Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:14

Ο λόγος θα παρουσιαστεί μέσα από ένα σύντομο παράδειγμα: διότι μερικές φορές παιδιά μικρά και ανήλικα, δοκιμάζουν τις λύπες που ταιριάζουν στα νήπια· έπειτα, αφού απομακρυνθούν λίγο από τον πατέρα ή τη μητέρα τους, χύνουν αδικαιολόγητα δάκρυα από τα μάτια τους, και λυπούν όχι λίγο τους γονείς τους· διότι σε αυτό οδηγεί ο νόμος της φυσικής φιλοστοργίας. Και προκειμένου να τα απομακρύνουν επιδέξια από τη μικροψυχία και τη νηπιώδη ματαιότητα, παίρνουν απλώς στην αγκαλιά τους ένα τυχαίο παιδάκι, και του προσφέρουν τις περιποιήσεις τους, προκαλώντας του ζήλια και σαν να το ερεθίζουν για να επιστρέψει και να στρέψει την αγάπη του προς αυτούς. Κάτι τέτοιο νομίζω ότι έχει γίνει, όπως είπε και ο θεσπέσιος Παύλος, μη επιτρέποντας να απελπιστεί ο Ισραήλ, αν και είχε παραστρατήσει. <Εάν δε το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου>. Διότι αν πλούτισε, λέει, ο κόσμος την οικειότητα προς τον Θεό εξαιτίας της πτώσης του Ισραήλ και, επειδή στερούνταν αγαθού φρονήματος, έγιναν δεκτά τα έθνη, ποια θα είναι λοιπόν η δική τους αποδοχή, παρά σχεδόν λύτρωση από τον θάνατο και ζωή εκ νεκρών; <Μήπως και προκαλέσω τη ζήλια της σάρκας μου>. Συνεπώς, προσελκύει σε ομοψυχία και ειρήνη τους πιστούς από τα έθνη και τους Ιουδαίους, για να μην υπερηφανεύονται, αλλά να προσφέρουν τις ευχαριστίες στον Θεό που τους χάρισε την άφεση των παραπτωμάτων χωρίς να μνησικακεί· και λέει ότι δοξάζει τη διακονία του, όχι επειδή επιθυμεί μάταιη δόξα· αλλά, λέει, για να προκαλέσω σε ζήλια τη σάρκα μου· και ως δική του σάρκα πάλι εδώ ονομάζει τον Ισραήλ, δηλαδή το κατά σάρκα συγγενικό του γένος.

Είναι λοιπόν φοβερό «το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού»· και πρέπει με πράξεις επιείκειας να εξευμενίζουμε αυτόν που έχουμε λυπήσει, και από αυτόν να ζητάμε να σωθούμε, χωρίς να στηριζόμαστε σε τίποτα άλλο, αλλά μάλλον αναφωνώντας: «Θα καυχηθώ στον Θεό τον σωτήρα μου· ο Κύριος ο Θεός είναι η δύναμή μου». <Η σάρκα μου από αυτούς.> Καθώς ο Θεός απειλεί και μάλιστα λέει για τον Εφραίμ, δηλαδή για όλο τον Ισραήλ, ότι θα καταστραφεί σύρριζα και θα θρηνήσει την ατεκνία του, και μάταια θα κοπιάσει για την ανατροφή των παιδιών του, ο προφήτης εξαιρεί τον εαυτό του από την καταδίκη και προσεύχεται να βρεθεί έξω από την οργή, λέγοντας: «Η σάρκα μου από αυτούς». Το «από αυτούς» θα το κατανοήσεις αντί του «μακριά από αυτούς». Διότι λέει, «έξω από αυτούς και σε πολύ μεγάλη απόσταση ας βρεθώ εγώ ο ίδιος και όλο μου το γένος». Επειδή η «σάρκα» ενίοτε δηλώνει και το γένος. Έτσι άλλωστε θα κατανοήσουμε και το ορθό που λέχθηκε από τη φωνή του Παύλου. Διότι έγραψε ως εξής: «Σε εσάς τα έθνη λέω· εφόσον βεβαίως εγώ είμαι απόστολος των εθνών, δοξάζω τη διακονία μου, μήπως τυχόν παρακινήσω σε ζήλο τη σάρκα μου και σώσω κάποιους από αυτούς». Είναι δε συνήθεια των αγίων προφητών, όταν βλέπουν πολλές φορές τα φοβερά και δυσβάσταχτα εγκλήματα ορισμένων, να αποστασιοποιούν τον εαυτό τους από την αποτρόπαιη συμπεριφορά εκείνων.

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, άπαντα τα ευρισκόμενα. Ερμηνεία Στην προς Εβραίους Επιστολή, η οποία συντάχθηκε βάσει σημειώσεων μετά την κοίμησή του, από τον Κωνσταντίνο, πρεσβύτερο Αντιοχείας. Υπόθεση α΄. Γράφοντας προς τους Ρωμαίους ο μακάριος Παύλος λέει: «Εφόσον λοιπόν εγώ είμαι απόστολος των εθνών, τιμώ τη διακονία μου, μήπως τυχόν παρακινήσω σε ζήλο τους κατά σάρκα ομοεθνείς μου»· και πάλι αλλού: «Διότι εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή της περιτομής, ενήργησε και σε μένα για τα έθνη». Εάν λοιπόν ήταν απόστολος των εθνών (διότι και στις Πράξεις των Αποστόλων του λέει ο Θεός: «Πήγαινε, διότι εγώ θα σε αποστείλω μακριά, στα έθνη»)· τι κοινό είχε με τους Εβραίους; Και γιατί τους έγραφε επιστολή; Εξάλλου, και εκείνοι είχαν εχθρική διάθεση απέναντί του· και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από πολλά σημεία. Άκουσε, πράγματι, τι του λέει ο Ιάκωβος: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες Ιουδαίων υπάρχουν που έχουν πιστέψει; Και όλοι αυτοί έχουν πληροφορηθεί για σένα ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο»· και γι' αυτόν τον λόγο έγιναν πολλές φορές έντονες αντιπαραθέσεις μαζί του για το θέμα αυτό.

Γι' αυτό σας παρακαλώ, αφού εγκαταλείψετε αυτόν τον πονηρό δρόμο και στραφείτε προς τον καλό ζήλο (διότι ένας τέτοιος ζήλος είναι σφοδρός και πιο θερμός από κάθε φωτιά), να αποκομίσετε από αυτόν μεγάλα αγαθά. Έτσι και ο Παύλος καθοδηγούσε αυτούς που προέρχονταν από τους Ιουδαίους προς την πίστη, λέγοντας: «Μήπως τυχόν παρακινήσω σε ζήλο τη σάρκα μου, και σώσω μερικούς από αυτούς». Διότι εκείνος που επιδεικνύει τέτοιο ζήλο, όπως ακριβώς ήθελε εκείνος, δεν λιώνει από τη λύπη του όταν βλέπει τον άλλον να ευδοκιμεί, αλλά όταν βλέπει τον εαυτό του να υστερεί. Ο φθονερός όμως δεν ενεργεί έτσι, αλλά λυπάται όταν δει τον άλλον να ευημερεί· και είναι σαν ένας κηφήνας που λυμαίνεται τους κόπους των άλλων, και ενώ ο ίδιος δεν προσπαθεί ποτέ να ανορθωθεί, δακρύζει όταν δει κάποιον άλλον να έχει ανορθωθεί, και κάνει τα πάντα ώστε να τον καταβάλει. Με τι, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να παρομοιάσει αυτό το πάθος;

Είδες πότε έθεσε την κορωνίδα, και τι είναι το πλέον εξαιρετικό σε αυτό το χάρισμα; Διότι τι σημαίνει το «δεν εκπίπτει»; Ότι δεν διακόπτεται, δεν διαλύεται με το να υπομένει· διότι τα αγαπά όλα. Επειδή εκείνος που αγαπά δεν μπορεί ποτέ να μισήσει, οτιδήποτε και αν συμβεί· διότι αυτό είναι το μέγιστο αγαθό της. Τέτοιος ήταν ο Παύλος· γι' αυτό και έλεγε: «Μήπως και παρακινήσω σε ζήλο τη σάρκα μου», και εξακολουθούσε να ελπίζει. Και τον Τιμόθεο τον προέτρεπε λέγοντας: «Ο δούλος όμως του Κυρίου δεν πρέπει να μάχεται, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, να παιδαγωγεί με πραότητα όσους αντιτίθενται, μήπως τυχόν τους δώσει ο Θεός την επίγνωση της αλήθειας». Τι λοιπόν, λέγει, εάν είναι εχθροί και ειδωλολάτρες, δεν πρέπει να τους μισούμε; Να μισείς βεβαίως, αλλά όχι εκείνους, παρά τη δοξασία τους· όχι τον άνθρωπο, αλλά την πονηρή πράξη, τη διεφθαρμένη νοοτροπία.

«Πήγαινε και ανάγνωσε τους λόγους αυτούς προς τον βορρά». Τι άραγε να σημαίνει αυτό; Μήπως στρέφεται προς τα βόρεια μέρη της πόλεως; Και σε τι αποσκοπεί αυτό; Και γιατί απευθύνεται στους Ισραηλίτες που δεν είναι παρόντες; Ή μήπως το πράττει αυτό προς τα βόρεια μέρη της πόλεως, σαν να τους προκαλεί σε ζήλο και να τους κεντρίζει; Διότι τα πάντα γίνονται εξαιτίας αυτών, επειδή και εμείς μακαρίζουμε τους νεκρούς καθιστώντας τους ζωντανούς καλύτερους, και τους υμνούμε για να τους κεντρίσουμε, και επαινούμε εκείνους που απουσιάζουν. Έτσι και ο Θεός, λέγει, προστάζει να σταλούν οι λόγοι αυτοί, ώστε να γίνουν καλύτεροι και τούτοι και εκείνοι, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Μήπως και παρακινήσω σε ζήλο τη σάρκα μου και σώσω κάποιους από αυτούς». Έτσι και ο Θεός αφυπνίζει αυτούς (τους παρόντες), επαινώντας εκείνους (τους απόντες). «Επειδή, λοιπόν, αυτοί έχουν γίνει χειρότεροι από εσάς, απευθύνομαι σε εσάς». Διότι δεν αναφέρεται βέβαια ιστορικά ότι ο προφήτης αυτός μετέβη στην Περσία, ούτε δίδεται προσταγή να σταλεί εκεί.

Διότι, λαμβάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο κάποια μικρή παρηγοριά, οδηγούνταν στη μετάνοια, τουλάχιστον σε επίπεδο λόγων, έστω κι αν δεν εξελίχθηκε έτσι λόγω του δύσκολου χαρακτήρα τους. «Αλλά με το δικό τους παράπτωμα ήλθε η σωτηρία στα έθνη, για να τους παρακινήσει σε ζηλοτυπία». Ακόμη κι αν δεν είναι αυτή η φύση των πραγμάτων, ωστόσο ομιλεί έτσι παρηγορώντας, όπως είπα, τη μεγάλη τους έκπτωση. Διότι δεν έσφαλαν για τον λόγο αυτόν, δηλαδή για να σωθούν τα έθνη, αλλά επειδή οι ίδιοι απίστησαν, το ευαγγέλιο κηρύχθηκε στα έθνη. Και έπρεπε να εισέλθουν πρώτα αυτοί, και έπειτα τα έθνη. Και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει τόσο από τις παραβολές που υπάρχουν στα Ευαγγέλια, όσο και από αυτά που έλεγε ο Κύριος προς τους αποστόλους, δηλαδή να πηγαίνουν μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ· διότι η λέξη «μάλλον» φανερώνει ότι εκείνοι έπρεπε να προηγηθούν, και έπειτα οι άλλοι να ακολουθήσουν δεύτεροι. Αλλά και εκείνο που ειπώθηκε από τον Παύλο προς τους Ιουδαίους επιβεβαιώνει εξίσου αυτή τη γνώμη. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να λαληθεί πρώτα ο λόγος του Θεού». «Εάν δε το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου, και η ήττα τους πλούτος των εθνών, πόσο μάλλον θα είναι το πλήρωμά τους; Απευθύνομαι δε σε εσάς τα έθνη. Εφόσον, λοιπόν, εγώ είμαι απόστολος των εθνών, δοξάζω τη διακονία μου, μήπως τυχόν παρακινήσω σε ζηλοτυπία τους ομοεθνείς μου και σώσω κάποιους από αυτούς. Διότι, αν η αποβολή τους έφερε την καταλλαγή του κόσμου, τι θα είναι η πρόσληψή τους, αν όχι ζωή εκ νεκρών;»

Ρωμ. 11,11-15 Επειδή από εκείνους που σκοντάφτουν, άλλοι μεν απλώς παραπατούν, άλλοι δε πέφτουν εντελώς, ο Απόστολος, θέλοντας να απομακρύνει τους Ιουδαίους από τη μεγάλη αποθάρρυνση λόγω της προηγούμενης ταπείνωσής τους, και ταυτόχρονα να τους προτρέψει στην πίστη, λέει ότι το σφάλμα τους δεν οδήγησε σε ολοκληρωτική πτώση, αλλά απλώς σαν να παραπάτησαν. Και αυτό παραχωρήθηκε όχι τυχαία αλλά για κάποια θεία οικονομία, ώστε με το δικό τους παράπτωμα να έρθει η σωτηρία στα έθνη, αλλά να προκύψει και η δική τους ανόρθωση, καθώς θα παραζηλώσουν και θα μιμηθούν εκείνους που προέρχονται από τα έθνη. Επομένως, το σφάλμα τους συμβάλλει κατά κάποιον τρόπο στην ανόρθωσή τους, εφόσον στο δικό τους παράπτωμα βασίζεται η σωτηρία για τα έθνη, στη σωτηρία αυτή βασίζεται η παραζήλωσή τους, και μέσω της παραζήλωσης επέρχεται η ανόρθωση όσων έχουν πέσει· διότι τέτοια είναι η άρρητη και ακατάληπτη πρόνοια και οικονομία του Θεού, η οποία από τα αδιέξοδα παρέχει διεξόδους και από τα αντίθετα παράγει τα καλύτερα. Διότι οι μεν Ιουδαίοι έσφαλαν έτσι ώστε και να πέσουν και να παραμείνουν πεσμένοι και να μη γίνουν αίτιοι κάποιου καλού ούτε για τον εαυτό τους ούτε για τους άλλους, ο Θεός όμως αξιοποίησε το δικό τους παράπτωμα τόσο για τη σωτηρία των εθνών όσο και για τη δική τους επανόρθωση από την πτώση.

Προβάλλοντας δε το επιχείρημα, επειδή, όπως συνηθίζει, πριν ολοκληρώσει την περίοδο χρησιμοποίησε παρενθέσεις μέσω του «γιατί σε σας λέω» και τα εξής, επαναλαμβάνει πάλι το επιχείρημα και λέει: «γιατί αν η αποβολή τους» και τα εξής. Και σημείωσε ότι, ως επί το πλείστον, στις επαναλήψεις δεν επαναλαμβάνει τόσο γυμνά και όπως ακριβώς επιχειρηματολόγησε, αλλά είτε με αύξηση είτε με τελειότερη διασάφηση είτε πιο εμφατικά· και γενικά σπάνια θα τον έβρισκες να χρησιμοποιεί την επανάληψη χωρίς κάποιο σχήμα και διαμόρφωση, αν και τη χρησιμοποιεί σχεδόν συνεχώς. «Πόσο μάλλον το πλήρωμά τους», δηλαδή το να συμπεριληφθούν και αυτοί μαζί με αυτούς που σώζονται. Αν λοιπόν, λέει, και με την απουσία αυτών υπήρξε «πλούτος του κόσμου» και «πλούτος των εθνών», πόσο μάλλον η πλήρης ενσωμάτωσή τους θα είναι «πλούτος του κόσμου» και «πλούτος των εθνών». Διότι το «αν η αποβολή τους» και τα εξής, ή είναι επανάληψη του «αν δε το παράπτωμά τους», όπως προείπαμε, ή είναι η αιτία του ζήλου του Παύλου για τη σωτηρία τους, σαν να έλεγε κάποιος: «Γιατί κοπιάζεις, Παύλε, υπέρ των Ιουδαίων; Τι λες: “μήπως προκαλέσω ζήλια στους ομοεθνείς μου και σώσω κάποιους από αυτούς;”. Προς τι ο τόσος σου αγώνας;»

Ρωμ. 11,28 Αν οι Ιουδαίοι έγιναν «εχθροί» εξαιτίας εκείνων από τα έθνη που πίστεψαν, πώς έλεγε πιο πάνω: «εφόσον, βέβαια, εγώ είμαι απόστολος των εθνών, δοξάζω τη διακονία μου»; Γιατί λέει: «μήπως και προκαλέσω ζήλο στη σάρκα μου»; Διότι, αν εξαιτίας της πίστης των εθνών οι Ιουδαίοι παρακινούνται σε ζήλο και τους μιμούνται και γίνονται πιστοί, πώς εξαιτίας τους γίνονται πάλι «εχθροί» της πίστης και του «ευαγγελίου»; Αλλά, πρώτον, λέμε ότι δεν είπε πως οι Ιουδαίοι παρακινούνται σε ζήλο και τους μιμούνται εξαιτίας της πίστης εκείνων που προέρχονται από τα έθνη, αλλά εξαιτίας του ότι εκείνοι δοξάζονται, εξαιτίας του ότι επαινούνται· διότι η δόξα και ο έπαινος που αποδίδεται σε όσους προέρχονται από τα έθνη θα τους ερεθίσει και θα τους παρακινήσει σε ζήλο και μίμηση, ώστε τα όσα ειπώθηκαν δεν είναι αντίθετα μεταξύ τους. Δεύτερον δε, ούτε με βεβαιότητα είπε ότι οι Ιουδαίοι θα παρακινηθούν σε ζήλο, αλλά με αμφιβολία και δισταγμό· διότι, λέει, «μήπως και παρακινήσω σε ζήλο τη σάρκα μου», σαν να λέει: «ίσως, τάχα»· ώστε, ακόμα και αν έλεγε ότι οι Ιουδαίοι παρακινούνται σε ζήλο εξαιτίας της πίστης τους, και όχι εξαιτίας της δόξας και των επαίνων, ούτε έτσι θα υπήρχε αντίφαση· διότι με το να πει «εχθροί εξαιτίας σας», αναφέρεται στην απιστία των Ιουδαίων και στην αιτία για την οποία απεχθάνονται σφοδρότερα την πίστη. Ενώ με το «μήπως και παρακινήσω σε ζήλο τη σάρκα μου», φανερώνει τη δική του σπουδή και προθυμία που είχε για να σώσει εκείνους που προέρχονται από τους Ιουδαίους.