Ἢ οὐκ οἴδατε καὶ ἐν Ἠλίᾳ τί λέγει ἡ Γραφή; Ὃς ἐντυγχάνει τῷ Θεῷ κατὰ τοῦ Ἰσραὴλ λέγων· «Κύριε, τοὺς προφήτας σου ἀπέκτειναν, καὶ τὰ θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν, κἀγὼ ὑπελείφθην μόνος, καὶ ζητοῦσι τὴν ψυχήν μου ἀπ’ ἐμοῦ· ἀλλὰ τί λέγει αὐτῷ ὁ χρηματισμός; Κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχιλίους ἄνδρας, οἵτινες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βάαλ·» κατ’ ἐκεῖνον, φησὶ, τὸν καιρὸν πολλαὶ μυριάδες ἦσαν τῷ Ἰσραὴλ, καὶ πάντες Ἰσραηλῖται ὠνομάζοντο· ἀλλ’ ὁ τῶν ὅλων Θεὸς τῶν ἑπτακισχιλίων ἑαυτὸν Θεὸν προσηγόρευσε, τοὺς δὲ ἄλλους ἀπεδοκίμασεν ἅπαντας· ὁ μέντοι προφήτης καὶ τοῦτο ἠγνόει, καὶ ἐν αὐτῷ μόνῳ τὰ λείψανα σώζεσθαι τῆς εὐσεβείας ἐνόμιζε· οὐδὲν οὖν καινὸν καὶ παράδοξον, εἰ καὶ ὑμεῖς ἀγνοεῖτε, τοὺς ἐξ ὑμῶν τῷ Σωτῆρι πεπιστευκότας, οὓς λαὸν ὁ τῶν ὅλων προσαγορεύει Θεός· οὕτως οὖν καὶ ἐν νῦν καιρῷ λεῖμμα κατ’ ἐκλογὴν χάριτος γέγονεν· ἡ δὲ χάρις οὐκέτι ἐξ ἔργων· ἐπεὶ καὶ ἡ ἐξ ἔργων, οὐκ ἔστι χάρις· καθάπερ τότε, φησὶν, ἀπὸ μυριάδων ἀπείρων ἑπτακισχίλιοι κατελείφθησαν μόνοι τῆς ἀσεβείας ἐλεύθεροι· οὕτω καὶ νῦν πλείους μὲν οἱ ἀπιστήσαντες ἢ οἱ τῆς θείας χάριτος ἀπολαύσαντες οὐ γὰρ ἡ κατὰ νόμον αὐτοὺς ἐδικαίωσε πολιτεία, (τοῦτο γὰρ λέγει τὸ, «ἐξ ἔργων νόμου»), ἀλλ’ ἡ Θεοῦ διέσωσε χάρις· διὰ τοῦτο καὶ χάρις ἡ σωτηρία καλεῖται, ἐπειδὴ κατὰ θείαν φιλανθρωπίαν γεγένηται, καθὼς γέγραπται· «Ἥξει ἐκ Σιὼν ὁ ῥυόμενος, καὶ ἀποστρέψει ἀσεβείας ἀπὸ Ἰακώβ· καὶ αὕτη αὐτοῖς ἡ παρ’ ἐμοῦ διαθήκη, ὅταν ἀφέλωμαι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν.» Εἰ ἡ κατὰ νόμον πολιτεία δωρεῖται τῶν ἁμαρτημάτων αὐτῶν τὴν ἄφεσιν· αὐτὴν ἂν ὁ προφητικὸς προεθέσπισε λόγος· εἰ δὲ κολάζει μὲν ὁ νόμος τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἀεὶ δὲ παράνομοι ἐκλήθησαν οἱ Ἰουδαῖοι, εὔδηλον ὡς τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος χορηγουμένην ἄφεσιν ὁ προφητικὸς λόγος δηλοῖ· πάντας δὲ Ἰσραὴλ καλεῖ τοὺς πιστεύοντας, εἴτε ἐξ ἐθνῶν εἴτε ἐξ Ἰουδαίων κατὰ τὴν τῆς πίστεως εὐγένειαν αὐτῷ συνηγμένους· τί οὖν ἐπιζητεῖ ὁ κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ, τούτου οὐκ ἐπέτυχε. Διὰ τί οὐκ ἐπέτυχε; Διότι οὐκ ἐκ πίστεως ἐπιζητεῖ, ἀλλ’ ἐξ ἔργων νόμου· ἡ δὲ ἐκλογὴ ἐπέτυχε διὰ τῆς πίστεως, οἱ δὲ λοιποὶ ἐπωρώθησαν, ἤγουν κατελείφθησαν τῇ ἀπιστίᾳ, καθὼς γέγραπται· «Ἔδωκεν αὐτοῖς ὁ Θεὸς πνεῦμα κατανύξεως, ὀφθαλμοὺς τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ ὦτα τοῦ μὴ ἀκούειν, ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας·» οὐ γὰρ ὁ Θεὸς αὐτοὺς ἀπιστῆσαι παρεσκεύασεν, ἀλλ’ ἐσυγχώρησεν, ἤγουν παρεχώρησε· πνεῦμα κατανύξεως τὴν ἀμετάβλητον ἐκάλεσε γνώμην· ὥσπερ ὁ τὴν ἐπαινουμένην ἔχων κατάγνωσιν τὴν ἐπὶ τὸ χεῖρον τροπὴν οὐκ εἰσδέχεται, οὕτως ὁ παντελῶς ἑαυτὸν ἐκδοὺς τῇ πονηρίᾳ, τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον οὐχ αἱρεῖται μεταβολήν. Καὶ ἄλλος προφήτης λέγει· «Ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ἤκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔμυσαν, καὶ τὸ φῶς ἰδεῖν οὐκ ἠθέλησαν.» Καὶ Δαβὶδ λέγει· «Γενηθήτω ἡ τραπέζα αὐτῶν εἰς παγίδα, καὶ εἰς θήραν, καὶ εἰς σκάνδαλον, καὶ εἰς ἀνταπόδομα αὐτῶν· σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν διὰ παντὸς σύγκαμψον.»
Μετάφραση
Ή μήπως δεν γνωρίζετε τι λέγει η Γραφή στην περίπτωση του Ηλία; Εκείνου που προσφεύγει στον Θεό εναντίον του Ισραήλ, λέγοντας: «Κύριε, τους προφήτες σου τους θανάτωσαν, και τα θυσιαστήριά σου τα γκρέμισαν, κι εγώ έμεινα μόνος, και ζητούν να μου πάρουν τη ζωή». Αλλά τι του λέγει η θεία απόκριση; «Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, που δεν έκαμψαν γόνυ στη Βάαλ». Κατ’ εκείνον, λέγει, τον καιρό, υπήρχαν πολλές μυριάδες στον Ισραήλ, και όλοι ονομάζονταν Ισραηλίτες· όμως ο Θεός των όλων ονόμασε τον εαυτό του Θεό των επτά χιλιάδων, ενώ όλους τους άλλους τούς αποδοκίμασε. Αλλά και ο ίδιος ο προφήτης αυτό το αγνοούσε και νόμιζε ότι μόνο σ’ αυτόν σωζόταν το υπόλοιπο της ευσεβείας. Δεν είναι λοιπόν τίποτε νέο και παράδοξο, αν και εσείς αγνοείτε εκείνους από ανάμεσά σας που πίστεψαν στον Σωτήρα, τους οποίους ο Θεός των όλων ονομάζει λαό. Έτσι λοιπόν και στον παρόντα καιρό έχει προκύψει ένα υπόλοιπο κατά εκλογή χάριτος· και η χάρη δεν είναι πλέον από έργα· γιατί και εκείνο που είναι από έργα δεν είναι χάρη. Όπως τότε, λέγει, από αμέτρητες μυριάδες έμειναν μόνο επτά χιλιάδες ελεύθεροι από την ασέβεια, έτσι και τώρα περισσότεροι είναι εκείνοι που απίστησαν παρά εκείνοι που απόλαυσαν τη θεία χάρη· διότι δεν τους δικαίωσε ο κατά νόμον βίος — αυτό εννοεί με το «εξ έργων νόμου» — αλλά τους έσωσε η χάρη του Θεού. Γι’ αυτό και η σωτηρία λέγεται χάρη, επειδή έχει γίνει κατά τη θεία φιλανθρωπία, όπως έχει γραφεί: «Θα έλθει από τη Σιών ο Λυτρωτής και θα αποστρέψει τις ασέβειες από τον Ιακώβ· και αυτή θα είναι γι’ αυτούς η από μένα διαθήκη, όταν αφαιρέσω τις αμαρτίες τους». Αν ο κατά νόμον βίος τους χάριζε την άφεση των αμαρτημάτων, αυτόν θα είχε προεξαγγείλει ο προφητικός λόγος. Αν όμως ο νόμος τιμωρεί όσους αμαρτάνουν, και οι Ιουδαίοι πάντοτε ονομάζονταν παράνομοι, είναι ολοφάνερο ότι ο προφητικός λόγος δηλώνει την άφεση που χορηγείται διά του βαπτίσματος. Και Ισραήλ ονομάζει όλους όσοι πιστεύουν, είτε από τα έθνη είτε από τους Ιουδαίους, όσοι έχουν συναχθεί προς Αυτόν κατά την ευγένεια της πίστεως. Τι λοιπόν επιζητεί ο κατά σάρκα Ισραήλ; Αυτό δεν το πέτυχε. Και γιατί δεν το πέτυχε; Διότι δεν το επιζητεί από την πίστη, αλλά από τα έργα του νόμου. Η εκλογή όμως το πέτυχε διά της πίστεως, ενώ οι υπόλοιποι πωρώθηκαν, δηλαδή εγκαταλείφθηκαν στην απιστία, καθώς έχει γραφεί: «Τους έδωσε ο Θεός πνεύμα κατανύξεως, μάτια για να μη βλέπουν και αυτιά για να μην ακούν, έως τη σημερινή ημέρα». Διότι ο Θεός δεν τους προετοίμασε να απιστήσουν, αλλά το επέτρεψε, δηλαδή τους το παραχώρησε. «Πνεύμα κατανύξεως» ονόμασε την αμετάβλητη γνώμη· γιατί, όπως εκείνος που έχει μιαν αξιέπαινη σταθερή κρίση δεν δέχεται μεταβολή προς το χειρότερο, έτσι και εκείνος που έχει παραδοθεί ολοκληρωτικά στην πονηρία δεν προτιμά τη μεταβολή προς το καλύτερο. Και άλλος προφήτης λέγει: «Πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά άκουσαν βαριά, και τα μάτια τους τα έκλεισαν, και δεν θέλησαν να δουν το φως». Και ο Δαβίδ λέγει: «Ας γίνει η τράπεζά τους παγίδα και θήραμα και σκάνδαλο και ανταπόδοση γι’ αυτούς· ας σκοτισθούν τα μάτια τους ώστε να μη βλέπουν, και τη ράχη τους λύγισέ την παντοτινά».
Περισσότερα
Λεπτομέρειες