Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 10:17

Άρα λοιπόν απομένει άλλος σαββατισμός και άλλη κατάπαυση, η οποία είναι η πίστη στον Χριστό, καθώς λέγει ο Κύριος διά του προφήτη Ιερεμία: «Ιδού, έρχονται ημέρες, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα νέα διαθήκη». Με το να λέγει «νέα», έχει παλαιώσει την πρώτη. «Όχι κατά τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου· επειδή αυτοί δεν έμειναν στη διαθήκη μου, κι εγώ τους εγκατέλειψα, λέγει ο Κύριος. Διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ: θα βάλω τους νόμους μου στη διάνοιά τους και θα τους γράψω επάνω στις καρδιές τους· και θα είμαι γι’ αυτούς Θεός, και αυτοί θα είναι για μένα λαός». — «Άρα λοιπόν η πίστη προέρχεται από την ακοή, και η ακοή διά του λόγου του Θεού». Διότι πρέπει πρώτα να ακούσει κανείς, έπειτα να δεχθεί στη διάνοια και στην καρδιά τα ρήματα του Θεού και να πιστεύσει· όπως και: «Ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και αυτό λογαριάσθηκε σ’ αυτόν ως δικαιοσύνη». — «Διότι από έργα νόμου δεν θα δικαιωθεί καμιά σάρκα». — «Διότι όσοι στηρίζονται σε έργα νόμου, βρίσκονται κάτω από κατάρα· επειδή είναι γραμμένο: Καταραμένος είναι όποιος δεν εμμένει σε όλα όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα πράξει». Ότι δε με τον νόμο κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού, είναι φανερό· διότι «ο δίκαιος θα ζήσει από την πίστη». Και ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό και αυτό λογαριάσθηκε σ’ αυτόν ως δικαιοσύνη. Η δε Γραφή, προϊδούσα ότι ο Θεός δικαιώνει τα έθνη από την πίστη, προευαγγελίσθηκε τούτο στον Αβραάμ.

Κεφάλαιο κβʹ. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα του Χριστιανού; Η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα της πίστης; Η αναμφίβολη βεβαιότητα για την αλήθεια των θεόπνευστων λόγων, η οποία δεν κλονίζεται από κανέναν λογισμό, είτε αυτός προβάλλεται από φυσική ανάγκη, είτε παρουσιάζεται με το πρόσχημα της ευσέβειας. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα του πιστού; Το να συμμορφώνεται με τέτοια βεβαιότητα προς τη δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί, και να μην τολμά να αθετήσει ή να προσθέσει το παραμικρό. Διότι, εάν καθετί που δεν προέρχεται από την πίστη είναι αμαρτία, όπως λέει ο Απόστολος, και η πίστη προέρχεται από την ακοή, ενώ η ακοή έρχεται μέσω του λόγου του Θεού, τότε καθετί που βρίσκεται εκτός της θεόπνευστης Γραφής, επειδή δεν προέρχεται από την πίστη, είναι αμαρτία. Ποιο είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα της αγάπης προς τον Θεό;

Αναχωρούσε λοιπόν από αυτήν και πήγαινε στις ερήμους για προσευχή και στις γειτονικές κωμοπόλεις για να κηρύξει, και πάλι επέστρεφε σε αυτήν. Γι' αυτόν τον λόγο, ο μεν ευαγγελιστής Ματθαίος την ονόμασε δική του πόλη, ο δε Μάρκος λέει ότι εισήλθε πάλι στην Καπερναούμ μετά από μερικές ημέρες. «Και άκουσαν ότι βρίσκεται σε σπίτι και αμέσως συγκεντρώθηκαν πολλοί, ώστε να μην υπάρχει πλέον χώρος ούτε καν μπροστά στην πόρτα»· διότι, καθώς διέμενε εκεί τον περισσότερο χρόνο, έγινε ευρύτερα γνωστός από τα πολλά και μεγάλα θαύματα και τους λόγους του, γι' αυτό και τον επιθυμούσαν εξαιρετικά. Όταν λοιπόν άκουσαν ότι είναι πάλι παρών, συνέρρευσαν πάνδημα· και όπως λέει ο Λουκάς, αυτοί που είχαν συγκεντρωθεί προέρχονταν από κάθε πόλη, ανάμεσα στους οποίους βρίσκονταν και Γραμματείς και Φαρισαίοι και νομοδιδάσκαλοι· και τους κήρυττε, λέει, τον λόγο. Διότι αυτό ήταν το πρωταρχικό του έργο, το οποίο φανέρωσε και παραβολικά λέγοντας: «εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του», εννοώντας προφανώς τον λόγο της διδασκαλίας, και «ήρθα», λέει, «να καλέσω τους αμαρτωλούς σε μετάνοια», και η κλήση γίνεται μέσω του λόγου της διδασκαλίας. Αυτό δήλωνε και ο Παύλος όταν έλεγε: «η πίστη προέρχεται από την ακοή, και η ακοή μέσω του ρήματος του Θεού».

Πράγματι, η Χαναναία όχι μόνο βγήκε από εκείνα τα εθνικά όρια, αλλά και σαν ιερός κρίνος ξεπρόβαλε από τις κοιλάδες, αναδίδοντας την ευωδία του Αγίου Πνεύματος από το ίδιο της το στόμα μέσω των λόγων της. Διότι, εάν «κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω», ποιος θα αμφισβητήσει ότι η γλώσσα της Χαναναίας κινούνταν από το θείο Πνεύμα, εφόσον αποκαλεί τον Ίδιο υιό του Δαβίδ και Κύριο, και επικαλείται το έλεός Του, αναγνωρίζοντάς Τον ως Αυτόν που έχει την εξουσία κατά των δαιμόνων; Επειδή, λοιπόν, η πίστη σύμφωνα με τον Παύλο προέρχεται από την ακοή, και η «φήμη για τον Χριστό» διαδιδόταν, σύμφωνα με τον Λουκά, «σε κάθε τόπο εκείνης της περιχώρου», βρίσκοντας ως εύηχο σκεύος τη Χαναναία, μέσω αυτής αντηχεί δυνατότερα· διότι αφού πείστηκε, πίστεψε και προσέδραμε με θέρμη, γίνεται ταυτόχρονα ξακουστή ικέτιδα και κήρυκας, φωνάζοντας δυνατά από μακριά: «Ελέησέ με, Κύριε, υιέ του Δαβίδ, η κόρη μου βασανίζεται άσχημα από δαιμόνιο». Διότι εκείνη μεν δεν έχει συναίσθηση της συμφοράς της, εγώ όμως φλέγομαι στα σπλάχνα έχοντας την αίσθηση του πόνου και εκλιπαρώ το έλεός Σου· Εσένα, που είσαι μεν υιός του Δαβίδ όντας από το σπέρμα του ως προς την ανθρώπινη φύση, αλλά Κύριος των πάντων ως προαιώνιος Θεός, και με τη δική Σου παραχώρηση ο δαίμονας ταλαιπωρεί τη θυγατέρα μου· εάν όμως μας σπλαχνιστείς και στραφείς προς εμάς, εκείνος ο υπηρέτης της οργής Σου θα εξαφανιστεί αμέσως.

Εάν όμως επιθυμείς να ονομάζεις κατορθώματα όσα επιτελούνται μέσω αυτής, κατάργησε νοερά τις αισθήσεις, και θα δεις την ψυχή στερημένη από κάθε γνώση, να μη γνωρίζει τίποτα από όσα γνωρίζει. Διότι, εάν η δύναμη του Θεού από την κτίση του κόσμου κατανοείται και γίνεται ορατή μέσω των δημιουργημάτων, πώς θα μπορούσαμε να δούμε χωρίς οφθαλμούς; Και εάν η πίστη προέρχεται από την ακοή, πώς θα ακούσουμε χωρίς ώτα; Αλλά και το να κηρύττει κανείς και να περιοδεύει, επιτελείται μέσω της γλώσσας και των ποδών.

Αλλά δεν υπάκουσαν όλοι στο Ευαγγέλιο. Διότι ο Ησαΐας λέει: Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Άρα η πίστη προέρχεται από την ακοή, και η ακοή έρχεται μέσω του λόγου του Θεού. Επειδή πάλι πρόβαλλαν μιαν άλλη αντίρρηση λέγοντας, «Αν πράγματι αυτοί ήταν οι απεσταλμένοι και είχαν σταλεί από τον Θεό, θα έπρεπε να υπακούσουν όλοι», παρατήρησε τη σύνεση του Παύλου, πώς ακριβώς αυτό που προκαλούσε τον θόρυβο, αποδεικνύει ότι είναι ικανό να αναιρέσει τον θόρυβο και την ταραχή. Διότι, τι σε σκανδαλίζει, λέει, ω Ιουδαίε, μετά από τόση και τέτοιου μεγέθους μαρτυρία και απόδειξη των πραγμάτων, το ότι δεν υπάκουσαν όλοι στο Ευαγγέλιο; Ακριβώς λοιπόν αυτό το γεγονός, το ότι δεν υπακούν όλοι, είναι αρκετό, μαζί με τα άλλα, για να σε βεβαιώσει για όσα έχουν ειπωθεί· διότι και αυτό το είχε προαναγγείλει από παλιά ο προφήτης. Και παρατήρησε την ανείπωτη σοφία του, πώς αποδεικνύει περισσότερα από όσα περίμεναν εκείνοι και ήλπιζαν να αντιτάξουν. Διότι, τι λέτε, λέει; Ότι δεν υπάκουσαν όλοι στο Ευαγγέλιο; Αλλά και αυτό το προείπε από παλιά ο Ησαΐας· ή μάλλον, όχι μόνο αυτό, αλλά και κάτι πολύ περισσότερο από αυτό. Διότι εσείς μεν εγκαλείτε για ποιο λόγο δεν υπάκουσαν όλοι· ο Ησαΐας όμως λέει κάτι περισσότερο από αυτό. Διότι τι λέει; Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Έπειτα, αφού εξάλειψε αυτόν τον θόρυβο παρεμβάλλοντας τον προφήτη, συνεχίζει πάλι τον προηγούμενο ειρμό του.

Επειδή, λοιπόν, είπε ότι έπρεπε να τον επικαλεστούν, και εκείνοι που τον επικαλούνται να πιστέψουν, και εκείνοι που πιστεύουν να ακούσουν πρώτα, και εκείνοι που πρόκειται να ακούσουν να έχουν κήρυκες, και οι κήρυκες να έχουν αποσταλεί, και αφού απέδειξε ότι αποστάληκαν και ότι κήρυξαν· έχοντας σκοπό να εισαγάγει πάλι μια άλλη αντίρρηση, και λαμβάνοντας προηγουμένως αφορμή από μια άλλη μαρτυρία του προφήτη, με την οποία έλυσε την αντίρρηση λίγο πριν από αυτήν, την πλέκει με αυτόν τον τρόπο και τη συνδέει με τα προηγούμενα. Διότι, επειδή παρουσίασε τον προφήτη να λέει: «Κύριε, ποιος πίστεψε στην ακοή μας;», βρίσκοντας κατάλληλη ευκαιρία από τη μαρτυρία, λέει: «Άρα η πίστη προέρχεται από την ακοή». Και δεν το έθεσε αυτό τυχαία, αλλά, επειδή σε κάθε ευκαιρία οι Ιουδαίοι ζητούσαν σημεία, καθώς και να δουν την ανάσταση, και πολλοί προσδοκούσαν διακαώς αυτά τα πράγματα, λέει ότι: «Και όμως, ο προφήτης εξήγγειλε ότι εμείς πρέπει να πιστέψουμε μέσω της ακοής». Γι' αυτό πρώτα το τεκμηριώνει αυτό, και λέει: «Άρα η πίστη προέρχεται από την ακοή». Έπειτα, επειδή αυτό φαινόταν να είναι κάτι το ευτελές, δες πώς το εξυψώνει. Διότι δεν είπα ότι πρέπει απλώς να ακούσετε, λέει, ούτε ότι πρέπει να ακούσετε ανθρώπινα λόγια και να πιστέψετε, αλλά εννοώ μια σπουδαία ακοή· διότι η ακοή έρχεται μέσω του ρήματος του Θεού. Επειδή οι κήρυκες δεν έλεγαν τα δικά τους λόγια, αλλά, μαθαίνοντας όσα προέρχονταν από τον Θεό, αυτά ανήγγειλαν· γεγονός που είναι ανώτερο από τα σημεία.

Επομένως, λέει, να νήφεις, να γρηγορείς, να έχεις τη χάρη του Κυρίου ως σύμμαχο και συναγωνιστή, και με πολλή προθυμία και αγαθή προαίρεση να εισφέρεις και τα δικά σου. Και εκείνα που άκουσας από εμένα ενώπιον πολλών μαρτύρων, αυτά να τα παρακαταθέσεις σε ανθρώπους πιστούς. Σε πιστούς, όχι σε όσους ερευνούν περιέργως, ούτε στους ορθολογιστές. Σε πιστούς· σε ποιους δηλαδή; Σε εκείνους που δεν προδίδουν το κήρυγμα. Εκείνα που άκουσας, όχι εκείνα που αναζήτησες μέσω της συζήτησης· διότι η πίστη προέρχεται από την ακοή, και η ακοή έρχεται διά του ρήματος του Θεού. Τι σημαίνει «ενώπιον πολλών μαρτύρων»; Είναι σαν να έλεγε: Δεν τα άκουσας λάθρα ούτε στα κρυφά, αλλά ενώ ήταν πολλοί παρόντες, με παρρησία.

Γ'. Τι σημαίνει όμως το, «Εκείνος που στέκεται και τον ακούει, γεμίζει από χαρά για τη φωνή του νυμφίου»; Από την παραβολή μετέφερε τον λόγο στο υπό εξέταση ζήτημα. Επειδή, λοιπόν, έκανε λόγο για νυμφίο και νύμφη, δείχνει πώς γίνεται η νυμφαγωγία, ότι δηλαδή επιτελείται μέσω της φωνής και της διδασκαλίας. Έτσι, άλλωστε, και η Εκκλησία αρμόζεται με τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Η πίστη προέρχεται από την ακοή, και η ακοή έρχεται μέσω του λόγου του Θεού». Γι' αυτήν ακριβώς τη φωνή, λοιπόν, χαίρομαι εγώ. Και τη φράση «Εκείνος που στέκεται» δεν την έθεσε τυχαία, αλλά για να δηλώσει ότι το δικό του έργο έχει πλέον ολοκληρωθεί, και ότι ο ίδιος στο εξής πρέπει να στέκεται και να ακούει, έχοντας παραδώσει τη νύμφη σε Εκείνον. Καθώς και ότι είναι λειτουργός και διάκονος, και ότι η χρηστή του ελπίδα και η χαρά του έχουν πλέον εκπληρωθεί. Διότι προσθέτει τα εξής για να το καταδείξει: «Αυτή λοιπόν η δική μου χαρά έχει εκπληρωθεί»· δηλαδή, έχει επιτελεστεί από μένα το έργο που έπρεπε να γίνει, και τίποτα περισσότερο δεν μπορούμε να πράξουμε στο εξής. Έπειτα, θέλοντας να ανακόψει την αύξηση του πάθους της ζηλοτυπίας τους, όχι μόνο στο παρόν αλλά και στο μέλλον, αποφαίνεται και για τα μελλοντικά γεγονότα, επιβεβαιώνοντάς τα από όσα έχουν ήδη ειπωθεί και συμβεί· γι' αυτό προσθέτει λέγοντας: «Εκείνος πρέπει να αυξάνεται, εγώ δε να ελαττώνομαι»· δηλαδή, το δικό μας έργο έχει σταματήσει και έλαβε πλέον τέλος, ενώ το δικό Του αυξάνεται. Αυτό, λοιπόν, που φοβάστε, δεν θα συμβαίνει μόνο τώρα, αλλά πολύ περισσότερο με την πρόοδο του χρόνου. Διότι αυτό ακριβώς είναι που αναδεικνύει το δικό μας έργο ιδιαίτερα λαμπρό.

Επειδή, λοιπόν, η προίκα της συνίστατο στην ακοή· αν και μερικοί προείδαν πιο οξυδερκώς, ας αναμείνουν τους ασθενεστέρους· και εσάς επαινώ που προπορευθήκατε, και εκείνους δικαιολογώ που ακολουθούν· επειδή η προίκα της συνίστατο στην ακοή (τι σημαίνει «στην ακοή»; Στην πίστη. Διότι η πίστη προέρχεται από την ακοή· στην πίστη, όχι στην απόλαυση, ούτε στην πλήρη εμπειρία), προείπα ότι διαίρεσε σε δύο μέρη την προίκα της, και τα μεν της τα έδωσε ως αρραβώνα, τα δε της τα υποσχέθηκε για το μέλλον. Τι της έδωσε;

«Θα ανοίξω με το ψαλτήρι το πρόβλημά μου». Άλλος λέει, «Το αίνιγμά μου». Ο δε Εβραίος το είπε αυτό «Ιδαθεί». Και ποια είναι η συνάφεια αυτού με τα προηγούμενα; Διότι αντί για δάσκαλο, βλέπω τώρα ακροατή. Διότι, από τη μία μας κάλεσες για να ακούσουμε κάτι χρήσιμο· αφού όμως παρευρέθηκαν και συγκεντρώθηκαν όλοι, και αφού υποσχέθηκες ότι θα πεις κάτι σοφό, χωρίς να έχεις πει τίποτε ακόμη, εγκαταλείποντας τη θέση του δασκάλου, μεταβαίνεις στη θέση του ακροατή. Διότι, λέει, «θα κλίνω το αυτί μου σε παραβολή». Για ποιον λόγο το κάνει αυτό; Πολύ συνετά και σε απόλυτη συνάφεια με τα προηγούμενα. Επειδή δηλαδή είπε, «Θα λαλήσω σοφία», για να μη νομίσει κανείς ότι τα λεγόμενα είναι ανθρώπινα, και «μελέτη της καρδιάς», για να μην υποπτευθεί ότι πρόκειται για δική του εφεύρεση, αποδεικνύει μέσα από αυτά ότι τα λεγόμενα είναι θεία, και ότι δεν λέει τίποτε δικό του, αλλά λέει ακριβώς εκείνα που άκουσε. Διότι έστρεψα, λέει, το αυτί μου στον Θεό, άκουσα από Εκείνον, και αυτά που κατήλθαν άνωθεν στη διάνοιά μου, αυτά λέω. Γι' αυτό και ο Ησαΐας έλεγε: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο· μου έδωσε επιπλέον αυτί για να ακούω». Και ο Παύλος πάλι: «Η πίστη προέρχεται από την ακοή, και η ακοή έρχεται διά του ρήματος του Θεού».

Επομένως, όταν φαίνεται ότι γίνεται εμπόδιο ακόμη και για την ασέβεια, η οποία αποτελεί το έσχατο όριο της κακίας, και παρέχει στους αγίους τη δυνατότητα να επιδεικνύουν την ανδρεία της ψυχής τους, ποιας συγγνώμης θα μπορούσαν να τύχουν εκείνοι που το διαβάλλουν και το κακολογούν; Διότι βεβαίως δεν θα είχαμε να πούμε μόνο αυτά για αυτό, αλλά και ότι το ίδιο έχει γίνει για εμάς αιτία θεογνωσίας. Εάν δηλαδή τα αόρατα ιδιώματά Του από την κτίση του κόσμου καθοράνται, καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων, και η πίστη προέρχεται από την ακοή, είναι ολοφάνερο ότι η ψυχή, αφού καθοδηγήθηκε μέσω των οφθαλμών και των ώτων, γνώρισε τον Θεό που την δημιούργησε. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Παύλος το αγαπά, και αναφωνεί λέγοντας: Δεν θέλουμε να το απεκδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε πάνω του την αθανασία.

Διότι ο Ησαΐας λέει: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας;» Άλλη πάλι αντίρρηση: Και όμως, αν και αυτοί ήταν απεσταλμένοι και σταλμένοι από τον Θεό, έπρεπε όλοι να υπακούσουν. Η δε λύση δίνεται πάλι από προφητική μαρτυρία: αλλά και αυτό, λέει, το έχει πει από παλιά ο Ησαΐας, μάλλον δε και κάτι μεγαλύτερο από αυτό. Διότι εσείς μεν λέτε: Γιατί δεν υπάκουσαν όλοι; Ο δε Ησαΐας λέει κάτι περισσότερο από αυτό: Διότι ποιος, λέει, πίστεψε στο κήρυγμά μας; «Άρα η πίστη προέρχεται από την ακοή· και η ακοή διαμέσου του ρήματος του Χριστού.» Επειδή σε κάθε ευκαιρία οι Ιουδαίοι ζητούσαν σημεία, και να δουν την ανάσταση, για τον λόγο αυτόν λέει: Και όμως ο προφήτης δεν υποσχέθηκε αυτά, αλλά ότι πρέπει να πιστέψουμε μέσω της ακοής. Και για να μη φανεί ότι το ζήτημα της ακοής είναι κάτι ευτελές, λέει ότι αυτή η ίδια η ακοή προέρχεται από το ρήμα του Θεού. «Αλλά λέγω: μήπως δεν άκουσαν; Βεβαιότατα, σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους.» Πάλι αντίρρηση: Εάν απεστάλησαν, λέει, οι κήρυκες, και κήρυξαν αυτά που τους παραγγέλθηκαν, αναμενόταν να ακούσουν. Λύνεται δε (η αντίρρηση) με τρόπο εμφατικό. Διότι λέει ότι δεν έμειναν ανήκουστοι στο δικό τους κήρυγμα· και αυτό πάλι αποδεικνύεται από αρχαία μαρτυρία. «Αλλά λέγω: μήπως ο Ισραήλ δεν γνώρισε;» Πάλι αντίρρηση: Τι γίνεται λοιπόν, εάν άκουσαν μεν, δεν κατανόησαν όμως τα λεγόμενα, ούτε συνέλαβαν ότι αυτοί ήταν εκείνοι οι απεσταλμένοι; «

Περί πίστεως Η πίστη βεβαίως είναι διπλή. «Διότι η πίστη προέρχεται εξ ακοής». Επειδή ακούγοντας τις θείες Γραφές πιστεύουμε στη διδασκαλία του Πνεύματος. Αυτή δε τελειοποιείται με όλα όσα νομοθετήθηκαν από τον Χριστό, πιστεύοντας έμπρακτα, επιδεικνύοντας ευσέβεια και εφαρμόζοντας τις εντολές Εκείνου που μας ανακαίνισε. Διότι εκείνος που δεν πιστεύει σύμφωνα με την παράδοση της καθολικής Εκκλησίας ή που συνάπτει κοινωνία με τον διάβολο μέσω των άτοπων έργων, είναι άπιστος. Εξάλλου, «είναι δε η πίστη η υπόσταση εκείνων που ελπίζονται, η απόδειξη πραγμάτων που δεν βλέπονται», ή η χωρίς δισταγμό και αμφιβολία ελπίδα τόσο για όσα μας έχει υποσχεθεί ο Θεός όσο και για την εκπλήρωση των αιτημάτων μας. Η πρώτη, λοιπόν, ανήκει στη δική μας προαίρεση, ενώ η δεύτερη ανήκει στα χαρίσματα του Πνεύματος.

«Διότι πώς μπορείτε», λέγει, «να πιστεύετε, όταν λαμβάνετε δόξα από τους ανθρώπους, και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» Όταν, λοιπόν, μισήσουμε την κενοδοξία, και πιστέψουμε σε Αυτόν για τα πάντα, υποτάσσοντας κάθε λογισμό σε Αυτόν μέσω εγκάρδιας και απερίσπαστης ελπίδας, τότε, όπως ακριβώς στην αρχή της πίστεως μέσω του βαπτίσματος το σώμα του Χριστού έγινε τροφή του πιστού, έτσι και στη νοερή ελπίδα και στην άρνηση των λογισμών, ο σταθερός στην πίστη και καθαρός νους γίνεται τροφή του Ιησού, ο οποίος είπε: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα μου». Ποιο είναι δε το θέλημα του Πατέρα; «Θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας», σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου. Και αναφέρεται στην αλήθεια που βρίσκεται μέσω της νοερής ελπίδας, όπως προείπαμε, η οποία δεν γίνεται πλέον πιστευτή από ακοή, αλλά από την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, η οποία είναι «υπόσταση αυτών που ελπίζονται», σύμφωνα με τη Γραφή. Διότι υπάρχει «πίστη εξ ακοής» και υπάρχει «πίστη ως υπόσταση αυτών που ελπίζονται».

Έχει αποδειχθεί ότι η μία εντολή διαφέρει από την άλλη· γι' αυτό και η μία πίστη διαπιστώνεται ότι είναι βεβαιότερη από την άλλη. Υπάρχει η «πίστη εξ ακοής», σύμφωνα με τον Απόστολο, και υπάρχει η πίστη που αποτελεί «υπόσταση των ελπιζομένων». Είναι καλό να ωφελεί κανείς με τα λόγια εκείνους που ρωτούν, είναι όμως καλύτερο να τους συνδράμει μέσω της αρετής και της προσευχής.