Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 12:10

Απόκριση Ιωάννου: Η αγάπη προς τον πλησίον φανερώνεται με πολλούς τρόπους, όχι μόνο με το να του δώσει κανείς κάτι. Για παράδειγμα άκου: Εάν πας κάπου μαζί με τον πλησίον και βρεις τον λογισμό σου να θέλει να τιμηθείς περισσότερο από αυτόν, και δεν χαίρεσαι μάλλον ώστε να τιμηθεί ισότιμα με εσένα, με αυτό δεν τον θεωρείς ως τον εαυτό σου. Διότι ο Απόστολος είπε: «Να προηγείστε στην απόδοση τιμής ο ένας προς τον άλλον». Εάν έχεις κάτι φαγώσιμο και δεις τον λογισμό σου να θέλει να το φας μόνος σου από επιθυμία και όχι από ανάγκη, με αυτό δεν τον θεωρείς ως τον εαυτό σου. Έχοντας όμως μόνο τα απαραίτητα για την ανάγκη σου, εάν δεν του δώσεις από αυτό, δεν σημαίνει εξαιτίας αυτού ότι δεν τον θεωρείς ως τον εαυτό σου. Διότι εάν θελήσουμε με αυτόν τον τρόπο να εκπληρώσουμε τον γραφικό λόγο, δεν θα μπορέσει να σταθεί σε εμάς. Διότι δεν μας γράφτηκε για έναν και μόνο άνθρωπο, αλλά κάθε άνθρωπος ονομάζεται πλησίον. Πώς λοιπόν μπορείς να το εκπληρώσεις αυτό για όλους τους ανθρώπους, μη έχοντας για να παρέχεις σε όλους; Και το να αγαπάς πάλι τον πλησίον σαν τον εαυτό σου, είναι και τούτο: Εάν προκύψει ζημία και δεις τον λογισμό σου να ευχαριστιέται με το να ζημιωθεί εκείνος περισσότερο από εσένα, ιδού και σε αυτό πάλι δεν τον θεωρείς ως τον εαυτό σου.

Ώ αδελφέ, γιατί αποδυναμώθηκε η καρδιά σου, ώστε να αφήσεις τον Αγαπητό και να τρέχεις πίσω από τον εχθρό; Εγκατέλειψες τη φωνή του ποιμένα Χριστού και ακολούθησες τον λύκο, τον διάβολο; Τι έπαθες; Τι υπέμεινες; Τι είναι αυτές οι κραυγές, τις οποίες συγκαταλέγει ο Απόστολος μαζί με τα κακόφημα λέγοντας: «Κάθε κραυγή και βλασφημία και οργή ας εξαλειφθεί από εσάς μαζί με κάθε κακία»; Δεν έπαθες τίποτα πάνω από τις δυνάμεις σου, καθώς ο Απόστολος διακηρύττει: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστούμε περισσότερο από όσο μπορούμε» και τα εξής. Ξύπνησε από αυτή την ταραχή των κακών λογισμών και πάρε τη ράβδο του σταυρού με την οποία αποδιώχνεις τους λύκους, δηλαδή τους δαίμονες. Και θυμήσου να πεις: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με συνταράσσεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω, αυτός είναι η σωτηρία του προσώπου μου και ο Θεός μου.» Γίνε λοιπόν νηφάλιος και μην αναφλέγεσαι σαν άφρον παιδί που δεν έχει επίγνωση. Ενώ οφείλεις να ανεβείς μαζί με τον Χριστό στον σταυρό, να καρφωθείς με τα καρφιά και να κεντηθείς με τη λόγχη, τι υπομένεις, ταλαίπωρε, κραυγάζοντας βίαια κατά του Χριστού και υβρίζοντας τους αδελφούς σου; Πού είναι το «να προηγείστε δίνοντας τιμή ο ένας στον άλλον»; Αρκούν αυτά έως εδώ, διότι λέγει: «Δώσε στον σοφό αφορμή και θα γίνει σοφότερος.»

σμβʹ Τι σημαίνει το: «Ως προς τη φιλαδελφία να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας»; σμγʹ Τι εννοεί ο Απόστολος λέγοντας: «Να οργίζεστε και να μην αμαρτάνετε· ο ήλιος ας μη δύει πάνω στον παροργισμό σας»· αν και αλλού έχει πει: «Κάθε πικρία, και θυμός, και οργή ας απομακρυνθεί από εσάς»;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΜΒʹ. Τι σημαίνει το: «Ως προς τη φιλαδελφία να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας»; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Η στοργή θα μπορούσε να οριστεί ως η επίταση της φιλίας, η οποία έγκειται στη διάπυρη επιθυμία και διάθεση εκείνου που αγαπά προς τον αγαπώμενο. Προκειμένου, λοιπόν, η φιλαδελφία να μην είναι επιφανειακή, αλλά εγκάρδια και διάπυρη, ειπώθηκε το: «Ως προς τη φιλαδελφία να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας».

Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· αρρώστησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε σε μένα. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Είτε εκείνος που διακονεί, ας αφοσιωθεί στη διακονία, είτε εκείνος που διδάσκει, στη διδασκαλία· εκείνος που προτρέπει, στην προτροπή· εκείνος που μεταδίδει, με απλότητα· εκείνος που προΐσταται, με ζήλο· εκείνος που ελεεί, με ιλαρότητα. Η αγάπη ας είναι ανυπόκριτη· να αποστρέφεστε το κακό και να προσκολλάστε στο αγαθό. Ως προς τη φιλαδελφία, να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας· ως προς την τιμή, να δίνετε το προβάδισμα ο ένας στον άλλον· ως προς την προθυμία, να μην είστε οκνηροί· στο πνεύμα να είστε φλογεροί· στον Κύριο να δουλεύετε· στην ελπίδα να χαίρεστε· στη θλίψη να δείχνετε υπομονή· στην προσευχή να επιμένετε· στις ανάγκες των αγίων να συμμετέχετε· τη φιλοξενία να επιδιώκετε. Να ευλογείτε εκείνους που σας διώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε. Να χαίρεστε με εκείνους που χαίρονται, και να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε. Να έχετε το ίδιο φρόνημα μεταξύ σας· να μην υψηλοφρονείτε, αλλά να συγκαταβαίνετε στους ταπεινούς. Μη θεωρείτε τους εαυτούς σας συνετούς. Σε κανέναν να μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού· να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων.

Να νουθετείτε τους απείθαρχους, να παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, να στηρίζετε τους ασθενείς, να δείχνετε μακροθυμία προς όλους. Να γίνεστε μιμητές μου. Προσέχετε να μην ανταποδώσει κανείς σε κάποιον κακό αντί για κακό, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό. Να γίνεστε μιμητές μου. Πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε· έχοντας αρνηθεί την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες. Να γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί. Να μην ξεχνάτε τη φιλοξενία. Στη φιλαδελφία να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας, στην ελπίδα να χαίρεστε, στη θλίψη να υπομένετε, στην προσευχή να επιμένετε. Να γίνεστε μιμητές της δικής μου εικόνας. Να γίνεστε μιμητές του μακαρίου Παύλου, για να συμβασιλεύσετε με τον Χριστό στους απείρους αιώνες.

Με τέτοιο φρόνημα να φροντίζετε να καταρτίζετε την πνευματική νηπιότητα των αδελφών, προς το συμφέρον του καθενός, όπως έχει προαναφερθεί. Είτε απευθύνεστε με παραίνεση είτε με επιτίμηση, να επιδιώκετε την επιστροφή τους μόνο με ζήλο Θεού και με την ευσπλαχνία του Χριστού, και να μην αντιδράτε με πάθος κακίας σαν να παίρνετε εκδίκηση για τον εαυτό σας, ώστε, αφού αναδείξετε τέλειο τον κόπο που αναλαμβάνετε για τον Θεό, να γίνετε κληρονόμοι της ουράνιας βασιλείας. Διότι αυτός είναι αληθινά ο αγγελικός βίος: όταν οι προεστώτες και οι υπερέχοντες είναι καταρτισμένοι με τέτοιο φρόνημα, όταν όλοι οι αδελφοί, υποτασσόμενοι με κάθε χαρά ο ένας στον άλλον, θεωρούν ο ένας τον άλλον κύριό του, και προηγούνται ο ένας του άλλου στην απόδοση τιμής.

Ε'. Αλλά, για να μην εκτείνουμε τη διδασκαλία σε μεγάλο μήκος, ας σταματήσουμε τον λόγο μας μέχρι εδώ και ας φυλάξουμε τα υπόλοιπα για την επόμενη φορά, αφού σας παρακαλέσουμε το εξής: να μιμηθείτε τον πατριάρχη και να μην επιθυμείτε ποτέ τα πρωτεία, αλλά να πείθεστε στον μακάριο Παύλο που λέει: «Στην απόδοση τιμής να δίνετε προτεραιότητα ο ένας στον άλλον, θεωρώντας τους άλλους ανώτερους από τον εαυτό σας», και να φροντίζετε σε όλα να ταπεινώνεστε. Διότι αυτό σημαίνει να έχει κανείς τα πρωτεία, όπως ακριβώς λέει και ο Χριστός: «Όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του, θα υψωθεί». Τι λοιπόν θα μπορούσε να είναι ισάξιο με αυτό, όταν, παραχωρώντας σε άλλους τα πρωτεία, εμείς οι ίδιοι απολαμβάνουμε μεγαλύτερη τιμή, και με το να δίνουμε προτεραιότητα σε άλλους, ανυψώνουμε τον εαυτό μας στην ανώτατη τιμή; Αυτό λοιπόν, σας παρακαλώ, ας επιδιώκουμε, ώστε να μιμηθούμε την ταπεινοφροσύνη του πατριάρχη, και εμείς, που ζούμε στην εποχή της χάριτος, ας βαδίζουμε στα ίχνη εκείνου, ο οποίος πριν ακόμη δοθεί ο Νόμος επέδειξε τέτοια φιλοσοφία.

Αδελφοί είστε, λέει, και προήλθατε από τις ίδιες ωδίνες· επομένως, και για τον λόγο αυτόν, είναι δίκαιο να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Αυτό έλεγε και ο Μωυσής σε αυτούς που φιλονικούσαν στην Αίγυπτο: «Αδελφοί είστε, γιατί αδικείτε ο ένας τον άλλον;». Όταν μεν, λοιπόν, ομιλεί για τους έξω, λέει: «Αν είναι δυνατόν, στο μέτρο που εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους»· όταν όμως κάνει λόγο για τους οικείους, λέει: «Ως προς τη φιλαδελφία, να είστε φιλόστοργοι ο ένας προς τον άλλον».

Διότι εκεί μεν ζητά να μη φιλονικούμε, ούτε να μισούμε και να αποστρεφόμαστε τον άλλον· εδώ όμως ζητά και να αγαπάμε, και όχι απλώς να αγαπάμε, αλλά και να τρέφουμε στοργή. Διότι, λέγει, δεν πρέπει μόνον η αγάπη να είναι ανυπόκριτη, αλλά και έντονη και θερμή και φλογερή. Διότι ποιο είναι το όφελος, εάν αγαπάς μεν άδολα, δεν αγαπάς όμως θερμά; Γι' αυτό και είπε, «Να είστε φιλόστοργοι ο ένας προς τον άλλον»· δηλαδή, να αγαπάς και θερμά. Μην περιμένεις να αγαπηθείς από τον άλλον, αλλά εσύ ο ίδιος σπεύσε προς αυτόν και κάνε την αρχή· διότι έτσι θα καρπωθείς τον μισθό και της δικής του αγάπης.

Γ΄. Αφού λοιπόν ανέφερε την αιτία για την οποία οφείλουμε να αγαπούμε ο ένας τον άλλον, λέει και πώς η φιλία μπορεί να παραμείνει ακλόνητη· γι' αυτό και προσθέτει: «Στην απόδοση τιμής να προηγείστε ο ένας του άλλου». Διότι έτσι και η φιλία δημιουργείται, και αφού δημιουργηθεί, παραμένει. Και τίποτε άλλο δεν κάνει τους ανθρώπους φίλους τόσο, όσο το να επιδιώκει κανείς με ζήλο να ξεπερνά τον πλησίον του στην απόδοση τιμής. Και από αυτό δεν προκύπτει μόνο φιλία, αλλά και μεγαλύτερη τιμή. Διότι τα όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως προέρχονται από την αγάπη, και η αγάπη από την τιμή, όπως ακριβώς και η τιμή προέρχεται από την αγάπη.

Να μισείτε το πονηρό, να προσκολλάστε στο αγαθό. Ως προς τη φιλαδελφία, να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας· ως προς την τιμή, να δίνετε το προβάδισμα ο ένας στον άλλον· ως προς την προθυμία, να μην είστε οκνηροί· να είστε ζέοντες στο πνεύμα. Δείχνει ότι δεν υπάρχει κανένα όφελος από την αρετή, εάν αυτή δεν επιτελείται με τον πρέποντα τρόπο. Διότι πρόσεξε πώς παντού επιζητεί την εντατικοποίηση· διότι δεν είπε απλώς «να μεταδίδετε», αλλά «με δαψίλεια»· ούτε «να προΐσταστε», αλλά «με σπουδή»· ούτε «να ελεείτε», αλλά «ιλαρώς»· ούτε «να τιμάτε», αλλά «να προηγείστε»· ούτε «να αγαπάτε», αλλά «ανυποκρίτως»· ούτε «να απέχετε από τα κακά», αλλά «να τα μισείτε»· ούτε «να κρατάτε τα αγαθά», αλλά «να προσκολλάστε» σε αυτά· ούτε «να αγαπάτε», αλλά «φιλόστοργα»· ούτε «να επιδεικνύετε προθυμία», αλλά «χωρίς οκνηρία»· ούτε «να έχετε πνεύμα», αλλά «να είναι ζέον το πνεύμα»· διότι, όταν αποκτήσεις όλα τα προαναφερθέντα, θα ελκύσεις το Πνεύμα.

Όταν αναφέρεται στους έξω, λέει: Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους. Όταν όμως αναφέρεται στους οικείους: Να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας με αδελφική αγάπη. Αδελφοί είστε, λέει, επομένως για τον λόγο αυτόν είναι δίκαιο να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. «Να δουλεύετε στον Κύριο». Μέσα από όλα αυτά υπηρετεί κανείς τον Θεό. «Να χαίρετε με την ελπίδα». Διότι τίποτα δεν παρακινεί τόσο προς την ανδρεία, όσο η αγαθή ελπίδα. «Στη θλίψη να δείχνετε υπομονή, στην προσευχή να επιμένετε, στις ανάγκες των αγίων να γίνεστε κοινωνοί, τη φιλοξενία να επιδιώκετε. Να ευλογείτε αυτούς που σας καταδιώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε. Να χαίρεστε με αυτούς που χαίρονται και να κλαίτε με αυτούς που κλαίνε, έχοντας το ίδιο φρόνημα μεταξύ σας· να μην έχετε υψηλό φρόνημα, αλλά να συναναστρέφεστε με τους ταπεινούς». Διότι, πριν ακόμη από τα μέλλοντα αγαθά, από τώρα, στο παρόν, θα αποκομίσεις μεγάλο καλό από τη θλίψη: το να γίνεις καρτερικός και δόκιμος.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Τ. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. — Περί τιμής· και ότι πρέπει να τιμούμε ο ένας τον άλλον. «Ο ασεβής δεν σεβάστηκε το πρόσωπο του εντίμου, ούτε γνωρίζει να αποδίδει τιμή σε αυτούς.» «Στη φιλαδελφία να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας, στην απόδοση τιμής να προηγείστε ο ένας του άλλου.» «Ως δούλοι του Θεού, να τιμάτε τους πάντες.» ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί τελωνών.

Ρωμ. 12,9-10 Πώς είναι δυνατόν να «προσκολληθείτε στο αγαθό»; «Στη φιλαδελφία», λέει, δηλαδή μέσω της αδελφικής αγάπης· διότι «από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Ο δε μαθητής, τηρώντας τις διδασκαλίες, έχει προσκολληθεί και έχει ενωθεί με τον διδάσκαλο, ο οποίος είναι το κατεξοχήν αγαθό, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Αλλά από πού πηγάζει η φιλαδελφία; Από πού είναι δυνατόν να την κατακτήσουμε; Από το «να προηγείστε ο ένας του άλλου», λέει, «στην απόδοση τιμής»· διότι πραγματικά, η φιλία λαμβάνει ασφαλή αφετηρία, εάν ο καθένας αγωνίζεται να προλάβει τον άλλον στο να τιμήσει τον πλησίον.

Εάν δε χρειαστεί να μιλήσουμε, ας αναφέρουμε όσα αρμόζουν στους χριστιανούς: να αποφεύγουμε τον όρκο, να έχουμε αγάπη μεταξύ μας, να προφέρουμε την αλήθεια από το στόμα μας, να αποφεύγουμε τον δόλο και τον φθόνο, να επιδιδόμαστε στην αγαθοεργία κατά το δυνατόν, να επισκεπτόμαστε όσους βρίσκονται σε φυλακές και σε ασθένειες, να προσέχουμε τα αναγνώσματα και τις εκκλησιαστικές συνάξεις, να αποδίδουμε τιμή ο ένας στον άλλον και ιδιαίτερα στους ιερείς του Θεού και στους μοναχούς, να επιδιώκουμε τη φιλοξενία, να απέχουμε παντελώς από την πορνεία και τη μέθη, να διακρατούμε την ορθόδοξη πίστη, να αποφεύγουμε την κοινωνία με τους αιρετικούς. Διότι η ομιλία και η μελέτη τέτοιων πραγμάτων θα μπορούσε να γίνει πρόξενος πολλών αγαθών για εμάς.

Ποια δε οδύνη θα δοκιμάσουν όσοι απείθησαν στο ευαγγέλιο, όσοι αθέτησαν «τις εντολές του;» «Οι οποίοι θα υποστούν ως τιμωρία, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, αιώνιο όλεθρο μακριά από το πρόσωπό του και από το πρόσωπο της δόξας της ισχύος του, όταν έλθει για να δοξαστεί ανάμεσα στους αγίους του, και να θαυμαστεί από όλους εκείνους που πίστεψαν.» Αυτά, λοιπόν, αναλογιζόμενοι και εξετάζοντας, αδελφοί, ολοένα και περισσότερο «ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, επιτελώντας την αγιωσύνη με φόβο Θεού», δείχνοντας προθυμία για τα ανώτερα, ανεβαίνοντας προς τα τελειότερα, «αποστρεφόμενοι το πονηρό, προσκολλώμενοι στο αγαθό, με φιλαδελφία ας είμαστε φιλόστοργοι ο ένας προς τον άλλον, δίνοντας προτεραιότητα ο ένας στον άλλον στην απόδοση τιμής, ως προς την προθυμία ας μην είμαστε οκνηροί, ως προς το πνεύμα ας είμαστε ζέοντες, δουλεύοντας στον Κύριο, χαίροντες για την ελπίδα, υπομένοντες στη θλίψη, προσκαρτερούντες στην προσευχή», ώστε με τέτοια ειλικρίνεια να εορτάσουμε επάξια το παρόν Πάσχα, και να αξιωθούμε να απολαύσουμε τα αιώνια αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.