Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:32

Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε. Ο Απόστολος, αφού μίλησε για τους δύο λαούς λέγοντας, «Συνέκλεισε ο Θεός τους πάντες στην απείθεια, για να σώσει τους πάντες», πρόσθεσε: «Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του!». Και εδώ συμβαίνει κάτι παρόμοιο· διότι, επειδή επρόκειτο να διηγηθεί τη σωτηρία των δύο λαών, οι οποίοι και υποδηλώνονται μέσω των ανθρώπων και των κτηνών: αφενός μεν των ανθρώπων, υποδηλώνοντας όσους προέρχονται από τον Ισραήλ, ως κατηχουμένων από τον νόμο και κατανοούντων τα ουσιώδη· αφετέρου δε των κτηνών, υποδηλώνοντας τους εξ εθνών ως περισσότερο άλογους. Διότι, ενώ εκείνοι εκ των Ιουδαίων διδάχθηκαν το μυστήριο μέσω του νόμου και των προφητών, εξέπεσαν· ενώ εκείνοι εκ των εθνών, οι οποίοι ουδέποτε είχαν ακούσει, προσλήφθηκαν. Για τον λόγο αυτόν προείπε: «Τα κρίματά σου είναι άβυσσος πολλή». Πάλι, «ανθρώπους» ονομάζει εκείνους που διαφυλάσσουν τη λογική τους αξία· «κτήνη» δε, εκείνους που είναι στραμμένοι προς τα κάτω στη γη και τρέφονται με γήινα φρονήματα.

Διότι αυτός που είδε τη σάρκα, δεν είδε τον Πατέρα· ειδάλλως, και ο Πόντιος, και ο Ηρώδης, και αυτοί που τον ράπισαν, και οι δήμιοι που τον κάρφωσαν στον σταυρό, θα αποδεικνυόταν ότι είδαν τον Πατέρα. Και όταν λέει: «Έδωσα τα νώτα μου σε μαστιγώσεις», δεν εννοεί τα νώτα της θεότητας· ούτε όταν λέει κάτι παρόμοιο. Διότι πώς άγγιξε κάποιος τη θεότητα; Αλλά εκείνος που άγγιξε το σώμα με πίστη, άγγιξε το συναμφότερο, με το χέρι δηλαδή άγγιξε το σώμα, ενώ με την πίστη τη θεότητα, επειδή και τα δύο μαζί αποτελούν ένα πρόσωπο, τον Χριστό, «ο οποίος γίνεται τα πάντα για τους πάντες, για να ελεήσει τους πάντες». Επομένως, δεν μιλάει άλλοτε ο Θεός και άλλοτε ο άνθρωπος· επειδή, όπως προαναφέρθηκε, ούτε το ζωικό στοιχείο μιλάει ποτέ χωρισμένο από το λογικό, ούτε το λογικό χωρισμένο από το ζωικό· αλλά το λογικό μιλάει μέσα στο ζωικό και μέσω αυτού. Αναφέρω αυτόν τον παραλληλισμό, για να κατανοήσεις από κάθε άποψη την ένωση.

Απευθύνθηκε λόγος Θεού προς τον Ωσηέ, και αυτός προφητεύει για τους ιερείς, για τον Ισραήλ, για τον οίκο του βασιλιά και περί της καταστροφής της Σαμάρειας. Και αφού τους ήλεγξε και τους συνέκλεισε στην απείθεια, προτυπώνει την εξ εθνών Εκκλησία διά της πόρνης γυναίκας που έλαβε ως σύζυγο, την οποία, αφού την πήρε, τη σωφρόνισε, ανυψώνοντάς την προς τον εαυτό του. Προφητεύει δε και περί της παρουσίας του Σωτήρος.

λ.> Αποδεικνύει ότι τα εγκλήματα και των δύο είναι ίσα, και ότι θεραπεύτηκαν με μία χάρη τόσο αυτοί που προέρχονται από τα έθνη όσο και ο Ισραήλ. Διότι, βέβαια, ο Ισραήλ κλήθηκε κατά καιρούς μέσω του Μωυσή και απαλλάχθηκε από την ταλαιπωρία στην Αίγυπτο. Όμως οι λάτρεις των δαιμόνων, δηλαδή τα έθνη, όπως τουλάχιστον νοούνται μέσω των Αιγυπτίων, μέχρι τότε απείθησαν στο έλεος που εκδηλώθηκε προς τους προερχόμενους από τον Ισραήλ. Διότι δεν πίστεψαν στα θεϊκά σημεία που έγιναν μέσω του Μωυσή, και δεν ήθελαν να γνωρίσουν τον Θεό των Εβραίων. Αντίθετα, ο λαός των Ιουδαίων στάλθηκε με δυσκολία για να τελέσει ιεροτελεστίες στην έρημο. Και ενώ αυτοί (τα έθνη) κατέχονταν από την αρχαία πλάνη, τώρα ελεήθηκαν, καθώς ο Ισραήλ προσέκρουσε, ο οποίος επίσης απείθησε στο έλεος προς τα έθνη, προκειμένου να ελεηθεί και αυτός εν καιρώ. Ίσα λοιπόν, όπως είπα, είναι τα εγκλήματα και των δύο, τα οποία έχουν ανάγκη με ίσο τρόπο τη βοήθεια Εκείνου που σπλαγχνίζεται. Και λέει ότι όλοι περικλείστηκαν στην απείθεια από τον Θεό, για να τους ελεήσει όλους. Και σε καμία περίπτωση δεν θα θεωρήσουμε ότι είναι έργο της θείας βούλησης το να απειθήσουν κάποιοι, προκειμένου να ελεηθούν αφού έπεσαν σε αυτό. Απεναντίας, τους περιέκλεισε στην απείθεια, αποδεικνύοντάς τους ενόχους για τα εγκλήματα της απείθειας, και τρόπον τινά ελεγχόμενους από τις ίδιες τις πράξεις τους. Ώστε λοιπόν έφτασαν σε τέτοιο σημείο δυστυχίας, που να έχουν απόλυτη ανάγκη από τη σπλαχνικότητα και το έλεος. <Γνωρίζω και έχω πεισθεί εν Κυρίω Ιησού κ.τ.λ.>

Το να γνωρίζουν όμως κάποιοι περισσότερα ή λιγότερα ανάλογα με τη σύνεσή τους δεν έγκειται στο να αλλάζουν την ίδια την υπόθεση της πίστεως και να επινοούν άλλον Θεό πέρα από τον Δημιουργό, Ποιητή και Τροφό αυτού του σύμπαντος, σαν να μην αρκούνται σε αυτόν, ούτε άλλον Χριστό ή άλλον Μονογενή, αλλά στο να επεξεργάζονται πληρέστερα όσα έχουν ειπωθεί μέσα από παραβολές και να τα εναρμονίζουν με την υπόθεση της πίστεως. Έγκειται επίσης στο να εκδιηγούνται αναλυτικά την πραγματεία και την οικονομία του Θεού που έγινε για την ανθρωπότητα, και στο να αποσαφηνίζουν ότι ο Θεός μακροθύμησε τόσο για την αποστασία των παραβατών αγγέλων όσο και για την παρακοή των ανθρώπων· και στο να εξηγούν γιατί ένας και ο αυτός Θεός δημιούργησε άλλα μεν πράγματα πρόσκαιρα και άλλα αιώνια, και άλλα επουράνια και άλλα επίγεια· και στο να κατανοούν γιατί ο Θεός, όντας αόρατος, φανερώθηκε στους προφήτες όχι με μία μόνο μορφή, αλλά διαφορετικά στον καθένα· και στο να φανερώνουν γιατί δόθηκαν περισσότερες διαθήκες στην ανθρωπότητα, και να διδάσκουν ποιος είναι ο χαρακτήρας της κάθε διαθήκης· και στο να εξερευνούν γιατί ο Θεός συνέκλεισε τα πάντα στην απείθεια, ώστε να ελεήσει τους πάντες· και στο να ευχαριστούν για το ότι ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και έπαθε· και στο να αναγγέλλουν γιατί η παρουσία του Υιού του Θεού συνέβη στους έσχατους καιρούς, δηλαδή (γιατί) στο τέλος φανερώθηκε η αρχή· και στο να ερμηνεύουν όσα αναφέρονται στις Γραφές για το τέλος και για τα μέλλοντα· και στο να μην αποσιωπούν γιατί ο Θεός κατέστησε τα απελπισμένα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα των αγίων· και στο να διακηρύσσουν πώς αυτό το θνητό σαρκίο θα ενδυθεί την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία· και στο να κηρύσσουν πώς θα πει: «Ο μη λαός λαός και η μη αγαπημένη αγαπημένη», και πώς «είναι περισσότερα τα τέκνα της έρημης, παρά εκείνης που έχει τον άνδρα» — διότι για αυτά και για τα παρόμοιά τους αναφώνησε ο απόστολος: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσης του Θεού, πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του». Δεν έγκειται (η σύνεση) στο να επινοούν πάνω από τον Κτίστη και Δημιουργό τη Μητέρα του, καθώς και την Ενθύμηση κάποιου πλανημένου Αιώνα, και να φτάνουν σε τέτοιο βαθμό βλασφημίας· ούτε στο να πλάθουν ψεύδη ότι πάνω από αυτήν υπάρχει πάλι το Πλήρωμα (που αποτελούνταν) άλλοτε μεν από τριάντα, ενώ τώρα από αναρίθμητο πλήθος Αιώνων, όπως λένε αυτοί οι δάσκαλοι που είναι πραγματικά στερημένοι από θεία σύνεση, ενώ ολόκληρη η Εκκλησία που υπάρχει διακρατεί μία και την αυτή πίστη σε όλο τον κόσμο, όπως προαναφέραμε. 32.

Επειδή όμως εκείνοι όχι μόνο τον απέρριψαν, τον ευεργέτη που ήλθε στα δικά του, οι δικοί του, αλλά, για να πω το τελευταίο, τον παρέδωσαν και σε θάνατο, και μάλιστα σε σταυρικό θάνατο –ω της παραφροσύνης!– θεωρώντας ως αντίθεο τον Θεό που φανερώθηκε σε αυτούς με σάρκα για χάρη τους, εγκαταλείφθηκαν δικαίως και αυτοί και απορρίφθηκαν από εκείνον που τους είπε: «Ιδού, αφήνεται ο οίκος σας έρημος». Και η δική τους απόρριψη έγινε συμφιλίωση του κόσμου, και εμείς ελεηθήκαμε εξαιτίας της δικής τους απείθειας, ή μάλλον («ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως του Θεού!»), για να μιλήσω πάλι σύμφωνα με τον απόστολο, «έκλεισε ο Θεός τους πάντες στην απείθεια, για να ελεήσει τους πάντες».

Το να γνωρίζουν όμως ορισμένοι περισσότερα ή λιγότερα σε ό,τι αφορά τη σύνεση δεν έγκειται στο να αλλάζουν την ίδια τη βάση της πίστεως και να επινοούν άλλον Θεό πέρα από τον Δημιουργό και Ποιητή και Τροφοδότη αυτού του σύμπαντος, σαν να μην αρκούνται σε αυτούς, ή άλλον Χριστό, ή άλλον Μονογενή, αλλά στο να επεξεργάζονται βαθύτερα όσα έχουν ειπωθεί με παραβολές και να τα εναρμονίζουν με το θεμέλιο της πίστεως, και στο να διηγούνται αναλυτικά το σχέδιο και την οικονομία του Θεού που τελέστηκε για την ανθρωπότητα, και στο να διασαφηνίζουν ότι ο Θεός μακροθύμησε και για την αποστασία των αγγέλων που παρέβησαν τις εντολές, και για την παρακοή των ανθρώπων, και στο να εξηγούν γιατί ο ένας και ο αυτός Θεός έκανε άλλα μεν πρόσκαιρα, άλλα δε αιώνια, και άλλα μεν επουράνια, άλλα δε επίγεια, και στο να κατανοούν γιατί, ενώ είναι αόρατος ο Θεός, φανερώθηκε στους προφήτες όχι με μία μορφή, αλλά διαφορετικά στον καθένα, και στο να φανερώνουν γιατί δόθηκαν περισσότερες διαθήκες στην ανθρωπότητα, και να διδάσκουν ποιος είναι ο χαρακτήρας της καθεμιάς από τις διαθήκες, και στο να ερευνούν γιατί ο Θεός τα συνέκλεισε όλα στην απείθεια για να τους ελεήσει όλους, και στο να ευχαριστούν για τον λόγο που ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και έπαθε, και στο να αναγγέλλουν γιατί η παρουσία του Υιού του Θεού έλαβε χώρα στους έσχατους καιρούς, δηλαδή γιατί στο τέλος φανερώθηκε η αρχή, και στο να αναπτύσσουν όσα αναφέρονται στις Γραφές περί του τέλους και των μελλόντων, και να μη σιωπούν για το γεγονός ότι ο Θεός κατέστησε τα απελπισμένα έθνη συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα με τους αγίους, και να διακηρύσσουν πώς αυτό το θνητό σαρκίο θα ντυθεί την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία, και να κηρύσσουν πώς θα πει: «Ο μη λαός, λαός» και «η μη αγαπημένη, αγαπημένη», και πώς «περισσότερα είναι τα τέκνα της ερήμου παρά εκείνης που έχει τον άνδρα».

Επειδή, λοιπόν, εσείς κληθήκατε, εκείνοι έγιναν πιο φιλόνεικοι. Ζ΄. Όμως, ο Θεός ούτε έτσι ανέκοψε τη δική σας κλήση, αλλά περιμένει όλους εκείνους από τα έθνη που πρόκειται να πιστέψουν να εισέλθουν, και τότε θα έλθουν και εκείνοι. Έπειτα, τους προσφέρει και κάποια άλλη χάρη λέγοντας: «Ως προς την εκλογή, είναι αγαπητοί χάριν των πατέρων». Και τι σημαίνει αυτό; Διότι, από τη μία, εφόσον είναι εχθροί, τους ανήκει η τιμωρία· από την άλλη, εφόσον είναι αγαπητοί, σε τίποτε δεν τους ωφελεί η αρετή των προγόνων τους, εάν οι ίδιοι δεν πιστέψουν. Αλλά, όμως, όπως είπα προηγουμένως, δεν παύει να τους παρηγορεί με τα λόγια, προκειμένου να τους ελκύσει. Γι' αυτό και, τεκμηριώνοντας με άλλον τρόπο αυτό που ειπώθηκε προηγουμένως, λέει: «Διότι, όπως ακριβώς και εσείς κάποτε απειθήσατε στον Θεό, τώρα όμως ελεηθήκατε εξαιτίας της δικής τους απείθειας, έτσι και αυτοί τώρα απείθησαν ενόψει του δικού σας ελέους, ώστε να ελεηθούν και αυτοί. Διότι ο Θεός έκλεισε τους πάντες στην απείθεια, για να ελεήσει τους πάντες». Δείχνει εδώ ότι εκείνοι που προέρχονταν από τα έθνη είχαν κληθεί πρώτοι, έπειτα, επειδή δεν θέλησαν, εκλέχθηκαν οι Ιουδαίοι, και το ίδιο συνέβη πάλι στη συνέχεια· διότι, επειδή οι Ιουδαίοι δεν θέλησαν να πιστέψουν, πάλι προσήχθησαν τα έθνη. Αλλά δεν σταματά μέχρι εδώ, ούτε καταλήγει όλο αυτό στην αποβολή τους, αλλά στο να ελεηθούν και πάλι αυτοί. Δες πόσα δίνει σε αυτούς από τα έθνη· όσα ακριβώς είχε δώσει προηγουμένως στους Ιουδαίους.

Διότι επειδή εσείς, λέει, οι προερχόμενοι από τα έθνη κάποτε απειθήσατε, προσήλθαν οι Ιουδαίοι· πάλι, επειδή αυτοί απείθησαν, προσήλθατε εσείς. Δεν θα χαθούν όμως οριστικά. Διότι ο Θεός συνέκλεισε τους πάντες στην απείθεια· δηλαδή, τους ήλεγξε, τους απέδειξε απειθείς, όχι για να παραμείνουν απειθείς, αλλά για να σώσει τους μεν μέσω της αντιζηλίας των δε, αυτούς μέσω εκείνων, και εκείνους μέσω αυτών. Πρόσεξε όμως: απειθήσατε εσείς, και αυτοί σώθηκαν· πάλι αυτοί απείθησαν, και εσείς σωθήκατε· δεν σωθήκατε όμως έτσι, ώστε να απομακρυνθείτε πάλι, όπως οι Ιουδαίοι, αλλά ώστε, παραμένοντας σταθεροί, να τους προσελκύσετε με τον ζήλο.

«Διότι ο Θεός συνέκλεισε τους πάντες στην απείθεια, για να ελεήσει τους πάντες». Δείχνει ότι εκείνοι που προέρχονται από τα έθνη είχαν κληθεί προηγουμένως, όπως και η παραβολή του Ευαγγελίου σχετικά με τα δύο παιδιά, στα οποία ο πατέρας είπε: «Πήγαινε στον αγρό».

Το προκείμενο λοιπόν ρητό, και το «συνέκλεισε ο Θεός τους πάντες στην απείθεια», και το «τους έδωσε ο Θεός πνεύμα κατανύξεως, μάτια για να μη βλέπουν και αυτιά για να μην ακούνε», όλα αυτά δεν πρέπει να εκληφθούν με την έννοια ότι τα ενήργησε ο Θεός, αλλά ότι τα παραχώρησε ο Θεός, εξαιτίας του αυτεξουσίου και του ότι το καλό είναι αβίαστο.

Από τον Απόστολο προς Ρωμαίους: διότι ο Θεός συνέκλεισε τους πάντες στην απείθεια. Όπως ακριβώς ο ίδιος ο κύριος καταδιώκει το ζώο που έχει δραπετεύσει και περιπλανάται, και, όταν το εγκλωβίσει μαζί με τους διώκτες του και το βρει τραυματισμένο, το περιποιείται, έτσι και ο Λόγος του Θεού, αφού ενανθρώπησε, «συνέκλεισε» αντί του «κατέλαβε», και βρήκε τους πάντες απειθείς και αμαρτωλούς, και αφού τους ελέησε, τους διέσωσε.

Ρωμ. 11,30-32 Προτρέπει τους Ιουδαίους στην πίστη στον Χριστό μέσω αυτών, και ταυτόχρονα τους παρέχει χρηστές ελπίδες και αναιρεί κάθε ντροπή. Μην ντραπείς, λέει, να προσέλθεις ακόμη κι αν απείθησες, ούτε να απελπιστείς επειδή προσέρχεσαι καθυστερημένα· θα τύχεις του ελέους έστω και αν προσέλθεις αργά. Διότι και τα έθνη, όταν κλήθηκαν, απείθησαν προηγουμένως, αλλά τώρα πίστεψαν, χωρίς ούτε να ντραπούν για την προηγούμενη απείθεια, ούτε να εμποδιστούν ως προς τη σωτηρία εξαιτίας της βραδύτητάς τους. Ούτε εσύ, λοιπόν, ω Ιουδαίε, να ντραπείς ούτε να απελπιστείς, αλλά πρόσελθε πρόθυμα στην πίστη και οπωσδήποτε θα ελεηθείς. Επομένως, τα λεγόμενα επέχουν θέση είτε προτροπής και παραίνεσης, είτε και προφητείας, επιβεβαιώνοντας το μέλλον μέσα από την παράθεση και τη μαρτυρία όσων έχουν ήδη εκπληρωθεί. Όσο για το «ελεηθήκατε εξαιτίας της απείθειας αυτών» και «απείθησαν λόγω του δικού σας ελέους», λέει, δεν σημαίνει ότι η απείθεια των Ιουδαίων έγινε η αιτία να ελεηθούν τα έθνη, ούτε ότι το έλεος προς τα έθνη έγινε η αιτία της απείθειας των Ιουδαίων, αλλά τα λέει αυτά για να δείξει και να διδάξει ότι ο Θεός ποτέ δεν έπαψε να πράττει το έργο Του και να αναβλύζει το έλεός Του. Διότι, έστω κι αν παλαιότερα μεν απειθούσαν τα έθνη, ενώ τώρα απειθούν οι Ιουδαίοι, Εκείνος όμως δεν παύει να ευεργετεί και να ελεεί. Και τούτο είναι προφανές από το γεγονός ότι και τότε ελεούνταν οι Ιουδαίοι ενώ απειθούσαν τα έθνη, και τώρα ελεούνται τα έθνη ενώ απειθούν οι Ιουδαίοι.

Το χωρίο «έκλεισε ο Θεός τους πάντας στην απείθεια» μπορεί να δηλώνει δύο πράγματα: είτε ότι τους έκανε απειθείς, πράγμα που δεν ευσταθεί, είτε ότι τους απέδειξε απειθείς, το οποίο είναι αληθές. Διότι μέσα από την πολλή του πρόνοια και ευεργεσία, την οποία πάντοτε επέδειξε στους ανθρώπους, μάλλον στηλίτευσε και κατέδειξε την απείθεια και την αγνωμοσύνη τους. Είναι φανερό δε ότι αναφέρεται σε αυτούς που δεν πίστεψαν σε αυτόν, είτε προέρχονται από τους Ιουδαίους είτε από τα έθνη· γι' αυτό και λέει «τους πάντας», περιλαμβάνοντας όσους απίστησαν και από τους δύο λαούς.

Πώς «έκλεισε ο Θεός τους πάντες στην απείθεια;» Με το να ευεργετεί και να προνοεί και να σπλαχνίζεται. Τι σημαίνει λοιπόν; Επειδή έγιναν απειθείς, δεν θα τιμωρηθούν; Και τι σχέση έχει αυτό με τον ευεργέτη; Διότι εκείνος, για να ελεήσει τους πάντες, προνοούσε για όλους και τους ευεργετούσε. Και αν εκείνοι απείθησαν, αυτό δεν βαρύνει τον ευεργέτη. Ωστόσο, ακόμη και έτσι, αν επιστρέψουν, θα τους ελεήσει και δεν θα τους αποστραφεί. Ή αλλιώς: απείθησαν τα έθνη παλαιότερα, απείθησαν τώρα οι Ιουδαίοι· καίτοι έπρεπε και εκείνοι, βλέποντας τους Ιουδαίους να ευεργετούνται με τόσο μεγάλα τέρατα και σημεία, να μην απειθήσουν, και οι Ιουδαίοι τώρα, βλέποντας να γίνονται μεγαλύτερα θαύματα, να προσέλθουν στην πίστη πριν από τα έθνη. Όμως ούτε τα έθνη τότε, ούτε τώρα οι Ιουδαίοι επέλεξαν το καλύτερο για τον εαυτό τους, ώστε να είναι φανερό ότι και τότε οι Ιουδαίοι και τώρα τα έθνη με το έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού οδηγήθηκαν στην πίστη και επέτυχαν τη σωτηρία. Ή μάλλον έχει ως εξής: επειδή είπε, «για να ελεηθούν και αυτοί», υπονοώντας τους Ιουδαίους.

Έτσι, λοιπόν, για χρόνια οι παλαιοί, διδασκόμενοι διαδοχικά ο ένας από τον άλλον τα περί του Θεού, αναγνώριζαν τον δημιουργό τους. Αργότερα όμως, όταν πληθύνθηκαν οι άνθρωποι και παρέδωσαν τη διάνοιά τους από τη νεότητά τους στα πονηρά, κατέπεσαν στη λήθη και την άγνοια του Θεού που τους δημιούργησε, και όχι μόνο σεβάστηκαν είδωλα και δαίμονες ως θεούς, αλλά θεοποίησαν και την ίδια την κτίση που τους δόθηκε από τον Θεό για να τους υπηρετεί, και τη λάτρεψαν, και παραδόθηκαν σε κάθε ασέλγεια και ακάθαρτη πράξη, μολύνοντας τη γη, τον αέρα, τον ουρανό και όλα όσα βρίσκονται κάτω από αυτόν με τις άτοπες πράξεις τους. Διότι τίποτε άλλο από όλα τα υπόλοιπα δεν μολύνει τόσο πολύ και δεν καθιστά ακάθαρτο το καθαρό έργο του Θεού, όσο το να θεοποιηθεί αυτό το ίδιο και να λατρευτεί ισότιμα με τον Θεό, αντί για Εκείνον που το δημιούργησε και το έκτισε. Γι' αυτόν τον λόγο, και όλη η κτίση, επειδή θεοποιήθηκε και προσκυνήθηκε από τους ανθρώπους, ρυπώθηκε και οδηγήθηκε σε τέλεια φθορά. Όταν δε επήλθε το αποκορύφωμα της υπερβολικής κακίας και όλοι κλείστηκαν μέσα στην απείθεια, κατά τον θείο Απόστολο, τότε κατήλθε στη γη ο Υιός του Θεού και Θεός για να αναπλάσει τον συντριμμένο, να ζωοποιήσει τον θανατωμένο και να ανακαλέσει το πλάσμα Του από την πλάνη.