Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:1

Επομένως είναι ανεξερεύνητα αυτά που βρίσκονται πάνω από εμάς. Διότι, αν είναι αλήθεια ότι «τα όσα είναι στα χέρια μας τα ανακαλύπτουμε με κόπο», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, πώς δεν είναι αναγκαίο να σκεφτούμε ότι, τουλάχιστον σε εκείνα που υπερβαίνουν τη λογική, η πίστη είναι εξαιρετικά χρησιμότατη, χωρίς να ακολουθεί έρευνα, ούτε να επιφέρεται μάταιη αναζήτηση; Διότι τέτοιου είδους πράγματα τιμώνται λαμπρά με τη σύνεση. <Καθένας που πιστεύει σε αυτόν δεν θα ντροπιαστεί κ.λπ.> Ας μην κάνει δικό του αποκλειστικό αγαθό τη σωτηρία μέσω της πίστης ο Ισραήλ. Διότι «καθένας», λέει, «που θα επικαλεστεί το όνομα του Κυρίου θα σωθεί», είτε είναι Ιουδαίος είτε είναι Έλληνας, είτε είναι δούλος είτε είναι ελεύθερος. Ο Θεός των όλων σώζει χωρίς διακρίσεις, διότι όλα δικά του είναι. Έτσι λέμε ότι ανακεφαλαιώνονται τα πάντα στον Χριστό. <Μήπως απέρριψε ο Θεός τον λαό του; Μη γένοιτο.> Με φρόνηση ο Παύλος, αν και ο Ισραήλ έπαθε συσκότιση, δεν τον αφήνει να σκληρυνθεί περισσότερο με πλήρη απελπισία, αλλά προχωρά τεχνηέντως με παρηγορητικά λόγια. Διότι προηγουμένως κατηγορούσε τον Ισραήλ ως απειθή, ωστόσο δεν τον αποστερεί από την άνωθεν ελπίδα, ούτε λέει ότι αποβλήθηκε ολοκληρωτικά από την οικειότητα προς τον Θεό. Και κάνει σαφή την απόδειξη του πράγματος, προβάλλοντας τον εαυτό του που είναι Ισραηλίτης και από το σπέρμα του Αβραάμ, αποκαλώντας τον ακόμα πολύ έξυπνα λαό του Θεού, και προσθέτοντας το «Μη γένοιτο» στα λόγια περί απορρίψεως.

Αυτά, λοιπόν, ήταν σαν τα λόγια κάποιου που προσπαθούσε να καλοπιάσει εκείνους που επέλεξαν να απειθήσουν, να τους προσεγγίσει με τρόπο κατευναστικό και να τους επαναφέρει στην ευσεβή και υπάκουη συμπεριφορά. Αν, επομένως, είναι ολοφάνερο ότι ο ίδιος έχει κληθεί στην αποστολή, και έχει κατασταθεί ιερουργός των μυστηρίων του Σωτήρος, καθώς και κήρυκας και απόστολος στα έθνη, παρότι προέρχεται από τον Ισραήλ, είναι πρόδηλο ότι ο Θεός δεν απέρριψε τον λαό Του. «Ή δεν γνωρίζετε τι λέει η Γραφή στο χωρίο για τον Ηλία;» Πολύ επίκαιρα, σαν μια εικόνα αυτού που συνέβη στον Ισραήλ, παραθέτει την ιστορία των ημερών του Ηλία. Διότι, με βάση την ομοιότητα των πραγμάτων εκείνης της εποχής, μπορεί κανείς εύκολα να διακρίνει πώς ο Ισραήλ φέρθηκε αλλόκοτα και ασεβώς εις βάρος του εαυτού του. Επειδή, κατά τη βασιλεία του Αχαάβ στη Σαμάρεια, τα χειροποίητα είδωλα λατρεύονταν παράνομα από τον Ισραήλ, και υπήρχαν παντού θυσίες και ειδωλολατρικοί ναοί. Όσοι παρέμεναν πιστοί στον Θεό κατέχονταν από φόβο και υπέμειναν τόσο δυσβάσταχτο διωγμό, ώστε ακόμη και οι προφήτες κρύβονταν σε σπήλαια και σχισμές βράχων. Τότε και ο ίδιος ο Ηλίας διέφυγε στη βαθιά έρημο και ικέτευε τον Θεό, λέγοντας: «Τα θυσιαστήριά Σου τα κατέστρεψαν, τους προφήτες Σου τους σκότωσαν, κι εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν να πάρουν τη ζωή μου». Και ως απάντηση σε αυτό, άκουσε αμέσως: «Άφησα για τον Εαυτό Μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ».

Το ότι όλοι οι απόστολοι απορρίπτουν την πίστη του Εβίωνος και τη θεώρησαν ξένη προς τον χαρακτήρα του δικού τους κηρύγματος, είναι σε όλους φανερό. 25. Σχετικά δε με τον άγιο Παύλο, πόσα να πω για όσα λένε βλασφημώντας τον; Διότι, πρώτον, λένε ότι αυτός ήταν Έλληνας και από τα έθνη (εθνικός), και ότι έγινε προσήλυτος αργότερα. Πώς λοιπόν ο ίδιος λέει για τον εαυτό του ότι είναι «Εβραίος από Εβραίους, από το σπέρμα του Αβραάμ, από τη φυλή Βενιαμίν, Φαρισαίος σύμφωνα με τον νόμο, όντας υπερβολικά ζηλωτής των πατρικών μου παραδόσεων»· και σε άλλο σημείο λέει: «Είναι Ισραηλίτες; Είμαι και εγώ· είναι σπέρμα του Αβραάμ; Είμαι και εγώ», και αναφέρει: «περιτμημένος την όγδοη ημέρα και αναθρεμμένος στα πόδια του Γαμαλιήλ και Εβραίος από Εβραίους». Και, ω, τα φοβερά ουρλιαχτά των δεινών ερπετών και τα συρίγματα των δρακόντων και τα δηλητήρια της κενοφωνίας! Τίνος λοιπόν τη μαρτυρία θα δεχθώ; Του Εβίωνος και των οπαδών του ή του αγίου Πέτρου που λέει: «όπως σας έγραψε ο αδελφός μου Παύλος, πράγματα τα οποία είναι βαθιά και δυσερμήνευτα, τα οποία οι αμαθείς και αστήρικτοι διαστρεβλώνουν λόγω της δικής τους άγνοιας»; Και πάλι, ο άγιος Παύλος δίνει και αυτός μαρτυρία υπέρ εκείνων γύρω από τον Πέτρο, λέγοντας: «Ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης και ο Κηφάς, οι οποίοι θεωρούνται ότι είναι στύλοι, έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας».

Και τι χρειάζεται να μακρηγορώ, αφού είναι δυνατόν από τις ίδιες τις προφητικές ρήσεις, τόσο από αυτές που έχω παραθέσει όσο και από αυτές που θα μνημονεύσω όταν υπάρξει χρόνος, οι οποίες περιέχονται στις θείες Γραφές, για όποιον επιθυμεί να μελετήσει τις προφητικές φωνές, να αποστομώσουμε ευθύς αμέσως όσους προέρχονται από την περιτομή, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι οι επαγγελίες του Θεού έχουν δωρηθεί μόνο σε αυτούς, και ότι εμείς που προερχόμαστε από τα έθνη είμαστε περιττοί και ξένοι προς τις θείες υποσχέσεις; Διότι έχει αποδειχθεί το αντίθετο, ότι είχε προφητευθεί πως όλα τα έθνη θα απολαύσουν την παρουσία του Χριστού, ενώ τα πλήθη των Ιουδαίων θα εκπέσουν από την επαγγελία που δόθηκε στους προγόνους τους εξαιτίας της απιστίας τους προς τον Χριστό, καθώς ελάχιστοι από αυτούς θα πιστέψουν στον Σωτήρα και Κύριό μας και, για τον λόγο αυτό, θα επιτύχουν μέσω Αυτού την υποσχεθείσα πνευματική απολύτρωση. Περί αυτών διδάσκει κάπου και ο θαυμάσιος απόστολος λέγοντας: «Ο δε Ησαΐας κράζει υπέρ του Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί· διότι θα συντελέσει και θα συντομεύσει τον λόγο Του, επειδή ο Κύριος θα εκτελέσει με συντομία τον λόγο Του πάνω στη γη. Και καθώς έχει προείπει ο Ησαΐας: Αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε ομοιωθεί με τα Γόμορρα». Στα οποία, μετά από άλλα, προσθέτει λέγοντας: «Μήπως απέρριψε ο Θεός τον λαό Του; Μη γένοιτο· διότι και εγώ είμαι Ισραηλίτης, από το σπέρμα του Αβραάμ, από τη φυλή του Βενιαμίν. Δεν απέρριψε ο Θεός τον λαό Του, τον οποίο προγνώρισε».

Αλλ' επειδή, παρόλο που συνέβησαν αυτά σε αυτούς, ο χορός των αποστόλων και όσοι από τους Εβραίους πίστεψαν στον Χριστό διαφυλάχθηκαν μέσα από τους ίδιους ως γόνιμος σπόρος, και αφού διήλθαν σε όλη την οικουμένη και σε κάθε γένος ανθρώπων γέμισαν κάθε πόλη και τόπο και χώρα με τον οικείο και ισραηλιτικό σπόρο, ώστε από αυτούς να βλαστήσουν, ως στάχυα, οι Εκκλησίες που συστάθηκαν στο όνομα του Σωτήρος μας, ευλόγως ο θείος προφήτης προσθέτει στις απειλές που προηγουμένως διατυπώθηκαν εναντίον τους: «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε μοιάσει με τα Γόμορρα». Πράγμα το οποίο συνοψίζοντας, ερμηνεύει με σαφήνεια ο ιερός απόστολος στην προς Ρωμαίους επιστολή: «Ο Ησαΐας δε ανακράζει υπέρ του Ισραήλ: Εάν ο αριθμός των υιών Ισραήλ είναι όπως η άμμος της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί. Διότι ο Κύριος θα εκτελέσει τον λόγο Του πάνω στη γη ολοκληρωτικά και σύντομα. Και καθώς προείπε ο Ησαΐας: Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε μοιάσει με τα Γόμορρα». Στα οποία πάλι προσθέτει, λέγοντας: «Μήπως απέρριψε ο Θεός τον λαό Του; Μη γένοιτο. Διότι και εγώ είμαι Ισραηλίτης, από το σπέρμα του Αβραάμ, από τη φυλή Βενιαμίν. Δεν απέρριψε ο Θεός τον λαό Του, τον οποίο προγνώρισε. Ή δεν γνωρίζετε τι λέει η Γραφή για τον Ηλία, πώς απευθύνεται στον Θεό εναντίον του Ισραήλ;»

Πώς λοιπόν θα καταριόταν και θα ξέραινε τη συναγωγή Εκείνος που λέει: «Δεν ήλθε ο Υιός του ανθρώπου για να απολέσει, αλλά για να αναζητήσει και να σώσει το απολωλός»; Εάν όμως κάποιος ακόμη αντιλέγει και φιλονικεί, λέγοντας ότι η συκιά έχει παρομοιαστεί ακριβώς με τη συναγωγή των Ιουδαίων, ας πει πώς η συναγωγή που ξεράθηκε από τις ρίζες βλάστησε έναν τέτοιο εύκαρπο κλάδο, τον γλυκύτατο Παύλο. Γνωρίσαμε δε και πολλούς άλλους που επέστρεψαν από τη συναγωγή των Ιουδαίων· διότι και ο Στέφανος, ο οποίος λιθοβολήθηκε από τους Ιουδαίους, προερχόταν από εκείνη τη συναγωγή, καθώς και ο Ακύλας και η Πρίσκιλλα και πολλοί άλλοι, των οποίων τον κατάλογο των ονομάτων παραλείπουμε τώρα να αναφέρουμε εξαιτίας του πλήθους των λέξεων. Ότι δε ο Θεός δεν απέρριψε παντελώς τον λαό των Ιουδαίων, ας μου το μαρτυρήσει ο Παύλος, ο οποίος λέει: Λέγω, λοιπόν, μήπως απέρριψε παντελώς ο Κύριος τον λαό Του; Μη γένοιτο· διότι και εγώ είμαι Ισραηλίτης, από το σπέρμα του Αβραάμ, από τη φυλή Βενιαμίν.

Μη γένοιτο. Και πάλι: Μήπως απέρριψε ο Θεός τον λαό του, τον οποίο προγνώρισε; Μη γένοιτο. Έπειτα, δείχνοντας ότι δεν αποκλείστηκε γι' αυτούς η μετάνοια, παρουσίασε ως απόδειξη τη δική του επιστροφή λέγοντας: Διότι και εγώ είμαι Ισραηλίτης. Το δε «δεν γνώρισαν», μου φαίνεται ότι εδώ δεν λέγεται για τον Χριστό, αλλά για την ίδια την οικονομία του γεγονότος· δηλαδή, δεν γνώριζαν ποιος ήταν ο σκοπός του θανάτου και του σταυρού. Διότι και εκεί δεν είπε ότι «εμένα δεν γνωρίζουν», αλλά «δεν γνωρίζουν τι κάνουν», τουτέστιν, αγνοούν την οικονομία που επιτελείται και το μυστήριο.

Καμίας. Αλλά αυτό ο ίδιος δεν το αναφέρει, το αφήνει όμως να το συμπεράνει η συνείδηση των ακροατών από την κατάληξη των όσων έχουν λεχθεί, και πάλι το τεκμηριώνει αυτό μέσα από τα επόμενα, με τη συνηθισμένη του σοφία. Διότι ό,τι ακριβώς έκανε στα προηγούμενα, προβάλλοντας αντιρρήσεις και για τον νόμο και για τον λαό, οι οποίες περιείχαν βαρύτερη κατηγορία από την πραγματική, έπειτα, μέσω της απάντησης που ανέτρεπε την κατηγορία αυτή, παραχωρούσε τόσα όσα επιθυμούσε και όσα επέτρεπαν τα πράγματα, ώστε να καταστήσει τον λόγο του μη επαχθή· αυτό ακριβώς πράττει και εδώ, γράφοντας τα εξής: «Λέγω λοιπόν, μήπως απέρριψε ο Θεός τον λαό Του, τον οποίο προγνώρισε;»

Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Ότι και αν ακόμη είναι λίγοι οι διασωθέντες, τα της επαγγελίας παραμένουν σταθερά. Γι' αυτό δεν είπε απλώς, «Τον λαό», αλλά πρόσθεσε: «Τον οποίο προεγνώρισε». Έπειτα, προσκομίζοντας απόδειξη για το ότι δεν απέρριψε τον λαό, λέει: «Διότι και εγώ είμαι Ισραηλίτης, από το σπέρμα του Αβραάμ, από τη φυλή Βενιαμίν». Εγώ, λέει, ο δάσκαλος, ο κήρυκας. Επειδή, λοιπόν, αυτό φαινόταν να έρχεται σε αντίθεση με τα όσα ειπώθηκαν πρωτύτερα, τα οποία έλεγαν: «Ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας;» και, «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα»· και, «Θα σας προκαλέσω ζηλοτυπία με ένα μη έθνος»· δεν αρκέστηκε στην άρνηση, ούτε στο να πει, «Μη γένοιτο», αλλά το τεκμηριώνει επαναλαμβάνοντάς το και λέγοντας: «Δεν απέρριψε ο Θεός τον λαό Του». Αλλά αυτό δεν είναι τεκμηρίωση, λέει, αλλά απλή απόφανση. Δες, λοιπόν, την τεκμηρίωση, τόσο την προηγούμενη όσο και εκείνη που ακολουθεί.

Ποια είναι λοιπόν η λύση; «Δεν γνωρίζετε», λέει, «τι αναφέρει η Γραφή στο χωρίο του Ηλία; Πώς απευθύνεται στον Θεό παραπονούμενος εναντίον του Ισραήλ; "Κύριε, τους προφήτες σου σκότωσαν, τα θυσιαστήριά σου κατέστρεψαν· κι εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν να μου πάρουν τη ζωή"». Αλλά τι του απαντά η θεία αποκάλυψη; «Κράτησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν λύγισαν το γόνατο στον Βάαλ». Έτσι λοιπόν και στον παρόντα καιρό έχει απομείνει ένα υπόλειμμα σύμφωνα με την εκλογή της χάριτος. Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Δεν απέρριψε ο Θεός τον λαό του· διότι, εάν τον είχε απορρίψει, δεν θα δεχόταν κανέναν· εφόσον όμως δέχτηκε κάποιους, δεν τον απέρριψε. Αλλά, θα πει κάποιος, εάν δεν τον είχε απορρίψει, θα τους είχε δεχτεί όλους. Ουδαμώς. Διότι και στην εποχή του Ηλία η σωτηρία περιορίστηκε στις επτά χιλιάδες, και τώρα είναι φυσικό να είναι πολλοί αυτοί που έχουν πιστέψει. Εάν όμως εσείς το αγνοείτε, δεν είναι καθόλου παράξενο, αφού και ο προφήτης εκείνος, ένας τόσο μεγάλος και σπουδαίος άνδρας, το αγνοούσε· ο Θεός όμως εκτελούσε το σχέδιό Του, έστω κι αν ο προφήτης το αγνοούσε. Παρατήρησε δε τη σύνεσή του, πώς, κατά την απόδειξη του προκείμενου ζητήματος, αυξάνει ανεπαίσθητα την κατηγορία εναντίον τους. Γι' αυτόν τον λόγο υπενθύμισε ολόκληρη τη μαρτυρία, ώστε να στηλιτεύσει την αγνωμοσύνη τους και να αποδείξει ότι ανέκαθεν ήταν τέτοιοι. Διότι, εάν δεν επιθυμούσε αυτό, αλλά προσπαθούσε να δείξει ένα μόνο, ότι δηλαδή ο λαός περιορίζεται στους λίγους, θα έλεγε πως και την εποχή του Ηλία απέμειναν επτά χιλιάδες· τώρα όμως παραθέτει ολόκληρη τη μαρτυρία από την αρχή.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑʹ. «Λέγω λοιπόν: μήπως απέρριψε ο Θεός τον λαό του; Μη γένοιτο· διότι και εγώ είμαι Ισραηλίτης, από το σπέρμα του Αβραάμ, από τη φυλή Βενιαμίν. Δεν απέρριψε ο Θεός τον λαό του, τον οποίο προγνώρισε.» Εισάγει τον λόγο με μορφή απορίας· και λέγει ότι, έστω και αν είναι λίγοι εκείνοι που έχουν διασωθεί, τα της επαγγελίας παραμένουν σταθερά· γι' αυτό και δεν είπε απλώς «τον λαό του», αλλά πρόσθεσε «τον οποίο προγνώρισε». Έπειτα, φέρνοντας ως απόδειξη του ότι δεν απέρριψε τον λαό, λέγει: Διότι και εγώ είμαι Ισραηλίτης. «Ή δεν γνωρίζετε τι λέγει η Γραφή στο τμήμα για τον Ηλία; Πώς απευθύνεται στον Θεό εναντίον του Ισραήλ: Κύριε, τους προφήτες σου σκότωσαν, και τα θυσιαστήριά σου γκρέμισαν· και εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου.» Δίνει τη λύση μέσα από την ιστορία στην αντίρρηση την οποία θέτει ως εξής· ποια είναι όμως η αντίρρηση; Με αυτόν τον τρόπο μας εξαπατάς, λέγει, και παραπλανάς ολόκληρο τον λαό, προβάλλοντας τον εαυτό σου και τους λίγους που είναι μαζί σου, και μας γεμίζεις με κενές ελπίδες, λέγοντας ότι η επαγγελία έχει εκπληρωθεί, ενώ όλοι έχουν χαθεί και η σωτηρία έχει περιοριστεί σε λίγους. Ενώ αυτή είναι η αντίρρηση, δες πώς δίνει τη λύση αντλώντας επιχειρήματα από την ιστορία· και όλη η οργάνωση του συλλογισμού είναι η εξής: δεν απέρριψε ο Θεός τον λαό. Διότι, αν τον απέρριπτε, δεν θα δεχόταν κανέναν· εάν όμως δέχτηκε κάποιους, δεν τον απέρριψε. Έπειτα ακολουθεί νέα αντίρρηση: Και όμως, λέγει, εάν δεν τους απέρριψε όλους, τους δέχτηκε όλους.