Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:16

Αλλά αυτά συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, σε εσάς όμως όχι τυπικώς, αλλά αληθινά, επειδή από Εκείνον που χρίστηκε αληθινά με το Άγιο Πνεύμα προέρχεται η αρχή της δικής σας σωτηρίας· διότι Εκείνος είναι αληθινά η απαρχή, και εσείς το φύραμα· εάν δε η απαρχή είναι άγια, προφανώς η αγιότητα θα μεταβιβαστεί και στο φύραμα.

Και ισχυρίζονται ότι ο Παύλος μίλησε ρητά για χοϊκούς, ψυχικούς και πνευματικούς· αφενός εκεί που λέει: «όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί», αφετέρου εκεί που λέει: «ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος», και αλλού: «ο πνευματικός ανακρίνει τα πάντα». Το χωρίο «ο ψυχικός δεν δέχεται τα του πνεύματος» λένε ότι έχει ειπωθεί για τον Δημιουργό, ο οποίος, όντας ψυχικός, δεν γνώριζε ούτε τη Μητέρα που ήταν πνευματική, ούτε το σπέρμα της, ούτε τους Αιώνες μέσα στο Πλήρωμα. Και το ότι ο Σωτήρας ανέλαβε τις απαρχές εκείνων που επρόκειτο να σώσει, λένε ότι το ανέφερε ο Παύλος λέγοντας: «και αν η απαρχή είναι άγια, άγιο είναι και το φύραμα», διδάσκοντας ότι ως απαρχή έχει ειπωθεί το πνευματικό στοιχείο, και ως φύραμα εμείς, δηλαδή η ψυχική εκκλησία, της οποίας το φύραμα λένε ότι Εκείνος ανέλαβε και συνανέστησε μέσα στον εαυτό Του, επειδή ο Ίδιος ήταν ζύμη. 26. Και το ότι η Αχαμώθ πλανήθηκε έξω από το Πλήρωμα και μορφοποιήθηκε από τον Χριστό και αναζητήθηκε από τον Σωτήρα, λένε ότι το φανερώνει ο Ίδιος λέγοντας ότι έχει έρθει για το πλανημένο πρόβατο. Διότι ερμηνεύουν ότι ως πλανημένο πρόβατο λέγεται η Μητέρα τους, από την οποία υποστηρίζουν ότι έχει σπαρθεί η εδώ εκκλησία· και ως πλάνη θεωρούν τη διαμονή της έξω από το Πλήρωμα μέσα σε όλα τα πάθη, από τα οποία υποθέτουν ότι δημιουργήθηκε η ύλη.

Εφόσον, λοιπόν, η απαρχή έκανε δικό της Θεό τον αληθινό Θεό και Πατέρα, τον αγαθό Πατέρα, το αγαθό κατορθώνεται για όλη τη φύση και, μέσω της απαρχής, Εκείνος γίνεται Πατέρας και Θεός όλων των ανθρώπων. «Αν δε η απαρχή είναι άγια», λέει, «άγιο είναι και το φύραμα». Και όπου βρίσκεται η απαρχή [ο Χριστός], και ο Χριστός είναι η απαρχή, εκεί βρίσκονται και οι ανήκοντες στον Χριστό, όπως λέει ο απόστολος. Σε όσα χωρία, λοιπόν, μέσω συνδυασμού κάνει μνεία του πρωτοτόκου, μνημονεύοντας τους νεκρούς, την κτίση και τους αδελφούς, μας προτρέπει να κατανοούμε αυτά και τα παρόμοια· όπου, όμως, χωρίς τέτοια προσθήκη αναφέρει: «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει», η προσθήκη της λέξης «πάλι» υποδηλώνει την εμφάνιση του Δεσπότη των όλων, η οποία πρόκειται να συμβεί στο τέλος. Διότι, όπως στο όνομα του Ιησού κάμπτει κάθε γόνυ, επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, μολονότι ο Υιός δεν έχει το ανθρώπινο όνομα λόγω του ότι το όνομά Του είναι πάνω από κάθε όνομα, έτσι λέει ότι θα προσκυνείται από όλη την υπερκόσμια κτίση ο πρωτότοκος (που ονομάστηκε έτσι για χάρη μας), όταν θα εισέλθει και πάλι στην οικουμένη, όταν θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με ευθύτητα. Έτσι, από τον λόγο της ευσέβειας διακρίνεται η σημασία του πρωτοτόκου και του μονογενούς, διαφυλάσσοντας για το καθένα από τα ονόματα την κατάλληλη σημασία του· εκείνος δε που ανάγει το όνομα του πρωτοτόκου στην προαιώνια ύπαρξη, πώς διασώζει την έννοια του μονογενούς;

Αγιάζει δε στον Θεό και Πατέρα όχι μόνο τα πρωτότοκα των ανθρώπων, αλλά πλέον και ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, μέσω της απαρχής του δικού μας φυράματος που βρίσκεται σε αυτόν, δηλαδή της σάρκας που έλαβε από εμάς και η οποία έχει εμψυχωθεί με νου, αναζυμώνοντας κατά κάποιον τρόπο ολόκληρο το σύγκριμα της ανθρώπινης ουσίας προς αγιασμό. Διότι, «αν η απαρχή είναι άγια, άγιο είναι και το φύραμα», θα μπορούσα εύλογα να πω και εγώ τώρα σύμφωνα με τον θείο Απόστολο. Και όπως παλαιότερα ο νομοθέτης λόγος προσέφερε τυπολογικώς στον Θεό τη φυλή στην οποία έλαχε η ιεροσύνη αντί για την απαρχή των πρωτοτόκων, έτσι και τώρα, μέσα στον λαμπρό χαρακτήρα της αλήθειας, αναγνωρίζουμε ότι ο Αρχιερέας και Απόστολος της ομολογίας μας, ο όσιος, άκακος και αμίαντος, που είναι χωρισμένος από κάθε αμαρτωλό ρύπο και φρόνημα, προσφέρθηκε σωματικώς στον Θεό και Πατέρα αντί της ανθρωπότητας που καθαγιάστηκε σε αυτόν μέσω της πίστεως. Και τούτο ισχύει σε τόσο μεγαλύτερο βαθμό, καθόσον βλέπουμε πως ολόκληρη η ανθρωπότητα ούτε υπερτερεί ούτε πλεονάζει ως προς την αγιότητα σε σχέση με εκείνον που έδωσε τον εαυτό του λύτρο αντί πολλών (όπως ακριβώς στη σκιά του Νόμου τα πρωτότοκα βρέθηκαν να πλεονάζουν σε σχέση με τους Λευίτες), αλλά μάλλον υπολείπεται αυτού κατά πάρα πολύ, εφόσον αναντίρρητα αυτός που ευλογείται είναι κατώτερος από εκείνον που τον ευλογεί.

Διότι, εάν καταβάλεις κάθε προσπάθεια ώστε η εσωτερική σου εργασία να είναι κατά Θεόν, θα νικήσεις τα εξωτερικά πάθη. Επειδή, αν η ρίζα είναι άγια, τότε είναι και τα κλαδιά, και αν η ζύμη είναι άγια, είναι και το ζυμάρι. Διότι, όπως λέει ο Παύλος: «να ζείτε σύμφωνα με το Πνεύμα και δεν πρόκειται να εκπληρώσετε τις επιθυμίες της σάρκας».

Ότι, από αυτούς που επρόκειτο να σώσει ο Σωτήρας, προσέλαβε τις απαρχές, όπως έχει πει ο Παύλος: «Και εάν η απαρχή είναι άγια, άγιο είναι και το φύραμα». Διδάσκουν λοιπόν ότι ως απαρχή αναφέρεται το πνευματικό, ενώ ως φύραμα εμείς, δηλαδή η ψυχική Εκκλησία, της οποίας το φύραμα λένε ότι προσέλαβε και το συγκέντρωσε στον εαυτό του, επειδή ο ίδιος ήταν το προζύμι.

Τι διαφέρει η καθαρότητα του νου από την καθαρότητα της καρδιάς; Άλλη είναι η καθαρότητα του νου, και άλλη της καρδιάς. Διότι ο μεν νους είναι μία από τις αισθήσεις της ψυχής· η δε καρδιά είναι αυτή που περιέχει και συγκρατεί τις εσωτερικές αισθήσεις, και αυτή είναι η ρίζα, και αν η ρίζα είναι άγια, και τα κλαδιά είναι άγια, δηλαδή εάν καθαριστεί η καρδιά, είναι φανερό ότι καθαρίζονται και όλες οι αισθήσεις.

Απόκριση. Άλλη μεν είναι η καθαρότητα του νου και άλλη της καρδιάς. Διότι ο μεν νους είναι μία από τις αισθήσεις της ψυχής, ενώ η καρδιά είναι αυτή που περιέχει και συγκρατεί τις εσωτερικές αισθήσεις, και αυτή είναι η ρίζα. Και αν η ρίζα είναι άγια, και τα κλαδιά είναι άγια. Δηλαδή, αν καθαριστεί η καρδιά, είναι φανερό ότι καθαρίζονται και όλες οι αισθήσεις. Διότι ο νους, αν επιμεληθεί την ανάγνωση των θείων Γραφών ή κοπιάσει λίγο με νηστείες, αγρυπνίες και ησυχία, θα ξεχάσει μεν τον προηγούμενο τρόπο ζωής και θα καθαριστεί, όταν απομακρυνθεί από την αισχρή αναστροφή, δεν θα έχει όμως μόνιμη την καθαρότητα· διότι, όπως ακριβώς καθαρίζεται γρήγορα, έτσι γρήγορα και μολύνεται.

Β΄. Μην απορήσετε, αν ονόμασα τους Ιουδαίους άθλιους. Διότι είναι όντως άθλιοι και ταλαίπωροι, αφού τόσα αγαθά από τους ουρανούς που ήλθαν στα χέρια τους τα απώθησαν και τα απέρριψαν με μεγάλη σπουδή. Σε εκείνους ανέτειλε πρώτα ο ήλιος της δικαιοσύνης· και εκείνοι μεν απώθησαν την ακτίνα του και κάθονται στο σκοτάδι· εμείς δε, που ανατραφήκαμε στο σκοτάδι, ελκύσαμε προς τους εαυτούς μας το φως και απαλλαγήκαμε από τον ζόφο της πλάνης. Εκείνοι ήταν κλάδοι της άγιας ρίζας, αλλά αποκόπηκαν· εμείς δεν είχαμε μετοχή στη ρίζα, και όμως φέραμε καρπό ευσέβειας.

Ας θεωρήσουμε και αυτούς τους λόγους σύμφωνα με εκείνο το νόημα που ανέφερε, δηλαδή αυτό που έχει ως σκοπό την παρηγοριά. «Αν όμως η απαρχή είναι άγια, είναι και το φύραμα· και αν η ρίζα είναι άγια, είναι και οι κλάδοι. Αν δε μερικοί από τους κλάδους αποκόπηκαν, και εσύ ενώ ήσουν αγριελιά εμβολιάστηκες ανάμεσά τους.» Ως απαρχή εννοεί τον Αβραάμ και τους οικείους του. «Και έγινες συμμέτοχος της ρίζας και της παχύτητας της ελιάς, μην κατακαυχάσαι εις βάρος των κλάδων· αν όμως κατακαυχάσαι, δεν βαστάζεις εσύ τη ρίζα, αλλά η ρίζα εσένα. Θα πεις λοιπόν: Αποκόπηκαν κλάδοι, για να εμβολιαστώ εγώ.»

Τι να περιττολογώ; Όποιος έχει στην καρδιά του εμπαθείς και κακούς λογισμούς, είναι ενώπιον του Θεού, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς, σιχαμερός, μοιχός και ακάθαρτος. Έτσι το αποφάσισε ο ίδιος ο Θεός, λέγοντας για τους πονηρούς διαλογισμούς: «Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο». Και ο Σολομών λέει: «Βδέλυγμα για τον Κύριο είναι ο άδικος λογισμός». Εάν όμως εσύ, ω Πνευματικέ, ελευθερώσεις τον μετανοούντα από τέτοιους λογισμούς, καθαρίζεις το εσωτερικό της ψυχής του από την ακαθαρσία, και όταν αυτά γίνουν καθαρά, βεβαίως θα είναι καθαρά και όλα τα εξωτερικά του έργα και οι πράξεις, καθώς είπε ο Κύριος: «Καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, για να γίνει και το εξωτερικό του καθαρό». Και αν αγιάσεις τη ρίζα, που είναι η καρδιά του, άγιοι βέβαια θα γίνουν και οι κλάδοι, που είναι τα αποτελέσματα και τα έργα του: «Και αν η ρίζα είναι αγία, άγιοι είναι και οι κλάδοι».

Ρωμ. 11,16 Αυτό αποτελεί επιπλέον απόδειξη ότι οπωσδήποτε, εάν βέβαια το θελήσουν, θα σωθούν οι Ιουδαίοι. Και το αποδεικνύει αυτό με δύο τρόπους· πρώτον μεν από τη λογική ακολουθία, δεύτερον δε επιλύοντας με πολλούς τρόπους μια απορία που εγείρεται ως προς αυτό.

Γνωρίζουμε ότι η σωφροσύνη και η ευπρέπεια στους βασιλικούς οίκους απαιτείται να είναι τόση όση ακριβώς και στους ιερούς, και μήπως άραγε αυτό δεν είναι το "βασίλειον ιεράτευμα"; Εγώ πολλές φορές το θαύμασα αυτό, εξετάζοντάς το μέσα μου· και πράγματι, μου συνέβη να απορώ όταν εστίασα την προσοχή μου στο ζήτημα, και μετά βίας βρήκα την πρωταρχική αιτία αυτής της ευπρέπειας, δηλαδή τη μακαρία ρίζα σας, την όσια μητέρα σας. Διότι, εάν η απαρχή είναι αγία, οπωσδήποτε είναι και το φύραμα. Εκείνη είναι για εσάς η χορηγός και η πρόξενος κάθε καλού· εκείνη σας χαρίζει και την ενότητα, διότι, αν και είστε κλάδοι που διαχωρίζονται σε διάφορα πρόσωπα, ενώνεστε στη ρίζα και από αυτήν αντλείτε τους ζωτικούς χυμούς. Βλέπετε, λοιπόν, πώς και ο λόγος μου, μόλις τη μνημόνευσε, σας ένωσε· διότι προηγουμένως απηύθυνα τον λόγο μόνο προς τον βασιλέα, αλλά φέρνοντάς την στο νου μου, αμέσως θυμήθηκα τη μεγάλη και σεβαστή σε εμένα κεφαλή, τον πρώτο μετά τον πρώτο και κραταιό βασιλέα μετά τον κράτιστο βασιλέα.