Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:22

Αλλά έχει κάτι το θαυμαστό ο γεωργός της Εκκλησίας, που είναι ο Λόγος· διότι και τα ζιζάνια τα μετατρέπει σε σιτάρι, εάν το θελήσει. Επειδή, λοιπόν, η πορεία των ανθρώπων καθορίζεται από τη δική τους προαίρεση και η βούλησή τους είναι αυτεξούσια, το ζήτημα εξαρτάται από εσένα: αν θέλεις να είσαι ζιζάνιο, αποτελείς τροφή για τα άλογα ζώα· αν θέλεις, μεταβάλλεσαι και γίνεσαι σιτάρι. Αναζητάς μια εικόνα για αυτά τα λόγια; Λάβε το παράδειγμα που αναζητάς από τα δέντρα. Η αγριελιά, όταν μπολιαστεί, γίνεται ήμερη ελιά (καλλιέλαιος), και η άγρια άμπελος, όταν δεχθεί κλήμα από την πλέον ήμερη άμπελο, λησμονεί μεν την παλαιότητα της ρίζας της, προσλαμβάνει δε την καινότητα αντί της παλαιάς κατάστασης. Λησμόνησε και εσύ τα πρότερα έργα σου, και ανάλαβε όσα διδάσκονται· απόβαλε τη φύση του ζιζανίου, και προσέλαβε την ποιότητα του σιταριού, ώστε να μπορέσεις και εσύ να βρεθείς μέσα στη νοητή εκκλησιαστική άλωνα.

Όταν, λοιπόν, τον βλέπω να παρακαλεί και να μη λαμβάνει συγχώρεση, όταν βλέπω να μην αξιώνεται καμίας επιείκειας εξαιτίας εκείνου του σύντομου λόγου, παρά τα τόσα κατορθώματά του· δεν βλέπω πράγματι την αποτομία του Θεού, σύμφωνα με τον Απόστολο; Δεν θα πειστώ ότι είναι αληθινό και εκείνο το χωρίο: «Αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;» Και γιατί τα λέω αυτά; Ο ιερέας Ηλεί, αν και δεν κατηγορούνταν για τίποτα απολύτως ως προς τον δικό του βίο, επειδή δεν τιμώρησε με μεγαλύτερη αυστηρότητα τους γιους του, προκάλεσε τέτοια οργή παρά τη μακροθυμία του Θεού, ώστε, όταν επιτέθηκαν οι αλλόφυλοι, οι μεν γιοι του εκείνοι θανατώθηκαν στον πόλεμο σε μία ημέρα, ολόκληρος δε ο λαός ηττήθηκε και πολλοί από αυτούς έπεσαν νεκροί, ενώ συνέβησαν και γύρω από την κιβωτό της αγίας διαθήκης του Θεού πράγματα που δεν είχαν ακουστεί ποτέ στο παρελθόν· ώστε, αυτήν που δεν ήταν επιτρεπτό να αγγίζουν ούτε οι Ισραηλίτες, ούτε καν όλοι ανεξαιρέτως οι ιερείς, ούτε σε κάθε περίσταση, και που δεν την υποδεχόταν ο οποιοσδήποτε τυχαίος τόπος, αυτή να μεταφέρεται από ασεβή χέρια από το ένα μέρος στο άλλο, και αντί για τον άγιο τόπο, να αποτίθεται σε ναούς ειδώλων. Εξαιτίας όλων αυτών, μπορεί κανείς να αναλογιστεί πόσος γέλωτας και πόση χλεύη γινόταν από τους αλλοφύλους ακόμη και εις βάρος του ίδιου του ονόματος του Θεού. Επιπλέον, και ο ίδιος ο Ηλεί, αφού είχε οικτρότατο τέλος, δέχθηκε την απειλή ότι και οι απόγονοί του θα απομακρυνθούν από το ιερατικό αξίωμα· πράγμα το οποίο και έγινε.

«Δες λοιπόν την αγαθότητα και την αυστηρότητα του Θεού», όπως λέει ο Παύλος· αυστηρότητα μεν σε εκείνους που απείθησαν, αγαθότητα δε πάλι σε εκείνους που πρόκειται να τον επιγνώσουν, εάν παραμείνουν στην αγαθότητα, όπως κάπου πάλι ισχυρίστηκε ο Παύλος· επειδή αλλιώς και αυτοί θα αποκοπούν· διότι αυτός που δεν λυπήθηκε τους φυσικούς κλάδους, δεν θα λυπηθεί ούτε τους εμβολιασμένους. Ας το γνωρίζει λοιπόν και ας παραδειγματίζεται μέσα από αυτά εκείνος που χωλαίνει από ανοησία γύρω από την πίστη, ότι, αν δεν θελήσει να εγκαταλείψει αυτή την ασθένεια, θα βαδίσει προς τα πίσω, και μη έχοντας πλέον καθοδηγητή προς την αιώνια ζωή, θα κατέβει σκυθρωπός στον άδη και θα θρηνήσει για την κακή του απόφαση. «Διότι εκεί», λέει, «θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Είναι επίσης πιθανό να μας υποδηλώνεται και κάτι άλλο ωφέλιμο, με το να πει ο Ιησούς στους μαθητές του: «Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς;». Δηλαδή, για να μη θεωρηθεί ότι και αυτοί παρασύρονται από τις ιουδαϊκές αμάθειες και γλιστρούν στην πτώση μαζί με όσους απείθησαν, ή ότι κατακρίνουν τον ίδιο μαζί με εκείνους, θεωρώντας ότι διδάσκει σκληρά πράγματα και επιχειρεί να μυσταγωγήσει τους ακροατές σε αδύνατα, τους ρωτούσε σκόπιμα αν ήταν επιθυμία τους να απομακρυνθούν μαζί με εκείνους, ώστε μέσω αυτού να τους καλέσει σε ομολογία της ορθής και ακέραιης πίστης, πράγμα που βέβαια και έγινε.

Πρέπει να σημειωθεί ότι και ο θεσπέσιος Παύλος υπαινίσσεται την αποκοπή που εννοούμε εδώ, έστω κι αν ίσως όχι ως αποκοπή αμπέλου, λέγοντας τα εξής: «Δες λοιπόν την αγαθότητα και την αυστηρότητα του Θεού· προς αυτούς μεν που έπεσαν αυστηρότητα, ενώ προς εσένα αγαθότητα, εάν παραμείνεις στην αγαθότητα· διότι αλλιώς και εσύ θα αποκοπείς». <Εάν μείνετε ενωμένοι με εμένα και τα λόγια μου μείνουν μέσα σας, ό,τι κι αν θέλετε θα το ζητήσετε, και θα γίνει σε εσάς.> Λέει ότι ρίζα της ύψιστης εύνοιας προς αυτούς θα είναι το να αγαπούν να προσκολλώνται αδιάσπαστα σε αυτόν, και να φυλάσσουν στον νου τους, σαν κάποια θεία και πνευματική παρακαταθήκη, την πιο αγνή διδασκαλία των ευαγγελικών παραγγελμάτων, και την όντως αληθινή διδαχή των δογμάτων της πίστεως, η οποία είναι κατοχυρωμένη με ειλικρινείς έννοιες. Διότι σε αυτά συνίσταται για εμάς ολόκληρος ο λόγος του Σωτήρα, εάν θελήσουμε να εξετάσουμε προσεκτικά τον σκοπό των ευαγγελίων. Το ότι δηλαδή ο Χριστός υπόσχεται να χορηγεί χωρίς καθυστέρηση τα αγαθά σε όσους ζητούν, πώς να μην πούμε ότι το εγγυάται αυτό πολύ ξεκάθαρα; Αλλά υποθέτω ότι πρέπει να ερευνήσουμε, εκτός από αυτά, τι ακριβώς θέλει να μας πει η ακρίβεια του λόγου. Εάν μείνετε, λέει, ενωμένοι με εμένα και τα λόγια μου μείνουν μέσα σας, ό,τι κι αν θέλετε θα το ζητήσετε και θα γίνει σε εσάς. Διότι θα παραδεχόταν άραγε κανείς ότι είναι καθόλου εφικτό το να μπορεί κάποιος να μένει ενωμένος με τον Χριστό, χωρίς όμως να έχει μέσα του και τα λόγια Του; Ναι βεβαίως, θα έλεγαν δικαιολογημένα όσοι διαπρέπουν στη φρόνηση.

Έπειτα, αφού απεκδυθήκατε, αλειφθήκατε με επορκισμένο έλαιο από την άκρη των τριχών της κορυφής της κεφαλής έως τα κάτω άκρα, και γίνατε κοινωνοί της καλλιελαίου του Ιησού Χριστού. Διότι, αφού αποκοπήκατε από την αγριελιά, εμβολιαστήκατε στην καλλιέλαιο, και γίνατε κοινωνοί της παχύτητας της αληθινής ελιάς. Το επορκισμένο έλαιο, λοιπόν, ήταν σύμβολο της κοινωνίας της παχύτητας του Χριστού, αποτελώντας μέσο εκδίωξης κάθε ίχνους της αντικείμενης ενέργειας.

Διότι ο Θεός δεν έδωσε παραγγελία περί της κρίσεως μόνο μία φορά, αλλά και δεύτερη. Και αυτά, λέει, εγώ ο ίδιος τα άκουσα με ακρίβεια, προσηλώνοντας τον νου μου σε αυτά τα δύο παραγγέλματα. Διότι μία φορά μίλησε ο Θεός, αλλά εγώ άκουσα αυτά τα δύο: διότι μίλησε και μέσω των προφητών, μίλησε και μέσω των αποστόλων· και τον έναν λόγο που ορίστηκε μία φορά από τον Θεό τον άκουσα και μέσω της Παλαιάς και μέσω της Καινής Διαθήκης. Και ποιος ήταν αυτός ο λόγος, παρά το «Ότι η δύναμη ανήκει στον Θεό, και σε σένα, Κύριε, το έλεος», και το, «Ότι εσύ θα αποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του;» Έλεος, λοιπόν, λέει, και δύναμη· η μεν δύναμη για να τιμωρούνται και να ταπεινώνονται οι απειθείς, το δε έλεος για να σώζονται εκείνοι που έχουν ελπίσει σε Αυτόν. «Δες, λοιπόν, την αγαθότητα και την αυστηρότητα», λέει ο Απόστολος· σε εκείνους μεν που έπεσαν αυστηρότητα μέσω της δύναμης, σε σένα δε αγαθότητα μέσω του ελέους. Λέγοντας αυτά, αφού ύψωσε το πρόσωπό του, απευθύνεται στον Θεό λέγοντας: «Ότι εσύ θα αποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και ο Ακύλας, εξάλλου, τα προκείμενα τα ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Μίλησε ο Θεός, και για δεύτερη φορά άκουσα· ότι η ισχύς ανήκει στον Θεό, και σε σένα, Δέσποτα, το έλεος. Εσύ δε, απόδωσε στον κάθε άνθρωπο σύμφωνα με τα έργα του».

Ο πατέρας, αφού μπολιάστηκε επιτυχημένα από την αγριελιά στην καλλιέλαιο και μετείχε σε τόσο μεγάλο βαθμό στην ευφορία της, ώστε να του εμπιστευθούν το μπόλιασμα και άλλων και να του ανατεθεί η θεραπεία των ψυχών, στάθηκε υψηλός, ως προκαθήμενος με υψηλό φρόνημα αυτού του λαού, σαν ένας δεύτερος Ααρών ή Μωυσής, έχοντας αξιωθεί να πλησιάζει τον Θεό και να μεταδίδει τη θεία φωνή στους άλλους που στέκονταν μακριά, πράος, απαλλαγμένος από οργή, γαλήνιος στη μορφή, θερμός στο πνεύμα, σπουδαίος ως προς το φαινόμενο, πλουσιότερος ως προς το κρυπτόμενο.

Ιδού πάλι άλλο ένα εγκώμιο για αυτούς, και κατηγορία για εκείνους. Αλλά και πάλι καταστέλλει την έπαρσή τους, προσθέτοντας και λέγοντας: Μην υψηλοφρονείς, αλλά να φοβάσαι. Διότι το ζήτημα δεν εξαρτάται από τη φύση (την καταγωγή), αλλά από την πίστη και την απιστία. Και ενώ φαίνεται πάλι να αποστομώνει τον προερχόμενο από τους εθνικούς, διδάσκει τον Ιουδαίο ότι δεν πρέπει να δίνει προσοχή στη φυσική συγγένεια· γι' αυτό και προσθέτει: Μην υψηλοφρονείς. Και δεν είπε «Ταπεινώσου», αλλά, «Να φοβάσαι»· διότι η αλαζονεία προκαλεί περιφρόνηση και ραθυμία. Έπειτα, σκοπεύοντας να εκτραγωδήσει τη συμφορά τους, για να κάνει τον λόγο του λιγότερο επαχθή, τον διατυπώνει με τη μορφή επιτιμήσεως προς εκείνον, λέγοντας τα εξής: Διότι, εάν ο Θεός δεν λυπήθηκε τους φυσικούς κλάδους· και δεν είπε, Ούτε και εσένα θα λυπηθεί, αλλά, Μήπως τυχόν δεν λυπηθεί ούτε και εσένα· μειώνοντας έτσι το βάρος του λόγου του, κρατώντας τον πιστό σε εγρήγορση, προσελκύοντας εκείνους και συγκρατώντας τούτους. Δες, λοιπόν, τη χρηστότητα και την αυστηρότητα του Θεού. Προς εκείνους μεν που έπεσαν, αυστηρότητα· προς εσένα, χρηστότητα, εάν παραμείνεις στη χρηστότητα, διότι αλλιώς και εσύ θα αποκοπείς. Και δεν είπε, Δες λοιπόν το δικό σου κατόρθωμα, δες λοιπόν τους δικούς σου κόπους, αλλά υπέδειξε τη φιλανθρωπία του Θεού, αποδεικνύοντας ότι τα πάντα έχουν γίνει με την άνωθεν χάρη, και προετοιμάζοντάς τον να τρέμει. Διότι η αφορμή της καυχήσεώς σου, αυτή ακριβώς είναι που σε κάνει να φοβάσαι.

Αλλ' όμως, παρότι υψώνεται σε μεγάλο ύψος και προχωρεί με πολλή ορμή, όταν φθάσει στο όριο που της έχει τεθεί από τον Θεό, διαλύει τα κύματά της και υποχωρεί πάλι πίσω. Και όμως, τι θα μπορούσε να είναι πιο αδύναμο από την άμμο; Αλλά δεν είναι εκείνη που την εμποδίζει, παρά ο φόβος απέναντι σε Εκείνον που έθεσε το όριο. Εάν όμως δεν σε συνετίζει αυτό το παράδειγμα, ας σε παιδαγωγήσουν τα όσα συνέβησαν στον Οζία, τα οποία μόλις τώρα αναφέραμε. Αλλά επειδή είδαμε την οργή του Θεού και τη δίκαιη ανταπόδοση, ελάτε να καταδείξουμε και τη φιλανθρωπία Του και την πολλή Του επιείκεια. Διότι δεν πρέπει να κάνουμε λόγο μόνο για την οργή, αλλά και για τη χρηστότητα, ώστε ούτε σε απόγνωση να ρίξουμε τους ακροατές, ούτε σε ραθυμία. Έτσι ακριβώς ενεργεί και ο Παύλος, συγκεράζοντας την προτροπή του και με τα δύο, λέγοντας τα εξής: «Δες, λοιπόν, τη χρηστότητα και την αποτομία του Θεού», ώστε και με τον φόβο και με τις αγαθές ελπίδες να ανορθώσει τον πεπτωκότα. Είδες την αποτομία του Θεού; Δες και τη χρηστότητα. Πώς, λοιπόν, θα δούμε τη χρηστότητα; Εάν μάθουμε τι πραγματικά άξιζε να υποστεί ο Οζίας.

Διότι δεν θέλει ο Θεός να καταφρονούνται οι θεράποντές του, αλλά, αφού έχει δείξει τη χρηστότητα, δείχνει και την αυστηρότητα, σύμφωνα με το ρητό: «Δες, λοιπόν, τη χρηστότητα και την αυστηρότητα του Θεού». Διότι αυτά είναι τα κατάλληλα φάρμακα του Θεού. Άνοιξε η γη και κατάπιε τον Δαθάν, και σκέπασε τη συναγωγή του Αβειρών. Και άναψε φωτιά στη συναγωγή τους· φλόγα κατέκαψε τους αμαρτωλούς.

«Δες, λοιπόν, την αγαθότητα και την αυστηρότητα του Θεού. Σε εκείνους μεν που έπεσαν, υπάρχει αυστηρότητα· σε εσένα, όμως, η αγαθότητα του Θεού, εάν παραμείνεις στην αγαθότητα· ειδάλλως και εσύ θα αποκοπείς. Κι εκείνοι όμως, εάν δεν παραμείνουν στην απιστία, θα εμβολιαστούν. Διότι ο Θεός έχει τη δύναμη να τους εμβολιάσει και πάλι». Δες τη σύνεση του Παύλου· πώς προσάγει και στους δύο τα κατάλληλα επιχειρήματα. Διότι στους μεν Ιουδαίους, που έπεσαν και βρίσκονται σε μεγάλη πτώση, προσφέρει μεγάλη παρηγοριά, μην επιτρέποντας να οδηγηθούν σε απελπισία· στα δε έθνη, που αποδέχθηκαν την πίστη και δοξάστηκαν μέσω των χαρισμάτων, προκαλεί φόβο, ώστε να μην υπερηφανευτούν εξαιτίας των αγαθών με τα οποία πλούτισαν, και εκπέσουν έτσι από τη χάρη. «Διότι, εάν εσύ αποκόπηκες από τη φυσική αγριελιά και παρά φύσιν εμβολιάστηκες σε ήμερη ελιά, πόσο μάλλον αυτοί, οι φυσικοί κλάδοι, θα εμβολιαστούν στη δική τους ελιά. Διότι δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, το μυστήριο τούτο, για να μην έχετε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό σας, ότι δηλαδή επήλθε πώρωση σε ένα μέρος του Ισραήλ, μέχρις ότου εισέλθει το πλήρωμα των εθνών· και έτσι θα σωθεί όλος ο Ισραήλ, καθώς είναι γραμμένο: Θα έλθει από τη Σιών ο Λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ· και αυτή θα είναι η διαθήκη μου προς αυτούς, όταν θα αφαιρέσω τις αμαρτίες τους.»