Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:29

Όσο για το ότι λέει «όπως εμείς», δεν σημαίνει πάλι τίποτε άλλο, παρά το να γίνει η χάρη του Πνεύματος που δίνεται με αυτόν τον τρόπο στους μαθητές αδιάπτωτη και αμεταμέλητη. Διότι αυτό που εκ φύσεως, όπως είπα προηγουμένως, υπάρχει στον Λόγο μέσα στον Πατέρα, αυτό επιθυμεί να δοθεί σε εμάς αμετάκλητα δια του Πνεύματος. Αυτό ακριβώς γνωρίζοντας ο Απόστολος, έλεγε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Διότι είναι αμεταμέλητα τα χαρίσματα του Θεού και η χάρη της κλήσεως». Επομένως, το Πνεύμα είναι εκείνο που βρίσκεται μέσα στον Θεό, και όχι εμείς από μόνοι μας. Και όπως είμαστε υιοί και θεοί εξαιτίας του Λόγου που βρίσκεται μέσα μας, έτσι θα είμαστε μέσα στον Υιό και μέσα στον Πατέρα, και θα θεωρηθεί ότι έχουμε γίνει ένα μέσα στον Υιό και στον Πατέρα, επειδή βρίσκεται μέσα μας το Πνεύμα, το οποίο είναι μέσα στον Λόγο που είναι μέσα στον Πατέρα. Όταν λοιπόν εκπίπτει κάποιος από το Πνεύμα εξαιτίας κάποιας κακίας, η μεν χάρη παραμένει αμεταμέλητη σε όσους το επιθυμούν, και αν ακόμη κάποιος που ξέπεσε μετανοήσει· δεν βρίσκεται όμως πλέον μέσα στον Θεό εκείνος που έπεσε, επειδή απομακρύνθηκε από αυτόν το άγιο και παράκλητο Πνεύμα που είναι μέσα στον Θεό, αλλά θα βρίσκεται μέσα σε εκείνον στον οποίο υπέταξε τον εαυτό του αυτός που αμαρτάνει, όπως συνέβη στην περίπτωση του Σαούλ: διότι απομακρύνθηκε από αυτόν το Πνεύμα του Θεού, και τον βασάνιζε πνεύμα πονηρό. Ακούγοντας αυτά οι θεομάχοι, θα έπρεπε λοιπόν να ντρέπονται, και να μην αναπλάθουν πια τους εαυτούς τους ως ίσους με τον Θεό.

Επομένως, όταν ο Σωτήρας λέει για εμάς το «όπως εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε μένα και εγώ σε σένα, για να είναι και αυτοί ένα μέσα σε εμάς», δεν εννοεί ότι εμείς πρόκειται να έχουμε απόλυτη ταύτιση με αυτόν —διότι και αυτό αποδείχθηκε από το παράδειγμα του Ιωνά— αλλά πρόκειται για αίτημα προς τον Πατέρα, όπως έγραψε ο Ιωάννης, ώστε να δωρίσει μέσω αυτού το Πνεύμα σε όσους πιστεύουν, μέσω του οποίου και θεωρείται ότι βρισκόμαστε μέσα στον Θεό και κατ' αυτόν τον τρόπο ενωνόμαστε μαζί του. Διότι, επειδή ο Λόγος βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και το Πνεύμα δίδεται εκ του Λόγου, θέλει να λάβουμε εμείς το Πνεύμα, ώστε, όταν το λάβουμε, έχοντας πλέον το Πνεύμα του Λόγου που βρίσκεται στον Πατέρα, να φανεί μέσω του Πνεύματος ότι και εμείς έχουμε γίνει ένα μέσα στον Λόγο και, μέσω αυτού, μέσα στον Πατέρα. Όταν πάλι λέει το «όπως εμείς», δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά ότι η χάρη του Πνεύματος που δίνεται με αυτόν τον τρόπο στους μαθητές πρέπει να γίνει αδιάπτωτη και αμετάκλητη. Διότι αυτό που εκ φύσεως, όπως προείπα, υπάρχει στον Λόγο μέσα στον Πατέρα, αυτό ακριβώς θέλει να δοθεί σε εμάς αμετάκλητα μέσω του Πνεύματος, πράγμα το οποίο γνωρίζοντας ο Απόστολος έλεγε: «ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;», διότι «είναι αμεταμέλητα τα χαρίσματα του Θεού» και η χάρη της κλήσεως.

Ο ησυχάζων άνθρωπος, και μάλιστα όταν είναι κλινήρης, δεν έχει κανόνα. Αλλά να γίνεις σαν τον άνθρωπο που τρώει και πίνει όσο νιώθει ευχαρίστηση. Έτσι, όταν σου έρθει η επιθυμία να διαβάσεις και νιώσεις κατάνυξη στην καρδιά σου, διάβασε όσο μπορείς. Το ίδιο ισχύει και για την ψαλμωδία. Όμως, την ευχαριστία και το «Κύριε, ελέησον» να τα διατηρείς ανάλογα με τις δυνάμεις σου, και μη φοβάσαι. Διότι «τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα». Ο ίδιος, αφού μετά την ανάρρωσή του πόνεσε στο στομάχι, έστειλε μήνυμα παρακαλώντας τον ίδιο μεγάλο Γέροντα να προσευχηθεί υπέρ αυτού, λέγοντας: Από τα μεσάνυχτα ξηραίνεται το στόμα μου, τα βλέφαρά μου, τα χέρια και τα πόδια μου. Και όταν ξυπνήσω, τρέμει ίσως και για μια ώρα ολόκληρο το σώμα μου, αρχίζοντας από το στομάχι μου. Και έπειτα εξαντλούμαι και γίνομαι σαν πηλός. Και θέλω να πω έναν ψαλμό και δεν μπορώ με το στόμα, και αν θελήσω να τον πω με την καρδιά μου, με κυριεύει ο ύπνος. Τι να κάνω, λοιπόν, μη γνωρίζοντας τι να πράξω, διότι βλέπω τον εαυτό μου να εμποδίζεται στη σωτηρία; Σε παρακαλώ, λοιπόν, Πάτερ, για τον Κύριο, προσευχήσου για εμένα και εξήγησέ μου τι είναι όλα αυτά.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: «Ειρήνη πολλή σε αυτούς που αγαπούν τον Κύριο, και δεν υπάρχει σε αυτούς σκάνδαλο.» Ειρήνη θα υπάρχει σε εσένα εν τω Θεώ, τιμιότατε αδελφέ και ομόφρονά μου Ανδρέα. Ας μη σε καταβάλει το πλήθος των δαιμονικών παθών και φαντασιών, αλλά πίστεψε ότι δεν καταφέρνουν τίποτα με το να ενοχλούν και να πειράζουν, αλλά μάλλον αυξάνουν την αρετή, εάν με ακρίβεια προσέχουμε να διατηρούμε λίγη υπομονή. Διότι λέει για τον δίκαιο που σώζεται δια της πίστεως ότι: «Εάν υποχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν.» Ας μη χαλαρώσουμε, λοιπόν, το σχοινί, για να μη χάσουμε τα όσα μας έχουν δοθεί από τον φιλάνθρωπο και εύσπλαχνο Θεό. Διότι δικό Του έργο είναι το να τα παρέχει και δικό μας το να τα φυλάξουμε. Και μην απορήσεις, εάν μετά τις άγιες επαγγελίες και τα «αμεταμέλητα χαρίσματα», κινούν πάλι εναντίον σου τα άτιμα πάθη τους, προσδοκώντας να συλήσουν τον άπειρο πλούτο. Αλλά να θυμάσαι την αναίδειά τους μετά τη μαρτυρία του Δεσπότου μας Θεού για τον εν αγίοις και ένδοξο Ιώβ, πόσους πειρασμούς και μηχανεύματα κίνησαν για να καταβάλουν τον πύργο, και δεν μπόρεσαν, ούτε ίσχυσαν να συλήσουν τον θησαυρό της λαμπρής του πίστεως και ευχαριστίας. Διότι η επαφή με το πυρ έδειξε το χρυσάφι λαμπρότερο, δηλαδή η υπερβολή των πειρασμών τον δίκαιο.

Διότι δεν επιτρέπει σε κανέναν να καταπονείται από κάποιο φορτίο, επειδή κανείς πλέον κατά τον καιρό εκείνο δεν πρόκειται να αναλάβει το δυσβάσταχτο φορτίο της αμαρτίας. Διότι αυτός είναι καιρός αγιότητας, καθώς η αρχαία αμαρτία θα έχει παρέλθει προς παντελή αναίρεση, και η ψυχή του καθενός θα έχει ανακαινιστεί σε μια σταθερή φιλάρετη έξη. Αλλά επίσης δεν επιτρέπει να βγαίνουν έξω από τις πύλες της Ιερουσαλήμ. Διότι βεβαίως, σύμφωνα με τον αληθινό και ορθό λόγο, ο λαμπρός χορός των αγίων θα κατοικήσει σταθερά στην επουράνια Ιερουσαλήμ, και δεν θα βγει έξω από την αγία πόλη, αλλά μάλλον θα βρίσκεται παντοτινά μέσα σε αυτήν, συγκρατούμενος από τη θεία δύναμη, ώστε να μην μπορεί με κανέναν τρόπο να απομακρυνθεί από τα αγαθά που έχουν δοθεί άπαξ. Διότι «αμεταμέλητα είναι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού», σύμφωνα με τον άγιο Παύλο. Και με το να λέει πάλι: «Δεν θα εξέλθει ο καθένας σας από τον τόπο του», φαίνεται να υποδηλώνει πολύ σαφώς ακριβώς αυτό. Διότι πράγματι είναι πολλές οι μονές κοντά στον Θεό και Πατέρα, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα· και αυτόν τον τύπο τον εκπλήρωνε πάλι λαμπρά η αγία σκηνή, η οποία περιελάμβανε δέκα αυλές. Και η κατοικία θα δοθεί στον καθένα κατά την αξία του και αναλόγως προς τα κατορθώματά του. Όσοι όμως λάβουν την πλήρη κατοχή των εκεί σκηνωμάτων, αυτοί θα διαμείνουν εκεί παντοτινά, και δεν θα εκπέσουν με κανέναν τρόπο από τις θείες δωρεές που τους έχουν απονεμηθεί.

λ.> Ορθώς, λοιπόν, είπε ο Χριστός: Φωτιά ήρθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω αν έχει κιόλας ανάψει; <Και επιστρέψατε> Βλέπεις πώς δεν ανέχεται την αθέτηση των τύπων, ή μάλλον την εξύβριση της ίδιας της αλήθειας σαν να βρισκόταν ακόμη σε σκιές; Διότι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού είναι αμεταμέλητα, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Δεν είναι ακόμη απολύτως σαφές, εάν προέρχονται από αυτούς που στάλθηκαν για να καλέσουν τα έθνη, ή από τους ίδιους τους προσκεκλημένους· ωστόσο θα διαπιστώσουμε ότι αληθεύει και το ένα και το άλλο. Διότι ιερουργοί των θεσπισμάτων που δόθηκαν μέσω του Χριστού έγιναν και οι θεσπέσιοι μαθητές· και έχουν κληθεί στην ιεροσύνη, και μέχρι σήμερα καλούνται πολλοί από εκείνους που προέρχονται από την ελληνική αγέλη, καθώς ο Θεός τους μεταθέτει σε καινότητα ζωής και φρονήματος. Διότι η πίστη ανασφυρηλατεί τρόπον τινά τους εκλεκτούς σύμφωνα με το θέλημά Του. <Διότι με τον ίδιο τρόπο που ο καινός ουρανός και η καινή γη, τα οποία εγώ δημιουργώ, παραμένουν ενώπιόν μου, λέγει ο Κύριος, έτσι θα παραμείνει σταθερό το σπέρμα σας, και το όνομά σας, και θα συμβαίνει από μήνα σε μήνα, και από Σάββατο σε Σάββατο. Θα έλθει κάθε σάρκα ενώπιόν μου για να προσκυνήσει στην Ιερουσαλήμ, είπε Κύριος ο Θεός.> Το ακλόνητο της ελπίδας σε όλα τα αγαθά το υπόσχεται ο Χριστός σε όσους Τον αγαπούν, και σε όσους έχουν επιγνώσει την επιφάνειά Του. Διότι όπως, λέγει, αφού ανακαίνισα τον ουρανό και τη γη, θα τα αφήσω να παραμείνουν έτσι, και κανένας χρόνος δεν θα τα καταλύσει, έτσι το σπέρμα σας και το όνομα θα σταθεί ενώπιόν μου. Διότι καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη και τις επαγγελίες Του προσδοκούμε, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφεί. Και ότι η ελπίδα των αγίων θα παραμείνει σταθερή πάντοτε και θα διαρκέσει, το βεβαιώνει γράφοντας ο πάνσοφος Παύλος, ότι είναι αμεταμέλητα τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού.

Διότι ο Χριστός κήρυξε «άφεση στους αιχμαλώτους» και απάλλαξε την οικουμένη από την πλεονεξία του διαβόλου. Τότε ακριβώς, σαν γεωργοί, γίναμε φροντιστές κάθε πνευματικής καρποφορίας, φυτέψαμε κήπους και αμπελώνες και θα φάμε τον καρπό τους. Διότι θα λάβουμε τις αμοιβές των κόπων μας, και θα τρυγήσουμε και τους καρπούς της επιείκειας. Το ότι δε θα έχουμε ασάλευτη την κατοικία μας κοντά στον Θεό, και κανείς δεν θα μπορέσει να διώξει αυτούς που βρίσκονται μέσα στους κλήρους που θα τους δοθούν άπαξ από Αυτόν, το αποσαφηνίζει λέγοντας: Θα τους φυτέψω πάνω στη γη τους, την οποία τους έδωκα, λέγει ο Κύριος και Θεός. «Διότι αμεταμέλητα είναι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού», και θα βρισκόμαστε σε βεβαιότητα κάθε αγαθού, έχοντας τον ίδιο τον Χριστό ως καθοδηγητή και πανηγυριάρχη· διά του Οποίου και μετά του Οποίου στον Θεό και Πατέρα ανήκει η δόξα και η εξουσία μαζί με το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν. 〈ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΑΜΩΣ.〉

Διότι είναι αναφαίρετη η χάρη που έχει δοθεί από τον Χριστό στους αγίους, και τα χαρίσματά του και η κλήση του είναι αμεταμέλητα. Γράφει, λοιπόν, ο θεσπέσιος Παύλος προς αυτούς που έχουν τιμηθεί με αυτόν τον τρόπο, ότι παραλαμβάνουν βασιλεία ασάλευτη. διότι δεν είναι δυνατόν να εκπέσουν από τα αγαθά που πρόκειται να δοθούν, επειδή η ελπίδα των αγίων είναι εδραιότατη και ακράδαντη. Και ο παλαιός νόμος, αν και είχε μόνο τη σκιά και τους τύπους, και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, υποδήλωνε πλαγίως τη σταθερότητα της ελπίδας των αγίων. Διότι πρόσταζε την ημέρα του Σαββάτου να μην βγαίνει κανείς έξω από τη σκηνή του, αλλά μάλλον να παραμένει σε αυτήν, και μένοντας μέσα να απολαμβάνει όσα έχει ήδη προμηθευτεί. Αυτό αποτελούσε συμβολισμό του ότι οι άγιοι θα παραμείνουν στο διηνεκές στις επουράνιες μονές. διότι από εκεί έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Δικαίως, επομένως, λένε εκείνοι που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους στον Χριστό, και προσδοκούν να βρεθούν στις άνω μονές, ότι οπωσδήποτε το έλεος θα τους ακολουθεί εις μακραίωνα χρόνον.

Αλλά αν δεν υπάρχει τίποτα το μυστικό σε αυτά, αν δεν είναι ένας αληθινός λόγος του μυστηρίου του Χριστού που έχει τη δύναμή του ζωγραφισμένη ακόμη μέσα σε σκιές, για ποιον λόγο δεν σώζει πλέον κανέναν ο αμνός που σφαγιάζεται, και ο οποίος με το ίδιο του το αίμα αποτρέπει τον ολεθρευτή; Διότι η δύναμη των θείων μυστηρίων με κανέναν τρόπο δεν πρόκειται να ατονήσει. Και όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «Αμεταμέλητα είναι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού». Είναι λοιπόν ολοφάνερο σε όλους, ότι εν Χριστώ και μόνο έχουμε κερδίσει το ανώλεθρο· διότι Αυτός είναι ζωή και ζωοποιός· ώστε και εκείνο που από τη φύση του υπόκειται σε φθορά, θα μπορούσε να ξεπεράσει αυτό το πάθος και μάλιστα πολύ εύκολα, έχοντας ενδυθεί πλουσιοπάροχα τον χιτώνα της αφθαρσίας, δηλαδή τον Χριστό. «Διότι όσοι», λέει, «βαπτιστήκατε στον Χριστό, έχετε ντυθεί τον Χριστό». Και θα ταίριαζε απόλυτα και πολύ εύλογα στον καθένα από τους βαπτισμένους να λέει, μέσα από τη φωνή του προφήτη: «Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου στον Κύριο. Διότι με έντυσε με ιμάτιο σωτηρίας και με χιτώνα ευφροσύνης». Διότι, έχοντας ντυθεί, όπως είπα, τον χιτώνα της ευφροσύνης, δηλαδή τον Χριστό, διαφεύγουμε από το κράτος του θανάτου.

«Διότι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού είναι αμεταμέλητα», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Οι Ιουδαίοι, όμως, τραβώντας προς τα πίσω εκείνους που είχαν άπαξ ελευθερωθεί, και υποβάλλοντάς τους ξανά στους ζυγούς της δουλείας, δεν τήρησαν το αμεταμέλητο, και γι' αυτό συγκρούστηκαν με τη δύναμη του μυστηρίου, αθετώντας και ατιμάζοντάς την, έστω κι αν αυτή βρισκόταν ακόμη σε μορφή τύπων. ΠΑΛΛ. Πολύ ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Το ότι, δε, δικαιωνόμαστε δωρεάν μέσω της χάριτος εν Χριστώ, χωρίς να έχουμε προσφέρει κανένα αντάλλαγμα για τη ζωή μας, και χωρίς καν να έχουμε εξαγοράσει τη δόξα της ελευθερίας, αλλά κερδίζοντας το αγαθό αυτό με την ημερότητα και τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, το προτύπωσε λέγοντας στο Δευτερονόμιο: «Κάθε επτά χρόνια θα κάνεις άφεση. Και αυτό είναι το πρόσταγμα της αφέσεως: θα χαρίσεις κάθε προσωπικό χρέος που σου οφείλει ο πλησίον σου, και δεν θα απαιτήσεις από τον αδελφό σου ό,τι έχεις σε αυτόν· αλλά στον αδελφό σου θα κάνεις άφεση του χρέους, διότι δεν θα υπάρξει ανάμεσά σας κανένας ενδεής· διότι ο Κύριος ο Θεός σου θα σε ευλογήσει πλουσιοπάροχα στη γη που ο Κύριος ο Θεός σου σού δίνει ως κλήρο για να την κληρονομήσεις.» Βλέπεις την αλήθεια να αστράφτει μέσα από τις σκιές; Διότι και αυτό θα μπορούσε να φανερώσει ολοκάθαρα την οικονομία του Σωτήρος μας απέναντί μας.

Την πρώτη ημέρα, λέει, θα πάρουν ωραίο καρπό δέντρου, και κλαδιά από φοίνικες, και τα άλλα κλαδιά, μέσω των οποίων θα είναι δυνατό να κατανοήσουμε, σαν να το βροντοφωνάζει το ίδιο το πράγμα, ότι ο Θεός μας απονέμει και πάλι εν Χριστώ τις απολαύσεις του παραδείσου, αν και στο μεταξύ είχαμε ξεπέσει εξαιτίας της αρχικής παράβασης. Διότι εκδιωχθήκαμε στο πρόσωπο του Αδάμ, αλλά εισαχθήκαμε ξανά μέσω του Χριστού. Επειδή, νομίζω, άκουσες που έλεγε στον ληστή που συσταυρωνόταν μαζί Του: «Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Διότι ο Χριστός κατεύνασε την περιστρεφόμενη ρομφαία, και επιτρέπεται πλέον η είσοδος σε αυτούς που πίστεψαν, καθώς Αυτός αναμορφώνει τα πάντα στην αρχική τους κατάσταση και τα αποκαθιστά σε αυτό που ήταν παλαιά. Τα δε κλαδιά από τα αειθαλή φυτά, υποδηλώνουν από μόνα τους το διηνεκές της χάριτος και το σαν να λέμε αμάραντο της ελπίδας. Διότι «αμεταμέλητα είναι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Και πραγματικά η τέρψη των αγίων είναι ατελεύτητη. Θα αναφωνήσει εξάλλου και ο σοφός Ησαΐας λέγοντας: «Αιώνια ευφροσύνη θα είναι πάνω από το κεφάλι τους, αίνος και ευφροσύνη αιώνια θα τους καταλάβει· έφυγε μακριά κάθε λύπη, οδύνη και στεναγμός». Έχει δε συμπεριληφθεί στους θεσμούς περί της εορτής και η παραγγελία, ότι πρέπει να ευφραίνονται από τον χείμαρρο.

Μικρός είναι ο αγώνας, αδελφοί, και απερίγραπτη η ανταμοιβή. Ας προσέλθουμε, λοιπόν, στο έργο του Κυρίου, αγαπητοί, με όλη μας την καρδιά και τη δύναμη, όσο έχουμε καιρό. Διότι, όπως ακριβώς είναι αμεταμέλητα τα χαρίσματά Του και η κλήση προς τους αγίους, έτσι και τα αντίθετα έχουν ετοιμαστεί από την αρχή για τους εναντίους. Γι' αυτό μακάριος είναι ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο, διότι από Αυτόν θα λάβει το στεφάνι, το οποίο ετοίμασε για εκείνους που Τον αγαπούν. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Το νοερό και λογικό ον, ο άνθρωπος, μόνος από όλα τα όντα είναι κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού. Και κατ' εικόνα μεν λέγεται ότι είναι κάθε άνθρωπος, σύμφωνα με το αξίωμα του νου και της ψυχής, δηλαδή το ακατάληπτο. Τι είναι το κατ' εικόνα; Το αθεώρητο, το αθάνατο, το αυτεξούσιο. Και βέβαια, και κατά την ικανότητα να εξουσιάζει, να τεκνοποιεί και να δημιουργεί. Τι είναι το καθ' ομοίωσιν; Το καθ' ομοίωσιν έγκειται στην απόκτηση της αρετής και στις θεώνυμες και θεομίμητες αυτές πράξεις, δηλαδή στο να διάκειται κανείς με φιλανθρωπία προς τους συνανθρώπους του· να σπλαχνίζεται, να ελεεί και να αγαπά τον σύνδουλό του, και να επιδεικνύει κάθε ευσπλαχνία και συμπόνια. Διότι, λέει ο Χριστός ο Θεός μας, να γίνεστε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι οικτίρμων. Και το μεν κατ' εικόνα κάθε άνθρωπος το κατέχει, διότι τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα. Το δε καθ' ομοίωσιν το κατέχουν σπάνιοι, και μόνο οι ενάρετοι και άγιοι, οι οποίοι μιμούνται την αγαθότητα του Θεού στο μέτρο που είναι δυνατόν στους ανθρώπους. Της δικής Του υπεράγαθης φιλανθρωπίας είθε να αξιωθούμε και εμείς, ευαρεστώντας Τον με αγαθοεργίες και γινόμενοι μιμητές εκείνων που από αιώνων ευαρέστησαν τον Χριστό, διότι δικό Του είναι το έλεος και σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον άναρχο Πατέρα και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Αλλά ελεεί άπαξ, και τη δεύτερη φορά τιμωρεί; Σήμερα είναι πατέρας, και αύριο γίνεται ξένος; Σήμερα νιώθει στοργή, και αύριο από σκληρότητα δεν πράττει το ίδιο; Σήμερα είναι αγαθός, και αύριο σκληρός; Σήμερα παραχώρησε επειδή κολακεύτηκε, και αύριο που έγινε συνετός δεν θα ξεγελαστεί; Σε καμία περίπτωση! Δεν ισχύει αυτό που λες, άνθρωπε. Ο Θεός είναι αναλλοίωτος, άτρεπτος. Ο Παύλος λέει ότι είναι αμεταμέλητα τα χαρίσματα του Θεού. Και πώς Αυτός, που πρόσταξε να προσευχόμαστε λέγοντας «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών», μετάνιωσε για το ότι συγχωρεί; Μήπως στους κατηχουμένους είπε να προσεύχονται έτσι; Δεν είναι των πιστών προσευχή αυτή; Πώς λοιπόν λες ότι μετά το βάπτισμα δεν υπάρχει μετάνοια; Ναι, απαντάς, ο Παύλος λέει ότι είναι αδύνατον εκείνους που άπαξ φωτίστηκαν να τους ανακαινίζει κανείς πάλι σε μετάνοια, εφόσον ανασταυρώνουν τον Χριστό για τον εαυτό τους, και να γίνονται δεκτοί οι παραβάτες.

Και αυτό θα αποτελεί για αυτούς αιώνιο σημείο της σωτηρίας από τον Θεό, το να φέρουν επιγεγραμμένο το όνομα του Κυρίου, το οποίο θα παραμείνει σε αυτούς εις τον αιώνα και δεν θα εκλείψει ποτέ· «διότι τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα». Επειδή ο λαός των Ιουδαίων, μη πράττοντας κανένα αγαθό, ούτε τηρώντας την κρίση, ούτε εφαρμόζοντας τη δικαιοσύνη, περιποιούνταν μόνο την ημέρα του Σαββάτου σαν να προσέφερε κάποια μεγάλη χάρη στον Θεό, εύλογα λέγει προς αυτούς: Ακούστε εσείς, επειδή, παραλείποντας τα αναγκαία, νομίζετε ότι πρέπει να τηρείτε την ημέρα του Σαββάτου και ότι αυτό συνιστά το κατόρθωμα της θεοσέβειας, οφείλετε να μην αγνοείτε ότι πρέπει, πρώτα από όλα, να τηρείτε την κρίση και να πράττετε δικαιοσύνη· διότι αυτός που τα πράττει αυτά θα καθίστατο άξιος του μακαρισμού από τον Θεό. Μαζί δε με αυτά, είναι αναγκαίο και το να μη βεβηλώνετε τα Σάββατα· το οποίο θα επιτευχθεί, εάν διατηρήσετε τα χέρια σας καθαρά από κάθε άτοπη πράξη. Εάν όμως, χωρίς να πράττετε αυτά, διέρχεστε την ημέρα του Σαββάτου με σχόλη και αργία, να γνωρίζετε ότι δεν κάνετε απολύτως τίποτα. Έπειτα προσκαλεί και τους προσήλυτους ανάμεσά τους, οι οποίοι, μολονότι ήσαν αλλόφυλοι και ξένοι ως προς το γένος, ενώθηκαν με τον λαό δια της προσελεύσεώς τους στον Θεό.

Το κάνει δε αυτό για δύο λόγους: αφενός μεν, για να αποστομώσει με το παραπάνω την αναισχυντία εκείνων που ισχυρίζονται ότι υπάρχει κάτι το περιττό και άχρηστο στον κόσμο· αφετέρου δε, για να δείξει πόση είναι η πρόνοια του Θεού για τους ανθρώπους, εφόσον μεριμνά τόσο πολύ ακόμη και για εκείνα που δημιουργήθηκαν για χάρη τους. Τι θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτήν την πρόνοια, όταν τρέφει με τέτοιο τρόπο ακόμη και όσα μας υπηρετούν, και δεν μας αφήνει να κοπιάζουμε για τα πάντα; Διότι ούτε εγκατέλειψε τον άνθρωπο, ούτε τον επιβαρύνει με κόπους, μεριμνώντας με ποικίλους τρόπους για τη σωτηρία του. Εδώ είναι καλό να πούμε προς αυτόν που καταδουλώνει τους ομογενείς του: η μόνη δουλεία για τους ανθρώπους είναι τα άλογα ζώα· εσύ όμως αυτά τα παραμελείς· γι' αυτό, έχοντας διασπάσει την ίδια τη φύση της δουλείας και της κυριότητας, την έκανες να δουλεύει στον εαυτό της και να εξουσιάζεται από τον εαυτό της. Εκείνον που πλάστηκε καθ' ομοίωσιν του Θεού και είναι άρχοντας όλης της γης, ποιος τον πουλά; Ποιος τον αγοράζει; Μόνο ο Θεός θα μπορούσε να το κάνει αυτό, ή μάλλον ούτε καν ο ίδιος ο Θεός· διότι τα χαρίσματά Του είναι αμεταμέλητα. Εάν λοιπόν ο Θεός δεν υποδουλώνει τον ελεύθερο άνθρωπο, ποιος είναι αυτός που τοποθετεί τη δική του εξουσία πάνω από τον Θεό; Πλην όμως, αρκεί το να είναι κανείς δούλος στους ελεύθερους, και να υπάρχει τόση διαφορά, ώστε από το ίδιο χώμα το ένα μέρος να εξουσιάζει και το άλλο να εξουσιάζεται. Ας μην γίνεται όμως βαρύς ο ζυγός, ούτε το επιτίμιο της πρώτης μας αμαρτίας. Κάνει δε να αναβλαστάνει χόρτο σε αυτούς τους υπερφυείς και υψηλότατους λόγους, που είναι σαν όρη· χόρτο το οποίο είναι σε θέση να λάβουν ως τροφή εκείνοι που υπολείπονται σε λογική αντίληψη.

Επειδή, λοιπόν, έπρεπε ο καλός ποιμένας να θυσιάσει τη ζωή του για τα πρόβατα, ώστε μέσω του δικού του θανάτου να καταργήσει τον θάνατο, τότε ο αρχηγός της σωτηρίας μας γίνεται συγχρόνως και τα δύο για την ανθρώπινη φύση: και ιερέας και αμνός, έχοντας ενεργήσει τον θάνατο σε εκείνο το στοιχείο που μπορούσε να δεχθεί την κοινωνία του πάθους. Διότι, επειδή ο θάνατος δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο διαχωρισμός της ψυχής και του σώματος, Εκείνος, που ένωσε τον εαυτό Του και με τα δύο, εννοώ και με την ψυχή και με το σώμα, δεν χωρίζεται από κανένα από τα δύο (διότι τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα, όπως λέει ο Απόστολος)· αλλά, επιμερίζοντας τον εαυτό Του και στο σώμα και στην ψυχή, αφενός μέσω της ψυχής ανοίγει στον ληστή τον παράδεισο, αφετέρου μέσω του σώματος ανακόπτει την ενέργεια της φθοράς· και αυτό ακριβώς συνιστά την κατάργηση του θανάτου, το ότι δηλαδή η φθορά κατέστη ανενεργή, έχοντας εξαφανιστεί μέσα στη ζωοποιό φύση· διότι αυτό που συντελέστηκε σε αυτά μετατρέπεται σε κοινή ευεργεσία και χάρη για τη φύση μας.

Εάν, λοιπόν, το θείο δεν έχει ανάγκη ούτε από γέννηση ούτε από ανάσταση, είναι προφανές ότι και το πάθος δεν συντελείται με την έννοια ότι πάσχει η θεότητα, αλλά με την έννοια ότι αυτή παρευρίσκεται μέσα σε αυτόν που πάσχει και, μέσω της ενώσεώς της με τον πάσχοντα, οικειοποιείται το δικό του πάθος. Διότι η θεία φύση, όπως έχει λεχθεί, αφού ενώθηκε οργανικά με κατάλληλο τρόπο και με την ψυχή και με το σώμα, και αφού έγινε ένα με το καθένα από αυτά μέσω της ανάκρασης, επειδή, όπως λέει, τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα, δεν αποχωρίζεται από κανένα από τα δύο, αλλά παραμένει στο διηνεκές. Εξάλλου, δεν υπάρχει τίποτε που να χωρίζει κάποιον από τη συνάφεια με τον Θεό, εκτός από την αμαρτία· εκείνου δε του οποίου η ζωή είναι αναμάρτητη, αυτού η ένωση με τον Θεό είναι οπωσδήποτε αδιάσπαστη.

Πώς βρισκόταν ο Κύριος ταυτόχρονα και στον Άδη και στον παράδεισο; Η μία λύση αυτού του ζητήματος είναι ότι τίποτε δεν είναι άβατο για τον Θεό, στον οποίο συγκροτούνται τα πάντα. Η άλλη λύση, στην οποία αποβλέπει τώρα ο λόγος, είναι ότι, επειδή ο Θεός μετέπλασε ολόκληρο τον άνθρωπο στη θεία φύση μέσω της ενώσεώς του με τον εαυτό Του, κατά τον καιρό της οικονομίας του Πάθους η θεότητα που άπαξ ενώθηκε μαζί του δεν αποχωρίστηκε από κανένα από τα δύο μέρη (διότι τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα)· αλλά, αν και η θεότητα εκουσίως διέζευξε την ψυχή από το σώμα, έδειξε ότι η ίδια παρέμεινε και στα δύο. Διότι, μέσω μεν του σώματος, στο οποίο δεν δέχθηκε τη φθορά του θανάτου, κατήργησε αυτόν που είχε το κράτος του θανάτου, μέσω δε της ψυχής άνοιξε τον δρόμο στον ληστή για την είσοδό του στον παράδεισο. Και τα δύο αυτά ενεργούνται ταυτόχρονα, επειδή η θεότητα κατορθώνει το αγαθό και μέσω των δύο: αφενός, με την αφθαρσία του σώματος, επιτυγχάνει την κατάλυση του θανάτου και, αφετέρου, με την ψυχή, η οποία σπεύδει προς την οικεία της εστία, επιτυγχάνει την επάνοδο των ανθρώπων στον παράδεισο. Επειδή, λοιπόν, το ανθρώπινο σύγκραμα είναι διπλό, ενώ η φύση της θεότητας είναι απλή και μονοειδής, κατά τον καιρό της διαζεύξεως του σώματος από την ψυχή, το αδιαίρετο δεν συμπαρασχίζεται με το σύνθετο, αλλά απεναντίας συμβαίνει το αντίστροφο· διότι με την ενότητα της θείας φύσεως, η οποία υπάρχει εξίσου και στα δύο μέρη, αυτά που χωρίστηκαν ενώνονται και πάλι μεταξύ τους.

«Αναδίδει», λέει, «χόρτο για τα κτήνη και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Εσύ όμως, αφού διχοτόμησες τη φύση σε δουλεία και κυριότητα, την έκανες να είναι δούλη του εαυτού της και να εξουσιάζει τον εαυτό της. Διότι λέει: «Απέκτησα δούλους και δούλες». Έναντι ποιου τιμήματος, πες μου; Τι αντάξιο αυτής της φύσης βρήκες ανάμεσα στα όντα; Με πόσα κέρματα κοστολόγησες τον έλλογο άνθρωπο; Με πόσους οβολούς ζύγισες την εικόνα του Θεού; Με πόσους στατήρες ξεπούλησες τη θεόπλαστη φύση; Είπε ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή μας». Αυτόν που υπάρχει καθ’ ομοίωση του Θεού, που είναι άρχοντας όλης της γης και που έχει λάβει ως κληρονομιά από τον Θεό την εξουσία των πάντων πάνω στη γη, ποιος τον πουλά, πες μου, και ποιος τον αγοράζει; Μόνο ο Θεός θα είχε αυτή τη δύναμη, ή μάλλον ούτε καν ο ίδιος ο Θεός. Διότι «είναι αμεταμέλητα», λέει, «τα χαρίσματά Του». Επομένως, δεν θα μπορούσε ο Θεός να υποδουλώσει τη φύση, Εκείνος που ανακάλεσε στην ελευθερία εμάς, οι οποίοι υποδουλωθήκαμε οικειοθελώς στην αμαρτία. Αν όμως ο Θεός δεν υποδουλώνει αυτό που είναι ελεύθερο, ποιος είναι αυτός που τοποθετεί τη δική του δυναστεία πάνω από τον Θεό; Πώς εξάλλου θα πουληθεί ο άρχοντας όλης της γης και όλων των επίγειων αγαθών; Διότι είναι απολύτως αναγκαίο, μαζί με αυτόν που πουλιέται, να παραδίδεται και η ιδιοκτησία του. Με πόσο τίμημα, λοιπόν, θα κοστολογήσουμε ολόκληρη τη γη; Και με πόσο όλα τα πράγματα πάνω στη γη; Αν όμως αυτά είναι ανεκτίμητα, εκείνος που βρίσκεται πάνω από αυτά ποιας τιμής είναι άξιος, πες μου; Ακόμη κι αν πεις ολόκληρο τον κόσμο, ούτε κι έτσι βρήκες την αξία που του αναλογεί.

Διότι αυτός, λέει, ο ιατρός έχει έλθει από τον ουρανό· δεν διατάσσει τη χρήση πολυδάπανων φαρμάκων, δεν τέμνει με νυστέρι, δεν προκαλεί πόνους. Γνωρίζει τα της γυναικείας φύσεως· διότι ήλθε στον κόσμο από παρθένο μητέρα όπως ο ίδιος θέλησε. Δεν μολύνεται ερευνώντας τα κρυφά πάθη· αυτός είναι ο επόπτης των κρυφών. Είμαι γυναίκα και φέρω μια ασθένεια αισχρή και κρυφή· διότι έχω αστείρευτα ρεύματα αιμάτων και αδιάλειπτες πηγές ακάθαρτων οχετών. Έχω ανάγκη λοιπόν από την πηγή, που είναι αυτός, ώστε να μου καθαρίσει κρυφά την άσχημη ρύση· διότι ο νόμος δεν αποδέχεται τέτοιου είδους ασθένεια. Το πλήθος απωθεί εμένα την άθλια ως μιαρή· αλλά ο παρών ιατρός, όντας δημιουργός της φύσεως, ο οποίος έπλασε τη γυναίκα από την πλευρά, δεν θα αρνηθεί να με απαλλάξει από τη φθορά· διότι διατάζει μόνο με τον λόγο του και η ασθένεια δεν παραμένει· ταράσσεται στο Πνεύμα και ανακτά τους νεκρούς από τον άδη· από λίγους άρτους χορταίνει χιλιάδες, πλένεται με δάκρυα και αναβλύζει την άφεση των αμαρτιών. Αλλά κανείς δεν έχει αυτό το θάρρος, παρά μόνο η αδιστακτη πίστη. Παίρνοντας, λοιπόν, αυτήν ως οδηγό της ψυχής, θα πλησιάσω κρυφά και, μέσα στη σιωπή, θα κλέψω τη θεραπεία με ένα άγγιγμα. Και αν μεν περάσω απαρατήρητη, όλο το κέρδος θα είναι δικό μου, διότι γνωρίζω ότι θα σωθώ· αν, όμως, δεν τα καταφέρω να μείνω κρυφή και κληθώ φανερά στο μέσο, δεν θα κατηγορηθώ επειδή τόλμησα για τη θεραπεία μου, ούτε θα μου ζητηθούν πίσω όσα η πίστη μου απέσπασε· διότι αμεταμέλητα, ως εκ Θεού, είναι όλα τα χαρίσματά της· διότι αυτός που είπε στη θάλασσα.

Δεν απέρριψε ο Κύριος τον λαό Του. Αλλά βέβαια υπόσχεται σωτηρία σε εκείνον τον λαό κατά τις έσχατες ημέρες, λέγοντας: «Όταν δε εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τότε όλος ο Ισραήλ θα σωθεί». Διότι, αν και οι Ιουδαίοι έγιναν εχθροί του Θεού, έγιναν για χάρη μας, ώστε με τη δική τους απείθεια να ελεηθούμε εμείς, όπως μου μαρτυρεί ο Παύλος λέγοντας: «Σύμφωνα μεν με το Ευαγγέλιο είναι εχθροί για χάρη μας· σύμφωνα δε με την εκλογή είναι αγαπητοί ένεκα των πατέρων· διότι τα χαρίσματα και η αγία κλήση είναι αμετάκλητα». Πρέπει λοιπόν να εξεταστεί, αγαπητοί, ο λόγος περί της συκιάς, τίνος πράγματος αποτελούσε εικόνα. Αλλά εάν εσύ, Αδάμ, θυμηθείς όταν γυμνώθηκες στον παράδεισο, ποιου δέντρου τα φύλλα πήρες και, ράβοντάς τα, ύφανες για τον εαυτό σου περικάλυμμα, θα δεις πόσο δίκαια την ξέρανε· διότι μήπως δεν πήρες φύλλα συκιάς και κάλυψες τη δική σου ντροπή; Ήλθε λοιπόν ο Χριστός και με τον λόγο Του ξέρανε τη συκιά που ακόμη ανθούσε μέσα σου, το κάλυμμα δηλαδή της ντροπής· αφαίρεσε τη φτώχεια σου και σου έδωσε τον πλούτο· αφαίρεσε τα καλύμματα της ντροπής σου και σου έδωσε στολή χιονοφεγγή, υφασμένη από ύδωρ και Πνεύμα· ξέρανε τα φύλλα της συκιάς και σου απέδωσε τα συληθέντα αγαθά της ψυχής σου. Ποια συληθέντα; Αυτά που ο όφις καταλήστευσε από εσένα μέσα στον παράδεισο: την ισάγγελη ζωή, την τρυφή του παραδείσου, τη στολή της αφθαρσίας.

Πιστός είναι ο Θεός, διά του οποίου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό του. Ω, πόσο σπουδαία πράγματα είπε εδώ! Τι μέγεθος δωρεάς φανέρωσε! Κληθήκατε σε κοινωνία με τον Μονογενή, και παραχωρείτε τους εαυτούς σας σε ανθρώπους; Τι είναι χειρότερο από αυτή την αθλιότητα; Και πώς κληθήκατε; Διά του Πατρός. Διότι, επειδή συνεχώς έλεγε «δι' αυτού» και «εν αυτώ» για τον Υιό, για να μη νομίσουν ότι αναφέρεται σε αυτόν ως κατώτερο, το απέδωσε στον Πατέρα. Διότι δεν κληθήκατε, λέει, διά του τάδε και του τάδε, αλλά διά του Πατρός, διά του οποίου και πλουτίσατε. Πάλι λέει «κληθήκατε», δεν προσήλθατε από μόνοι σας. Και τι σημαίνει: «Σε κοινωνία με τον Υιό του»; Άκουσέ τον να λέει το ίδιο πράγμα πιο ξεκάθαρα κάπου αλλού: «Εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε· εάν πεθάνουμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του». Έπειτα, επειδή είπε κάτι σπουδαίο, πρόσθεσε και έναν συλλογισμό που παρέχει αναντίρρητη βεβαιότητα: «Διότι πιστός είναι ο Θεός», λέει· δηλαδή αληθινός. Και εάν είναι αληθινός, αυτά που υποσχέθηκε θα τα πράξει· και υποσχέθηκε να μας κάνει κοινωνούς του μονογενούς Υιού· διότι για τον σκοπό αυτόν μας κάλεσε· διότι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού είναι αμεταμέλητα. Αυτά δε τα προοικονομεί τώρα στον λόγο του, ώστε να μην πέσουν σε απόγνωση μετά τη σφοδρότητα των κατηγοριών. Διότι οπωσδήποτε όσα προέρχονται από τον Θεό θα εκπληρωθούν, εάν εμείς δεν αφηνιάσουμε υπερβολικά· όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι, οι οποίοι αν και καλούνταν, δεν ήθελαν να δεχθούν τα αγαθά.

Έπειτα, θέτοντας το χαρακτηριστικό σημάδι της σωτηρίας, για να μην το μεταφέρει κανείς στους προγενέστερους χρόνους και το συνδέσει με αυτούς, λέει: Και αυτή θα είναι η διαθήκη μου προς αυτούς, όταν θα αφαιρέσω τις αμαρτίες τους· όχι όταν περιτμηθούν, όχι όταν προσφέρουν θυσίες, όχι όταν τηρήσουν τις άλλες νομικές διατάξεις, αλλά όταν τύχουν της άφεσης των αμαρτιών. Εάν λοιπόν αυτό έχει δοθεί ως υπόσχεση, αλλά δεν έχει πραγματοποιηθεί ακόμη σε αυτούς, ούτε απόλαυσαν την άφεση που παρέχεται μέσω του βαπτίσματος, τότε οπωσδήποτε θα γίνει· γι' αυτό και πρόσθεσε: Διότι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού είναι αμεταμέλητα. Και δεν τους παρηγορεί μόνο με αυτό, αλλά και με ό,τι έχει ήδη συμβεί· και αυτό που συνέβη ως επακόλουθο, το παρουσιάζει ως πρωταρχικό, λέγοντας τα εξής: Σύμφωνα μεν με το Ευαγγέλιο είναι εχθροί εξαιτίας σας, σύμφωνα δε με την εκλογή είναι αγαπητοί εξαιτίας των πατέρων τους. Διότι, για να μην υπερηφανεύεται εκείνος που προέρχεται από τα έθνη, λέγοντας, «Εγώ στέκομαι σταθερά, μη μου λες τι θα μπορούσε να είχε γίνει, αλλά τι έχει γίνει», γι' αυτό τον συγκρατεί λέγοντας: Σύμφωνα μεν με το Ευαγγέλιο είναι εχθροί εξαιτίας σας.

Και επειδή δεν μπορούσε να τους πείσει με τον λόγο, εξαιτίας της ανένδοτης και σκληρής στάσης τους, κατέφευγε σε συνεχείς προσευχές, λέγοντας: «Αδελφοί, η εγκάρδια επιθυμία μου και η δέησή μου προς τον Θεό υπέρ αυτών είναι για τη σωτηρία τους». Τους παρέχει δε και αγαθές ελπίδες λέγοντας: «Αμεταμέλητα είναι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού», ώστε να μην απελπιστούν τελείως και χαθούν. Όλα αυτά ήταν γνωρίσματα ανθρώπου που νοιαζόταν και φλεγόταν σφοδρά για αυτούς, όπως όταν λέει ότι: «Θα έλθει από τη Σιών ο λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ». Διότι σπαρασσόταν σφοδρά και πληγωνόταν βλέποντάς τους να χάνονται. Γι' αυτό επινοούσε πολλές παρηγοριές για τον εαυτό του απέναντι σε αυτόν τον πόνο, άλλοτε λέγοντας: «Θα έλθει ο λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ», και άλλοτε: «Έτσι και αυτοί απείθησαν στο δικό σας έλεος, ώστε να ελεηθούν και αυτοί».

Άρα, τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από τη μνησικακία, όταν ανακαλεί τη φιλανθρωπία του Θεού που έχει ήδη χορηγηθεί, και εκείνα που δεν κατάφεραν τα αμαρτήματα να τον ωθήσουν να πράξει, αυτά καταφέρνει να τον κάνει να τα εφαρμόσει η οργή εναντίον του πλησίον; Αν και βέβαια έχει γραφτεί ότι τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα. Πώς λοιπόν εδώ, μετά τη χορήγηση της δωρεάς, μετά την εκδήλωση της φιλανθρωπίας, ανακλήθηκε πάλι η απόφαση; Εξαιτίας της μνησικακίας. Επομένως, δεν θα έκανε λάθος κανείς αν αποφαινόταν ότι αυτή είναι βαρύτερη από κάθε άλλη αμαρτία· διότι όλες οι άλλες μπόρεσαν να βρουν συγχώρηση, αυτή όμως όχι μόνο δεν κατάφερε να τύχει συγγνώμης, αλλά και τις άλλες που είχαν οριστικά εξαλειφθεί, τις επανέφερε και πάλι.

Όταν ακούς «παρά φύσιν» και «κατά φύσιν», μη νομίζεις ότι εκείνος μιλάει για την ίδια την αμετάβλητη φύση, αλλά με αυτά τα ονόματα δηλώνεται το εύλογο και το συνεπακόλουθο, και αντιθέτως το παράλογο· διότι τα καλά και τα κακά δεν υφίστανται εκ φύσεως, αλλά προκύπτουν αποκλειστικά από τη γνώμη και την προαίρεση. «Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, είναι εχθροί εξαιτίας μας· σύμφωνα όμως με την εκλογή, είναι αγαπητοί χάριν των πατέρων· διότι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού είναι αμεταμέλητα». Επειδή εσείς κληθήκατε, εκείνοι έγιναν πιο φιλόνεικοι. Ο Θεός όμως ούτε έτσι ανέκοψε την κλήση τους, αλλά περιμένει να εισέλθουν όλοι από τα έθνη που πρόκειται να πιστέψουν, και τότε θα έλθουν και εκείνοι. «Διότι, όπως ακριβώς εσείς κάποτε απειθήσατε στον Θεό, αλλά τώρα ελεηθήκατε εξαιτίας της δικής τους απείθειας, έτσι και αυτοί τώρα απείθησαν μπροστά στο δικό σας έλεος, ώστε τώρα να ελεηθούν και αυτοί».

Δεν έχω αποκτήσει τη χάρη από τη δική μου φύση. Κάθε τάφος είναι γεμάτος δυσωδία, πρόξενος κατήφειας, αντίπαλος της ευφροσύνης. Έχω όμως δεχθεί πολύτιμο μύρο και έγινα μέτοχος της ευωδίας του, και το μύρο είναι τόσο ευώδες και δραστικότατο, ώστε με μια μικρή επαφή να δωρίζει αναφαίρετη τη μετάληψή του· διότι πράγματι τα θεία χαρίσματα είναι αμεταμέλητα. Φιλοξένησα την πηγή της ευφροσύνης και απέκτησα ως πλούτο την αέναη ανάβλυσή της.

Ω, της φιλαυτίας που μισεί τα πάντα. ΣΤΟΙΧΕΙΟ Χ. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. — Περί των χαρισμάτων και δωρημάτων του Θεού· και ότι αυτά ανταποδίδονται από το Άγιο Πνεύμα σε όσους διάγουν σεμνό βίο, και πόσο ασυγχώρητα σφάλλουν εκείνοι που νομίζουν ότι μπορούν να αποκτήσουν τη χάρη του Θεού με δώρα και χρήματα. «Αποκρίθηκε ο Ιωάννης και είπε: Δεν μπορεί ο άνθρωπος να λαμβάνει τίποτα από μόνος του, αν δεν του έχει δοθεί από τον ουρανό.» «Αμεταμέλητα είναι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού.» «Όταν είδε ο Σίμων ότι διά της επιθέσεως των χειρών των αποστόλων δίδεται το Άγιο Πνεύμα, τους πρόσφερε χρήματα, λέγοντας: Δώστε και σε εμένα αυτή την εξουσία, ώστε σε όποιον επιθέσω τα χέρια μου, να λαμβάνει Άγιο Πνεύμα. Ο Πέτρος, όμως, του είπε: Το ασήμι σου ας πάει μαζί σου στην απώλεια, διότι νόμισες ότι η δωρεά του Θεού αποκτάται με χρήματα. Η καρδιά σου δεν είναι ευθεία ενώπιον του Θεού.» «Κάθε αγαθή δόση και κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, και κατεβαίνει από τον Πατέρα των φώτων, στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής.» Μεριμνώντας ο Θεός ιδιαίτερα για τις ευεργεσίες Του, υπάρχουν φορές που δεν χορηγεί αμέσως ούτε επιδαψιλεύει τις δωρεές, ενεργώντας προς το συμφέρον μας, ώστε να μην καταστούν ένοχοι μεγαλύτερης τιμωρίας όσοι καταπάτησαν τις θείες χάριτες, αγνοώντας το μέγεθός τους επειδή τις απέκτησαν με ευκολία.

Και το μεν «κατ' εικόνα» το κατέχει κάθε άνθρωπος, διότι τα χαρίσματα του Θεού είναι αμεταμέλητα· το δε «καθ' ομοίωσιν» το έχουν σπάνιοι, και μόνο οι ενάρετοι και οι άγιοι, και όσοι μιμούνται την αγαθότητα του Θεού στο μέτρο που είναι δυνατόν στους ανθρώπους· είθε έτσι να αξιωθούμε και εμείς την υπεράγαθη φιλανθρωπία, ευαρεστώντας Τον διά της αγαθοεργίας, και γινόμενοι μιμητές εκείνων που από καταβολής κόσμου ευαρέστησαν τον Χριστό· διότι σε Αυτόν ανήκει το έλεος, και σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, καθώς και στον άναρχο Πατέρα και στο πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Του Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

ΚΗ΄. Οι μεν Έλληνες, επειδή υποστηρίζουν ότι η ουσία των όντων συνυπάρχει αιωνίως με τον Θεό και ότι έλαβε από Αυτόν μόνο τις ιδιότητές της, ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχει τίποτα το αντίθετο στην ουσία, αλλά ότι η αντίθεση υφίσταται μόνο στις ιδιότητες. Εμείς όμως λέμε ότι μόνο η θεία ουσία δεν έχει κανένα αντίθετο, εφόσον είναι αιώνια και άπειρη και χορηγεί την αιωνιότητα στις άλλες· ενώ στην ουσία των όντων αντίθετο είναι το μη ον, και εναπόκειται στην εξουσία του κυρίως Όντος το να υπάρχει αυτή πάντοτε ή να μην υπάρχει, τα χαρίσματά Του όμως είναι αμεταμέλητα. Και για τον λόγο αυτόν υπάρχει πάντοτε και θα υπάρχει, διακρατούμενη από την παντοκρατορική δύναμη, μολονότι έχει ως αντίθετο το μη ον, όπως ελέχθη, καθώς παρήχθη στο είναι από τα μη όντα μέσω του Θεού, και εναπόκειται στη δική Του βούληση το να υπάρχει αυτή ή να μην υπάρχει.

Η αιτία είναι ότι το να αποβάλουμε κάτι είναι δυνατό σε όσους το επιθυμούν, διότι στο χέρι μας είναι είτε να δεχθούμε τον ήλιο είτε να κλείσουμε τα μάτια απέναντι στην ακτίνα του· όμως το να εξορύξουμε το ίδιο το μάτι και να καταστρέψουμε εντελώς εκείνη τη δημιουργία, μας είναι αδύνατον. Διότι, αν από τις δυνάμεις της ψυχής, με τις οποίες μας γέννησε η φύση, δεν μπορούμε να καταλύσουμε καμία απολύτως, πολύ λιγότερο μπορούμε να καταλύσουμε εκείνη που ο ίδιος ο Θεός ενέθεσε άμεσα μέσα μας όταν μας αναγέννησε· επειδή ακριβώς το λουτρό (του βαπτίσματος) πλάθει και διαμορφώνει το ίδιο το κυρίαρχο μέρος μέσα μας, ό,τι κι αν είναι αυτό, είτε πρέπει να θεωρήσουμε ότι είναι η αυτονομία του λόγου και της θέλησης, είτε οτιδήποτε άλλο, στο οποίο υποτάσσεται κάθε δύναμη της ψυχής και κατευθύνεται σύμφωνα με τη δική του κίνηση, ενώ καμία άλλη δεν του επιβάλλεται ούτε μπορεί να το μεταβάλει, αλλά ούτε και το ίδιο μπορεί να μεταβάλει τον εαυτό του —διότι τίποτα δεν θα μπορούσε να γίνει ανώτερο από τον εαυτό του— ούτε, βέβαια, είναι λογικό να το πράξει ο Θεός· διότι δεν θα μας αφαιρούσε κανένα από τα δώρα που μας έχει προσφέρει· «αμεταμέλητα γαρ», λέει, «τα χαρίσματα του Θεού»· και, γενικότερα, όντας άπειρη αγαθότητα, επιθυμεί για εμάς κάθε αγαθό και μας το παρέχει, με την προϋπόθεση ότι η κυριαρχία του αυτεξουσίου παραμένει ακατάλυτη.

Αλλά στην ενότητα της αποστολικής αξίας και χάριτος, διατηρώντας τη διαφορά της τάξεως· διότι η σοφία και η δύναμη του Θεού, και ο Λόγος που γνωρίζει άριστα όλα τα γνωστά, έκρινε καλό και να διαφυλάσσεται ενιαία η αξία της αποστολής, και να γνωρίζεται ασυγχύτως η διαφορά της τάξεως, ώστε ούτε η τάξη να μετατρέπεται σε αταξία· διότι το άτακτο είναι εντελώς εχθρικό προς τον Θεό· ούτε η χάρις της αξίας να κατατέμνεται σε άνισες χάριτες· διότι τα χαρίσματα είναι αμεταμέλητα, και το όριο που ο ίδιος καθόρισε, σε καμία περίπτωση, όπως λέει η μελωδία (ο Ψαλμωδός), δεν θα παρέλθει· Αυτός που διοικεί τα πάντα με ζυγό και μέτρο, και δίνει στον καθένα τα χαρίσματα με απροσωπόληπτη βουλή, μετά την πρώτη εκλογή, την οποία έκανε για τους δώδεκα αποστόλους, και τη δεύτερη, που πραγματοποίησε για τους εβδομήκοντα δύο μαθητές· μετά την ανάβαση στους ουρανούς από τα επίγεια πράγματα, η οποία έγινε λόγω της σάρκας, την οποία προσέλαβε από εμάς (διότι προηγουμένως κατέβηκε σε εμάς άσαρκος και ασώματος), επιδεικνύει και τρίτη εκλογή, αυξάνοντας καλώς την αρίθμηση των αποστόλων, χωρίς να δημιουργεί διαφορά στην αποστολή· διότι έχει την εξουσία ο Θεός μας, ο κεραμέας των πάντων, να κατασκευάζει σκεύη από τον πηλό και το πλάσμα, και να τα παράγει όπως θέλει, χωρίς κανείς να αντιπράττει στις βουλές του· Αυτός, λοιπόν, εκλέγοντας σαφώς τον Παύλο, έλεγε προς τον Ανανία, τον βαπτιστή και διδάσκαλο του Παύλου· διότι εκείνος τον φώτισε όταν τυφλώθηκε, και αφού τον φώτισε τον βάπτισε, και αφού τον βάπτισε τον δίδαξε το θεόπνευστο δίδαγμα· «Πήγαινε» για τη θεία κατήχηση αυτού, αλλά βεβαίως και για την ανάβλεψή του, «διότι αυτός είναι για μένα σκεύος εκλογής, για να βαστάσει το όνομά μου ενώπιον εθνών και βασιλέων, καθώς και των υιών του Ισραήλ· διότι εγώ θα του υποδείξω όσα πρέπει να πάθει υπέρ του ονόματός μου.»

Όσοι, λοιπόν, μετά το βάπτισμα δεν έχουν με κάθε βεβαιότητα τέτοια οικειότητα και παρρησία και μετοχή στα προαναφερθέντα αγαθά, ούτε γνωρίζουν ότι έχουν ντυθεί τον Χριστό, ούτε βλέπουν καθαρά μέσα στο φως του Πνεύματος το φως της θεότητάς του, ας ενσκύψουν στη συνείδησή τους· και αφού την εξερευνήσουν με ακρίβεια, θα διαπιστώσουν ότι οπωσδήποτε έχουν αθετήσει τις υποσχέσεις του βαπτίσματος, είτε μερικώς είτε ολοκληρωτικά, ή αν όχι αυτό, τότε ότι έθαψαν το τάλαντο του αγιασμού και της υιοθεσίας που τους δόθηκε και δεν το καλλιέργησαν, και εξαιτίας αυτού έχουν στερηθεί τη θέα του Δεσπότη, επειδή Εκείνος είναι αψευδής και αμεταμέλητος στα χαρίσματά του. Διότι είπε: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου». Ακούσατε τι λέει ο Δεσπότης: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου». Αν λοιπόν ο Χριστός είναι η αλήθεια, καθώς ο ίδιος έχει πει για τον εαυτό του, λέγοντας «Εγώ είμαι η αλήθεια», και η αλήθεια δεν μπορεί να ψευσθεί (διότι είναι αδύνατον, λέει ο Απόστολος, να πει ψέματα ο Θεός), κανείς από εκείνους που δεν βλέπουν τον Κύριο ας μην λέει ότι αυτό είναι αδύνατο· διότι δεν είναι αδύνατο, αλλά μάλιστα είναι πάρα πολύ δυνατό.