Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 10:3

Ή νομίζεις, Ιουδαίε, ότι ο Ισαάκ προτιμήθηκε από τον Ισμαήλ και από τα παιδιά που γέννησε στον Αβραάμ η Χετούρα εξαιτίας της Σάρρας; Και τι θα έλεγες για τη Ρεβέκκα; Διότι εδώ έχουμε και μία μητέρα και μία σύλληψη, αφού τα παιδιά ήταν δίδυμα· αυτό σημαίνει το “από έναν κοίτη έχουσα”, ότι δηλαδή κατά τον ίδιο καιρό συνέλαβε και τους δύο. Κι όμως, ο ένας ήταν θεοφιλής, ενώ ο άλλος ανάξιος της θείας πρόνοιας. Και ο Θεός δεν περίμενε να δοκιμαστούν τα πράγματα στην πράξη, αλλά προανήγγειλε τη διαφορά τους ήδη από όσα κυοφορούνταν· και την προανήγγειλε, επειδή προγνώριζε την προαίρεση του καθενός. Διότι η εκλογή δεν είναι άδικη, αλλά ανταποκρίνεται στην προαίρεση των ανθρώπων, όπως έχει γραφεί: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Διότι αυτό που είπε ο Θεός στον Αβραάμ, ότι «στον Ισαάκ θα σου ονομαστεί σπέρμα», δείχνει πως ούτε όλο το γένος έλαβε μέρος στην ευλογία· γιατί ο Θεός δεν προσέχει στη φύση, αλλά ζητεί πίστη και αρετή, όπως λέγει και στον Ωσηέ: «Θα ονομάσω τον Μη λαό μου, Λαό μου· και τη Μη αγαπημένη, Αγαπημένη· και θα γίνει στον τόπο όπου τους ειπώθηκε· Εσείς δεν είστε λαός μου, εκεί θα ονομαστούν υιοί του ζώντος Θεού». Διότι τα έθνη, που δεν γνώριζαν δικαιοσύνη, κατέλαβαν δικαιοσύνη· και ως δικαιοσύνη εννοεί εκείνη που προέρχεται από την πίστη. Ο δε Ισραήλ, ενώ επιδίωκε νόμο δικής του δικαιοσύνης, δεν έφθασε στη δικαιοσύνη. Γιατί; Επειδή δεν την επιδίωξε από πίστη, αλλά από έργα νόμου· διότι νόμισαν πως τους αρκούσε η κατά νόμον ζωή για να αποκτήσουν δικαιοσύνη, και περιφρόνησαν την πίστη. Γι’ αυτό ακριβώς δεν μετείχαν ούτε στις δωρεές της πίστεως· «διότι προσέκοψαν στον λίθο του προσκόμματος, καθώς έχει γραφεί· Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου, και όποιος πιστεύει σ’ αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Συνηθίζουν να προσκόπτουν εκείνοι που έχουν τη διάνοιά τους στραμμένη αλλού από τις προφητείες των Γραφών και δεν θέλουν να προχωρήσουν στην οδό· αυτό ακριβώς έπαθαν οι Ιουδαίοι. Επειδή δηλαδή ήταν απορροφημένοι στα περιττά του νόμου, δεν θέλησαν να δουν τον λίθο που είχε προαναγγελθεί από τους προφήτες· παρόλο που οι προφήτες είχαν σαφώς προθεσπίσει ότι όποιος πιστεύει σ’ αυτόν θα αξιωθεί τα μέγιστα αγαθά. «Διότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι σύμφωνα με επίγνωση· επειδή αγνοούν τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητούν να στήσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάσσονται στη δικαιοσύνη του Θεού». Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, προς δικαιοσύνη για κάθε πιστεύοντα· επειδή ο νόμος οδήγησε όλους εμάς, δηλαδή ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, προς τον Δεσπότη Χριστό. Στείλε το επόμενο.

Σχετικά, λοιπόν, με τις ανθρώπινες παραδόσεις, η κρίση είναι φανερή από τα λόγια του Κυρίου. Όσον αφορά, όμως, τους προσωπικούς λογισμούς που βασίζονται στην ανθρώπινη σοφία, ο Απόστολος μας δίδαξε να επιδιώκουμε την καθαίρεσή τους με μεγαλύτερη αγωνιστικότητα, λέγοντας: «Διότι τα όπλα της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά ισχυρά με τη δύναμη του Θεού για την καθαίρεση οχυρωμάτων, καταρρίπτοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού». Ή γενικότερα σχετικά με τη δικαιοσύνη, όπως την αντιλαμβάνεται ο καθένας, έστω και αν επιδιώκεται με ζήλο για χάρη του Θεού· για την οποία λέει πάλι ο ίδιος: «Διότι μαρτυρώ γι' αυτούς ότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι κατ' επίγνωση. Επειδή, αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητώντας να εγκαθιδρύσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού». Ώστε από αυτά και από άλλα παρόμοια, καθίσταται φανερή η καταδίκη εκείνων που θέλουν να προσεγγίζουν με την ανθρώπινη σοφία τα κρίματα του Θεού. Διότι είναι γραμμένο: «Αλίμονο σε αυτούς που θεωρούν τους εαυτούς τους συνετούς και στα δικά τους μάτια φαντάζουν σοφοί»· ενώ ο Κύριος αποφάνθηκε με ακόμη μεγαλύτερη σαφήνεια, ότι όποιος δεν δεχθεί τη βασιλεία του Θεού σαν το μικρό παιδί, δεν πρόκειται να εισέλθει σε αυτήν.

«Διότι, αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού και επιζητώντας να εγκαθιδρύσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού». Γι' αυτό ο Απόστολος, έχοντας μεριμνήσει ειλικρινά για την ευαρέστηση προς τον Θεό, μετά την εξιστόρηση των ύψιστων έργων δικαιοσύνης που είχε κατορθώσει σύμφωνα με τον νόμο, προσθέτει: «Αλλά βεβαίως θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία μπροστά στην υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού του Κυρίου μου, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που να προέρχεται από τον νόμο, αλλά εκείνην που αποκτάται διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, τη δικαιοσύνη δηλαδή που προέρχεται από τον Θεό και βασίζεται στην πίστη, ώστε να γνωρίσω αυτόν», και τα εξής. Μέσα από αυτά και τα παρόμοια λόγια, μας διδάσκει να φυλαγόμαστε πολύ περισσότερο, ώστε να μην εισαγάγουμε ποτέ την ανθρώπινη δικαιοσύνη στον κανόνα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού περί της ευαρέστησης προς τον Θεό.

Η Εκκλησία βεβαίως που προέρχεται από τα έθνη, η νοητή και αληθινότερη Σιών, γέμισε από κρίση και δικαιοσύνη· και η κρίση σε αυτά δηλώνει τη δικαιοκρισία για το κάθε πράγμα. Διότι είναι συνήθεια στους αγίους να ζουν λογικά και έννομα, και να ευφραίνονται με τα ευαγγελικά θεσπίσματα. Έπειτα εκπλήσσονται με εκείνους από τον Ισραήλ, πώς ενώ είχαν νόμο, ο οποίος μάλιστα δόθηκε από τον Θεό για βοήθεια, χάθηκαν εξαιτίας του. Όπως ακριβώς γράφει ο μακάριος Παύλος: «Αθετώντας τη δικαιοσύνη του Θεού, και ζητώντας να εγκαθιδρύσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού».

Διότι κανείς από τους Ιουδαίους δεν υπήρξε τόσο τέλειος, ώστε να μην υποπέσει σε κανένα σφάλμα· «διότι όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού, και δικαιώνονται δωρεάν με τη δική Του χάρη». Το ότι δε είναι ανώφελη αυτή η προσπάθεια ακόμη και για εκείνους που έχουν φτάσει στην τελειότητα κατά τον νόμο, εάν δεν προσλάβουν τη χάρη διά του Χριστού, το αποδεικνύει πολύ καλά γράφοντας σε κάποιους ο πάνσοφος Παύλος, ότι θεώρησε σκύβαλα όλα τα του νόμου, για να κερδίσει τον Χριστό και να βρεθεί ενωμένος με Αυτόν, έχοντας όχι τη δική του δικαιοσύνη, δηλαδή αυτήν που προέρχεται από τον νόμο, αλλά αυτήν που αποκτάται διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό. Κατηγορεί δε τους Ιουδαίους για ανοησία, λέγοντας τα εξής: «Επειδή αγνοούσαν τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητούσαν να εγκαθιδρύσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, για τη δικαίωση καθενός που πιστεύει». Είπε δε πάλι: «Εμείς που είμαστε εκ φύσεως Ιουδαίοι και όχι αμαρτωλοί από τα έθνη, επειδή γνωρίζουμε ότι δεν δικαιώνεται ο άνθρωπος από τα έργα του νόμου, παρά μόνο διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, πιστέψαμε και εμείς στον Χριστό». Έγινε δε γι' αυτόν τον λόγο κατάρα ο Χριστός, για να ελευθερώσει από την κατάρα του νόμου όσους βρίσκονταν υπό αυτήν· διότι έχει γραφτεί ότι, «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα τα γραμμένα στον νόμο του βιβλίου αυτού, ώστε να τα πράξει.» <Και θα οικοδομήσουν οικίες, και οι ίδιοι θα κατοικήσουν σε αυτές· και θα φυτέψουν αμπελώνες, και οι ίδιοι θα φάνε τον καρπό τους.>

Ο ίδιος. Από Αυτόν δε εσείς είστε εν Χριστώ Ιησού, ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, και δικαιοσύνη, και αγιασμός, και απολύτρωση. Ο ίδιος. Διότι μαρτυρώ γι' αυτούς ότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι κατ' επίγνωση. Επειδή, αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητώντας να καθιερώσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού.

Διότι, εάν ο νόμος διεκδικούσε για τον εαυτό του το έργο και την αυθεντία, σωστά θα λέγονταν αυτά· εάν όμως εργάζεται για άλλον, και χάριν εκείνου έπραττε τα πάντα, πώς είναι αντίθετος προς τις επαγγελίες του Θεού; Διότι, εάν δεν είχε δοθεί ο νόμος, όλοι θα είχαν εξοκείλει στην κακία, και δεν θα υπήρχε κανένας από τους Ιουδαίους που θα εισάκουγε τον Χριστό. Τώρα όμως που δόθηκε, κατόρθωσε αυτά τα δύο: εκπαίδευσε στη σύμμετρη αρετή όσους πρόσεχαν, και τους έπεισε να αποκτήσουν επίγνωση των δικών τους αμαρτημάτων, πράγμα που κυρίως τους έκανε πιο πρόθυμους στο να αναζητήσουν τον Υιό. Όσοι, λοιπόν, δεν Τον πίστεψαν, δεν πίστεψαν εξαιτίας του ότι δεν καταδίκασαν τα δικά τους αμαρτήματα. Και δηλώνοντας αυτό έλεγε: «Διότι, αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού, και ζητώντας να εδραιώσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού». Πριν δε έλθει η πίστη, φρουρούμασταν υπό τον νόμο, κλεισμένοι εν όψει της πίστεως που επρόκειτο να αποκαλυφθεί σε εμάς. Είδες πώς παρουσίασε με σαφήνεια αυτά ακριβώς που είπαμε; Διότι το «εφρουρούμεθα» και το «συγκεκλεισμένοι» δεν δηλώνει τίποτε άλλο, παρά την ασφάλεια που προερχόταν από τις εντολές του νόμου.

Διότι ο Θεός, λέγει, αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη· και, θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα, και την ταπεινωμένη καρδιά ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει. Διότι, εάν στους ανθρώπους είναι τόσο επιθυμητό το ταπεινό φρόνημα, πολύ περισσότερο είναι στον Θεό. Έτσι και οι προερχόμενοι από τα έθνη βρήκαν χάρη, έτσι και οι Ιουδαίοι εξέπεσαν από τη χάρη· διότι δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού.

«Διότι αγνοώντας», λέει, «τη δικαιοσύνη του Θεού». Πάλι η λέξη υποδηλώνει συγγνώμη· αλλά αυτό που ακολουθεί είναι μια έντονη κατηγορία, η οποία αναιρεί κάθε δικαιολογία. «Διότι», λέει, «επιζητώντας να εδραιώσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού». Αυτά δε τα έλεγε, αποδεικνύοντας ότι πλανήθηκαν περισσότερο από φιλονικία και φιλαρχία παρά από άγνοια, και ότι ούτε καν αυτήν την ίδια τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Νόμο δεν εδραίωσαν· διότι η φράση «επιζητώντας να εδραιώσουν», αυτό ακριβώς φανερώνει.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ΄. Πώς λοιπόν θα επικαλεστούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν; Και πώς θα πιστέψουν σε εκείνον για τον οποίο δεν άκουσαν; Και πώς θα ακούσουν χωρίς κάποιον να κηρύττει; Και πώς θα κηρύξουν, εάν δεν αποσταλούν; Καθώς είναι γραμμένο. α΄. Πάλι αναιρεί τη δικαιολογία τους. Διότι, επειδή είπε ότι «Μαρτυρώ γι' αυτούς ότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι με επίγνωση» και ότι «Αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού δεν υποτάχθηκαν σε αυτήν», αποδεικνύει στη συνέχεια ότι οφείλουν να λογοδοτήσουν στον Θεό ακόμη και για την ίδια τους την άγνοια. Και δεν το λέει μεν έτσι, αλλά το θεμελιώνει προάγοντας τον λόγο με τη μορφή ερωτήσεων, και καθιστώντας τον έλεγχο σαφέστερο με το να συνυφάνει ολόκληρο αυτό το χωρίο με αντιρρήσεις και απαντήσεις. Πρόσεξε δε: Πιο πάνω, λέει, είπε ο προφήτης ότι «Καθένας, ο οποίος θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου, θα σωθεί». Αλλά ίσως κάποιος θα μπορούσε να πει: Και πώς ήταν δυνατόν να επικαλεστούν αυτόν, στον οποίο δεν πίστεψαν; Έπειτα ακολουθεί ερώτηση από τον ίδιο μετά την αντίρρηση: Και γιατί δεν πίστεψαν; Και πάλι αντίρρηση: οπωσδήποτε μπορεί κάποιος να πει: Και πώς θα μπορούσαν να πιστέψουν, χωρίς να έχουν ακούσει; Και όμως, άκουσαν, λέει. Έπειτα πάλι άλλη αντίρρηση: Και πώς μπορούσαν να ακούσουν χωρίς κάποιον να κηρύττει; Έπειτα πάλι η απάντηση: Και όμως κήρυξαν, και γι' αυτό ακριβώς το έργο στάλθηκαν πολλοί. Και από πού είναι φανερό ότι αυτοί είναι εκείνοι που έχουν αποσταλεί;

Αγνοώντας, λέει, τη δικαιοσύνη του Θεού, και ζητώντας να επιβάλουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού. Γι' αυτό τα έπαθαν αυτά. Και πάλι, ερμηνεύοντας το ίδιο ακριβώς με άλλον τρόπο, λέει: Τι, λοιπόν, θα πούμε; Ότι τα έθνη που δεν επιδίωκαν δικαιοσύνη, κατέκτησαν δικαιοσύνη, και μάλιστα δικαιοσύνη που προέρχεται από την πίστη· ενώ ο Ισραήλ, που επιδίωκε τον νόμο της δικαιοσύνης, δεν έφτασε στον νόμο της δικαιοσύνης. Πες μου και γιατί; Επειδή δεν τον αναζήτησαν με βάση την πίστη· διότι σκόνταψαν στον λίθο του προσκόμματος. Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Η απιστία τους αποτέλεσε την αιτία των κακών τους· και αυτήν τη γέννησε η αλαζονεία. Επειδή, δηλαδή, πριν από αυτό πλεονεκτούσαν έναντι των Ελλήνων, καθώς είχαν λάβει τον νόμο, γνώριζαν τον Θεό, και είχαν όσα άλλα αναφέρει ο Παύλος, όταν μετά την παρουσία του Χριστού είδαν να καλούνται μέσω της πίστεως με την ίδια ισοτιμία και εκείνοι και αυτοί, και πως ο προερχόμενος από την περιτομή δεν υπερέχει καθόλου απέναντι σε αυτόν που προέρχεται από τα έθνη μετά την αποδοχή της πίστης, επλήγησαν από την αλαζονεία φτάνοντας στον φθόνο, και δεν άντεξαν την άρρητη και υπερβάλλουσα φιλανθρωπία του Δεσπότη.

«Γνωρίζουμε», λέγει, «ότι αυτός είναι αληθινά ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός». Βλέπεις πώς αμέσως κατενόησαν ότι επρόκειτο να προσελκύσει την οικουμένη και ότι ήλθε για την αποκατάσταση της κοινής σωτηρίας, και ότι δεν επρόκειτο να περιορίσει την πρόνοιά του στους Ιουδαίους, αλλά να σπείρει τον λόγο του παντού; Όμως οι Ιουδαίοι δεν ενήργησαν έτσι· αντιθέτως, επιζητώντας να εγκαθιδρύσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού.

Αυτό άλλωστε τους καταλόγιζε και ο Παύλος λέγοντας ότι, αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού και ζητώντας να εγκαθιδρύσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού. Και πάλι: Τι, λοιπόν, θα πούμε; Ότι τα έθνη, τα οποία δεν επιδίωκαν τη δικαιοσύνη, κατέκτησαν τη δικαιοσύνη· ο Ισραήλ όμως, που επιδίωκε τον νόμο της δικαιοσύνης, δεν έφτασε στον νόμο της δικαιοσύνης.

Διότι αυτό που είπε στους μαθητές του λέγοντας: «Μη δώσετε τα άγια στους σκύλους», αυτό το έπραξε ο ίδιος προηγουμένως. Έπειτα, αποδεικνύει μέσα από αυτά και το δικό του πρωταρχικό θέλημα, καθώς και το θέλημα του Πατρός. Το δικό του μεν, με το να ευχαριστεί και να χαίρεται για αυτό που συνέβη· του Πατρός δε, με το να δείχνει ότι ούτε εκείνος το έπραξε αυτό επειδή παρακλήθηκε, αλλά επειδή κινήθηκε από δική του πρωτοβουλία. Διότι, λέει: «Έτσι φάνηκε καλό και αρεστό ενώπιόν σου»· δηλαδή, «Έτσι σου άρεσε». Και γιατί αποκρύφτηκε από εκείνους; Άκουσε τον Παύλο που λέει ότι: «Επειδή ζητούσαν να εδραιώσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού».

Η δικαιοσύνη λοιπόν του Θεού και ο νόμος είναι αλήθεια εις τον αιώνα. Γι' αυτό και προς τους Ιουδαίους έλεγε ο μακάριος Παύλος: Επιδιώκοντας να εγκαθιδρύσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού. Θλίψεις και ανάγκες με βρήκαν. Διότι αυτά είναι συνυφασμένα με τους εργάτες της αρετής. Αυτό δε είναι παρόμοιο με εκείνο που ελέχθη από τον Παύλο: Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή λιμός, ή γυμνότητα; Διότι για χάρη σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής.

Διότι, για να μην πει κάποιος: «Πώς λοιπόν εσύ, που έπραξες αυτά και αυτά, σώθηκες;», ανέφερε τον τρόπο της σωτηρίας, λέγοντας: «Σώθηκα χάρη στην πολλή φιλανθρωπία, χάρη στην άφατη αγαθότητα». Αλλά υπάρχουν μερικοί που ούτε το έλεος δεν αποδέχονται, επειδή νοσούν ανίατα, όπως ήταν οι Ιουδαίοι. Διότι η χάρη και το έλεος, έστω κι αν είναι χάρη και έλεος, σώζουν εκείνους που το επιθυμούν και έχουν ευγνωμοσύνη, όχι εκείνους που αντιδρούν και δεν θέλουν να δεχθούν τη δωρεά, όπως έγιναν οι Ιουδαίοι, για τους οποίους έλεγε και ο Παύλος ότι: «Αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού και επιζητώντας να καθιερώσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού». Έπειτα, αφού ανέφερε τα όσα προέρχονται από τον Θεό, λέγει και τα όσα προέρχονται από την ίδια: «Θα προσκυνήσω προς τον άγιο ναό σου με τον φόβο σου».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ιʹ. «Αδελφοί, η μεν ευδοκία της καρδιάς μου και η δέηση προς τον Θεό υπέρ αυτών είναι για τη σωτηρία τους». Επειδή πρόκειται να τους ελέγξει, περισσότερο τώρα παρά προηγουμένως, αναιρεί κάθε υπόνοια έχθρας. Διότι με τον όρο «ευδοκία» εδώ, εννοεί τη σφοδρή επιθυμία. «Διότι δίνω μαρτυρία γι' αυτούς, ότι έχουν ζήλο Θεού, αλλά όχι με αληθινή επίγνωση». Και χρησιμοποίησε επιεική έκφραση, και ανέδειξε την άκαιρη φιλονικία τους. «Διότι αγνοώντας τη δικαιοσύνη του Θεού, και ζητώντας να εδραιώσουν τη δική τους, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού.» Αποδεικνύει ότι πλανώνται μάλλον από φιλονικία και φιλαρχία, παρά από άγνοια. Και το να πει «ζητώντας να εδραιώσουν τη δική τους» δείχνει ότι ούτε εκείνη τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο δεν κατάφεραν να εδραιώσουν.

Δηλαδή, όλα αυτά τα κατανόησα κατά τις ημέρες της παρούσας ζωής μου, κατά τις οποίες κόπιασα μάταια για ανώφελα πράγματα. Και βρήκα δίκαιο να χάνεται, εκείνον που νομίζει ότι εργάζεται το δίκαιο υπερβάλλοντας στην αρετή, ο οποίος, ζητώντας να επιβάλει τη δική του δικαιοσύνη και μην υποτασσόμενος στη δικαιοσύνη του Θεού, φθείρει τη σάρκα του με μάταιες κακουχίες και καταστρέφει την ψυχή του εξαιτίας της υπερηφάνειας. Βρήκα όμως πάλι άλλον να μην τιμά τον Θεό με έργα δικαιοσύνης, αλλά να εμμένει στην κακία λόγω ελλείψεως της αρετής, και να μακροημερεύει με την παραχώρηση του Θεού, ώστε στη ζωή του να απολαύσει τα αγαθά του. Χειρότερος, λοιπόν, είναι εκείνος ακόμη και από τούτον. Γι' αυτό, μην είσαι δίκαιος πέρα από το μέτρο του δικαίου, ούτε να κατασοφίζεσαι τον εαυτό σου πέρα από τα όρια της σοφίας, ώστε να μην εκτραπείς από την ορθή κατάσταση και αποστατήσεις από τον Θεό. Μήτε, λοιπόν, να γίνεσαι δούλος στις επιθυμίες της σάρκας πέρα από τη φυσική ανάγκη, και εξαιτίας αυτού, αφού παραγνωρίσεις την κτίση θεωρώντας την ως θεό, να τη λατρεύσεις αντί για τον Κτίστη· μήτε πάλι να είσαι εντελώς άκαμπτος και ασυγκατάβατος, σε σημείο να μην ενδιαφέρεσαι καθόλου για το σώμα και να μην προνοείς για τη συντήρησή του, ώστε να μην πεθάνεις γρήγορα εξοντώνοντας τον εαυτό σου, εξαιτίας του ότι δεν φρόντισες για τη δούλη σάρκα.

Αφού αρνήθηκαν τον ίδιο τον Χριστό, προστρέχουν στους άρχοντες του κόσμου, έχοντας αιχμαλωτιστεί στο δικό τους θέλημα και έχοντας γίνει εύκολη λεία και ευάλωτοι στα δίχτυα της αυθάδειάς τους. Γι' αυτούς θα μπορούσε κανείς δικαίως να ανακράξει μαζί με τον Μωυσή, λέγοντας και τώρα: «Λάκτισε ο αγαπημένος Ισραήλ» και απομακρύνεται φανερά από τη φιλία προς τον Θεό. Διότι, υιοθετώντας φρόνημα όμοιο και αντίστοιχο με την παρανομία των Ιουδαίων, σχεδόν και αυτοί φανερά κραύγασαν: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα». Επειδή προσηλώθηκαν στη δόξα του κόσμου και, ζητώντας να επιβάλουν τη δική τους, κακώς και αφρόνως θεωρούμενη δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού· και προσκυνώντας τη χρυσή εικόνα, δεν θέλησαν να προσκυνήσουν την εικόνα του Χριστού. Αφού λοιπόν στράφηκαν με αυτόν τον τρόπο εναντίον των διδασκάλων, στη συνέχεια προχωρούν σε ύβρη της οικονομίας του Θεού Λόγου, γράφοντας τα εξής: ... εδογμάτισε να ζωγραφίζεται μέσω άτιμης ύλης ο ακατάληπτος Υιός και Λόγος του Θεού κατά τη σάρκωσή Του, ...

Ποιος από τους αρχιερείς ή τους άρχοντες ή τους ανθρώπους οποιασδήποτε κοινωνικής θέσης, ηλικίας και αξιώματος προκαλεί ταραχές; Αλλά δεν θα μπορούσατε να το πείτε, ούτε καν αν κοπιάζατε να πλάσετε χιλιάδες δικαιολογίες, εφόσον όλοι βρίσκονται σε ειρήνη και είναι απόλυτα ενωμένοι με μία πίστη και ομολογία και με την ευσέβεια προς τον Θεό, αναπέμποντας κοινή και αρμονική δοξολογία στον Θεό των όλων. Ή μήπως πάλι κάποιοι μιαροί και γεμάτοι από κάθε ακαθαρσία, επιθυμώντας να προβάλουν τη δική τους ντροπή και τον όλεθρο μάλλον παρά τη δόξα, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού και - με την παραχώρηση του Θεού - αφού κατέλαβαν την εξουσία προς απώλεια ψυχής και σώματος, ξέρασαν τον προηγουμένως κρυμμένο ιό και δόλο της απιστίας που κυοφορούσαν εναντίον της ευσεβούς μας θρησκείας, και γεμάτοι έπαρση στην ψυχή έπνευσαν με μένος κατά του ευαγγελικού κηρύγματος, ώστε μέσω μιας μόνο επίθεσης εναντίον των ιερών να καταστρέψουν ολόκληρο το μυστήριο της θείας Οικονομίας; Αλλά βέβαια, εφόσον ένας τόσο μεγάλος βυθός πλάνης έχει ανατραπεί και αποκαλυφθεί, εμείς, προσπερνώντας ορισμένες αποτρόπαιες και εντελώς κακόηχες φωνές που παρεμβάλλονται, θα προχωρήσουμε στα επόμενα. Διότι, μετά από όλα αυτά, καυχώνται με θράσος ότι δήθεν ακολουθούν και αποδέχονται τις ιερές συνόδους.

Διότι δεν πρέπει να δίνουμε προσοχή στα πρόσωπα, αλλά να κρίνουμε τα πράγματα βάσει αυτών τούτων των αληθειών· καίτοι όταν η αλήθεια προέρχεται από τους αντιπάλους, αποκτά μεγαλύτερη πειστικότητα και αξιοπιστία προς την πίστη. Ήδη εγώ άκουσα και κάποιον από τους θεολόγους από την άλλη πλευρά να λέει: Πάλι ο Βαλαάμ προφητεύει και ο Σαμουήλ ανασύρεται, όπως φαίνεται, μέσω εγγαστρίμυθου, και οι δαίμονες ομολογούν τον Ιησού παρά τη θέλησή τους και μέσω των αντιπάλων, ώστε να γίνει η αλήθεια περισσότερο πιστευτή· και για τον μεγαλόφρονα Απόστολο, ότι ανέχεται κάποιους που κηρύττουν το Ευαγγέλιο, μολονότι είναι άπιστοι και του συσσωρεύουν από αυτό όχι μικρό κίνδυνο, ώστε με κάθε τρόπο, είτε με πρόφαση είτε με αλήθεια, να καταγγέλλεται ο Χριστός. Μου φαίνεται, λοιπόν, ότι έχουν πάθει κάτι παρόμοιο με τους Ιουδαίους· διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, ζητώντας να στερεώσουν τη δική τους δικαιοσύνη, δεν υποτάχθηκαν στη δικαιοσύνη του Θεού, έτσι και αυτοί, ακολουθώντας παντού τον δικό τους σκοπό, δεν ακολούθησαν τον σκοπό του δασκάλου. Διότι, παραπλανώμενοι μόνο από το ρητό που λέει ότι εμείς δεν δεχόμαστε πίστη από τους έξωθεν, και χωρίς να δώσουν προσοχή στο νόημα του συγγραφέα, αιχμαλώτισαν τον νου τους στη δική τους φαυλότητα και παρερμήνευσαν με εντελώς ανάρμοστο τρόπο τα ιερά σύμβολα της θείας οικονομίας.

Γι' αυτόν τον λόγο κανένας άνθρωπος δεν μπορούσε να συμφιλιώσει τον Θεό με τον εαυτό του προσφέροντας τη δική του δικαιοσύνη· επομένως, ούτε ο παλαιός νόμος μπόρεσε «να καταλύσει την έχθρα», ούτε για όσους ζουν εν χάριτι θα αρκούσε η δική τους προσπάθεια για αυτήν την ειρήνη· διότι και το ένα και το άλλο αποτελούν έργα ανθρώπινης δύναμης και ανθρώπινη δικαιοσύνη· άλλωστε, και τον ίδιο τον νόμο ο μακάριος Παύλος τον ονομάζει ανθρώπινη δικαιοσύνη: «Διότι δεν υποτάχθηκαν», λέει, «στη δικαιοσύνη του Θεού, ζητώντας να εδραιώσουν τη δική τους δικαιοσύνη», εννοώντας τον παλαιό νόμο· διότι τόσα μόνο μπόρεσε να καταφέρει ενάντια στα δικά μας κακά, όσα χρειάζονταν για να μας προετοιμάσει για την υγεία και να μας καταστήσει άξιους για το χέρι του ιατρού. «Διότι ο νόμος», λέει, «έγινε παιδαγωγός μας για να μας οδηγήσει στον Χριστό Ιησού»· και ο μακάριος Ιωάννης βάπτιζε στο όνομα Εκείνου που επρόκειτο να έλθει· και κάθε ανθρώπινη φιλοσοφία και κάθε κόπος αποτελούν, ως προς την αληθινή δικαιοσύνη, κάποιου είδους προπαρασκευές και προετοιμασίες.

Ρωμ. 10,1-3 Επειδή ήλεγξε τους Ιουδαίους, πρόκειται στη συνέχεια μέσω του «αδελφοί» και των υπολοίπων να τους καταπραΰνει και να τους προετοιμάσει ανεπαίσθητα για νουθεσία, ώστε να μην οργιστούν και γίνουν εντελώς απρόθυμοι να ακούσουν. «Υπέρ του Ισραήλ είναι για τη σωτηρία του». Δεν προσεύχομαι απλώς υπέρ αυτών αλλά «για τη σωτηρία», ώστε, αφού πιστέψουν στον Χριστό, να σωθούν. «Και ζητώντας να εδραιώσουν τη δική τους δικαιοσύνη». Επιδιώκοντας πεισματικά να επικυρώσουν τη δική τους δικαιοσύνη.