Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:15

Είναι λοιπόν σαν να έλεγε ίσως: Λέω ότι η αποστολή μου είναι ένδοξη, αξιόπιστη και προσφιλέστατη στον Θεό, καθώς και χρησιμότατη σε όλους ανά την υφήλιο. Όχι για να φαίνεται ότι στεφανώνω το δικό μου κεφάλι με κενές τιμές και άτοπες καυχήσεις, αλλά για να διασώσω το δικό μου, κατά σάρκα, γένος, σχεδόν κεντρίζοντάς τους με τον ζήλο σαν με κάποιο κεντρί, και ξεσηκώνοντάς τους ώστε να επιλέξουν ότι πρέπει να δικαιωθούν με τη χάρη του Χριστού. <Διότι, εάν η αποβολή τους σημαίνει καταλλαγή του κόσμου, τι θα είναι η πρόσληψή τους παρά ζωή εκ νεκρών;> Επειδή, λοιπόν, δεν ήταν δυνατόν να επαινέσει τον Ισραήλ για την πίστη ή το ήθος του, προχώρησε στους λόγους περί της θείας οικονομίας, και αναφέρει ότι η δική τους απιστία έγινε για τον κόσμο πρόξενος οικειότητας προς τον Θεό. Και προσπαθεί να πει ότι, μέσω αυτών στα οποία προσέκρουσαν, έγιναν ίσως και ευεργέτες του κόσμου, και στεφανώνει τους Ιουδαίους σαν να είναι πεσμένοι και να κείτονται κατά γης. Διότι λέει ότι η πρόσληψή τους είναι ζωή εκ νεκρών, εφόσον βέβαια είναι αληθές ότι η αποβολή τους έγινε καταλλαγή του κόσμου. <Εάν επιμείνεις.> Με επιδεξιότητα λοιπόν δομήθηκε ο λόγος από τον απόστολο. Διότι, αφενός, επανορθώνει τον Ισραήλ που αστόχησε ως προς το πρέπον και, αφετέρου, τον προτρέπει προς τα ωφέλιμα, στο να διεκδικήσει τη δική του ρίζα μέσω της πίστεως στον Χριστό.

Επειδή όμως εκείνοι όχι μόνο τον απέρριψαν, τον ευεργέτη που ήλθε στα δικά του, οι δικοί του, αλλά, για να πω το τελευταίο, τον παρέδωσαν και σε θάνατο, και μάλιστα σε σταυρικό θάνατο –ω της παραφροσύνης!– θεωρώντας ως αντίθεο τον Θεό που φανερώθηκε σε αυτούς με σάρκα για χάρη τους, εγκαταλείφθηκαν δικαίως και αυτοί και απορρίφθηκαν από εκείνον που τους είπε: «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Και η δική τους απόρριψη έγινε συμφιλίωση του κόσμου, και εμείς ελεηθήκαμε εξαιτίας της δικής τους απείθειας, ή μάλλον («ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως του Θεού!»), για να μιλήσω πάλι σύμφωνα με τον απόστολο, «έκλεισε ο Θεός τους πάντες στην απείθεια, για να ελεήσει τους πάντες».

Έπειτα, πάλι, επειδή αντιλαμβάνεται ότι τους επέπληξε, επανέρχεται στο προηγούμενο θέμα και λέει: «Διότι, αν η αποβολή τους σήμανε την καταλλαγή του κόσμου, τι θα σημάνει η πρόσληψή τους, παρά ζωή εκ νεκρών;» Αλλά και αυτό τους καταδικάζει πάλι, εάν βέβαια άλλοι μεν κέρδισαν από τα δικά τους αμαρτήματα, ενώ αυτοί δεν ωφελήθηκαν ούτε από τα κατορθώματα των άλλων. Εάν δε λέει ότι οφείλεται σε εκείνους αυτό που συνέβη εξ ανάγκης, μην απορήσεις· διότι για να ταπεινώσει αυτούς, πράγμα που πολλές φορές είπα, και να προτρέψει εκείνους, κατ' αυτόν τον τρόπο διαμορφώνει τον λόγο του. Διότι, όπως ήδη ανέφερα, ακόμη και αν αποβάλλονταν μυριάδες φορές οι Ιουδαίοι, εάν τα έθνη δεν επεδείκνυαν πίστη, δεν θα σώζονταν ποτέ. Αλλά συμπαραστέκεται στο μέρος που έχει ασθενήσει και βοηθά αυτό που έχει καταπονηθεί. Δες όμως και σε ποια σημεία τους δείχνει εύνοια, παρηγορώντας τους μόνο με τα λόγια: «Διότι, αν η αποβολή τους», λέει, «είναι καταλλαγή του κόσμου». Και τι σημαίνει αυτό για τους Ιουδαίους;

Διότι, λαμβάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο κάποια μικρή παρηγοριά, οδηγούνταν στη μετάνοια, τουλάχιστον σε επίπεδο λόγων, έστω κι αν δεν εξελίχθηκε έτσι λόγω του δύσκολου χαρακτήρα τους. «Αλλά με το δικό τους παράπτωμα ήλθε η σωτηρία στα έθνη, για να τους παρακινήσει σε ζηλοτυπία». Ακόμη κι αν δεν είναι αυτή η φύση των πραγμάτων, ωστόσο ομιλεί έτσι παρηγορώντας, όπως είπα, τη μεγάλη τους έκπτωση. Διότι δεν έσφαλαν για τον λόγο αυτόν, δηλαδή για να σωθούν τα έθνη, αλλά επειδή οι ίδιοι απίστησαν, το ευαγγέλιο κηρύχθηκε στα έθνη. Και έπρεπε να εισέλθουν πρώτα αυτοί, και έπειτα τα έθνη. Και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει τόσο από τις παραβολές που υπάρχουν στα Ευαγγέλια, όσο και από αυτά που έλεγε ο Κύριος προς τους αποστόλους, δηλαδή να πηγαίνουν μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ· διότι η λέξη «μάλλον» φανερώνει ότι εκείνοι έπρεπε να προηγηθούν, και έπειτα οι άλλοι να ακολουθήσουν δεύτεροι. Αλλά και εκείνο που ειπώθηκε από τον Παύλο προς τους Ιουδαίους επιβεβαιώνει εξίσου αυτή τη γνώμη. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να λαληθεί πρώτα ο λόγος του Θεού». «Εάν δε το παράπτωμά τους έγινε πλούτος του κόσμου, και η ήττα τους πλούτος των εθνών, πόσο μάλλον θα είναι το πλήρωμά τους; Απευθύνομαι δε σε εσάς τα έθνη. Εφόσον, λοιπόν, εγώ είμαι απόστολος των εθνών, δοξάζω τη διακονία μου, μήπως τυχόν παρακινήσω σε ζηλοτυπία τους ομοεθνείς μου και σώσω κάποιους από αυτούς. Διότι, αν η αποβολή τους έφερε την καταλλαγή του κόσμου, τι θα είναι η πρόσληψή τους, αν όχι ζωή εκ νεκρών;»

Ρωμ. 11,11-15 Επειδή από εκείνους που σκοντάφτουν, άλλοι μεν απλώς παραπατούν, άλλοι δε πέφτουν εντελώς, ο Απόστολος, θέλοντας να απομακρύνει τους Ιουδαίους από τη μεγάλη αποθάρρυνση λόγω της προηγούμενης ταπείνωσής τους, και ταυτόχρονα να τους προτρέψει στην πίστη, λέει ότι το σφάλμα τους δεν οδήγησε σε ολοκληρωτική πτώση, αλλά απλώς σαν να παραπάτησαν. Και αυτό παραχωρήθηκε όχι τυχαία αλλά για κάποια θεία οικονομία, ώστε με το δικό τους παράπτωμα να έρθει η σωτηρία στα έθνη, αλλά να προκύψει και η δική τους ανόρθωση, καθώς θα παραζηλώσουν και θα μιμηθούν εκείνους που προέρχονται από τα έθνη. Επομένως, το σφάλμα τους συμβάλλει κατά κάποιον τρόπο στην ανόρθωσή τους, εφόσον στο δικό τους παράπτωμα βασίζεται η σωτηρία για τα έθνη, στη σωτηρία αυτή βασίζεται η παραζήλωσή τους, και μέσω της παραζήλωσης επέρχεται η ανόρθωση όσων έχουν πέσει· διότι τέτοια είναι η άρρητη και ακατάληπτη πρόνοια και οικονομία του Θεού, η οποία από τα αδιέξοδα παρέχει διεξόδους και από τα αντίθετα παράγει τα καλύτερα. Διότι οι μεν Ιουδαίοι έσφαλαν έτσι ώστε και να πέσουν και να παραμείνουν πεσμένοι και να μη γίνουν αίτιοι κάποιου καλού ούτε για τον εαυτό τους ούτε για τους άλλους, ο Θεός όμως αξιοποίησε το δικό τους παράπτωμα τόσο για τη σωτηρία των εθνών όσο και για τη δική τους επανόρθωση από την πτώση.

Επομένως, <δεν σκόνταψαν> - κατ' οικονομίαν Θεού - <για να πέσουν>, αλλά σκόνταψαν για να διορθωθούν· μάλλον δε, όπως ο ίδιος λέει, για να γίνει <πλούτος του κόσμου> και <πλούτος των εθνών>. Και εξαιτίας αυτού πάλι τέλεια συμφιλίωση του κόσμου και τέλεια αναβίωση όλων, όχι μόνο εκείνων που σκόνταψαν, αλλά και εκείνων που εξέπεσαν μέχρι θανάτου και νέκρωσης. Και πρόσεξε: στην αρχή μεν ονόμαζε την απείθεια των Ιουδαίων <πταίσμα>, έπειτα <παράπτωμα>. Επειδή όμως τους έδειξε, αν μόνο ήθελαν να πειστούν, το μέγεθος των αγαθών και τους εξύψωσε αποκαλώντας τους <πλούτο των εθνών> και <συμφιλίωση του κόσμου> και <οικεία σάρκα>, τότε δείχνει και πόσο μεγάλο είναι το άτοπο της απείθειας, αποφαινόμενος ότι εξαιτίας αυτής έγιναν νεκροί. Αλλά και αυτό το κάνει πολύ θαυμαστά και σοφά· διότι, επειδή το να ονομαστούν απλώς νεκροί ήταν πολύ πικρό και καταδικαστικό και συντελούσε μάλλον σε ύβρη παρά σε παραίνεση, δεν το θέτει έτσι ξηρά, αλλά το αναμειγνύει και το προβάλλει υπό μορφήν επαίνου λέγοντας: <ποια θα είναι η πρόσληψή τους, παρά ζωή εκ νεκρών;> θέτοντας αφενός με τη λέξη <ζωή> αυτό που ευφραίνει, και υποδηλώνοντας αφετέρου με το <εκ νεκρών> ότι η απείθειά τους ήταν νέκρωση. Έπειτα, αφού είπε ότι το παράπτωμά τους έγινε σωτηρία των εθνών, στη συνέχεια με βάση αυτό επιχειρηματολογεί περισσότερο ότι οπωσδήποτε θα υπάρξει σωτηρία και για τους ίδιους.

Προβάλλοντας δε το επιχείρημα, επειδή, όπως συνηθίζει, πριν ολοκληρώσει την περίοδο χρησιμοποίησε παρενθέσεις μέσω του «γιατί σε σας λέω» και τα εξής, επαναλαμβάνει πάλι το επιχείρημα και λέει: «γιατί αν η αποβολή τους» και τα εξής. Και σημείωσε ότι, ως επί το πλείστον, στις επαναλήψεις δεν επαναλαμβάνει τόσο γυμνά και όπως ακριβώς επιχειρηματολόγησε, αλλά είτε με αύξηση είτε με τελειότερη διασάφηση είτε πιο εμφατικά· και γενικά σπάνια θα τον έβρισκες να χρησιμοποιεί την επανάληψη χωρίς κάποιο σχήμα και διαμόρφωση, αν και τη χρησιμοποιεί σχεδόν συνεχώς. «Πόσο μάλλον το πλήρωμά τους», δηλαδή το να συμπεριληφθούν και αυτοί μαζί με αυτούς που σώζονται. Αν λοιπόν, λέει, και με την απουσία αυτών υπήρξε «πλούτος του κόσμου» και «πλούτος των εθνών», πόσο μάλλον η πλήρης ενσωμάτωσή τους θα είναι «πλούτος του κόσμου» και «πλούτος των εθνών». Διότι το «αν η αποβολή τους» και τα εξής, ή είναι επανάληψη του «αν δε το παράπτωμά τους», όπως προείπαμε, ή είναι η αιτία του ζήλου του Παύλου για τη σωτηρία τους, σαν να έλεγε κάποιος: «Γιατί κοπιάζεις, Παύλε, υπέρ των Ιουδαίων; Τι λες: “μήπως προκαλέσω ζήλια στους ομοεθνείς μου και σώσω κάποιους από αυτούς;”. Προς τι ο τόσος σου αγώνας;»

Ναι, λέει· οφείλω να σπεύδω και να αγωνίζομαι. «Διότι αν η αποβολή τους» και τα εξής, δηλαδή, αν και ενώ αυτοί απουσίαζαν, παρόλα αυτά ο Θεός «καταλλάχθηκε με τον κόσμο» και «το μεσότοιχο» της παλαιάς «έχθρας» καταργήθηκε, τι το αγαθό και υπερθαύμαστο δεν θα συνέβαινε εάν σώζονταν και προστίθεντο και αυτοί; «Τι θα είναι η πρόσληψή τους, παρά ζωή εκ νεκρών;» Διότι, λέει, αν και ενώ οι σωζόμενοι ζημιώνονται κατά ένα πολύ μεγάλο μέρος, ωστόσο η σωτηρία τους γίνεται «καταλλαγή του κόσμου» και διαλύεται η έχθρα των ανθρώπων προς τον Θεό, τι πρέπει να σκεφτούμε, όταν και αυτό το μέρος, που είναι οι Ιουδαίοι, προσληφθεί και προστεθεί στους σωζόμενους; Τι άλλο λοιπόν είναι η πρόσληψη και η προσθήκη τους παρά μέγας πλούτος, τι άλλο παρά τέλεια και ολοκληρωμένη χαρά, σαν για μια τέλεια και κοινή ζωή και αναβίωση εκ νεκρών;