Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 12:14

Απόκριση Βαρσανουφίου: Τέκνο μου, αν κάποιος ακούει και πράττει, για τον εαυτό του πράττει και τον εαυτό του ωφελεί. Αλλά επειδή είπες ότι σε φοβερίζουν οι λογισμοί μήπως σε καταραστώ, πώς ενδέχεται κάποιος που φοβάται τον Θεό να καταραστεί οποιονδήποτε, εφόσον ο Κύριος λέει: «Να ευλογείτε και να μην καταριέστε;» Πρόσεχε όμως, αδελφέ, ότι θέλουν να σε πλανήσουν σε πράγματα που δεν έχουν ιδιαίτερη ωφέλεια, όπως το να κοιμάσαι καθιστός ή να μη βάζεις προσκέφαλο, τα οποία είναι σαν τον δυόσμο, τον άνηθο και το κύμινο, και να αφήσεις τα βαρύτερα του νόμου, τα οποία είναι το να σβήσεις την οργή, να ξηράνεις τον θυμό και να υποταχθείς στα πάντα. Αυτά τα σπέρνουν μέσα σου για να κάνουν το σώμα σου να ατονήσει, και να περιπέσεις σε πάθος, και να επιθυμήσεις μαλακά στρώματα και ποικίλα εδέσματα. Αλλά αρκέσου σε ένα προσκέφαλο και πλάγιασε με φόβο Θεού. Για να κατανοήσεις δε αυτά που σου λέω, παρακάλεσε τον Θεό και θα σου δώσει αγαθή σύνεση, διότι Εκείνος είναι ο δοτήρας κάθε αγαθού δωρήματος. Αυτό δε να το πιστεύεις ακράδαντα, ότι εάν βάλεις όλη σου τη δύναμη σε αυτά που άκουσες, θα καταβάλω και εγώ δεκαπλάσια δύναμη υπέρ σου, ώστε να λάβεις βοήθεια από τον φιλάνθρωπο Θεό.

Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· αρρώστησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε σε μένα. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Είτε εκείνος που διακονεί, ας αφοσιωθεί στη διακονία, είτε εκείνος που διδάσκει, στη διδασκαλία· εκείνος που προτρέπει, στην προτροπή· εκείνος που μεταδίδει, με απλότητα· εκείνος που προΐσταται, με ζήλο· εκείνος που ελεεί, με ιλαρότητα. Η αγάπη ας είναι ανυπόκριτη· να αποστρέφεστε το κακό και να προσκολλάστε στο αγαθό. Ως προς τη φιλαδελφία, να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας· ως προς την τιμή, να δίνετε το προβάδισμα ο ένας στον άλλον· ως προς την προθυμία, να μην είστε οκνηροί· στο πνεύμα να είστε φλογεροί· στον Κύριο να δουλεύετε· στην ελπίδα να χαίρεστε· στη θλίψη να δείχνετε υπομονή· στην προσευχή να επιμένετε· στις ανάγκες των αγίων να συμμετέχετε· τη φιλοξενία να επιδιώκετε. Να ευλογείτε εκείνους που σας διώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε. Να χαίρεστε με εκείνους που χαίρονται, και να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε. Να έχετε το ίδιο φρόνημα μεταξύ σας· να μην υψηλοφρονείτε, αλλά να συγκαταβαίνετε στους ταπεινούς. Μη θεωρείτε τους εαυτούς σας συνετούς. Σε κανέναν να μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού· να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων.

Για ποιον λόγο ήταν αναγκαίο να ξεραθεί η συκιά με έναν λόγο, και να μην καρποφορήσει με έναν λόγο; Διότι εκείνος που την εξέρανε με έναν λόγο, μπορούσε επίσης με έναν λόγο να την κάνει εύκαρπη. Και σε τι έφταιξε η συκιά, θα μπορούσε να πει κανείς, αφού δεν ήταν η εποχή της καρποφορίας της, καθώς ο ευαγγελιστής Μάρκος αναφέρει ότι ήταν χειμώνας εκείνη την εποχή; Και αν δεν τελείται σε αυτήν κάποιο μυστήριο που υπερβαίνει τον άνθρωπο, ο Κύριος θα βρεθεί από τη μία πλευρά αξιέπαινος, αλλά από την άλλη αξιοκατάκριτος· αξιέπαινος μεν, διότι την εξέρανε με τον λόγο του· αξιοκατάκριτος δε, διότι την καταράστηκε αδίκως. Αλλά πρέπει να κατανοήσουμε στο εξής, αγαπητοί, τίνος την εικόνα έφερε η συκιά· διότι δεν υπήρξε καμία πράξη του Χριστού, η οποία να μην περιείχε μυστήριο. Απολύτως κανένα έργο δεν έγινε από αυτόν, το οποίο να μην ήταν εξαιρετικά ωφέλιμο· κανένα που να μη διακήρυττε την αλήθεια· κανένα που να μην κινούσε τον νου προς την αποδοχή των επουρανίων. Τούτη τη συκιά, οι περισσότεροι από τους ερμηνευτές έχουν πει ότι παρομοιάζεται με τη συναγωγή των Ιουδαίων, στην οποία ήλθε, λένε, ο Κύριος αναζητώντας σε αυτήν καρπό πίστεως· και δεν βρήκε, παρά μόνο ότι έφερε τα λόγια των προφητών και του νόμου σαν πλούσιο φύλλωμα· γι' αυτό και την εξέρανε, λέγοντας: «Ποτέ πια να μη βγει από εσένα καρπός εις τον αιώνα». Εγώ όμως θα προσπαθήσω να αντικρούσω αυτήν την ερμηνεία, αγαπητοί· διότι η ακρίβεια του νοήματος δεν έχει έτσι. Πώς δηλαδή θα μπορούσε να καταραστεί ο Κύριος, εκείνος που λέει: «Να ευλογείτε και να μην καταριέστε»;

Ομιλία ΚΒ΄. Να ευλογείτε εκείνους που σας καταδιώκουν· να ευλογείτε, και να μην καταριέστε. α΄. Αφού τους δίδαξε πώς πρέπει να συμπεριφέρονται ο ένας απέναντι στον άλλον, και αφού συνένωσε τα μέλη με ακρίβεια, τους οδηγεί έτσι πλέον προς την εξωτερική παράταξη, καθιστώντας την με αυτόν τον τρόπο πιο εύκολη. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που δεν έχει κατορθώσει να ρυθμίσει σωστά τις σχέσεις του με τους οικείους, δυσκολότερα θα χειριστεί τις σχέσεις του με τους ξένους· έτσι και αυτός που έχει ασκήσει καλώς τον εαυτό του σε αυτά, ευκολότερα θα υπερισχύσει και έναντι των εξωτερικών. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Παύλος, προχωρώντας μεθοδικά, τοποθετεί αυτά μετά από εκείνα, και λέει: Να ευλογείτε εκείνους που σας καταδιώκουν.

Δεν είπε, «Μην κρατάτε κακία, ούτε να αμύνεστε», αλλά ζήτησε κάτι πολύ περισσότερο από αυτά· διότι το μεν πρώτο αποτελεί γνώρισμα ενός ανθρώπου φιλοσόφου, το δε δεύτερο πλέον ενός αγγέλου. Και αφού είπε, «Να ευλογείτε», πρόσθεσε, «Και να μην καταριέστε», ώστε να μην κάνουμε και το ένα και το άλλο, αλλά μόνο το πρώτο. Διότι πράγματι, αυτοί που μας διώκουν γίνονται πρόξενοι μισθών για εμάς. Αν όμως νήφεις, θα ετοιμάσεις για τον εαυτό σου και έναν δεύτερο μισθό μετά τον πρώτο· επειδή εκείνος μεν θα σου παράσχει τον μισθό από τον διωγμό, ενώ εσύ θα προσφέρεις στον εαυτό σου τον μισθό από την ευλογία προς εκείνον, προβάλλοντας το μέγιστο σημείο της αγάπης προς τον Χριστό. Διότι, όπως ακριβώς αυτός που καταριέται τον διώκτη του δείχνει ότι δεν χαίρεται ιδιαίτερα που πάσχει αυτά για χάρη του Χριστού, έτσι και αυτός που τον ευλογεί φανερώνει τον μεγάλο του έρωτα.

Επομένως, ο καθένας, είτε δίκαια είτε άδικα επιτιμηθεί, ονειδιστεί ή υβριστεί, ας θεωρεί υπαίτιο τον εαυτό του και όχι τον αδελφό του. Και εκείνος που δεν υπομένει τώρα, τότε θα θλιβεί, επειδή δεν υπέμεινε, αλλά απώλεσε τον μισθό του. Διότι, λέγει ο Κύριος, ποια χάρις σας ανήκει εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν; Αλλά να αγαπάτε τους εχθρούς σας και να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται, να ευλογείτε αυτούς που σας καταδιώκουν, να ευλογείτε και να μην καταριέστε. Και από εκείνον που παίρνει τα υπάρχοντά σου, μην τα απαιτείς πίσω.

Όταν αναφέρεται στους έξω, λέει: Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους. Όταν όμως αναφέρεται στους οικείους: Να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας με αδελφική αγάπη. Αδελφοί είστε, λέει, επομένως για τον λόγο αυτόν είναι δίκαιο να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. «Να δουλεύετε στον Κύριο». Μέσα από όλα αυτά υπηρετεί κανείς τον Θεό. «Να χαίρετε με την ελπίδα». Διότι τίποτα δεν παρακινεί τόσο προς την ανδρεία, όσο η αγαθή ελπίδα. «Στη θλίψη να δείχνετε υπομονή, στην προσευχή να επιμένετε, στις ανάγκες των αγίων να γίνεστε κοινωνοί, τη φιλοξενία να επιδιώκετε. Να ευλογείτε αυτούς που σας καταδιώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε. Να χαίρεστε με αυτούς που χαίρονται και να κλαίτε με αυτούς που κλαίνε, έχοντας το ίδιο φρόνημα μεταξύ σας· να μην έχετε υψηλό φρόνημα, αλλά να συναναστρέφεστε με τους ταπεινούς». Διότι, πριν ακόμη από τα μέλλοντα αγαθά, από τώρα, στο παρόν, θα αποκομίσεις μεγάλο καλό από τη θλίψη: το να γίνεις καρτερικός και δόκιμος.

ΤΙΤΛΟΣ ΜΖ΄. —Περί της κατάρας που επιβάλλεται δικαιολογημένα ή άδικα· και ότι πρέπει να ευλογούμε και να μην καταριόμαστε. «Όπως τα πουλιά που πετούν και τα σπουργίτια, έτσι και η μάταιη κατάρα δεν πρόκειται να επιπέσει σε κανέναν.» «Μη δώσεις αφορμή σε άνθρωπο να σε καταραστεί. Διότι, εάν σε καταραστεί με πικρία στην ψυχή του, τη δέησή του θα την εισακούσει Εκείνος που τον δημιούργησε.» «Η κατάρα της μητέρας ξεριζώνει θεμέλια.» «Να ευλογείτε εκείνους που σας διώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε.» «Η γλώσσα είναι ασυγκράτητο κακό, γεμάτη θανατηφόρο δηλητήριο.»

Και με το να λέει ότι «η αγάπη μακροθυμεί, δεν ζητεί τα δικά της, δεν παροξύνεται, δεν λογαριάζει το κακό» και όλα τα παρόμοια, νομίζω πως συμφωνούν και πάλι με τα λόγια του Δεσπότου, όπως το «αγαπάτε τους εχθρούς σας, ευλογείτε εκείνους που σας καταριούνται και κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν και προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται, και σε όποιον σε ραπίσει, στρέψε του και την άλλη» και όσα άλλα τέτοια. Μάλιστα, στην προς Ρωμαίους επιστολή χρησιμοποίησε φανερά τα λόγια του Δεσπότου: «Ευλογείτε», λέει, «εκείνους που σας διώκουν, ευλογείτε και μην καταριέστε».

Αν και μπορεί κανείς να βρει τέτοια παραδείγματα και στις δικές τους επιστολές, έστω και πιο σπάνια. Εάν όμως στο «έχοντες χαρίσματα» δεν πρέπει να σταματήσει η ανάγνωση πουθενά μέχρι το «ευλογείτε τους διώκοντας υμάς», αφενός μεν θα προκύψει διαφορετικό νόημα, αφετέρου δε η σύνταξη θα είναι μονοσχηματική, και η περίοδος υπερβολικά κατακερματισμένη για την αναπνοή.

ΚΖ'. Στη συνέχεια, πάλι εμφανίζεται ο ελλειπτικός λόγος· διότι στη φράση «η αγάπη ανυπόκριτος» λείπει το «έστω»· και λοιπόν στη συνέχεια ξεκινά μια άλλη περίοδος, η φράση «αποστυγούντες το πονηρόν», η οποία, κάνοντας την απόδοσή της έπειτα από πολύ μακρύ διάστημα, απευθύνεται μεν στο πνεύμα, αλλά δεν απαλλάσσεται από τον περιφραστικό χαρακτήρα της. Διότι το «αποστυγούντες το πονηρόν» λαμβάνει την ολοκλήρωσή του στο «ευλογείτε τους διώκοντας υμάς, ευλογείτε και μη καταράσθε»· επειδή ακριβώς σκοπός και τρόπον τινά συγκεφαλαίωση όλων των άλλων αρετών είναι το να εκτείνει κανείς την αγαθότητα και την αγάπη μέχρι και στους εχθρούς και σε εκείνους που τον έχουν μισήσει. Διότι σύμφωνα με αυτή την πράξη, ο σωτήριος και αψευδής λόγος βεβαίωσε ότι οι άνθρωποι πάνω στη γη γίνονται όμοιοι με τον Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς.

Στον ίδιο τύπο διάκρισης θα μπορούσαν να υπαχθούν τόσο ο Ανανίας όσο και η Σαπφείρα, οι οποίοι τιμωρήθηκαν από τον κορυφαίο των αποστόλων, καθώς και η εντολή που μετρά τη συγχώρηση για όσους αμαρτάνουν έως και εβδομήντα φορές το επτά. Διότι, αφενός μέσω της εντολής, τόσο ο ίδιος ο Πέτρος όσο και εμείς διδασκόμαστε να συγχωρούμε πολλές φορές τα αμαρτήματα που γίνονται εις βάρος μας, αφετέρου, όμως, την ύβρη απέναντι στο θείο ούτε εντολή έχουμε να την παραβλέπουμε, ούτε την παρέβλεψε εκείνος, ο οποίος απαίτησε την εσχάτη τιμωρία από αυτούς που ασέβησαν και υπεξαίρεσαν τα αναθήματα, λέγοντας ψέματα στο Άγιο Πνεύμα. Μάλιστα, και ο συνόμιλος του κορυφαίου, που κατέχει το προνόμιο με όχι λιγότερα πρεσβεία από τους άλλους μαθητές -εννοώ και πάλι τον Παύλο, τον δάσκαλο της οικουμένης- αυτός λοιπόν ο θείος άνδρας, όταν λέει «να ευλογείτε αυτούς που σας διώκουν, να ευλογείτε και να μην καταράστε», και πάλι, «ο Αλέξανδρος ο χαλκουργός μού έκανε πολλά κακά, είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα του», με την ίδια προσέγγιση θα μπορούσε να απαλλαγεί από τη φαινομενική αυτή αντίφαση. Διότι, το μεν να εύχεται να τιμωρηθεί αυτός που αδίκησε, προκαλείται από τον εξευτελισμό και τον πόλεμο εναντίον του κηρύγματος, για τα οποία ευθυνόταν και ο Αλέξανδρος· το δε να ανταμείβουμε με ευλογίες τους υβριστές, έχει διαταχθεί για τις περιπτώσεις εκείνες όπου μηχανεύονται διωγμό εναντίον ημών των ιδίων.

Πάνω απ' όλα, ο θείος φόβος ας μας συγκρατεί σαν σίδερο και ας καθηλώνει τις σάρκες μας· πουθενά ας μην φωλιάζει ο φθόνος ούτε πάλι η έριδα, ούτε βέβαια η κενοδοξία ούτε κανένα από τα έργα του σκότους. Ενόσω τα πάθη μάς προσβάλλουν από μακριά, ας αποκρούονται, ώστε να μην εγκατασταθούν μέσα μας και φαρμακώσουν την ψυχή και γίνουν δυσαπόβλητα. Εκείνος που αγωνίζεται εγκρατεύεται σε όλα. Έτσι να τρέχετε, ώστε να κατακτήσετε το έπαθλο. Οι τελευταίοι να υποτάσσεστε στους πρώτους· διότι ο Θεός δεν είναι Θεός ακαταστασίας, αλλά ειρήνης. Οι προϊστάμενοι να αγαπάτε θεάρεστα αυτούς που σας ακολουθούν, και να επιζητείτε την υποταγή και την υπακοή όχι από θέση εξουσίας, αλλά με την αρετή και την αγαθότητα. Να μην αποχωρίζεστε ο ένας τον άλλον, αλλάζοντας πολλούς προϊσταμένους και μη όντας χρήσιμοι πουθενά. Ο Παύλος δεν θέλησε να συμπαραλάβει τον ευαγγελιστή Μάρκο, όπως είναι γραμμένο, επειδή δεν πορεύθηκε μαζί τους, αλλά προηγουμένως επέστρεψε στην πατρίδα του. Πόσο μάλλον εμείς οφείλουμε να δείχνουμε σταθερότητα; Ο καθένας, αδελφοί, στην κατάσταση που κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας, αγαπητοί, από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, επιτελώντας έργα αγιοσύνης με φόβο Θεού. Να κρατάτε τις παραδόσεις τις οποίες διδαχθήκατε, να κατηχείτε ο ένας τον άλλον, να έχετε πάντοτε τη μνήμη του θανάτου. Προσεύχεστε, λοιπόν, σας παρακαλώ, για όλους, ευλογείτε αυτούς που σας διώκουν, να ευλογείτε και να μην καταριέστε, καθώς περιφέρεστε από τόπο σε τόπο, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, περιπλανώμενοι σε ερήμους και σε βουνά ή ίσως και τρυπώνοντας σε σπηλιές της γης.