Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 12:17

Υπάρχουν ορισμένοι άγραφοι νόμοι της φύσεως, που θέλουν να είναι βραδείς ως προς την τιμωρία όσοι ανέρχονται στις ύψιστες εξουσίες. Αλλά και όσες μέλισσες δεν ακολουθήσουν το παράδειγμα του βασιλιά τους, γρήγορα μετανιώνουν για την απερισκεψία τους, διότι πεθαίνουν μαζί με το χτύπημα του κεντριού τους. Ας ακούσουν οι Χριστιανοί, για τους οποίους αποτελεί πρόσταγμα να μην ανταποδίδουν σε κανέναν κακό αντί κακού, αλλά να νικούν το κακό με το αγαθό. Μιμήσου το ιδιαίτερο γνώρισμα της μέλισσας, ότι δηλαδή κατασκευάζει τις κηρήθρες της χωρίς να βλάπτει κανέναν, ούτε να καταστρέφει τον ξένο καρπό.

Αλλά εδώ, για να γίνεις φιλόπονος και εργατικός, προβλήθηκε το παράδειγμα του μύρμηγκα· ενώ για το μεταδοτικό, της μέλισσας. «Ή πήγαινε στη μέλισσα και μάθε πόσο εργατική είναι.» Είναι χρήσιμο το παράδειγμα της μέλισσας τόσο στην προσφορά του καρπού της όσο και στην άμυνά της. Διότι και η μέλισσα, όταν αμύνεται, πεθαίνει με το ίδιο της το κτύπημα, και για τον Χριστιανό θάνατος είναι η ανταπόδοση του κακού. Εκείνον μεν ελάχιστα τον ονείδισες, αλλά τον εαυτό σου τον θανάτωσες με την παρακοή της εντολής: «Σε κανέναν να μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού.» Είδες πώς η μέλισσα αφήνει τη ζωή της μαζί με το κεντρί; Έτσι και ο Χριστιανός, αμυνόμενος εναντίον του εχθρού, διά της πληγής που καταφέρει στον εχθρό χάνει τη δική του ζωή. Μην είσαι λοιπόν εκδικητικός προς τους εχθρούς, ούτε φειδωλός στα δικά σου αγαθά· αλλά μάθε από τη μέλισσα, στην οποία η μεν άμυνα προξενεί τον θάνατο, ενώ τον καρπό της εργασίας της τον προσφέρει για απόλαυση σε βασιλιάδες και απλούς ανθρώπους, σε όσους ζουν με ανέσεις και σε αρρώστους· με την επιτηδειότητά της δε και με όλη της τη ζωή καθίσταται χρήσιμη, μέχρι και με την οσμή της. Η μέλισσα, με την ποικιλία της τέχνης της, γνωρίζει πώς να συλλέγει το μέλι από το ίδιο άνθος· και το μεν το αποθηκεύει ως μέλι, το δε ως κηρήθρα, και πήζει το κερί γύρω από το μέλι. Ποιος δίδαξε εκείνη τη μέλισσα να κατασκευάζει τις κυψελίδες και να υφαίνει τον λεπτό υμένα; Ποια από αυτές, έχοντας φοιτήσει σε παλαιό διδάσκαλο, διδάχθηκε να κατασκευάζει τα εξάπλευρα και τα τετράπλευρα σχήματα;

Ότι πρέπει ο χριστιανός, γινόμενος σε όλα ανώτερος από τα δικαιώματα του νόμου, να μην ορκίζεται ούτε να ψεύδεται. Ότι δεν πρέπει να βλασφημεί, ότι δεν πρέπει να υβρίζει, ότι δεν πρέπει να φιλονικεί, ότι δεν πρέπει να εκδικείται για τον εαυτό του, ότι δεν πρέπει να ανταποδίδει κακό αντί κακού, ότι δεν πρέπει να οργίζεται.

Κεφάλαιο Βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ακούσατε ότι ελέχθη: Οφθαλμό αντί οφθαλμού, και δόντι αντί δοντιού. Εγώ όμως σας λέγω να μην αντισταθείτε στον πονηρό· αλλά σε όποιον σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη, και τα εξής. ΜΑΡΚΟΣ. Να έχετε αγάπη μέσα σας, αλλά και να ειρηνεύετε μεταξύ σας. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Σε κανέναν να μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού, προνοώντας για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων. Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους· μην εκδικείστε για τον εαυτό σας, αγαπητοί, αλλά δώστε τόπο στην οργή. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Βʹ. Ο δούλος δε του Κυρίου δεν πρέπει να μάχεται, αλλά να είναι ήπιος προς όλους.

Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· αρρώστησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε σε μένα. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Είτε εκείνος που διακονεί, ας αφοσιωθεί στη διακονία, είτε εκείνος που διδάσκει, στη διδασκαλία· εκείνος που προτρέπει, στην προτροπή· εκείνος που μεταδίδει, με απλότητα· εκείνος που προΐσταται, με ζήλο· εκείνος που ελεεί, με ιλαρότητα. Η αγάπη ας είναι ανυπόκριτη· να αποστρέφεστε το κακό και να προσκολλάστε στο αγαθό. Ως προς τη φιλαδελφία, να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας· ως προς την τιμή, να δίνετε το προβάδισμα ο ένας στον άλλον· ως προς την προθυμία, να μην είστε οκνηροί· στο πνεύμα να είστε φλογεροί· στον Κύριο να δουλεύετε· στην ελπίδα να χαίρεστε· στη θλίψη να δείχνετε υπομονή· στην προσευχή να επιμένετε· στις ανάγκες των αγίων να συμμετέχετε· τη φιλοξενία να επιδιώκετε. Να ευλογείτε εκείνους που σας διώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε. Να χαίρεστε με εκείνους που χαίρονται, και να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε. Να έχετε το ίδιο φρόνημα μεταξύ σας· να μην υψηλοφρονείτε, αλλά να συγκαταβαίνετε στους ταπεινούς. Μη θεωρείτε τους εαυτούς σας συνετούς. Σε κανέναν να μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού· να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων.

Να αναστρέφεσαι με καλά έργα και λόγια, να μην ορκίζεσαι καθόλου, να μη δανείζεις χρήματα με τόκο, ούτε σιτάρι και κρασί και λάδι για επιπλέον κέρδος· να απέχεις από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες· να μη μιλάς με δόλο και να μη λες απολύτως τίποτα εναντίον κανενός· να μην καταλαλείς, ούτε καν να ακούς με ευχαρίστηση την καταλαλιά· να μην πιστεύεις βιαστικά λόγια εναντίον κάποιου· να μην τυραννιέσαι από τον θυμό, να μην κυριεύεσαι από αθυμία, να μην οργίζεσαι αναίτια εναντίον του πλησίον, να μην κρατάς οργή εναντίον κανενός, να μην ανταποδίδεις κακό αντί κακού· αντίθετα, να προτιμάς να λοιδορείσαι παρά να λοιδορείς, να χτυπιέσαι παρά να χτυπάς, να αδικείσαι παρά να αδικείς, να αποστερείσαι παρά να αποστερείς.

«Αλλά εμμένω και συμφωνώ· λέγε λοιπόν.» «Λέω λοιπόν τώρα το επόμενο, ή μάλλον ρωτώ: όσα συμφωνήσει κανείς με κάποιον ότι είναι δίκαια, πρέπει να τα πράττει ή να τον εξαπατά;» «Πρέπει να τα πράττει.» Σε αυτά παράβαλε το «σε κανέναν μην ανταποδίδετε κακό αντί για κακό» και το «να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται· να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν, για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει πάνω σε δικαίους και αδίκους», και επιπλέον το «όταν μας λοιδορούν, ευλογούμε· όταν μας καταδιώκουν, υπομένουμε· όταν μας δυσφημούν, παρακαλούμε», τα οποία αναφέρονται στα δικά μας ιερά γράμματα. Και ο προφήτης των Εβραίων επίσης λέει: «Αν ανταπέδωσα κακό σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά»· και πάλι: «Με αυτούς που μισούν την ειρήνη, εγώ ήμουν ειρηνικός.»

Ως προς το άλλο είδος της, το οποίο είναι η ανεξικακία και η συμπάθεια προς εκείνους που έχουν σφάλει απέναντί μας, τι λέει; Μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού· αλλά να νικάτε το κακό με το αγαθό. Μην καταδικάζετε, και δεν θα καταδικαστείτε. Και, «εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο ουράνιος· εάν όμως δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας που είναι στους ουρανούς θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα». Και όπως σε εκείνο το μέρος της ελεημοσύνης χρησιμοποίησε και συμβουλευτικούς λόγους και προέτρεψε μέσα από τα ίδια τα πράγματα, θέτοντας τον εαυτό του ως ποιμένα και βασιλιά, έτσι και σχετικά με την ανεξικακία και τη συμπάθεια προς εκείνους που σφάλλουν, όχι μόνο είπε αυτά που υποδείξαμε προηγουμένως, αλλά πρόσθεσε και παρέθεσε και μια παραβολή, αυτή που διαβάζεται σήμερα σε εσάς στο Ευαγγέλιο, λέγοντας: «Ομοιώθηκε η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος θέλησε να λογαριαστεί με τους δούλους του· και όταν άρχισε να κάνει τον λογαριασμό, του παρουσίασαν έναν οφειλέτη δέκα χιλιάδων ταλάντων».

Εδώ με τη λέξη ταπεινούς δεν εννοεί απλώς όσους έχουν ταπεινό φρόνημα, αλλά τους ταπεινωμένους και περιφρονημένους. Μην έχετε μεγάλη ιδέα για τη φρόνησή σας· δηλαδή, μην νομίζετε ότι ο εαυτός σας σας αρκεί. Διότι και αλλού λέει η Γραφή: Αλίμονο σε εκείνους που θεωρούν τους εαυτούς τους συνετούς, και νομίζουν ενώπιον του εαυτού τους ότι είναι επιστήμονες. Και μέσω αυτών πάλι υπονομεύει την υπεροψία και καταστέλλει την έπαρση και την αλαζονεία. Διότι τίποτε δεν απομακρύνει και δεν αποκόπτει τον άνθρωπο τόσο πολύ από τους υπολοίπους, όσο το να νομίζει κανείς ότι αρκεί στον εαυτό του· γι' αυτό και ο Θεός μας έκανε να έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον. Διότι, ακόμη και αν είσαι συνετός, θα έχεις ανάγκη τον άλλον· αν όμως νομίσεις ότι δεν τον έχεις ανάγκη, έγινες πιο ανόητος και πιο αδύναμος από όλους. Επειδή ένας τέτοιος άνθρωπος και θα αφήσει τον εαυτό του έρημο από κάθε βοήθεια, και σε όσα τυχόν σφάλει δεν θα απολαύσει καμία απολύτως διόρθωση ούτε συγγνώμη, και θα παροργίσει τον Θεό εξαιτίας της υπεροψίας του, και θα διαπράξει πολλά αμαρτήματα. Διότι συμβαίνει, συμβαίνει πολλές φορές και ο συνετός να μην αντιληφθεί το πρέπον, και ο λιγότερο συνετός να βρει κάτι από τα σωστά· πράγμα που συνέβη στην περίπτωση του Μωυσή και του πεθερού του, στην περίπτωση του Σαούλ και του υπηρέτη του, καθώς και στην περίπτωση του Ισαάκ και της Ρεβέκκας. Μην νομίζεις λοιπόν ότι υποβιβάζεσαι επειδή έχεις ανάγκη τον άλλον. Διότι αυτό απεναντίας σε υψώνει, αυτό σε κάνει πιο ισχυρό, αυτό σε καθιστά πιο λαμπρό και πιο ασφαλή. Να μην ανταποδίδετε σε κανέναν κακό αντί για κακό.

Να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων, αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, ειρηνεύοντας με όλους τους ανθρώπους. Αυτό σημαίνει το: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους»· όχι για να ζούμε με κενοδοξία, αλλά για να μην δίνουμε λαβή εναντίον μας σε όσους το επιθυμούν. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού». Πολύ ορθά μάλιστα το διευκρίνισε στη συνέχεια, λέγοντας: «Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς».

Είναι μικρό πράγμα το να διατελεί κανείς ατάραχος και χωρίς οργή. Εκείνος που θέλει να είναι κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, οφείλει να καταφρονείται, να αποδοκιμάζεται και να εξευτελίζεται από όλους, τόσο με λόγια όσο και με έργα. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, έδωσε εντολή να μην ανταποδίδουμε το κακό σε εκείνον που αδίκησε, προκειμένου, ανταποδίδοντας τα ίσα στον αδικοπραγούντα, να μη χάσεις την κατά φύσιν πραότητά σου. Μη γίνεσαι λοιπόν φρόνιμος κατά τη δική σου κρίση, θεωρώντας πως έχεις το δίκαιο να εκδικηθείς αυτόν που σε αδικεί. Να θυμάσαι τις ιερές διδασκαλίες του αποστόλου Παύλου: «Μη γίνεστε», λέει, «φρόνιμοι κατά τη δική σας αντίληψη, και μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού». Δεν είναι καλό να γίνεσαι αντίδικος, ούτε να επιζητείς ο ίδιος τη δικαίωσή σου, αλλά να αναθέτεις την κρίση σου στον Θεό, ο Οποίος επιβάλλει την τιμωρία στους αδικούντες χωρίς οργή. Διότι λέει: «Μην εκδικείστε εσείς οι ίδιοι για τον εαυτό σας, αλλά δώστε τόπο στην οργή· επειδή είναι γραμμένο: Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος». Μη λες: «Ο Θεός ανταποδίδει, θα ανταποδώσω κι εγώ». Σκέψου τι σου υπέδειξε ο Χριστός ερχόμενος στον κόσμο, για να αναδείξει το σωτήριο πρότυπο της ζωής, και αυτό να μιμηθείς με ζήλο, για να σωθείς.

Δεν είπε να ικανοποιείτε τις ανάγκες τους, δείχνοντας ότι (αυτοί που ελεούν) λαμβάνουν περισσότερα από όσα δίνουν· και ότι το ζήτημα είναι εμπορική συναλλαγή. Διότι το όφελος είναι κοινό. Εσύ προσφέρεις χρήματα, εκείνοι σου προσφέρουν τη δόξα ενώπιον του Θεού. Δεν είπε «πράττοντες», αλλά «επιδιώκοντες», εκπαιδεύοντάς μας να μην περιμένουμε τους έχοντες ανάγκη πότε θα έρθουν σε εμάς, αλλά εμείς να προστρέχουμε και να τους αναζητούμε. «Διότι χρειάζεται εξαιρετικά γενναία ψυχή, ώστε όχι μόνο να μη φθονεί αυτόν που προκόπτει, αλλά και να χαίρεται μαζί του. Μη γίνεστε συνετοί κατά τη δική σας κρίση, μη ανταποδίδοντας σε κανέναν κακό αντί κακού.» Δηλαδή, μη νομίζετε ότι αρκείτε στον εαυτό σας· διότι τίποτα δεν προκαλεί τόση έπαρση και δεν αποκόπτει τον άνθρωπο από τους υπολοίπους, όσο το να νομίζει κάποιος ότι αρκεί στον εαυτό του. «Να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων.» Είναι όμοιο με το: «Ας λάμψει το φως σας». Και το λέει αυτό, όχι για να ζήσουμε με κενοδοξία, αλλά για να μη δώσουμε στους ανθρώπους λαβή εναντίον μας. «Εάν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους, μη εκδικούμενοι οι ίδιοι, αγαπητοί.» Πολύ ορθά (πρόσθεσε) το «εάν είναι δυνατόν»· διότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου δεν είναι δυνατόν, όπως, για παράδειγμα, όταν ο λόγος αφορά την ευσέβεια, ή όταν ο αγώνας γίνεται υπέρ των αδικουμένων. «Αλλά δώστε τόπο στην οργή· διότι είναι γεγραμμένο: Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση· εγώ θα ανταποδώσω, λέγει ο Κύριος.» Σε ποια οργή (αναφέρεται), αν όχι στην οργή του Θεού, λέγει; Επειδή ακριβώς αυτό επιθυμεί περισσότερο να δει ο αδικημένος, (δηλαδή) την εκδίκηση.

Διότι ο βασιλιάς (της κυψέλης) έχει μεν κεντρί, αλλά δεν το χρησιμοποιεί για άμυνα. Ας το ακούσουν αυτό οι Χριστιανοί, στους οποίους έχει δοθεί η προσταγή να μην ανταποδίδουν σε κανέναν κακό αντί κακού, αλλά να νικούν το κακό με το αγαθό. Μιμηθείτε τον ιδιαίτερο τρόπο ζωής της μέλισσας· διότι, χωρίς τον βασιλιά δεν προξενεί καμία βλάβη, ούτε καταστρέφει τον ξένο καρπό, όταν κατασκευάζει τις κηρήθρες. Αυτές εξάλλου δεν πλησιάζουν όλα τα άνθη με τον ίδιο τρόπο, αλλά από όσα λάβουν αυτό που είναι κατάλληλο για την εργασία τους, τα αφήνουν έπειτα ανέπαφα. Το μεν κερί το συγκεντρώνει φανερά από τα άνθη, το δε μέλι, αφού αναρροφήσει με το στόμα της τη δροσοειδή υγρασία που είναι διασκορπισμένη στα άνθη, την εναποθέτει στις κοιλότητες των κηρηθρών.