Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 11:35

Ακούγοντας αυτά οι Φαρισαίοι κριτές, και καθώς συγκεντρωνόταν άπειρο πλήθος· διότι ήταν Σάββατο όταν έκανε αυτό το θαύμα ο Ιησούς· τον ρωτούσαν τα ίδια με τους Ιουδαίους λέγοντας: Γνωρίζεις, άνθρωπε, σε ποιον τόπο παρίστασαι, και ότι το παρόν δικαστήριο είναι αμείλικτο, και ότι δεν είναι δυνατόν να περάσει ποτέ εδώ απαρατήρητη η απάτη. Πες μας με κάθε ακρίβεια: Πώς ανέβλεψας; Τι σου έκανε εκείνος ο άνθρωπος, τον οποίο αναφέρεις; Εκείνος δε, υψώνοντας το βλέμμα του προς το δικαστήριο των Φαρισαίων, αποκρίθηκε: Πώς ανέβλεψα, πάλι περιεργάζεστε; Πάλι σαν κατάδικο με ανακρίνετε, λέγοντάς μου: Πώς ανέβλεψας; Αν σας το πω, πάλι θα θορυβηθείτε. Το πώς ανέβλεψα, εγώ θα σας το πω. Τον τρόπο της διαδικασίας τον λέω, την εξουσία όμως της θαυματουργίας δεν μπορώ να την εξηγήσω· «Διότι, ποιος εγνώρισε τον νου του Κυρίου; Ή ποιος έγινε σύμβουλός του; Ή ποιος του έδωσε κάτι πρώτος, ώστε να του ανταποδοθεί;» Αν θέλετε να μάθετε τη διαδικασία, είναι αυτή που ήδη σας προείπα: «Έφτιαξε πηλό και μου άλειψε τα μάτια· και μου είπε: Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Εγώ πήγα, νίφτηκα, και αμέσως ανέβλεψα·» όχι επειδή ενέργησε το νερό, αλλά επειδή θαυματούργησε το πτύελο.

«Ποιος του έδωσε κάτι προκαταβολικά, ώστε να του ανταποδοθεί;» λέει η Γραφή. Εάν λοιπόν τα πάντα προέρχονται από αυτόν, άρα ποτέ δεν θα βρεθεί αρχή των οδών του και των έργων του, αλλά είναι πάντοτε ενεργός. Και εάν τα πάντα έγιναν διά του Υιού και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα, αποδεικνύεται ξεκάθαρα, συνεπώς, ότι έχει πάντοτε κοντά του τη δημιουργική Σοφία. Εάν δε ο Πατέρας εργάζεται πάντοτε, και δεν έχει πράξει τίποτα χωρίς τον Υιό, μάταια υπέθεσαν ότι το «κτίστηκε» σημαίνει πως δημιουργήθηκε κάποτε αργότερα για να εργάζεται. Απεναντίας, το «Με έκτισε αρχή των οδών του» σημαίνει ότι μου ενεχείρισε τις οδούς του, ώστε να υπάγονται στην εξουσία (αρχή) μου· διότι δεν εννοεί αρχή χρονική, αλλά κυριαρχική. Άλλωστε, και οι απόστολοι αναφέρουν ότι «και Κύριο και Χριστό τον εποίησε». Εάν όμως το «εποίησε» εκλαμβανόταν ως κατασκευή και κτίσμα, τότε αυτοί που θα είχε δημιουργήσει θα ήταν δύο: άλλος ο Κύριος και άλλος ο Χριστός. Το ότι δε ο Χριστός προσαγορεύεται βασιλέας, είναι σε όλους γνωστό· επομένως, το «εποίησε» σημαίνει ότι του έχουν εγχειριστεί από τον Πατέρα δύο εξουσίες, η κυριαρχική και η βασιλική, ή μάλλον μία εξουσία η οποία τιμάται με δύο [ή περισσότερες] προσηγορίες.

ΟΤΙ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΨΑΛΜΩΔΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΕΛΙΟ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΘΕ ΚΑΛΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΛΥΤΡΩΣΗ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΚΑΚΙΑ ΚΑΙ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑ. Φέρνοντας στον νου του ο Δαβίδ και αναλογιζόμενος το πλήθος και το μέγεθος των δωρεών του Θεού προς εμάς, και ότι κανείς δεν διαθέτει τίποτα άξιο για ανταπόδοση, λέει: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει ανταποδώσει;». Εντούτοις, είναι φανερό, σε όσους το εξετάσουν έστω και λίγο, ότι ο προφήτης εδώ δεν μνημόνευσε τις προγενέστερες δωρεές του Θεού προς εμάς, αλλά μόνο τις μεταγενέστερες. Ποιες είναι, όμως, οι προγενέστερες από τον άνθρωπο δωρεές του Θεού προς αυτόν, δηλαδή αυτές που υπήρξαν πριν δημιουργηθεί ο άνθρωπος; Ο ουρανός και η γη και ολόκληρος αυτός ο αισθητός κόσμος, καθώς και οτιδήποτε από τα υπερκόσμια δημιουργήθηκε για χάρη μας. Διότι όλα αυτά, αν και προγενέστερα από κάθε άνθρωπο, κτίστηκαν για εμάς εκ του μη όντος και προετοιμάστηκαν με φιλανθρωπία. Γι' αυτό και δίνονται αμέσως στον κάθε άνθρωπο από τον Θεό, μόλις γεννηθεί σε αυτόν τον κόσμο, για τη συντήρηση και την απόλαυσή του, και αυτά δεν αποτελούν απόδοση ούτε ανταπόδοση, αλλά αληθινά μια δωρεά που δίνεται εντελώς δωρεάν από τον μεγαλότέχνο και μεγαλόδωρο Θεό. «Διότι τι έχεις», λέει ο Παύλος, «το οποίο δεν έλαβες;». «Και ποιος έδωσε στον Θεό» (και μάλιστα πριν καν έρθει στην ύπαρξη) «ώστε να του ανταποδοθεί;».

Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του! Εδώ, αφού αναδρομικά επέστρεψε στους προηγούμενους χρόνους και κατανόησε την άνωθεν οικονομία του Θεού, από τότε που δημιουργήθηκε ο κόσμος μέχρι το παρόν, και αφού αναλογίστηκε με πόση ποικιλία οικονόμησε τα πάντα, εξεπλάγη και αναφώνησε, διαβεβαιώνοντας τους ακροατές ότι θα γίνουν οπωσδήποτε αυτά που είπε. Διότι δεν θα είχε αναφωνήσει και δεν θα είχε εκπλαγεί, εάν αυτό δεν επρόκειτο να συμβεί οπωσδήποτε. Και το ότι βέβαια υπάρχει βάθος, το γνωρίζει· το πόσο μεγάλο είναι όμως, δεν το γνωρίζει· διότι η φράση ανήκει σε κάποιον που θαυμάζει, όχι σε κάποιον που γνωρίζει το παν. Αφού λοιπόν θαύμασε και εξεπλάγη για την αγαθότητά Του, τη διακήρυξε, στο μέτρο του δυνατού, με δύο εμφατικά ουσιαστικά, τον πλούτο και το βάθος, και εξεπλάγη για το ότι και θέλησε και μπόρεσε να τα επιτελέσει αυτά, και μέσα από τα αντίθετα πραγμάτωσε τα αντίθετα. «Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του!». Διότι όχι μόνο είναι αδύνατον να κατανοηθούν, αλλά ούτε καν να ερευνηθούν. «Και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του». Δηλαδή οι οικονομίες Του· διότι και αυτές όχι μόνο δεν μπορούν να γίνουν γνωστές, αλλά ούτε καν να αναζητηθούν. Διότι ούτε κι εγώ, λέει, τα βρήκα όλα, παρά μόνο ένα μικρό μέρος, όχι το παν· επειδή μόνος Αυτός γνωρίζει σαφώς τα δικά Του. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι ποιος εγνώρισε τον νου του Κυρίου; Ή ποιος έγινε σύμβουλός του; Ή ποιος του έδωσε κάτι πρώτος, ώστε να του ανταποδοθεί;». Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής.

Λέγοντας δε: «Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά Του, και ανεξιχνίαστες οι οδοί Του» και αφού θαύμασε και εξεπλάγη, κατέληξε τον λόγο του σε δοξολογία, προσθέτοντας και λέγοντας τα εξής: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου; Ή ποιος έγινε σύμβουλός Του; Ή ποιος Του έδωσε κάτι πρώτος, ώστε να του ανταποδοθεί; Διότι από Αυτόν και δι' Αυτού και εις Αυτόν υπάρχουν τα πάντα· σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν». Αυτό δε που λέει σημαίνει το εξής: Αυτός είναι η πηγή, Αυτός είναι η αιτία των αγαθών, δεν έχει ανάγκη από κανέναν συμμέτοχο, δεν έχει ανάγκη από κανέναν σύμβουλο· δεν δανείζεται από άλλον τη γνώση ή τη σύνεση για να ενεργήσει και να θαυματουργήσει· αλλά Αυτός είναι η αρχή και η αιτία και η πηγή όλων των αγαθών, Αυτός είναι ο δημιουργός, Αυτός τα έφερε στην ύπαρξη εκ του μη όντος, και Αυτός συγκρατεί, διακοσμεί και διατηρεί τα δημιουργήματα όπως ο Ίδιος βούλεται.

Όπως ακριβώς το «Παρέδωσε σε πάθη ατιμίας» και το «Ετύφλωσε τα νοήματα των απίστων», η Γραφή τα ανάγει στον Θεό, εξαιτίας της παραχώρησής Του να πράττει ο καθένας όπως βούλεται, και επειδή δεν τον εμποδίζει λόγω του αυτεξουσίου· έτσι και εδώ θα μπορούσε να νοηθεί το «συνέκλεισε», και με την έννοια ότι τους κρατούσε δεσμευμένους με αναπόδραστη κατάρα· γι' αυτό και καθιέρωσε τον έλεγχο της απείθειας. «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά Του». Διότι όχι μόνο είναι αδύνατον να κατανοηθούν, αλλά ούτε καν να ερευνηθούν. «Και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι Του». Δηλαδή, οι υποσχέσεις Του. «Διότι ποιος γνώρισε τον νουν του Κυρίου;» Ούτε εγώ, λέει, ο διδάσκαλος, τα ανακάλυψα όλα, παρά μόνο ένα μικρό μέρος· διότι μόνο Αυτός γνωρίζει σαφώς τα δικά Του. «Ή ποιος έγινε σύμβουλός Του;» Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: ότι, όντας τόσο σοφός, δεν αντλεί τη σοφία από άλλον, αλλά ο Ίδιος είναι η πηγή των αγαθών. «Ή ποιος Του έδωσε κάτι προηγουμένως, ώστε να του ανταποδοθεί;» Όταν μας έκανε τη χάρη, λέει, δεν δανείστηκε από άλλον για να μας τα δώσει, αλλά τα ανέβλυσε από τον Εαυτό Του· ούτε οφείλει αμοιβή σε κανέναν, σαν να είχε λάβει κάτι από αυτόν· αλλά ο Ίδιος είναι εκείνος που κάνει την αρχή σε κάθε ευεργεσία. «Διότι από Αυτόν, και δι' Αυτού, και εις Αυτόν είναι τα πάντα». Αυτός τα επινόησε, Αυτός τα εποίησε, Αυτός τα συγκρατεί.

Διότι, λέγει, «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό». Ο Χριστός δε, όντας τέλειος Θεός, δώρισε σε αυτούς που βαπτίστηκαν την τέλεια χάρη του Πνεύματος, η οποία δεν δέχεται κάποια προσθήκη από εμάς, αλλά αποκαλύπτεται και φανερώνεται σε εμάς ανάλογα με την τήρηση των εντολών, και μας παρέχει αύξηση της πίστεως μέχρις ότου «καταντήσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Εάν λοιπόν του προσφέρουμε κάτι, έχοντας αναγεννηθεί, αυτό βρισκόταν ήδη από Αυτόν και εξαιτίας Του κρυμμένο μέσα μας, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος έγινε σύμβουλός Του, ή ποιος Του έδωσε πρώτος κάτι, ώστε να του ανταποδοθεί;»

Γι' αυτό, ο γνωστικός νους δέχεται ως δώρα προς τον Θεό τους προερχόμενους από τα όντα λόγους που ευλόγως συνέχουν την πίστη, χωρίς να συνεισφέρει και να δίνει προκαταβολικά απολύτως τίποτα από αυτά («Διότι ποιος», λέει, «του έδωσε κάτι προηγουμένως, ώστε να του ανταποδοθεί;»), λαμβάνει δε ως δωρεές τους φυσικούς νόμους των όντων, μιμούμενος αυτούς με τον τρόπο της ζωής του.

Αλλά βέβαια ούτε τα ρητορικά παιχνιδίσματα του Γοργία, που σχεδόν εξισώνονται με τα σκιρτήματα και τα λυγίσματα των χορευτών πάνω στη σκηνή, είναι άξια να εκφράσουν το βάθος και τη σταθερότητα των υψηλών νοημάτων του Παύλου. Αντιθέτως, είχε ως κανόνα τη γλώσσα εκείνων των λόγων που μπορούσαν να εκφέρουν επάξια το νόημα τόσο σπουδαίων πραγμάτων, χωρίς να νοθεύουν ή να προσβάλλουν τίποτα. «Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως του Θεού, πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστες οι οδοί του» και «ποιος εγνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός του, ή ποιος του έδωσε κάτι προκαταβολικά και θα του ανταποδοθεί;» «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος για χάρη μας κατάρα». Για αυτήν τη σοφία εγώ εξυμνώ ως θεόπνευστο τον διδάσκαλο της οικουμένης, και θα ευχόμουν, αν δεν θεωρηθεί τολμηρό, να τον εξυμνώ επάξια για τον τρόπο με τον οποίο εξέφερε τέτοια λόγια, παρουσιάζοντας το νόημα με σαφείς και σταθερές λέξεις, προτάσσοντας την κοινή ωφέλεια για όλους.