, παρά μόνον στους Ιουδαίους. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Παύλος, δούλος του Ιησού Χριστού, κλητός απόστολος, ξεχωρισμένος για το Ευαγγέλιο του Θεού. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Πώς, όμως, θα ακούσουν χωρίς να υπάρχει κάποιος που να κηρύττει; Και πώς θα κηρύξουν, εάν δεν αποσταλούν;

Χαίρε, Μαρία Θεοτόκε, διά της οποίας ο Ιωάννης και ο Ιορδάνης αγιάζονται, και ο διάβολος ατιμάζεται. Χαίρε, Μαρία Θεοτόκε, διά της οποίας κάθε πνοή που πιστεύει σώζεται. Χαίρε, Μαρία Θεοτόκε· διότι χάρη σε σένα και τα θαλάσσια κύματα, αφού γαλήνεψαν και ησύχασαν, βάσταξαν με χαρά και ημερότητα τους συνδούλους και συλλειτουργούς μας. Διότι και η γη, που κάποτε καταπατούνταν από ληστές, με την άφιξη των αγίων Πατέρων μεταβλήθηκε σε ειρήνη. Επειδή είναι γραμμένο: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!» Ποια ειρήνη; Τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον κήρυκα της ειρήνης, ο οποίος λέει στα άγια Ευαγγέλια: «Την ειρήνη την δική μου σας δίνω.» Ποια ειρήνη; Εκείνην την οποία ο Νεστόριος, βλασφημώντας, δεν αποδέχθηκε, λέγοντας ότι δεν γεννήθηκε, τάχα, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός και Λόγος του Θεού, από την Παρθένο Μαρία, μη γνωρίζοντας τον αλώβητο τόκο της παρθενίας ούτε πιστεύοντας στην αρχαγγελική φωνή που έλεγε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου.» Διότι, αφού εξομοιώθηκε με το περσικό βασίλειο και επιχείρησε να αθετήσει τον μονογενή Υιό του Θεού, εφήυρε αυτούς τους μύθους για την απώλεια πολλών και τη βλασφημία των ψυχών.

1. Αναλάμπει πάλι ο καιρός της άγιας εορτής μας. Είναι δε ανάγκη εμείς να θυμόμαστε τον Θεό, τον κυρίαρχο των πάντων, που λέει: «Ιερείς, ακούστε και δώστε μαρτυρία στον οίκο του Ιακώβ, λέει ο Κύριος ο Θεός ο παντοκράτωρ». Ας δώσουμε λοιπόν μαρτυρία, διακηρύσσοντας ότι έχει φτάσει ο καιρός, κατά τον οποίο πρέπει εμείς να κοσμούμαστε πολύ με τις αρετές που πρέπουν στους αγίους και να πλουτίζουμε με τα καυχήματα της ευαγγελικής πολιτείας. Πρέπει δε, νομίζω, να θεωρούνται σεβαστοί αυτοί που διδάσκουν τα πιο καλά πράγματα. Διότι είναι αληθής ο προφήτης που λέει: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια αυτών που ευαγγελίζονται τα αγαθά!» Και βέβαια όχι τα πρόσκαιρα και εκείνα που φθείρονται, και όσα υπηρετούν στην απόλαυση των γήινων σωμάτων μας, αλλά μάλλον εκείνα τα οποία έχουν κατορθωθεί μέσω της χάριτος του Σωτήρα μας, και τα οποία αναδεικνύουν τρισμακάριους αυτούς που τα έλαβαν, και τους κάνουν να φαίνονται ανώτεροι και από τα ψυχικά και από τα σωματικά πάθη. «Διότι το καλό όνομα είναι προτιμότερο από τον πολύ πλούτο», όπως λέει ο Σολομών. Για τους ενάρετους, λοιπόν, δεν θα υπάρξει κανένας καιρός κατά τον οποίο να μην αρμόζει να φαίνονται τέτοιοι.

Αφού ο λόγος προφήτευσε την παρουσία στους ανθρώπους εκείνου που ‹παλαιά μιλούσε μέσω των προφητών›, πολύ λογικά επισυνάπτει στη συνέχεια το ευαγγελικό κήρυγμα που διαδόθηκε σε όλα τα έθνη μέσω των αποστόλων του, των οποίων τη μνήμη κάνει μέσα από τα προκείμενα λόγια. Αντιλαμβανόμενος το νόημά τους και ο θεσπέσιος Απόστολος, το απέδωσε στην προς Ρωμαίους επιστολή με τον εξής τρόπο: «πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά, εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη». Ο δε Σύμμαχος ερμήνευσε τα σχετικά χωρία ως εξής: 〈πόσο ευπρεπείς είναι πάνω στα όρη οι πόδες αυτού που ευαγγελίζεται, που κάνει γνωστή την ειρήνη, που ευαγγελίζεται αγαθά, που κάνει γνωστή τη σωτηρία〉. Αντί για τη λέξη 〈σωτηρία〉, το εβραϊκό κείμενο περιέχει τη λέξη 〈ιησουά〉, ώστε, εάν οι μεταφραστές είχαν διατηρήσει αμετάβλητη την εβραϊκή λέξη, τίποτα δεν θα τους εμπόδιζε να πουν: 〈εκείνου που κάνει γνωστό τον Ιησού〉. Σύμφωνα δε με τον Ακύλα: 〈πόσο ωραίοι έγιναν〉, λέει, 〈πάνω στα όρη οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά, εκείνου που κάνει γνωστή τη σωτηρία〉, ενώ σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: 〈πόσο ευπρεπείς είναι πάνω στα όρη οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά〉.

Και αυτά μεν κατά λέξη· σύμφωνα όμως με το νόημα, επισκήνωμα του Σωτήρα μας έχει αποδειχθεί η Εκκλησία του· αλλά και σώμα του είναι ο λαός του, σύμφωνα με τον Απόστολο που είπε: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη κατά το μέρος που αναλογεί στον καθένα». Θα μπορούσαν, λοιπόν, από τα μέλη του σώματος του Χριστού άλλοι μεν να είναι τα μάτια, άλλοι τα αυτιά και άλλοι τα χέρια· σύμφωνα με αυτά λοιπόν θα υπάρχουν και άλλοι που είναι τα πόδια, για τα οποία έχει ειπωθεί: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια αυτών που ευαγγελίζονται τα αγαθά!». Για αυτά τα πόδια, λοιπόν, προκειμένου να μην προσκρούσει κανείς το πόδι του σε πέτρα, ούτε να σκανδαλιστεί στον δρόμο, αλλά να διατρέξει ομαλά και ανεμπόδιστα την πορεία του Ευαγγελίου, έχουν εγκατασταθεί άγγελοι να φρουρούν ως φύλακες του προαναφερθέντος σκηνώματος. Και πάλι, υπάρχουν άλλοι άγγελοι στους οποίους έχουν εμπιστευθεί τις εκκλησίες του Χριστού που έχουν ιδρυθεί σε ολόκληρη τη γη. Αυτά όμως, μη κατανοώντας τα ο διάβολος – διότι πώς ή από πού θα μπορούσε αυτός να κατανοήσει τα λόγια του θείου Πνεύματος; – κατά τον πειρασμό του Σωτήρα, αφού τον ανέβασε στο πτερύγιο του ναού, του είπε: «Αν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω. Διότι είναι γραμμένο, ότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, και θα σε σηκώσουν στα χέρια τους, για να μην προσκρούσεις ποτέ το πόδι σου σε πέτρα».

Μήπως επειδή το θεωρητικό μέρος της ψυχής περισφίγγει το επιθυμητικό και δεν το αφήνει να περιφέρεται αλλού; Διότι αυτό που διακατέχεται από έρωτα για κάτι δεν θέλει να διαθέτει την ίδια δύναμη για τις άλλες ηδονές. ΙΘ΄. Όσον αφορά τα υποδήματα, εκείνος μεν που πρόκειται να αγγίξει την αγία και θεοβάδιστη γη, ας τα βγάλει, όπως ακριβώς και εκείνος ο Μωυσής πάνω στο όρος, ώστε να μη φέρει πάνω του τίποτα το νεκρό, και για να μην παρεμβάλλεται τίποτα ανάμεσα στον Θεό και τους ανθρώπους. Όπως επίσης, αν κάποιος μαθητής αποστέλλεται για να κηρύξει το Ευαγγέλιο, ας πορεύεται με φιλοσοφικό φρόνημα και απέριττα· αυτός, εκτός από το να μην έχει χρήματα, ούτε ραβδί, και να φορά έναν μόνο χιτώνα, πρέπει επιπλέον να περπατά ανυπόδητος, για να φανούν ωραία τα πόδια αυτών που ευαγγελίζονται την ειρήνη και κάθε άλλο αγαθό. Εκείνος όμως που φεύγει μακριά από την Αίγυπτο και τα αιγυπτιακά πράγματα, ας φορά υποδήματα, τόσο για τη γενικότερη ασφάλειά του όσο και για την προστασία του από τους σκορπιούς και τα φίδια, τα οποία τρέφει σε μεγάλο αριθμό η Αίγυπτος, ώστε να μη βλάπτεται από αυτούς που παραμονεύουν τη φτέρνα, και τους οποίους έχουμε λάβει την εντολή να καταπατούμε. Σχετικά με τη βακτηρία και το αίνιγμα γύρω από αυτήν, αυτή είναι η άποψή μου.

ΛΟΓΟΣ ΜΒ΄. Αποχαιρετιστήριος, ενώπιον των ρν΄ επισκόπων. Α΄. Πώς σας φαίνονται τα δικά μας ζητήματα, ω φίλοι ποιμένες και συμποιμένες; Των οποίων ωραία μεν είναι τα πόδια, επειδή ευαγγελίζεστε ειρήνη και αγαθά, με τα οποία έχετε έρθει· ωραία δε είναι και η στάση σας απέναντί μας, εφόσον ήρθατε την κατάλληλη στιγμή, όχι για να επαναφέρετε κάποιο πλανημένο πρόβατο, αλλά για να επισκεφθείτε έναν ποιμένα που αναχωρεί; Πώς σας φαίνονται τα της αναχωρήσεώς μας; Και ποιος είναι ο καρπός της, ή μάλλον ο καρπός του Πνεύματος που κατοικεί μέσα μας, από το οποίο πάντοτε παρακινούμαστε, όπως και τώρα παρακινηθήκαμε, μην επιθυμώντας να έχουμε τίποτα το αποκλειστικά δικό μας, ούτε ίσως και έχοντας; Άραγε τα κατανοείτε από μόνοι σας και τα εξετάζετε, και είστε καλόπιστοι κριτές των πεπραγμένων μας; Ή μήπως πρέπει, όπως ακριβώς εκείνοι από τους οποίους ζητείται λογοδοσία για ανάληψη στρατηγίας, ή για πολιτική ηγεσία, ή για διαχείριση χρημάτων, έτσι και εμείς να λογοδοτήσουμε δημόσια σε εσάς για όσα διοικήσαμε; Διότι δεν ντρεπόμαστε να κρινόμαστε, επειδή και εμείς με τη σειρά μας κρίνουμε, και τα δύο γίνονται με την ίδια αγάπη.

ΙΕ΄. Περί του Ευαγγελίου. Ο Δαβίδ αναφέρει: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Και πάλι: «Πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!»

Εκείνος δε, αφού το θείο Πνεύμα του είχε προαναγγείλει την εξέλιξη των γεγονότων, είπε: «Ακολουθήστε με και θα σας τον υποδείξω.» Τότε ο μακάριος έλεγε από μέσα του, όπως ήταν φυσικό, γεμάτος χαρά και επισπεύδοντας τη θυσία του μαρτυρίου: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά.»

Διότι, «πώς θα κηρύξουν, εάν δεν αποσταλούν;» Και το γράψιμο γίνεται διά των χειρών. Βλέπεις ότι η διακονία της σάρκας είναι αιτία αμέτρητων αγαθών για εμάς; Εάν πάλι η Γραφή λέει: «Η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος», κάνει λόγο για δύο λογισμούς· διότι αυτά είναι που αντιτίθενται μεταξύ τους, η αρετή και η κακία, όχι η ψυχή και το σώμα. Επειδή, εάν αυτά ήταν αντίθετα, θα αναιρούσαν το ένα το άλλο, όπως η φωτιά το νερό, και όπως το σκοτάδι το φως. Εάν όμως η ψυχή φροντίζει το σώμα, και δείχνει πολλή πρόνοια για αυτό, και υπομένει τα μύρια όσα ώστε να μην το εγκαταλείψει, και όταν αποχωρίζεται από αυτό αντιστέκεται, ενώ και το σώμα την υπηρετεί, και της προσφέρει πολλή γνώση, και έχει κατασκευαστεί για να εξυπηρετεί τη δική της ενέργεια· πώς θα μπορούσαν αυτά να είναι αντίθετα και να μάχονται το ένα το άλλο;

ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ΄. Πώς λοιπόν θα επικαλεστούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν; Και πώς θα πιστέψουν σε εκείνον για τον οποίο δεν άκουσαν; Και πώς θα ακούσουν χωρίς κάποιον να κηρύττει; Και πώς θα κηρύξουν, εάν δεν αποσταλούν; Καθώς είναι γραμμένο. α΄. Πάλι αναιρεί τη δικαιολογία τους. Διότι, επειδή είπε ότι «Μαρτυρώ γι' αυτούς ότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι με επίγνωση» και ότι «Αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού δεν υποτάχθηκαν σε αυτήν», αποδεικνύει στη συνέχεια ότι οφείλουν να λογοδοτήσουν στον Θεό ακόμη και για την ίδια τους την άγνοια. Και δεν το λέει μεν έτσι, αλλά το θεμελιώνει προάγοντας τον λόγο με τη μορφή ερωτήσεων, και καθιστώντας τον έλεγχο σαφέστερο με το να συνυφάνει ολόκληρο αυτό το χωρίο με αντιρρήσεις και απαντήσεις. Πρόσεξε δε: Πιο πάνω, λέει, είπε ο προφήτης ότι «Καθένας, ο οποίος θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί». Αλλά ίσως κάποιος θα μπορούσε να πει: Και πώς ήταν δυνατόν να επικαλεστούν αυτόν, στον οποίο δεν πίστεψαν; Έπειτα ακολουθεί ερώτηση από τον ίδιο μετά την αντίρρηση: Και γιατί δεν πίστεψαν; Και πάλι αντίρρηση: οπωσδήποτε μπορεί κάποιος να πει: Και πώς θα μπορούσαν να πιστέψουν, χωρίς να έχουν ακούσει; Και όμως, άκουσαν, λέει. Έπειτα πάλι άλλη αντίρρηση: Και πώς μπορούσαν να ακούσουν χωρίς κάποιον να κηρύττει; Έπειτα πάλι η απάντηση: Και όμως κήρυξαν, και γι' αυτό ακριβώς το έργο στάλθηκαν πολλοί. Και από πού είναι φανερό ότι αυτοί είναι εκείνοι που έχουν αποσταλεί;

Τότε λοιπόν εισάγει τον προφήτη να λέει: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά». Βλέπεις πώς από τον τρόπο του κηρύγματος φανερώνει τους κήρυκες; Διότι αυτοί δεν περιέρχονταν παντού λέγοντας τίποτε άλλο, παρά μόνο εκείνα τα ανέκφραστα αγαθά και την ειρήνη του Θεού που πραγματοποιήθηκε προς τους ανθρώπους. Επομένως, όταν απιστείτε, λέει, δεν απιστείτε σε εμάς, αλλά στον Ησαΐα, ο οποίος πριν από πολλά χρόνια είπε ότι και θα αποσταλούμε, και θα κηρύξουμε, και θα πούμε αυτά ακριβώς που έχουμε πει. Αν λοιπόν η σωτηρία προέρχεται από την επίκληση, και η επίκληση από την πίστη, και η πίστη από την ακοή, και η ακοή από το κήρυγμα, και το κήρυγμα από την αποστολή, και αυτοί πράγματι απεστάλησαν και κήρυξαν, και μαζί τους περιερχόταν ο προφήτης ο οποίος τους υπέδειχνε, τους ανακήρυσσε και έλεγε ότι: «Αυτοί είναι τους οποίους ανέκαθεν, πριν από πολλά χρόνια, φανέρωνα, των οποίων και τα πόδια εγκωμίαζα εξαιτίας του τρόπου του κηρύγματός τους»· είναι ολοφάνερο ότι η απιστία αποτέλεσε αποκλειστικά δικό τους σφάλμα· διότι όλα όσα εξαρτώνταν από τον Θεό έχουν πλήρως ολοκληρωθεί.

Τα δε κρέατα 〈ψημένα στη φωτιά〉· διότι είναι πύρινο το λογικό σώμα του Χριστού· 〈«Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θα ήθελα αν έχει κιόλας ανάψει;»〉. 〈Όχι ωμό〉 το κρέας, για να είναι ο λόγος εύκολος στην επεξεργασία του, προσιτός και ευπρόσδεκτος· 〈ούτε βρασμένο σε νερό〉, για να μην είναι ο λόγος υγρός, ούτε υδαρής, ούτε χαλαρός. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, 〈**〉 ως αόρατη βουλή, τα πόδια ως άνθρωπος. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, αρχή και μέση και τέλος, συγκρατώντας, συσφίγγοντας και συνενώνοντας τα πάντα μέσα Του με άλυτους δεσμούς, έχοντας γίνει αληθινά 〈«μεσίτης Θεού και ανθρώπων»〉. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, Θεός, Λόγος και άνθρωπος στη γη. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, σε ύψος και βάθος και πλάτος 〈**〉 και στα ριζώματα της γης. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, νόμος και λόγος και απόστολοι, ο νόμος ως αρχή και ο λόγος ως βουλή και οι απόστολοι ως πόδια· 〈«Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά»〉. 〈Οστό δε δεν θα τσακίσετε από αυτόν〉, για να γίνει γνωστή η ανάσταση με το σώμα· διότι λέει, 〈«Βάλε τα δάχτυλά σου στα σημάδια των καρφιών, για να γνωρίσεις ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά»〉. 〈Άζυμα μαζί με πικρά χόρτα θα φάτε〉· διότι πικρά είναι για σένα, ή πικρών έργων τα μυστήρια· 〈«Η γη σας είναι έρημη, οι πόλεις σας καμένες από τη φωτιά, τη χώρα σας την καταβροχθίζουν ξένοι μπροστά σας, και έχει ερημωθεί, κατεστραμμένη από ξένους λαούς»〉. 〈Θα φάτε με σπουδή〉 το πάσχα· διότι πρέπει να αγρυπνεί και να νήφει καθένας που πρόκειται να προσέλθει στο μεγάλο σώμα. 〈Οι οσφύες σας περιεζωσμένες〉· ας παύσουν οι ανεξέλεγκτες πηγές της γενέσεως, 〈οι〉 σαρκικές περιπλοκές και οι ρυπαρές ηδονές. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉· βάσεις που ορθοτομούν, στηρίγματα που δεν χωλαίνουν· διότι είναι ριζώματα της αλήθειας. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉, τα οποία ο Μωυσής μεν έβγαλε, ο Ιησούς όμως φόρεσε· διότι λέει, 〈«Λύσε το υπόδημα των ποδιών σου»〉, για να δηλωθεί το παροδικό του νόμου, 〈«Του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρί των υποδημάτων Του»〉, για να φανερωθεί το πανταχόθεν περιεσφιγμένο του Λόγου. 〈Τα ραβδιά σας στα χέρια σας〉, τα σημεία της θείας δυνάμεως, τα στηρίγματα της λογικής ισχύος, η ράβδος μέσω του Μωυσή, η ράβδος μέσω του Ααρών, η καρυΐνη ράβδος, η ράβδος που έσχισε τα βάθη της θάλασσας, 〈η ράβδος〉 που γλύκανε την πικρία των πηγών, η ράβδος επί της οποίας αναπαύθηκαν τα επτά άγια πνεύματα του Θεού· 〈«Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, 〈πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας〉, πνεύμα φόβου Θεού θα τον γεμίσει»〉.

Είδες ότι αυτός ο σύντομος λόγος δεν έφερε μόνο σωτηρία, αλλά και δικαιοσύνη. «Διότι ο ίδιος είναι Κύριος όλων, πλούσιος προς όλους όσοι τον επικαλούνται· διότι καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί.» Ό,τι είπε προηγουμένως για τον Πατέρα, το «μήπως ο Θεός είναι μόνο των Ιουδαίων, και όχι και των εθνών;», το ίδιο λέει και εδώ για τον Υιό. «Πώς λοιπόν θα επικαλεστούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν; Και πώς θα πιστέψουν σε εκείνον για τον οποίο δεν άκουσαν; Και πώς θα ακούσουν χωρίς κάποιον να κηρύττει; Και πώς θα κηρύξουν, εάν δεν αποσταλούν, όπως είναι γραμμένο: Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά.» Πάλι αναιρεί τη δικαιολογία τους· και το οργανώνει αυτό προωθώντας τον λόγο με τη μορφή ερωτήσεων, κάνοντας τον έλεγχο σαφέστερο, υφαίνοντας ολόκληρο το χωρίο με αντιθέσεις και λύσεις. Πρόσεξε όμως: πιο πάνω, λέει, είπε ο Προφήτης: Καθένας που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου θα σωθεί. Αλλά ίσως κάποιος θα μπορούσε να πει: Και πώς μπορούσαν να επικαλεστούν αυτόν στον οποίο δεν πίστεψαν; Έπειτα ακολουθεί ερώτηση από αυτόν μετά την αντίθεση: Και γιατί δεν πίστεψαν; Και πάλι αντίθεση. Οπωσδήποτε κάποιος θα μπορούσε να πει: Και πώς ήταν δυνατόν να πιστέψουν χωρίς να έχουν ακούσει; Έπειτα πάλι έρχεται η λύση: Και όμως άκουσαν, λέει. Έπειτα πάλι άλλη αντίθεση: Και πώς μπορούσαν να ακούσουν χωρίς κάποιον να κηρύττει;

Έπειτα πάλι ακολουθεί η λύση: Και βέβαια κήρυξαν, και απεστάλησαν πολλοί ακριβώς για αυτόν τον σκοπό· και πάλι προβάλλεται αντίρρηση: Και από πού είναι φανερό ότι αυτοί είναι εκείνοι που απεστάλησαν; Και πάλι δίνεται λύση από προφητική μαρτυρία: Πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά.

Η σωτηρία, λέει, προέρχεται από την επίκληση· η επίκληση από την πίστη· η πίστη από την ακοή· η ακοή από το κήρυγμα· το κήρυγμα από την αποστολή. Απεστάλησαν λοιπόν και κήρυξαν· και μαζί τους συμπορευόταν ο προφήτης, υποδεικνύοντάς τους και διακηρύττοντας ότι αυτοί είναι εκείνοι που φανερώναμε πριν από πολλά χρόνια. Είναι ολοφάνερο ότι το γεγονός πως δεν πίστεψαν αποτέλεσε αποκλειστικά δικό τους σφάλμα. «Αλλά δεν πίστεψαν όλοι στο Ευαγγέλιο».

Διότι έχει παραδοθεί ο αμπελώνας, ο λαός του Κυρίου, στους γεωργούς, οι οποίοι απέδωσαν στον Δεσπότη άφθονο και πολύφορο τον καρπό. Διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά! Αυτοί, πορευόμενοι σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους, μετέτρεψαν τους λύκους σε πρόβατα· τους Έλληνες που παλαιότερα τους κατεδίωκαν, τους κατέστησαν πρόβατα του Χριστού, και απέκτησαν για τον Κύριο λαό περιούσιο, ζηλωτή των καλών έργων.

Από τον ίδιο λόγο, στο χωρίο: Και αν κάποιος μαθητής αποστέλλεται για το Ευαγγέλιο, (ας το πράττει) με τρόπο φιλόσοφο και απέριττο· αυτός οφείλει, εκτός από το να στερείται χρημάτων, ράβδου και να φέρει έναν μόνο χιτώνα, επιπλέον να περπατά ανυπόδητος, ώστε να φανούν ωραίοι οι πόδες αυτών που ευαγγελίζονται την ειρήνη. «Ευαγγέλιο» είναι ο υψηλότερος λόγος περί της βασιλείας του Θεού· και βασιλεία του Θεού είναι η τελική κατάσταση (λήξις) που είναι καθαρή από κάθε ύλη και από όλες τις σχετικές με αυτήν φαντασίες. Άρα, «μαθητής που αποστέλλεται για το Ευαγγέλιο» εύλογα είναι αυτός που με τον τρόπο ζωής του επιδεικνύει την απόλυτη αποξένωση προς αυτόν τον κόσμο. Με το να είναι «χωρίς χρήματα, χωρίς ραβδί και με έναν μόνο χιτώνα», έχει αποκόψει από τον εαυτό του τη φιλαργυρία και τον θυμό ή την εμπιστοσύνη του σε κάποια εξουσία, εφαρμόζοντας, σαν «έναν χιτώνα», μια ηθική φιλοσοφία άδολη, ανυπόκριτη, μονότροπη και ελεύθερη από κάθε διπροσωπία, μην εφαρμόζοντας ως σύμβολο απολύτως κανένα στοιχείο νεκρότητας στο ίχνος (βάδισμα) της ψυχής του, όπως είναι το υπόδημα. Υπάρχει ως άγγελος της μεγάλης ειρήνης και ως κήρυκας της κατάστασης που δεν φοβάται πλέον τον πόλεμο των παθών, ούτε δειλιάζει μπροστά στον θάνατο του σώματος, έτσι ώστε να μπορούν εκείνοι που τον ατενίζουν με σύνεση, μέσα από την αναλλοίωτη σταθερότητα του ενάρετου βίου του, να βλέπουν να απεικονίζεται σε αυτόν η ιεροπρεπέστατη πολιτεία και ευστάθεια των αγγέλων γύρω από τον Θεό.

Διότι, αφού ρύθμισε τις αισθήσεις του με τον καλύτερο τρόπο απ' όλους, ώστε να μην υποτάσσονται στις επιθυμίες και να μην παραφωνεί η ψυχή προς τη λογική, κατ' ανάγκην την έδειξε καθαρή από τις κακές σκέψεις και την έκανε ανώτερη από κάθε υλική προσκόλληση. Έτσι, λοιπόν, κατέστησε το σώμα εντελώς απαθές και, καθαρίζοντας και τα δύο το ένα μέσω του άλλου, ανέδειξε τον εαυτό του θείο ναό και όργανο του Πνεύματος. Διότι είναι ο μόνος από όσους γνωρίζουμε, ή τουλάχιστον μεταξύ ελάχιστων, που διατήρησε την ευγένεια της ψυχής του απολύτως ακέραιη σε όλη του τη ζωή και φανέρωσε ξεκάθαρα το «κατ' εικόνα», ή μάλλον αναδείχθηκε ο ίδιος εικόνα του Θεού, δείχνοντας σαφώς, ακόμη και με τα έργα του, πώς πρέπει να είναι αυτός που φέρει το όνομα του Χριστού. Νομίζω, δηλαδή, πως αν υπήρξε ποτέ ή αν πρόκειται να υπάρξει κάποια δωρεά φιλοτιμίας του Θεού προς τους ανθρώπους, ή αρχέτυπο καθαρότητας, ή ακριβής κανόνας απάθειας που φανερώθηκε από τον Θεό στους ανθρώπους, αυτός είναι ο μέγας αυτός ανήρ, και η δική του ψυχή αποτελεί ένα τέτοιο άγαλμα παρθενίας λόγω του περισσεύματος της καθαρότητας· και με την υπερφυή σου αγνότητα οδηγείς έτσι τους πάντες σε έκπληξη και θαυμασμό και δίνεις την εντύπωση ότι το σώμα σου δεν ανήκει στα επίγεια, αλλά στα ουράνια σώματα, των οποίων ίδιον είναι η απάθεια. Έτσι, μπορεί κανείς να πει ότι όχι μόνο ξεπέρασε πραγματικά κατά πολύ στην παρθενία εκείνον τον μέγιστο στη σωφροσύνη Ιωσήφ, αλλά ότι αξιώθηκε και της προσωνυμίας της παρθενίας μετά τον μέγα Θεολόγο, και ότι μετά από εκείνον ονομάζεσαι και εσύ παρθένος, χωρίς να υπολείπεσαι στα άλλα από εκείνον, επειδή μάλιστα υπήρξες ο πιο θεοφιλής απ' όλους, εφόσον, αγαπώντας τον Χριστό περισσότερο από όλους τους άλλους, προσέφερες τον θείο λόγο ως το πιο σαφές δείγμα της αγάπης σου προς Αυτόν. Επειδή, κατέστης φροντιστής και προστάτης των λογικών Του προβάτων, όσο δεν ξέρω αν έγινε κανείς άλλος, και συναγωνιστής και βοηθός τους στην ευσέβεια, με τον καλύτερο τρόπο απ' όλους, πολεμώντας τους ασεβείς και με λόγια και με έργα κάθε φορά, στεκούμενος στο πλευρό των ευσεβών και διαλύοντας την ομίχλη της ασέβειας που έπεφτε πάνω τους, κάνοντας να λάμψει σε όλους ο Ήλιος της δικαιοσύνης, και μέσω αυτών ετοιμάζοντας για τον Κύριο λαό περιούσιο. Διότι γνώριζε καλά ότι το να φροντίζει κανείς μόνο για τη δική του σωτηρία, αδιαφορώντας για τους άλλους, είναι γνώρισμα των μικρών και της υποδεέστερης μερίδας, ενώ το να επιδιώκει κανείς μαζί με τα δικά του αγαθά και τα αγαθά των άλλων, και να αναζητά εκείνα που προάγουν την αρετή τους, ώστε να την εφαρμόζουν και να τη διδάσκουν, σύμφωνα με τον θείο λόγο, είναι ίδιον των μεγάλων στη βασιλεία των ουρανών, που έχουν αποκτήσει μεγάλο όνομα. Γι' αυτό, αφού καθάρισε τον εαυτό του μια για πάντα όσο δεν ξέρω αν το έκανε κανείς άλλος, δεν θεωρούσε ανεκτό ούτε ταιριαστό γι' αυτόν να περιορίσει την ευεργεσία μόνο στον εαυτό του, αλλά καθάριζε και τους άλλους και μετέθετε τον νου τους προς τον ουρανό, πείθοντάς τους να αδιαφορούν για όλα τα γήινα, θεωρώντας τα όχι μόνο ασήμαντα, αλλά και πως αποβαίνουν πραγματικά όλεθρος για την ψυχή. Και έτσι, εξ αυτού, ανέδειξε τα μεν πόδια του αποστολικά και ωραία, καθώς ευαγγελίζονταν σε όλους ειρήνη και αγαθά, τα δε χέρια του εντελώς αγνά και καθαρά, απολύτως ανώτερα από κάθε προσκόλληση, άξια του θείου βαπτίσματος και του αγιασμού που πηγάζει από αυτό, του οποίου έγιναν πρόξενοι σε όλους, και άξια αυτών των μεγάλων μυστηρίων, καθώς τα διαχειρίζονταν όπως τους άρμοζε. Πριν όμως από αυτά και μαζί με αυτά, (ανέδειξε) εκείνη τη θαυμαστή γλώσσα, η οποία κινούνταν μόνο για τον Χριστό ως κάλαμος οξυγράφου γραμματέως και ως κιθάρα του Πνεύματος, που έθελγε περισσότερο από κάθε Ορφέα και παρακινούσε προς τα ανώτερα, μέσα από τα οποία επιτυγχάνεται η επιστροφή προς τη σταθερή και μόνιμη δόξα.

Ρωμ. 10,4 Πώς είναι «τέλος του νόμου ο Χριστός»; Διότι εδικαίωσε, και εκείνα που ο νόμος θέλησε να κάνει, αλλά δεν μπόρεσε, αυτά ο Χριστός με τον ερχομό Του τα ολοκλήρωσε και τα τελειοποίησε για όσους πιστεύουν σε Αυτόν. Ρωμ. 10,12—15 Εδώ συνδέει πολύ περίπλοκα νοήματα και τα παρουσιάζει με θαυμαστό τρόπο. Θεωρεί «πλούτο», λέει, ο Χριστός το να πιστέψεις και να σωθείς, ώστε από την πλευρά του Χριστού τα πάντα έχουν γίνει. Θέλεις λοιπόν να «σωθείς; επικαλέσου» τον Χριστό. Αλλά θέλεις να Τον επικαλεστείς; Πρέπει πρώτα να «πιστέψεις». Θέλεις όμως να πιστέψεις; Πρέπει πρώτα να «ακούσεις» το κήρυγμα. Αλλά ζητάς αυτόν που «κηρύττει»; Ιδού εγώ φωνάζω δυνατά. Αλλά αγνοείς αν έχω «αποσταλεί» για να κηρύττω; Υπάρχει προφητεία από παλιά που το διακηρύσσει αυτό, ότι όχι μόνο θα κηρύξουν και θα ευαγγελιστούν τη σωτηρία και την ειρήνη, αλλά ότι θα επιτελέσουν και μεγάλα και υπερφυσικά έργα· διότι, λέει, «πόσο ωραία είναι τα πόδια» εκείνων που τρέχουν για το κήρυγμα, εκείνων που εξαγγέλλουν το ευαγγέλιο. Επομένως, δεν έχετε καμία δικαιολογία για να μη σωθείτε.

Πώς δε θα πιστέψουν σε εκείνον για τον οποίο δεν άκουσαν; Πώς δε θα ακούσουν χωρίς κάποιον να κηρύττει; Πώς δε θα κηρύξουν, εάν δεν αποσταλούν; Όπως είναι γραμμένο: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά»· πάλι: «Εάν λοιπόν υπάρχει κάποια παρηγοριά εν Χριστώ, εάν υπάρχει κάποια παραμυθία αγάπης, εάν υπάρχουν σπλάχνα και οικτιρμοί, κάντε την χαρά μου πλήρη»· έπειτα: «η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, η δε υπομονή τη δοκιμή, η δε δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει».

Ας κρούσει λοιπόν ο Δαβίδ την πνευματική κιθάρα, ψάλλοντας τα πλέον επίκαιρα λόγια: «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών του, διότι είναι άγιος». Ας συμψάλει και ο Σολομών, ο ανυπέρβλητος στη σοφία: «Ευλογείτε το ξύλο μέσω του οποίου επέρχεται η σωτηρία». Σήμερα λοιπόν η Εκκλησία εμφανίζεται ως παράδεισος, προβάλλοντας στο μέσο της το ξύλο της ζωής, στο οποίο δεν βρίσκεται απατηλός δαίμονας για να εξαπατά την Εύα, αλλά άγγελος του παντοκράτορος Κυρίου που προστατεύει αυτόν που προσέρχεται. Σήμερα προσκυνείται ο πανάγιος Σταυρός και ευαγγελίζεται η ανάσταση του Χριστού. Σήμερα προσκυνείται το ζωοπάροχο ξύλο, και όλος ο κόσμος αναζωπυρώνεται προς δοξολογία. Σήμερα προσκυνείται ο τριμερής Σταυρός, και τα τέσσερα πέρατα του κόσμου εορτάζουν χαρμόσυνα. «Πόσο ωραία», λέει, «είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά!».

Διότι παρατήρησε, αγαπητέ. Ο Πέτρος μαθητεύει τα έθνη, αλλά και ο Βαρθολομαίος ακολουθεί τα ίδια βήματα. Του Πέτρου οι πόδες είναι ωραίοι καθώς ευαγγελίζεται τα αγαθά, αλλά και του Βαρθολομαίου είναι εξίσου ευχάριστοι καθώς θεολογεί τα υψηλά. Ο Πέτρος επιτελεί μεγάλα θαύματα, αλλά και ο Βαρθολομαίος θαυματουργεί σπουδαία. Ο Πέτρος σταυρώνεται, αλλά και ο Βαρθολομαίος, υπομένοντας μαρτυρικά αντίποινα, αποκεφαλίζεται. Όσα πράττει ο Πέτρος, τόσα ενεργεί και ο Βαρθολομαίος. Σε όσα μυστήρια προχωρά ο Πέτρος, σε τόσα εμβαθύνει και ο Βαρθολομαίος. Εξίσου ανεβαίνει στο όρος της θεολογίας. Εξίσου θεμελιώνει την Εκκλησία. Έλαβε σε ίσο μέτρο τα υπόλοιπα θεία χαρίσματα.

Προς τον Εφραίμ και τον Αγάθωνα και τα υπόλοιπα τέκνα. Το ότι εκοιμήθη ο μακάριος Λαυρέντιος, για τον ίδιο βέβαια ο θάνατος είναι ανάπαυση· διότι σε έναν αγαθό άνδρα πώς δεν θα συμβεί αυτό, ο οποίος μετέβη από αυτή τη ζωή μετά από ασκητικούς κόπους, και μάλλον, αφού αποδήμησε προς τον Κύριο μέσα από διωγμό για τη δικαιοσύνη, του οποίου τις αρετές μαρτυρούν πολλοί; Σε εσάς όμως, τιμιότατοι αδελφοί, όπως και σε εμάς τους ταπεινούς, συνέβη το λυπηρό, επειδή χάσατε έναν δόκιμο μοναχό, έναν τίμιο αδελφό, ο οποίος είχε τεθεί επικεφαλής της πνευματικής καθοδήγησης. Αλλά όμως το λυπηρό αυτό γεγονός μετατράπηκε σε χαρά και για τους δυο μας, διότι είναι εκλεκτός του Θεού αυτός που αρπάχθηκε από κοντά σας με την προσταγή του αγαθού Θεού εν οσιότητι και δικαιοσύνη. Γι' αυτό κι εγώ ο ταπεινός χαίρομαι και συγχαίρω εσάς, επειδή προπέμψαμε προς τον Κύριο ένα τέτοιο σκεύος. Διότι ο Λαυρέντιος υπήρξε πραγματικά σκεύος εκλογής, πρώτον μεν εξαιτίας της αληθινής του αποταγής και υποταγής, δεύτερον δε εξαιτίας της φιλάρετης προθυμίας και προκοπής του· εξαιτίας αυτών αξιώθηκε και της ιερωσύνης και ανέλαβε το αξίωμα της επιστασίας πολλών αδελφών, ωφέλιμος στο να ποιμαίνει με αγάπη το ποίμνιο, ζώντας αληθινά για τον Θεό και για τον καθηγούμενο, και όχι για τον κόσμο και τα εγκόσμια πράγματα. Αυτός υπέστη και εξορίες για τον Κύριο και διωγμούς, και παλαιότερα και αργότερα, και αυτού οι πόδες υπήρξαν ωραίοι, κατά τη Γραφή, καθώς περιφερόταν εδώ κι εκεί και ευαγγελιζόταν στους αδελφούς τις σωτήριες υποσχέσεις.

Στον ίδιο. Βιάστηκες, τέκνο μου, να επισκεφθείς την ταπεινότητά μας, αλλά ο πόθος είναι πράγμα ασυγκράτητο, λογαριάζοντας τις ημέρες σαν ώρες και τα χρόνια σαν στιγμές. Ευχαριστώ, λοιπόν, τον Θεό μου, διότι, αν και ανάξιος, δέχομαι τόση στοργή και περιποίηση από εσάς. Έστειλες τον καλό Αδριανό για ενθάρρυνση και παρηγοριά μου (όχι αβίαστα, προφανώς, εξαιτίας της συμπόρευσης και του αποχωρισμού εκείνων που ήταν μαζί του· σε ευχαριστώ και για αυτό), τον οποίο και κράτησα, καθώς περιφερόταν κάπου έξω. Όσο για τον αδελφό Σιλουανό και τη συνοδεία του, τους έστειλα πάλι πίσω, αφού παρηγορήθηκα με την παρουσία τους. Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά! Τέτοιοι είναι αυτοί οι άνδρες, για να παρουσιάσω με συντομία τα όσα τους αφορούν.