Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 10:20

Και τόσο ατρόμητος ήταν στην ψυχή, ώστε, όταν βρέθηκε σε περίοπτη θέση του θεάτρου, με ακλόνητη παρρησία βροντοφώναξε εκείνη τη φράση, για την οποία μέχρι σήμερα σώζονται κάποιοι που την άκουσαν: «Βρέθηκα από εκείνους που δεν με ζητούσαν· έγινα φανερός σε εκείνους που δεν ρωτούσαν για εμένα»· δηλώνοντας με αυτά ότι δεν οδηγήθηκε στους κινδύνους καταναγκαστικά, αλλά εκουσίως παρέδωσε τον εαυτό του στον αγώνα, μιμούμενος τον Δεσπότη, ο οποίος, μέσα στο σκοτάδι της νύχτας, ενώ οι Ιουδαίοι τον αγνοούσαν, φανέρωσε ο ίδιος τον εαυτό Του.

Οι δε άρχοντες των Σοδόμων, άραγε ονομάστηκαν έτσι επειδή εξουσίαζαν πονηρούς ανθρώπους, ή επειδή ήταν πονηροί οι ίδιοι; Διότι είναι δυνατόν ένας άρχοντας κακών ανθρώπων να είναι ο ίδιος απαλλαγμένος από την κακία των αρχομένων του. Αλλά, αν μεν είχε αποσιωπηθεί η αναφορά στον λαό, τότε η αμφιβολία ίσως να είχε κάποια θέση. Τώρα όμως, με το να ονομαστεί ο λαός «λαός των Γομόρρων», ο λόγος δηλώνει ότι ο λαός είναι λιγότερο αξιοκατάκριτος από τους άρχοντές του, καθώς τα Σόδομα κατείχαν τα πρωτεία της Πενταπόλεως και διέθεταν, τρόπον τινά, τα αρχεία της πονηρίας, έχοντας διεκδικήσει την υπεροχή σε όλα τα κακά. Άρχοντες όμως των Σοδόμων η ιστορία δεν μας έχει παραδώσει, εκτός από τους βασιλείς που ηττήθηκαν· ωστόσο, εξαιτίας αυτού του γεμάτου παρρησία ελέγχου εναντίον όσων αδικούν, ο Απόστολος αναφέρει για τον Ησαΐα: «Αποτολμά και λέγει». —Αυτούς τους λόγους θα τους χρησιμοποιήσει κάποτε όποιος διαθέτει υγιή δόγματα και ανεπίληπτο βίο απέναντι στους άρχοντες των Εκκλησιών που ζουν παράνομα, καθώς και απέναντι στον λαό που παρεκκλίνει και πολιτεύεται με αχρειότητα.

ΣΤ΄. Και δεν θα γίνει σε εμάς φανερό μόνο από αυτά ότι ήταν τολμηρό μεταξύ των Ιουδαίων και έργο ριψοκίνδυνης ψυχής το να μιλάει κανείς για τη μελλοντική τιμή και δόξα των εθνών, καθώς και για την ατιμία που θα τους διαδεχόταν, αλλά και από τα λόγια του Παύλου. Αυτός, πράγματι, επειδή είδε κάποιον προφήτη να έχει αποκαλύψει λίγο το περιεχόμενο αυτής της προφητείας και να έχει πει σαφέστερα από τους άλλους τόσο τα δικά μας αγαθά όσο και τα δικά τους δεινά, εξεπλάγη και τον θαύμασε για την τόλμη του λέγοντας τα εξής: «Ο δε Ησαΐας αποτολμά και λέγει· Βρέθηκα από εκείνους που δεν με αναζητούσαν, έγινα φανερός σε εκείνους που δεν ρωτούσαν για εμένα».

Είπα, «Ιδού είμαι», στο έθνος που δεν επικαλέστηκε το όνομά μου. Εξάλλου, αν δεν ακολουθούσε κίνδυνος από την προφητεία, για ποιο λόγο είπε ο Παύλος, «Ο δε Ησαΐας αποτολμά και λέγει: Βρέθηκα από εκείνους που δεν με αναζητούσαν»; Πρόκειται όντως για μεγίστη κατηγορία κατά των Ιουδαίων. Εκείνοι που δεν αναζητούσαν βρήκαν, και εκείνοι που αναζητούσαν απέτυχαν· εκείνοι που δεν άκουσαν πίστεψαν, και εκείνοι που άκουσαν σταύρωσαν.

Για τον λόγο αυτόν αποκάλεσε τολμηρό τον Ησαΐα. Και πράγματι, ήταν γνώρισμα μέγιστης τόλμης το να στέκεται κανείς ανάμεσα στους κατηγορουμένους και να διατυπώνει χωρίς φειδώ τις κατηγορίες του, και αυτούς μεν να τους εκβάλλει φανερά από την τιμή μέσω της προφητείας, ενώ άλλους να τους εισάγει στη δόξα που οφειλόταν σε εκείνους. Το δικαστήριο των ακροατών αποτελούνταν αποκλειστικά από κατηγόρους. Και ποιος μπορεί να διαφύγει τον κίνδυνο όταν δικάζεται από εχθρούς; Γι' αυτόν τον λόγο, αναφέρει, «αποτολμά και λέγει».

Διότι, αυτά που ποτέ δεν άκουσαν αυτοί, ούτε οι πρόγονοί τους, αυτά ξαφνικά τα φιλοσοφούσαν εκείνοι. Πράγμα που αποτελούσε εξαιρετικά μεγάλη τιμή, η οποία τους ερέθιζε, τους ωθούσε σε ζηλοτυπία και τους υπενθύμιζε την προφητεία του Μωυσή που έλεγε: «Εγώ θα σας παρακινήσω σε ζηλοτυπία με ένα έθνος που δεν είναι καν έθνος». Διότι δεν ήταν μόνο το μέγεθος της τιμής ικανό να τους ωθήσει σε ζηλοτυπία, αλλά και το ότι ήταν τόσο ευτελές το έθνος που απολάμβανε αυτές τις τιμές, ώστε να μη θεωρείται καν άξιο να λογίζεται ως έθνος. «Διότι εγώ θα σας παρακινήσω σε ζηλοτυπία με ένα μη έθνος», λέει, «και θα σας παροργίσω με ένα έθνος ασύνετο». Διότι, τι ήταν πιο ασύνετο από τους Έλληνες; Και τι πιο ευτελές; Πρόσεξε πώς, μέσα από όλα αυτά, ο Θεός τους έδωσε άνωθεν σαφή γνωρίσματα και σημεία αυτών των καιρών, ώστε να διανοίξει την πώρωσή τους. Διότι αυτό που συνέβη δεν έλαβε χώρα σε μια μικρή γωνιά, αλλά στη στεριά και στη θάλασσα, και παντού στην οικουμένη· και έβλεπαν να απολαμβάνουν αναρίθμητα αγαθά εκείνοι που προηγουμένως καταφρονούνταν από αυτούς. Έπρεπε, λοιπόν, να κατανοήσουν ότι αυτό είναι εκείνο το έθνος για το οποίο λέει ο Μωυσής: «Θα σας παρακινήσω σε ζηλοτυπία με ένα μη έθνος, θα σας παροργίσω με ένα έθνος ασύνετο». Άραγε, λοιπόν, μόνον ο Μωυσής το είπε αυτό; Σε καμία περίπτωση, αλλά και ο Ησαΐας μετά από αυτόν. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Πρώτος ο Μωυσής», δείχνοντας ότι και δεύτερος θα έρθει λέγοντας τα ίδια, και μάλιστα πιο καθαρά και πιο σαφώς. Όπως ακριβώς, λοιπόν, παραπάνω είπε: «Ο Ησαΐας ανακράζει», έτσι και εδώ: «Ο δε Ησαΐας αποτολμά και λέει».

Αλλ' όμως, ώστε εκ περισσού να εμφράξει τα στόματά σας, προλέγει τα πάντα εντελώς σαφώς και κατηγορηματικώς. Ποια πάντα; Και τη δική σας έκπτωση και την εισαγωγή εκείνων, λέγοντας τα εξής: Βρέθηκα από εκείνους που δεν με αναζητούσαν· φανερώθηκα σε εκείνους που δεν ρωτούσαν για εμένα.

Κάποιοι λοιπόν λένε ότι, επειδή αμάρτησε μη ελέγχοντας τον Οζία όταν εκείνος καταπάτησε με θράσος τα άδυτα, θέλοντας να εξιλεωθεί για εκείνη την αμαρτία, με τη μετέπειτα προθυμία της υπακοής του έσπευσε γρήγορα, ώστε να εξευμενίσει τον Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, έλεγε ότι τα χείλη του ήταν ακάθαρτα, εξαιτίας της έλλειψης παρρησίας του. Αλλά εγώ δεν θα μπορούσα να ανεχθώ αυτούς που τα λένε αυτά· διότι πιο αξιόπιστος από αυτούς είναι ο Παύλος, ο οποίος τον αποκαλεί τολμηρό λέγοντας: «Ο Ησαΐας μάλιστα αποτολμά και λέει». Γι' αυτό, εξάλλου, δεν τελείωσε τη ζωή του σύμφωνα με τον κοινό φυσικό νόμο, όπως λένε, αλλά υπέστη βαρύτατη τιμωρία, επειδή οι Ιουδαίοι δεν άντεξαν την παρρησία του. Εκτός όμως από αυτά, πουθενά δεν αναφέρει η Γραφή ότι ήταν παρών, όταν συνέβαιναν τα γεγονότα με τον Οζία, και ότι, αν και παρών, σιώπησε, αλλά όσοι τα λένε αυτά κάνουν αυθαίρετες εικασίες από μόνοι τους. Τι μπορεί, λοιπόν, να πει κανείς; Ότι η περίπτωση του Μωυσή δεν ήταν ίδια με αυτήν εδώ. Διότι ο μεν Μωυσής στελνόταν σε ξένη και βάρβαρη χώρα και σε έναν τύραννο που μαινόταν και λυσσομανούσε· ενώ αυτός στελνόταν στους οικείους του, οι οποίοι είχαν ακούσει πολλά επανειλημμένως και είχαν διαπαιδαγωγηθεί επί πολύ χρόνο· και δεν απαιτούσε την ίδια ανδρεία η υπακοή στη μία και στην άλλη περίπτωση. Κάποιοι άλλοι, πάλι, λένε ότι και κάτι άλλο τού προκάλεσε αυτή την προθυμία.

«Πρώτος ο Μωυσής λέγει: "Εγώ θα σας παρακινήσω σε ζηλοτυπία με ένα μη έθνος· με ένα έθνος ασύνετο θα σας παροργίσω"». Αυτή είναι η λύση της αντίρρησης. Από τη μαρτυρία των παλαιών έπρεπε να το γνωρίσουν, λέγει· όχι μόνο από το γεγονός ότι απίστησαν, ούτε από το ότι εκείνοι κήρυτταν τα αγαθά τα οποία ευαγγελίζονταν, αλλά και από το ότι είδαν τους κατώτερούς τους, αυτούς δηλαδή που προέρχονταν από τα έθνη, να βρίσκονται σε μεγαλύτερη τιμή. Το δε, «Θα σας παρακινήσω σε ζηλοτυπία με ένα μη έθνος», το λέγει για τους Έλληνες· διότι, τι είναι πιο ασύνετο από τους Έλληνες; Και τι πιο ευτελές; «Ο δε Ησαΐας λέγει: Βρέθηκα από εκείνους που δεν με αναζητούσαν, έγινα φανερός σε εκείνους που δεν ρωτούσαν για εμένα». Κατέβαλε κάθε προσπάθεια, λέγει, και επιδίωξε επίμονα να μην πει τίποτα συγκαλυμμένο, αλλά να θέσει τα πράγματα γυμνά μπροστά στα μάτια σας, επιλέγοντας μάλλον να κινδυνεύσει μιλώντας ολοφάνερα, παρά να συγκαλύψει κάτι από όσα επρόκειτο να συμβούν. «Προς δε τον Ισραήλ λέγει: Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου σε λαό που απειθεί και αντιλέγει». Με τη λέξη ημέρα εδώ εννοεί ολόκληρο τον χρόνο των κηρύκων· και το άπλωμα των χεριών, φανερώνει το να καλεί, να προσελκύει και να παρακαλεί.

Ρωμ. 10,20-21 Διότι, προφητεύοντας πιο φανερά και πιο επιπληκτικά, αυτός έθιξε την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων λέγοντας: «προς λαό που απειθεί και αντιλέγει». Γι' αυτό λέει: «αποτολμά». Ρωμ. 11,6 «Αν με τη χάρη» εκλεγόμαστε, είναι εύκολο να προσέλθουμε και να πιστέψουμε στον Χριστό· διότι δεν έχουμε ανάγκη από έργα για να προστρέξουμε σε αυτόν και να πιστέψουμε, αλλά αρκεί μόνο η γνώμη και η προαίρεση· διότι μας δέχεται κατά χάρη και όχι εξαιτίας έργων. Ώστε, αν μας καλεί και μας δέχεται με τη χάρη, δεν έχουμε σε αυτό ανάγκη από έργα, επειδή, αν είχαμε ανάγκη από έργα, η χάρη δεν παραμένει πλέον χάρη, αφού μετατρέπεται μέσω του έργου σε ανταπόδοση, με αποτέλεσμα η χάρη να μην είναι χάρη. Και δεν θα ακολουθήσει μόνο αυτό το άτοπο, εάν νομίσουμε ότι μας χρειάζονται έργα για να προσέλθουμε και να πιστέψουμε στον Χριστό, αλλά και ένα άλλο παρόμοιο· διότι, αν νομίσουμε ότι πρέπει να προσέλθουμε εκ των έργων, είναι φανερό πως αναιρείται η χάρη, επειδή, αν δεν αναιρεθεί, τότε ούτε το έργο παραμένει πλέον έργο, καθώς η χάρη δεν επιτρέπει καθόλου να υπάρξει έργο, αλλά αποδεικνύει την εκλογή ως δωρεά. Διότι έχουν διαχωριστεί από τη φύση τους η χάρη και το έργο, και στο μεν έργο έπεται μισθός και όχι χάρη, ενώ η χάρη δίδεται όχι ως ανταπόδοση αλλά ως δώρο και φιλοδωρία. Είναι φανερό, λοιπόν, ότι ενώ η χάρη παρέχει την ευεργεσία, αν κάποιος νομίζει ότι την απολαμβάνει μέσω των έργων, αναιρεί τη χάρη, στο μέτρο που εξαρτάται από τον ίδιο, και η χάρη δεν παραμένει πια χάρη.