Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:24

Διότι, αν εσύ αποκόπηκες από την κατά φύσιν αγριελιά, δηλαδή από την αληθινή απιστία, και παρά φύσιν εγκεντρίσθηκες στην καλλιέλαιο, πόσο μάλλον αυτοί, που είναι κατά φύσιν κλάδοι της, θα εγκεντρισθούν στη δική τους ελιά;

Αλλά έχει κάτι το θαυμαστό ο γεωργός της Εκκλησίας, που είναι ο Λόγος· διότι και τα ζιζάνια τα μετατρέπει σε σιτάρι, εάν το θελήσει. Επειδή, λοιπόν, η πορεία των ανθρώπων καθορίζεται από τη δική τους προαίρεση και η βούλησή τους είναι αυτεξούσια, το ζήτημα εξαρτάται από εσένα: αν θέλεις να είσαι ζιζάνιο, αποτελείς τροφή για τα άλογα ζώα· αν θέλεις, μεταβάλλεσαι και γίνεσαι σιτάρι. Αναζητάς μια εικόνα για αυτά τα λόγια; Λάβε το παράδειγμα που αναζητάς από τα δέντρα. Η αγριελιά, όταν μπολιαστεί, γίνεται ήμερη ελιά (καλλιέλαιος), και η άγρια άμπελος, όταν δεχθεί κλήμα από την πλέον ήμερη άμπελο, λησμονεί μεν την παλαιότητα της ρίζας της, προσλαμβάνει δε την καινότητα αντί της παλαιάς κατάστασης. Λησμόνησε και εσύ τα πρότερα έργα σου, και ανάλαβε όσα διδάσκονται· απόβαλε τη φύση του ζιζανίου, και προσέλαβε την ποιότητα του σιταριού, ώστε να μπορέσεις και εσύ να βρεθείς μέσα στη νοητή εκκλησιαστική άλωνα.

Κατά δε τους μεγάλους Αθανάσιο και Κύριλλο: Επειδή στον προηγούμενο ψαλμό έχει ειπωθεί από τον Σωτήρα προς τον Πατέρα: «Ανάστησέ με, και θα τους ανταποδώσω», τώρα εισάγεται το πρόσωπο εκείνων που τον σταύρωσαν, οι οποίοι υπέστησαν ανεπανόρθωτα δεινά, όντας ολοφάνερο ότι αργότερα θα προσληφθούν, εγκεντρισμένοι, όπως λέει ο Παύλος, στη δική τους ελιά. Μετανοώντας, λοιπόν, ο Ισραήλ τα λέει αυτά.

Είναι γραμμένο, λοιπόν, στους προφήτες: «Διότι για πολλές ημέρες θα παραμείνουν οι υιοί του Ισραήλ χωρίς βασιλιά, χωρίς άρχοντα, χωρίς ιερατείο και χωρίς ιερές φανερώσεις. Και μετά από αυτά θα επιστρέψουν οι υιοί του Ισραήλ και θα αναζητήσουν τον Κύριο τον Θεό τους, και τον Δαβίδ τον βασιλιά τους, και θα νιώσουν δέος ενώπιον του Κυρίου και για τα αγαθά του κατά τις έσχατες ημέρες.» Το ότι, βέβαια, με αυτά τα λόγια ο προφήτης ονομάζει «Δαβίδ» τον Χριστό, ο οποίος προέρχεται κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ, νομίζω πως κανείς απολύτως δεν θα το αμφισβητήσει. Διότι, ενώ ο θεσπέσιος Δαβίδ είχε ήδη πεθάνει, τα λόγια της προφητείας ειπώθηκαν πολλά χρόνια αργότερα. Γνωρίζει δε και ο πάνσοφος Παύλος ότι θα συμβεί, στους κατάλληλους καιρούς, η κλήση μέσω της πίστεως εκείνων που κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ. Επειδή και ο ίδιος είπε κάποτε ότι: «Όταν δε εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τότε όλος ο Ισραήλ θα σωθεί»· άλλοτε πάλι απευθύνεται και στους ίδιους τους πιστούς που προέρχονται από τα έθνη, και λέει, χρησιμοποιώντας το παράδειγμα του φυτού και της ελιάς: «Αν όμως μερικοί από τους κλάδους αποκόπηκαν, για να μπολιαστείς εσύ, μην καυχιέσαι εις βάρος των κλάδων.» Διότι δεν βαστάζεις εσύ τη ρίζα, αλλά η ρίζα εσένα. Όπως δηλαδή εσύ αποκόπηκες από τη φυσική σου αγριελιά, και παρά φύση μπολιάστηκες σε ήμερη ελιά, έτσι και αυτοί, οι φυσικοί κλάδοι, θα μπολιαστούν στη δική τους ελιά. Ώστε λοιπόν, Ιερουσαλήμ, λέει, εξεγέρσου.

Αλλά ποιος να είναι άραγε ο λόγος αυτής της παρατήρησης, και τι άραγε έπεισε τον μακάριο Προφήτη ότι δεν έπρεπε πια να τις αποκαλεί ελιές, αλλά μάλλον κλάδους ελιών; Ελάτε λοιπόν να το εξετάσουμε προσεκτικά. Ήμερη ελιά, λοιπόν, ονομάστηκε η Συναγωγή των Ιουδαίων, ενώ άγρια ελιά το πλήθος των εθνών. Διότι έτσι τους μνημονεύει και ο μακάριος Παύλος, λέγοντας προς εκείνους από τα έθνη που πίστεψαν: «Διότι, εάν εσύ αποκόπηκες από τη φυσική αγριελιά και παρά φύση μπολιάστηκες σε ήμερη ελιά, πόσο μάλλον αυτοί που είναι κατά φύση κλάδοι, θα μπολιαστούν στη δική τους ελιά». Επομένως, ήμερη ελιά είναι η Συναγωγή, όπως μόλις είπα, και αγριελιά το πλήθος των εθνών. Διότι οι μεν, έχοντας την παιδαγωγία του νόμου, δεν παρέμεναν άκαρποι, οι δε ήταν κατοικίες άγριων σφηκών, έχοντας τον νου τους γεμάτο δαιμόνια και όντας εντελώς άκαρποι. Όμως, ούτε ολόκληρη η Συναγωγή των Ιουδαίων αποδέχθηκε την πίστη στον Χριστό, ούτε βέβαια ολόκληρο το πλήθος των εθνών. Αλλά πολλοί, σαν να αποσπάστηκαν από την καθεμία, ελεήθηκαν και κλήθηκαν μέσω της πίστης στον φωτισμό διά του Πνεύματος. Εύλογα, λοιπόν, ως κλάδοι ελιών θα μπορούσαν να νοηθούν εκείνοι που έχουν αποσπαστεί, οι οποίοι και ελεήθηκαν διά της χάριτος, και βρέθηκαν στο φως της λυχνίας, δηλαδή του Χριστού, και των επτά λύχνων που λάμπουν μαζί, δηλαδή του πλήθους των αγίων.

Και λένε ότι διψούν για τον Θεό και επιθυμούν την πηγή που βρίσκεται κοντά Του, για την οποία έχει λεχθεί: «Παρά σοι πηγή ζωής». Γι' αυτούς ακριβώς ανέφερε ο Παύλος: «Διότι, αν εσύ αποκόπηκες από την κατά φύση αγριελιά και παρά φύση μπολιάστηκες σε ήμερη ελιά, πόσο μάλλον αυτοί, οι κατά φύση κλάδοι, θα μπολιαστούν στη δική τους ελιά;». Αυτά λοιπόν λέει ο Ισραήλ, καθώς μετανοεί, και δηλώνει ότι ποθεί να βρεθεί κοντά στον Θεό, μέσω της εσωτερικής διάθεσης και του αγιασμού που πηγάζει από την πίστη στον Χριστό. Και Αυτόν που σκότωσαν ως άνθρωπο, Τον ονομάζουν ζωντανό Θεό, ομολογώντας την πλάνη κατά την οποία παρέδωσαν στον θάνατο τον αρχηγό της ζωής. Το δε «Πότε θα έρθω;», ανήκει σε εκείνους που επιθυμούν διακαώς τη μεταγενέστερη κλήση τους, και ζητούν να μάθουν τον καιρό κατά τον οποίο και αυτοί θα εμφανιστούν ενώπιον του προσώπου του Θεού και Πατρός, έστω κι αν τώρα βρίσκονται υπό την αποστροφή του Θεού.

Έπειτα, αφού απεκδυθήκατε, αλειφθήκατε με επορκισμένο έλαιο από την άκρη των τριχών της κορυφής της κεφαλής έως τα κάτω άκρα, και γίνατε κοινωνοί της καλλιελαίου του Ιησού Χριστού. Διότι, αφού αποκοπήκατε από την αγριελιά, εμβολιαστήκατε στην καλλιέλαιο, και γίνατε κοινωνοί της παχύτητας της αληθινής ελιάς. Το επορκισμένο έλαιο, λοιπόν, ήταν σύμβολο της κοινωνίας της παχύτητας του Χριστού, αποτελώντας μέσο εκδίωξης κάθε ίχνους της αντικείμενης ενέργειας.

Ο πατέρας, αφού μπολιάστηκε επιτυχημένα από την αγριελιά στην καλλιέλαιο και μετείχε σε τόσο μεγάλο βαθμό στην ευφορία της, ώστε να του εμπιστευθούν το μπόλιασμα και άλλων και να του ανατεθεί η θεραπεία των ψυχών, στάθηκε υψηλός, ως προκαθήμενος με υψηλό φρόνημα αυτού του λαού, σαν ένας δεύτερος Ααρών ή Μωυσής, έχοντας αξιωθεί να πλησιάζει τον Θεό και να μεταδίδει τη θεία φωνή στους άλλους που στέκονταν μακριά, πράος, απαλλαγμένος από οργή, γαλήνιος στη μορφή, θερμός στο πνεύμα, σπουδαίος ως προς το φαινόμενο, πλουσιότερος ως προς το κρυπτόμενο.

Τότε, λοιπόν, εκείνος που την έφερε στο σπίτι του διέθετε εξαρχής σε αυτήν ένα όχι ευκαταφρόνητο κέντρο ευσέβειας· καθώς είχε λάβει από παλιά, από τους προγόνους της, την αγάπη προς τον Θεό και τον Χριστό, κληρονομώντας το πατρικό προνόμιο της αρετής. Δεν ήταν εκείνη που είχε εμβολιαστεί από την αγριελιά στην καλλιελιά, όπως ο σύζυγός της, και η οποία, λόγω της υπερβολής της πίστεώς της, δεν μπορούσε να ανεχθεί το «ετεροζυγεῖν». Δεν μπορούσε να συμβιβαστεί μόνο με αυτό: ενώ ήταν η πιο καρτερική και η πιο ανδρεία από τις γυναίκες στα υπόλοιπα, το να είναι ενωμένη με τον Θεό μόνο κατά το ήμισυ λόγω του διαχωρισμού που προκαλούσε η αποξένωση, και να μην προστίθεται στη σωματική σύναψη η ομοψυχία του πνεύματος. Γι’ αυτό και έπεφτε ικετευτικά μπροστά στον Θεό νύχτα και ημέρα, ζητώντας από Αυτόν τη σωτηρία της κεφαλής της με πολλές νηστείες και δάκρυα, ενώ παράλληλα προσέγγιζε τον άνδρα της με κάθε επιμέλεια, επιχειρώντας να τον μεταβάλει με πολλούς τρόπους: με επιπλήξεις, νουθεσίες, φροντίδες, αποστασιοποιήσεις, και το σημαντικότερο, με τον δικό της τρόπο ζωής και τον πιο ένθερμο ζήλο για την ευσέβεια, με τον οποίο η ψυχή κάμπτεται και μαλακώνει περισσότερο, ωθώντας τον εκουσίως προς την αρετή. Η σταγόνα του νερού, χτυπώντας συνεχώς, ήταν πράγματι προορισμένη να κοιλάνει την πέτρα και με τον χρόνο να ολοκληρώσει τον σκοπό της· τα όσα ακολουθούν το φανερώνουν.

Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Ήλιος είσαι, μην παραβλέψεις εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι. Βασιλιάς είσαι ευγενής, λύτρωσε τον αιχμάλωτο. Αρχιστράτηγος του Κυρίου είσαι, πλήξε τον αρχέκακο. Άρπαξε τα σκεύη του τυράννου, διότι έχεις αήττητη δύναμη. Ελευθέρωσε από τη δουλεία, την οποία υπομείναμε εξαιτίας της επιπόλαιης προαίρεσής μας· βγάλε από την πλάνη και σήκωσε το πλανημένο στους ώμους σου. Άκουσε τα λόγια μου, Κύριε. Ανάδειξε την πόρνη παρθένο, μετάτρεψε τη μοιχαλίδα σε σώφρονα, κάνε καρποφόρα την άκαρπη, μετέβαλε το ζιζάνιο σε σιτάρι, μεταποίησε το αγκάθι σε ρόδο, μπόλιασε την αγριελιά σε ήμερη ελιά, ανάδειξε την έρημο ένδοξη, δείξε την άτεκνη πολύτεκνη. Διότι τα πάντα είναι δυνατά σε εσένα όταν το θέλεις· επειδή στη θέλησή σου έγκειται και η δύναμή σου.

Έτσι έπραξε ο Παύλος: αν και λιθοβολούνταν και υπέφερε αμέτρητα δεινά, έπραττε τα πάντα υπέρ αυτών. Άκουσέ τον να λέει: «Η επιθυμία μου και η δέησή μου υπέρ αυτών είναι για τη σωτηρία τους»· και πάλι: «Διότι δίνω μαρτυρία για αυτούς ότι έχουν ζήλο Θεού»· και πάλι: «Αν εσύ, όντας αγριελιά, μπολιάστηκες, πόσο μάλλον αυτοί θα μπολιαστούν στη δική τους ελιά;». Από πόση φιλοστοργία νομίζεις ότι λέγονται αυτά τα λόγια; Από πόση εύνοια; Δεν είναι δυνατόν να ειπωθεί, δεν είναι δυνατόν.

Διότι, κι αν αποκόπηκαν και απορρίφθηκαν, και άλλοι κατέλαβαν τις θέσεις τους, ούτε και έτσι πρέπει να απελπίζεσαι· «Διότι ο Θεός έχει τη δύναμη», λέει, «να τους εγκεντρίσει και πάλι», Αυτός που επιτελεί και όσα ξεπερνούν κάθε ελπίδα. Εάν δε αναζητάς την τάξη των πραγμάτων και την ακολουθία των συλλογισμών, έχεις το παράδειγμα οίκοθεν και με μεγαλύτερη αφθονία. Διότι, εάν εσύ, λέει, αποκόπηκες από την κατά φύσιν αγριελιά και εγκεντρίστηκες παρά φύσιν σε καλλιέλαιο, πόσο μάλλον αυτοί, οι οποίοι κατά φύσιν θα εγκεντριστούν στη δική τους ελιά; Διότι, εάν η πίστη ίσχυσε στο παρά φύσιν, πολύ περισσότερο θα ισχύσει στο κατά φύσιν. Διότι, εάν αυτός αποκόπηκε από τους κατά φύσιν πατέρες του και ήλθε παρά φύσιν προς τον Αβραάμ, πολύ περισσότερο εσύ θα μπορέσεις να ανακτήσεις αυτό που σου ανήκει. Διότι, για μεν τον εθνικό το κακό είναι κατά φύσιν· επειδή ήταν αγριελιά από τη φύση του· το δε καλό, παρά φύσιν· διότι παρά φύσιν εγκεντρίστηκε στον Αβραάμ· για εσένα όμως, αντίθετα, το καλό είναι κατά φύσιν· διότι δεν θα εμφυτευθείς σε ξένη ρίζα, όπως ο εθνικός, αλλά στη δική σου θα στερεωθείς, εάν θελήσεις να επιστρέψεις.

Ποιας συγγνώμης, λοιπόν, θα ήσουν άξιος, όταν, τη στιγμή που ο εθνικός μπόρεσε να κατορθώσει το παρά φύση, εσύ δεν έχεις τη δύναμη για το κατά φύση, αλλά προδίδεις και αυτό; Έπειτα, επειδή είπε, «Παρά φύση», και, «Εγκεντρίσθηκες», για να μη νομίσεις ότι ο Ιουδαίος πλεονεκτεί σε κάτι, πάλι το διορθώνει αυτό, λέγοντας ότι και εκείνος εγκεντρίζεται: «Πόσο μάλλον αυτοί», λέει, «οι κατά φύση, θα εγκεντρισθούν στη δική τους ελιά;» Και πάλι: «Είναι δυνατός ο Θεός να τους εγκεντρίσει». Αλλά και πριν από αυτό λέει, ότι εάν δεν επιμείνουν στην απιστία, θα εγκεντρισθούν.

«Δες, λοιπόν, την αγαθότητα και την αυστηρότητα του Θεού. Σε εκείνους μεν που έπεσαν, υπάρχει αυστηρότητα· σε εσένα, όμως, η αγαθότητα του Θεού, εάν παραμείνεις στην αγαθότητα· ειδάλλως και εσύ θα αποκοπείς. Κι εκείνοι όμως, εάν δεν παραμείνουν στην απιστία, θα εμβολιαστούν. Διότι ο Θεός έχει τη δύναμη να τους εμβολιάσει και πάλι». Δες τη σύνεση του Παύλου· πώς προσάγει και στους δύο τα κατάλληλα επιχειρήματα. Διότι στους μεν Ιουδαίους, που έπεσαν και βρίσκονται σε μεγάλη πτώση, προσφέρει μεγάλη παρηγοριά, μην επιτρέποντας να οδηγηθούν σε απελπισία· στα δε έθνη, που αποδέχθηκαν την πίστη και δοξάστηκαν μέσω των χαρισμάτων, προκαλεί φόβο, ώστε να μην υπερηφανευτούν εξαιτίας των αγαθών με τα οποία πλούτισαν, και εκπέσουν έτσι από τη χάρη. «Διότι, εάν εσύ αποκόπηκες από τη φυσική αγριελιά και παρά φύσιν εμβολιάστηκες σε ήμερη ελιά, πόσο μάλλον αυτοί, οι φυσικοί κλάδοι, θα εμβολιαστούν στη δική τους ελιά. Διότι δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, το μυστήριο τούτο, για να μην έχετε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό σας, ότι δηλαδή επήλθε πώρωση σε ένα μέρος του Ισραήλ, μέχρις ότου εισέλθει το πλήρωμα των εθνών· και έτσι θα σωθεί όλος ο Ισραήλ, καθώς είναι γραμμένο: Θα έλθει από τη Σιών ο Λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ· και αυτή θα είναι η διαθήκη μου προς αυτούς, όταν θα αφαιρέσω τις αμαρτίες τους.»

Διότι, όσον αφορά τους νόθους και εκείνους που εγκεντρίστηκαν νόθα από την αγριελιά στην καλλιέλαιο, γνώριζα, πριν ακόμη μου γράψετε εσείς οι ευλογημένοι, ότι, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο: «Όπως ο σκύλος επιστρέφει στον δικό του εμετό», πρόκειται να επιστρέψουν στη δυσωδία —εννοώ την αηδία της πίστης τους· όντες πράγματι δεύτεροι Σίμωνες, Δήμαδες και Ερμογένηδες, εφόσον επέλεξαν να προτιμήσουν το ψέμα από την αλήθεια. Και δεν αδικούν σε τίποτα με την αποστασία τους, όπως νομίζουν, τους κήρυκες της ευσέβειας, αλλά μάλλον βλάπτονται οι ίδιοι δικαίως με τη στέρηση της χάριτος. Ούτε μπορούν να κατέχουν όπως επιθυμούν τον παρόντα αιώνα, για χάρη του οποίου αποστάτησαν από την αλήθεια, αφού είναι από τη φύση του άστατος και ευμετάβλητος, και διαρκώς ξεφεύγει από εκείνους που νομίζουν ότι τον κρατούν. Διότι είναι πράγματι αηδής και γεμάτος δυσωδία, και έρημος από κάθε χάρη, κάθε λόγος που δεν πρεσβεύει ότι διασώζονται κατά φύση στον έναν Χριστό τα στοιχεία από τα οποία αποτελείται ο Χριστός μετά την άφραστη ένωση· αλλά μοιάζει σαν να αρνείται ολόκληρη την οικονομία του Θεού για τον άνθρωπο, και να αποκόπτει αυτό που προσέλαβε ο Λόγος του Θεού από την άχραντη και αγία, πανένδοξη Παρθένο και αληθινά Θεοτόκο, δηλαδή το λογικό και εμψυχωμένο σώμα.