Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:12

Ο λόγος θα παρουσιαστεί μέσα από ένα σύντομο παράδειγμα: διότι μερικές φορές παιδιά μικρά και ανήλικα, δοκιμάζουν τις λύπες που ταιριάζουν στα νήπια· έπειτα, αφού απομακρυνθούν λίγο από τον πατέρα ή τη μητέρα τους, χύνουν αδικαιολόγητα δάκρυα από τα μάτια τους, και λυπούν όχι λίγο τους γονείς τους· διότι σε αυτό οδηγεί ο νόμος της φυσικής φιλοστοργίας. Και προκειμένου να τα απομακρύνουν επιδέξια από τη μικροψυχία και τη νηπιώδη ματαιότητα, παίρνουν απλώς στην αγκαλιά τους ένα τυχαίο παιδάκι, και του προσφέρουν τις περιποιήσεις τους, προκαλώντας του ζήλια και σαν να το ερεθίζουν για να επιστρέψει και να στρέψει την αγάπη του προς αυτούς. Κάτι τέτοιο νομίζω ότι έχει γίνει, όπως είπε και ο θεσπέσιος Παύλος, μη επιτρέποντας να απελπιστεί ο Ισραήλ, αν και είχε παραστρατήσει. <Εάν δε το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου>. Διότι αν πλούτισε, λέει, ο κόσμος την οικειότητα προς τον Θεό εξαιτίας της πτώσης του Ισραήλ και, επειδή στερούνταν αγαθού φρονήματος, έγιναν δεκτά τα έθνη, ποια θα είναι λοιπόν η δική τους αποδοχή, παρά σχεδόν λύτρωση από τον θάνατο και ζωή εκ νεκρών; <Μήπως και προκαλέσω τη ζήλια της σάρκας μου>. Συνεπώς, προσελκύει σε ομοψυχία και ειρήνη τους πιστούς από τα έθνη και τους Ιουδαίους, για να μην υπερηφανεύονται, αλλά να προσφέρουν τις ευχαριστίες στον Θεό που τους χάρισε την άφεση των παραπτωμάτων χωρίς να μνησικακεί· και λέει ότι δοξάζει τη διακονία του, όχι επειδή επιθυμεί μάταιη δόξα· αλλά, λέει, για να προκαλέσω σε ζήλια τη σάρκα μου· και ως δική του σάρκα πάλι εδώ ονομάζει τον Ισραήλ, δηλαδή το κατά σάρκα συγγενικό του γένος.

Επομένως, οι Ιουδαίοι θεωρούν έγκλημα για τον Χριστό το ότι βασίλευσε στον Ισραήλ. Γι' αυτόν τον λόγο εκδιώχθηκαν δικαίως, ενώ τα έθνη προσλήφθηκαν, υποτάχθηκαν και τέθηκαν υπό τη βασιλεία του Χριστού. «Ζήτησε από εμένα», λέει, «και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Επειδή, λοιπόν, εξεμάνη ένα έθνος, αυτό του Ισραήλ, όλα τα έθνη δίδονται στον Χριστό, και αντί για μία χώρα, δηλαδή αυτήν των Ιουδαίων, τα πέρατα της οικουμένης. Όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου και η ήττα τους πλούτος των εθνών». Αυτό, λοιπόν, που άκουσε ο Πιλάτος να ψιθυρίζουν οι Ιουδαίοι, το λέει τώρα ξεκάθαρα και προστάζει τον Κύριο να απολογηθεί εάν πράγματι αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων. Αγωνιά, όπως είναι φυσικό, και νομίζει ότι κινδυνεύει η εξουσία του Καίσαρα, και γι' αυτό ρωτά με πολλή επιμονή, ώστε να επιφέρει την πρέπουσα διόρθωση στα πεπραγμένα, για να αποδείξει ακατηγόρητη την εξουσία που του έχει ανατεθεί από τους Ρωμαίους. <Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Από τον εαυτό σου το λες αυτό ή άλλοι σου μίλησαν για εμένα;> «Εφόσον», λέει, «κανείς δεν με έχει κατηγορήσει ξεκάθαρα για αυτά, από πού προέκυψε σε εσένα αυτός ο λόγος; Αλλά είναι αναμφίβολο ότι πρόκειται για κακούργημα της κακοβουλίας των Ιουδαίων, και έχει σκευωρηθεί αυτός ο πικρός δόλος. Διότι βέβαια», λέει, «δεν μπορείς να είσαι εσύ συγχρόνως δικαστής και κατήγορος».

Και θα τους παρακινήσω σε ζηλοτυπία με αυτούς που δεν είναι έθνος· με ένα ασύνετο έθνος θα τους παροργίσω. Έπειτα, σε αυτά πρόσθεσε ότι, φωτιά έχει ανάψει από τον θυμό μου. Επειδή, λοιπόν, ο ζήλος για τους Ιουδαίους προετοίμασε την κλήση των εθνών (διότι λέει και ο Παύλος, όπως εσείς κάποτε απειθήσατε στον Θεό, τώρα όμως ελεηθήκατε με την απείθεια αυτών· και πάλι ο ίδιος, το παράπτωμά τους, δηλαδή των Ιουδαίων, είναι πλούτος του κόσμου, και η ήττα τους πλούτος των εθνών), αναγκαία ο προφήτης ρωτά, μέχρι πότε και αν θα παραμείνει οργισμένος με τους Ιουδαίους μέχρι τέλους· προς τον οποίο το Πνεύμα, διαμέσου του Παύλου, απαντά τα εξής: Όταν εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τότε όλος ο Ισραήλ θα σωθεί. Ξέσπασε την οργή σου πάνω στα έθνη που δεν σε γνωρίζουν, και πάνω σε βασίλεια που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου.

Και ο Παύλος πάλι δεν είπε: «Σε εσάς είναι αναγκαίο να λαληθεί ο λόγος», αλλά: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να λαληθεί πρώτα», δείχνοντας ότι κατά δεύτερο λόγο έπρεπε να λαληθεί και σε εμάς. Αυτά δε και γίνονταν και λέγονταν, για να μην έχουν εκείνοι ούτε την αναίσχυντη δικαιολογία ότι παραθεωρήθηκαν, και εξαιτίας αυτού δεν πίστεψαν. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, παρόλο που ο Χριστός τα προγνώριζε όλα, εντούτοις ήλθε πρώτα προς αυτούς. «Εάν δε το παράπτωμά τους είναι πλούτος του κόσμου, και το ήττημά τους πλούτος των εθνών, πόσο μάλλον το πλήρωμά τους;» Εδώ τους ομιλεί προς χάριν τους. Διότι, έστω και αν αυτοί έπεφταν σε παράπτωμα μύριες φορές, τα έθνη δεν θα σώζονταν εάν δεν επεδείκνυαν πίστη· όπως ακριβώς δεν θα χάνονταν και οι Ιουδαίοι, εάν δεν έδειχναν απιστία και δεν φιλονικούσαν. Αλλά, όπως είπα, τους παρηγορεί τώρα που είναι πεσμένοι, προετοιμάζοντάς τους εκ περισσού να έχουν θάρρος για τη σωτηρία τους, εάν μετανοήσουν. Διότι, λέγει, εάν όταν προσέκρουσαν, τόσοι πολλοί απόλαυσαν τη σωτηρία, και με την αποβολή εκείνων κλήθηκαν τόσοι πολλοί, αναλογίσου τι πρόκειται να συμβεί όταν επιστρέψουν. Διότι δεν είπε: «πόσο μάλλον η επιστροφή τους», ούτε «η μεταβολή τους», ούτε «το κατόρθωμά τους», αλλά: «Πόσο μάλλον το πλήρωμά τους», δηλαδή, όταν όλοι πρόκειται να εισέλθουν.

Διότι, λαμβάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο κάποια μικρή παρηγοριά, οδηγούνταν στη μετάνοια, τουλάχιστον σε επίπεδο λόγων, έστω κι αν δεν εξελίχθηκε έτσι λόγω του δύσκολου χαρακτήρα τους. «Αλλά με το δικό τους παράπτωμα ήλθε η σωτηρία στα έθνη, για να τους παρακινήσει σε ζηλοτυπία». Ακόμη κι αν δεν είναι αυτή η φύση των πραγμάτων, ωστόσο ομιλεί έτσι παρηγορώντας, όπως είπα, τη μεγάλη τους έκπτωση. Διότι δεν έσφαλαν για τον λόγο αυτόν, δηλαδή για να σωθούν τα έθνη, αλλά επειδή οι ίδιοι απίστησαν, το ευαγγέλιο κηρύχθηκε στα έθνη. Και έπρεπε να εισέλθουν πρώτα αυτοί, και έπειτα τα έθνη. Και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει τόσο από τις παραβολές που υπάρχουν στα Ευαγγέλια, όσο και από αυτά που έλεγε ο Κύριος προς τους αποστόλους, δηλαδή να πηγαίνουν μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ· διότι η λέξη «μάλλον» φανερώνει ότι εκείνοι έπρεπε να προηγηθούν, και έπειτα οι άλλοι να ακολουθήσουν δεύτεροι. Αλλά και εκείνο που ειπώθηκε από τον Παύλο προς τους Ιουδαίους επιβεβαιώνει εξίσου αυτή τη γνώμη. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να λαληθεί πρώτα ο λόγος του Θεού». «Εάν δε το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου, και η ήττα τους πλούτος των εθνών, πόσο μάλλον θα είναι το πλήρωμά τους; Απευθύνομαι δε σε εσάς τα έθνη. Εφόσον, λοιπόν, εγώ είμαι απόστολος των εθνών, δοξάζω τη διακονία μου, μήπως τυχόν παρακινήσω σε ζηλοτυπία τους ομοεθνείς μου και σώσω κάποιους από αυτούς. Διότι, αν η αποβολή τους έφερε την καταλλαγή του κόσμου, τι θα είναι η πρόσληψή τους, αν όχι ζωή εκ νεκρών;»

Ρωμ. 11,11-15 Επειδή από εκείνους που σκοντάφτουν, άλλοι μεν απλώς παραπατούν, άλλοι δε πέφτουν εντελώς, ο Απόστολος, θέλοντας να απομακρύνει τους Ιουδαίους από τη μεγάλη αποθάρρυνση λόγω της προηγούμενης ταπείνωσής τους, και ταυτόχρονα να τους προτρέψει στην πίστη, λέει ότι το σφάλμα τους δεν οδήγησε σε ολοκληρωτική πτώση, αλλά απλώς σαν να παραπάτησαν. Και αυτό παραχωρήθηκε όχι τυχαία αλλά για κάποια θεία οικονομία, ώστε με το δικό τους παράπτωμα να έρθει η σωτηρία στα έθνη, αλλά να προκύψει και η δική τους ανόρθωση, καθώς θα παραζηλώσουν και θα μιμηθούν εκείνους που προέρχονται από τα έθνη. Επομένως, το σφάλμα τους συμβάλλει κατά κάποιον τρόπο στην ανόρθωσή τους, εφόσον στο δικό τους παράπτωμα βασίζεται η σωτηρία για τα έθνη, στη σωτηρία αυτή βασίζεται η παραζήλωσή τους, και μέσω της παραζήλωσης επέρχεται η ανόρθωση όσων έχουν πέσει· διότι τέτοια είναι η άρρητη και ακατάληπτη πρόνοια και οικονομία του Θεού, η οποία από τα αδιέξοδα παρέχει διεξόδους και από τα αντίθετα παράγει τα καλύτερα. Διότι οι μεν Ιουδαίοι έσφαλαν έτσι ώστε και να πέσουν και να παραμείνουν πεσμένοι και να μη γίνουν αίτιοι κάποιου καλού ούτε για τον εαυτό τους ούτε για τους άλλους, ο Θεός όμως αξιοποίησε το δικό τους παράπτωμα τόσο για τη σωτηρία των εθνών όσο και για τη δική τους επανόρθωση από την πτώση.

Επομένως, <δεν σκόνταψαν> - κατ' οικονομίαν Θεού - <για να πέσουν>, αλλά σκόνταψαν για να διορθωθούν· μάλλον δε, όπως ο ίδιος λέει, για να γίνει <πλούτος του κόσμου> και <πλούτος των εθνών>. Και εξαιτίας αυτού πάλι τέλεια συμφιλίωση του κόσμου και τέλεια αναβίωση όλων, όχι μόνο εκείνων που σκόνταψαν, αλλά και εκείνων που εξέπεσαν μέχρι θανάτου και νέκρωσης. Και πρόσεξε: στην αρχή μεν ονόμαζε την απείθεια των Ιουδαίων <πταίσμα>, έπειτα <παράπτωμα>. Επειδή όμως τους έδειξε, αν μόνο ήθελαν να πειστούν, το μέγεθος των αγαθών και τους εξύψωσε αποκαλώντας τους <πλούτο των εθνών> και <συμφιλίωση του κόσμου> και <οικεία σάρκα>, τότε δείχνει και πόσο μεγάλο είναι το άτοπο της απείθειας, αποφαινόμενος ότι εξαιτίας αυτής έγιναν νεκροί. Αλλά και αυτό το κάνει πολύ θαυμαστά και σοφά· διότι, επειδή το να ονομαστούν απλώς νεκροί ήταν πολύ πικρό και καταδικαστικό και συντελούσε μάλλον σε ύβρη παρά σε παραίνεση, δεν το θέτει έτσι ξηρά, αλλά το αναμειγνύει και το προβάλλει υπό μορφήν επαίνου λέγοντας: <ποια θα είναι η πρόσληψή τους, παρά ζωή εκ νεκρών;> θέτοντας αφενός με τη λέξη <ζωή> αυτό που ευφραίνει, και υποδηλώνοντας αφετέρου με το <εκ νεκρών> ότι η απείθειά τους ήταν νέκρωση. Έπειτα, αφού είπε ότι το παράπτωμά τους έγινε σωτηρία των εθνών, στη συνέχεια με βάση αυτό επιχειρηματολογεί περισσότερο ότι οπωσδήποτε θα υπάρξει σωτηρία και για τους ίδιους.

Προβάλλοντας δε το επιχείρημα, επειδή, όπως συνηθίζει, πριν ολοκληρώσει την περίοδο χρησιμοποίησε παρενθέσεις μέσω του «γιατί σε σας λέω» και τα εξής, επαναλαμβάνει πάλι το επιχείρημα και λέει: «γιατί αν η αποβολή τους» και τα εξής. Και σημείωσε ότι, ως επί το πλείστον, στις επαναλήψεις δεν επαναλαμβάνει τόσο γυμνά και όπως ακριβώς επιχειρηματολόγησε, αλλά είτε με αύξηση είτε με τελειότερη διασάφηση είτε πιο εμφατικά· και γενικά σπάνια θα τον έβρισκες να χρησιμοποιεί την επανάληψη χωρίς κάποιο σχήμα και διαμόρφωση, αν και τη χρησιμοποιεί σχεδόν συνεχώς. «Πόσο μάλλον το πλήρωμά τους», δηλαδή το να συμπεριληφθούν και αυτοί μαζί με αυτούς που σώζονται. Αν λοιπόν, λέει, και με την απουσία αυτών υπήρξε «πλούτος του κόσμου» και «πλούτος των εθνών», πόσο μάλλον η πλήρης ενσωμάτωσή τους θα είναι «πλούτος του κόσμου» και «πλούτος των εθνών». Διότι το «αν η αποβολή τους» και τα εξής, ή είναι επανάληψη του «αν δε το παράπτωμά τους», όπως προείπαμε, ή είναι η αιτία του ζήλου του Παύλου για τη σωτηρία τους, σαν να έλεγε κάποιος: «Γιατί κοπιάζεις, Παύλε, υπέρ των Ιουδαίων; Τι λες: “μήπως προκαλέσω ζήλια στους ομοεθνείς μου και σώσω κάποιους από αυτούς;”. Προς τι ο τόσος σου αγώνας;»

Στ΄. Στο ρητό του Αποστόλου: «Εάν λοιπόν το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου» και τα εξής· και προσωποποίηση και των δύο λαών, των εθνών εννοώ και του Ισραήλ. Ζ΄. Ότι νέος κόσμος είναι η Εκκλησία του Χριστού και νέος παράδεισος η πίστη προς Αυτόν· και επιπλέον ανακεφαλαίωση του πρώτου κόσμου, με την αντιπαραβολή όσων πράχθηκαν σε εκείνον προς τα όσα τελέστηκαν στην Εκκλησία μέσω του Χριστού· και προς το τέλος επανάληψη του αποστολικού ρητού: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε...».

Οι άνθρωποι, λοιπόν, της εποχής του νόμου, αυτοί που ονομάστηκαν μερίδα του Κυρίου, ο κλήρος του, εξομοιώθηκαν με τα θηρία, δηλαδή με τα έθνη. Και ο Θεός, θέλοντας να τους ανακαλέσει και να τους αποκαταστήσει πάλι στην αρχική τους κατάσταση, κατήλθε στη γη και σαρκώθηκε, λαμβάνοντας την πλευρά του Αδάμ από τις πάναγνες σάρκες της Θεοτόκου, και έγινε άνθρωπος, όμοιος με εμάς σε όλα εκτός από την αμαρτία. Γιατί έγινε αυτό; Για να τελειοποιήσει, μέσω της πίστεως σε Αυτόν, και όσους τήρησαν τον νόμο, και όσους από αυτούς εξέπεσαν πνευματικά στην ειδωλολατρία να τους επισυνάψει μέσω της πίστεως στο υπόλοιπο σώμα, και έτσι να δικαιωθούν ομοίως και τα έθνη μέσω της πίστεως, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο: «Διότι, αν το παράπτωμά τους», λέει, «έγινε πλούτος για τον κόσμο, πόσο μάλλον έμελλε να γίνει η σωτηρία τους;» Αλλά η πνευματική θεωρία αυτού του χωρίου, από όσο μπορώ να κατανοήσω από το γράμμα του κειμένου, υποδηλώνει σαφώς και κάτι άλλο. Αλλά προσέξτε, για να γνωρίσετε καλά τι είναι αυτό που λέει ο θείος Απόστολος: «Αν το παράπτωμά τους έγινε πλούτος για τον κόσμο, πόσο μάλλον έμελλε να γίνει η σωτηρία τους;»

ΣΤ'. Στο ρητό του Αποστόλου: «Αν λοιπόν το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου» και τα εξής· και προσωποποιία των δύο λαών, των εθνών εννοώ και του Ισραήλ. Από τη διασπορά των εθνών, όπως προείπα, μερίδα του Κυρίου έγινε ο Ισραήλ. Αυτός λοιπόν ο Ισραήλ, αφού έγινε μέγα έθνος και πολύς λαός, παρέκκλινε στην ειδωλολατρία, όπως ακριβώς έκαναν τα έθνη· και πάρα πολύ λίγοι διαφυλάχθηκαν για τον Θεό, σαν μια ζύμη και ως μερίδα δική του. Όταν λοιπόν ήλθε ο Χριστός, αν τον πίστευαν και τον προσκυνούσαν ως Θεό, επρόκειτο όλοι, δίκαιοι και άδικοι, θεοσεβείς και ειδωλολάτρες, να γίνουν ένα και να σωθούν ταυτόχρονα. Και αν γινόταν αυτό, θα έλεγαν τα έθνη προς αυτόν: «Θεέ του παντός και Δέσποτα, Κύριε των αιώνων, ιδού, χωρίς κανένα έργο δικαιοσύνης τους έσωσες όλους αυτούς. Τι γίνεται λοιπόν; Εμείς δεν είμαστε έργα των χεριών σου και πλάσμα σου;» Σε αυτά όμως θα αντιλέγανε οι Ιουδαίοι αυτά που πράγματι έλεγαν: «Όχι, αλλά εμείς είμαστε η μόνη μερίδα του, εμείς είμαστε ο μόνος κλήρος του· σε εμάς ανήκουν οι πλάκες της διαθήκης, η περιτομή και τα υπόλοιπα που μόνο σε εμάς υποσχέθηκε και σε εμάς έδωσε, ενώ σε εσάς σε καμία περίπτωση δεν θα τα δώσει.»

Επειδή δε, μαζί με τα προγενέστερα κακά τους, σκότωσαν ως κακούργο και τον ίδιο τον Χριστό και Θεό, ενώ ζήτησαν και απέλυσαν τον Βαραββά ως αντίτυπο του Αντιχρίστου, και μετά από αυτά καταδίωξαν και τους ίδιους τους αποστόλους του, (ο Θεός) αφού τους εξόρισε, όπως είπαμε, από τον παράδεισο, τους διέσπειρε σε όλα τα έθνη, επειδή αντάλλαξαν (την ευσέβειά τους) με την ασέβεια των εθνών. Τα δε έθνη, που προέρχονται από την πλευρά του Αδάμ, εκείνος που ανέλαβε την πλευρά του Αδάμ εκ της γυναικός και την οικοδόμησε σε τέλειο άνδρα, ο εκ φύσεως Υιός και Λόγος του Θεού, ο οποίος έγινε εξ ολοκλήρου σάρκα μέσω αυτής και ονομάστηκε υιός του Αδάμ σύμφωνα με τη φύση του Αδάμ, τα είλκυσε προς τον εαυτό του. Αυτό είναι ο πλούτος του κόσμου· και αν αυτό έγινε πλούτος του κόσμου, πόσο μάλλον θα γινόταν, εάν πίστευαν και εκείνοι. Αποτελούσε, λοιπόν, μερίδα από την πρώτη διασπορά ολόκληρος ο Ισραήλ, τον οποίο και προγνώρισε και προόρισε· και όταν ήλθε, τον κάλεσε στη δική του πίστη. Επειδή, όμως, δεν θέλησε να έλθει προς αυτόν, αφού έλαβε από ολόκληρη τη μερίδα μια μικρή μερίδα από όσους πίστεψαν σε αυτόν, δηλαδή τον Ιωάννη τον πρόδρομο, τους αποστόλους και καθεξής τους υπόλοιπους, απέρριψε το μεγαλύτερο μέρος της μερίδας που από δική της πρόθεση έπεσε στην απιστία· και αντί αυτών εισήλθαν τα έθνη, και προσκολλήθηκαν και αυτοί, μέσω της πίστης, στη μερίδα της πίστεως κατ' εκλογήν.