Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
22 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
εἰ δυνατόν, τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–22 από 22
Ἀλλὰ ὑμεῖς ἀδικεῖτε καὶ ἀποστερεῖτε, καὶ ταῦτα ἀδελφούς. Ὅτι οὐ δεῖ μάχεσθαι, ἢ ἑαυτὸν ἐκδικεῖν· πρὸς πάντας δὲ, εἰ δυνατὸν, εἰρηνεύειν, κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου.
Αλλά εσείς αδικείτε και αποστερείτε, και μάλιστα αδελφούς. Ότι δεν πρέπει κανείς να φιλονικεί, ούτε να παίρνει ο ίδιος εκδίκηση· αλλά με όλους, ει δυνατόν, να ειρηνεύει, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου.
Λεπτομέρειες
Κεφάλ. Βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ἠκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη· Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ· ἀλλ᾽ ὅστις σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην, καὶ τὰ ἑξῆς. ΜΑΡΚΟΣ. Ἀγάπην ἔχετε ἐν ἑαυτοῖς, ἀλλὰ καὶ εἰρηνεύετε ἐν ἀλλήλοις. ΠΡΟΣ ΡΩΜ. Μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόντες, προνοούμενοι καλὰ ἐνώπιον πάντων ἀνθρώπων. Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες· μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοί· ἀλλὰ δότε τόπον τῇ ὀργῇ. ΠΡΟΣ ΤΙΜ. βʹ. Δοῦλον δὲ Κυρίου οὐ δεῖ μάχεσθαι, ἀλλὰ ἤπιον εἶναι πρὸς πάντας.
Κεφάλαιο Βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ακούσατε ότι ελέχθη: Οφθαλμό αντί οφθαλμού, και δόντι αντί δοντιού. Εγώ όμως σας λέγω να μην αντισταθείτε στον πονηρό· αλλά σε όποιον σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη, και τα εξής. ΜΑΡΚΟΣ. Να έχετε αγάπη μέσα σας, αλλά και να ειρηνεύετε μεταξύ σας. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Σε κανέναν να μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού, προνοώντας για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων. Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους· μην εκδικείστε για τον εαυτό σας, αγαπητοί, αλλά δώστε τόπο στην οργή. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Βʹ. Ο δούλος δε του Κυρίου δεν πρέπει να μάχεται, αλλά να είναι ήπιος προς όλους.
Λεπτομέρειες
Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες· μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοὶ, ἀλλὰ δότε τόπον τῇ ὀργῇ γέγραπται γάρ· Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Ἀλλὰ ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν· ἐὰν δὲ διψᾷ, πότιζε αὐτόν. Μὴ νικῶ ὑπὸ τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ νίκα ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ κακόν. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. βʹ.
Αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους· μην εκδικείστε για τους εαυτούς σας, αγαπητοί, αλλά δώστε τόπο στην οργή· διότι είναι γραμμένο: Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέγει ο Κύριος. Αλλά εάν πεινά ο εχθρός σου, τρέφε τον· εάν διψά, πότιζέ τον. Μη νικιέσαι από το κακό, αλλά να νικάς το κακό με το αγαθό. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄.
Λεπτομέρειες
Καίτοι γὰρ τὸ ἐν ἀμείνοσι εἶναι λαχὼν διὰ τὴν τοῦ πατρὸς εὐλογίαν, καὶ τῇ τῶν πρωτοτόκων δόξῃ προκεκριμένος, καὶ Θεὸν ἔχων ἐπαρωγὸν καθυφίκοιτο ἁγιοπρεπῶς, ἐκεῖνό που πάντως κατορθοῦν ᾑρημένος· «Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύετε.» Λόγος μὲν γὰρ ἔσθ᾽ ὅτε καὶ τραχὸς καὶ ἀνάντης καὶ ὑπεροψίας ἔμπλεως ἀφόρητος ἔσται τισίν. Ὡς δὲ σοφὸς ἔγραφε Παροιμιαστὴς, «Ἀπόκρισις ὑποπίπτουσα ἀποστρέφει θυμόν.» Καί μοι βλέπε τοῦ δικαίου τὸ εἰς εὐσέβειαν εὐτεχνές. Ἀποστέλλει μὲν γὰρ ἀγγέλους εἰρήνην αἰτήσοντας, καὶ τρυφερωτάτους πρὸς τὸν Ἡσαῦ διακομίσοντας λόγους· ἄνω τε γὰρ καὶ κάτω προστέταχε λέγειν· «Τάδε λέγει ὁ παῖς σου ὁ Ἰακώβ.» Τρέπεται δὲ πάλιν αὐτὸς εἰς εὐχὰς, καὶ τὴν ἀεὶ σώζουσαν ἐπικουρίαν αὐτῶν οὐ διαλιμπάνει. Ἐμπεδοῖ δὲ, ὅτι τὴν εἰς τὸ μᾶλλον ἐλπίδα τῶν ἤδη παρῳχηκότων ἡ πεῖρα διεσάφει, λέγων· «Ἐν τῇ ῥάβδῳ μου ταύτῃ διέβην τὸν Ἰορδάνην, νυνὶ δὲ γέγονα εἰς δύο παρεμβολάς.» Ἔφη γὰρ, ὅτι Αὐτὴν μόνην τὴν οἴκοθεν ἔχων ῥάβδον διέβην τὸν Ἰορδάνην, καὶ πολλῶν γέγονα δεσπότης, τὸ σὸν ἔχων εὐμενὲς, ὦ Δέσποτα. Εἰσόμεθα διὰ τούτων τοίνυν καὶ ἡμεῖς, ὅτι πράους εἶναι δεῖ καὶ εἰρηνικοὺς, καὶ διὰ παντὸς θηρᾶσθαι τρόπου τὸ διαζῇν ἀμαχί. «Δοῦλον γὰρ Κυρίου, φησὶν, οὐ δεῖ μάχεσθαι, ἀλλ᾽ ἤπιον εἶναι πρὸς πάντας,» κατὰ τὸ γεγραμμένον.
Διότι, αν και είχε αξιωθεί να βρίσκεται σε πλεονεκτικότερη θέση λόγω της ευλογίας του πατέρα του, και είχε τιμηθεί με τη δόξα των πρωτοτοκίων, και είχε βοηθό του τον Θεό, υποχωρούσε με τρόπο ιεροπρεπή, έχοντας επιλέξει να κατορθώνει πάντοτε το εξής: «Εάν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Διότι κάποτε ένας λόγος τραχύς, απότομος και γεμάτος υπεροψία θα γίνει ανυπόφορος σε κάποιους. Όπως δε έγραψε ο σοφός Παροιμιαστής, «Η υποχωρητική απόκριση αποτρέπει τον θυμό». Και δες, σε παρακαλώ, την επιδεξιότητα του δικαίου προς την ευσέβεια. Διότι αφενός αποστέλλει αγγελιαφόρους για να ζητήσουν ειρήνη και για να μεταφέρουν τους πιο ήπιους λόγους προς τον Ησαύ· επειδή τους πρόσταξε να επαναλαμβάνουν συνεχώς: «Αυτά λέει ο δούλος σου ο Ιακώβ». Αφετέρου δε, ο ίδιος στρέφεται πάλι σε προσευχές, και δεν εγκαταλείπει την πάντοτε σωτήρια βοήθειά τους. Επιβεβαιώνει δε ότι την ελπίδα για το μέλλον φώτιζε η εμπειρία των παρελθόντων, λέγοντας: «Με αυτήν εδώ τη ράβδο μου διάβηκα τον Ιορδάνη, ενώ τώρα έχω γίνει δύο στρατόπεδα». Διότι εννοούσε ότι: «Έχοντας μαζί μου από την πατρίδα μου μόνο αυτή τη ράβδο διέσχισα τον Ιορδάνη, και έγινα κύριος πολλών πραγμάτων, επειδή είχα τη δική σου εύνοια, Δέσποτα». Θα γνωρίσουμε λοιπόν μέσα από αυτά και εμείς, ότι πρέπει να είμαστε πράοι και ειρηνικοί, και να επιδιώκουμε με κάθε τρόπο να ζούμε χωρίς διαμάχες. «Διότι ο δούλος του Κυρίου», λέει, «δεν πρέπει να μάχεται, αλλά να είναι ήπιος προς όλους», σύμφωνα με το γεγραμμένο.
Λεπτομέρειες
Πρὸς δὲ τὸ ἕτερον αὐτῆς εἶδος, ὅπερ ἐστὶν ἡ πρὸς τοὺς ἐπταικότας ἡμᾶς ἀνεξικακία καὶ συμπάθεια, τί φησι; Μὴ ἀποδώσῃς κακὸν ἀντὶ κακοῦ· ἀλλὰ νίκα ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ κακόν. Μὴ καταδικάζετε, καὶ οὐ μὴ καταδικασθῆτε. Καί, «ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος· ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, οὐδὲ ὁ Πατὴρ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀφήσει τὰ παραπτώματα ὑμῶν». Ὥσπερ δὲ ἐν ἐκείνῳ τῷ μέρει τῆς ἐλεημοσύνης παραινετικοῖς τε ἐχρήσατο λόγοις καὶ διὰ τῶν πραγμάτων αὐτῶν προετρέψατο, ποιμένα καὶ βασιλέα ἑαυτὸν προκαθίσας, οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀνεξικακίας καὶ εἰς τοὺς πταίοντας συμπαθείας, οὐ μόνον εἶπεν οἷα προϋπεδείξαμεν, ἀλλὰ καὶ παραβολὴν προσέθηκε καὶ προέθηκε, τὴν σήμερον ἀναγινωσκομένην ὑμῖν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ, «ὡμοιώθη», λέγων, «ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὃς ἠθέλησε συνάραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὑτοῦ· ἀρξαμένου δὲ αὐτοῦ συναίρειν, προσηνέχθη αὐτῷ εἷς ὀφειλέτης μυρίων ταλάντων».
Ως προς το άλλο είδος της, το οποίο είναι η ανεξικακία και η συμπάθεια προς εκείνους που έχουν σφάλει απέναντί μας, τι λέει; Μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού· αλλά να νικάτε το κακό με το αγαθό. Μην καταδικάζετε, και δεν θα καταδικαστείτε. Και, «εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο ουράνιος· εάν όμως δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας που είναι στους ουρανούς θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα». Και όπως σε εκείνο το μέρος της ελεημοσύνης χρησιμοποίησε και συμβουλευτικούς λόγους και προέτρεψε μέσα από τα ίδια τα πράγματα, θέτοντας τον εαυτό του ως ποιμένα και βασιλιά, έτσι και σχετικά με την ανεξικακία και τη συμπάθεια προς εκείνους που σφάλλουν, όχι μόνο είπε αυτά που υποδείξαμε προηγουμένως, αλλά πρόσθεσε και παρέθεσε και μια παραβολή, αυτή που διαβάζεται σήμερα σε εσάς στο Ευαγγέλιο, λέγοντας: «Ομοιώθηκε η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος θέλησε να λογαριαστεί με τους δούλους του· και όταν άρχισε να κάνει τον λογαριασμό, του παρουσίασαν έναν οφειλέτη δέκα χιλιάδων ταλάντων».
Λεπτομέρειες
ΙΣΙΔΩΡΩΙ ΕΠΙΣΚΟΠΩΙ ͵αφϟγʹ Ἐπειδὴ γέγραφας δι’ ἣν αἰτίαν οὐκ εἶπεν ἁπλῶς ὁ Παῦλος· «Μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύετε», ἀλλὰ προσέθηκεν· «Εἰ δυνατόν», ἀντιγράφω ὅτι ἐπειδή ἐστιν ὅπου οὐ δυνατόν, ὅταν περὶ εὐσεβείας ὁ λόγος ᾖ, ὅταν περὶ δικαίου πράγματος, ὅταν περὶ σωφροσύνης, ὅταν περὶ πασῶν ἁπλῶς τῶν ἀρετῶν. Ὁ μὲν γὰρ εὐσεβὴς πῶς τῷ ἀσεβεῖ εἰρηνεύσει, ἢ ὁ δίκαιος τῷ ἀδίκῳ, ἢ ὁ σώφρων τῷ λάγνῳ τῷ πολλάκις οὐ μόνον τὴν τῶν ἄλλων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑαυτοῦ βουλομένῳ διαφθεῖραι ὥραν; Εἰ δὲ λογισμοὺς οἴει τούτους εἶναι, θέα αὐτὸν τὸν Παῦλον εἰ μετὰ πάντων εἰρήνευσεν. Εἰ δὲ καὶ ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀναγαγεῖν βούλοιο, θέα τὸν Χριστὸν εἰ μετὰ πάντων ἐσπείσατο. Εἰς τοσαύτην γοῦν ἐξεβακχεύθησαν οἱ τῶν ἰουδαίων ἄρχοντες μανίαν ὡς καὶ σταυρῷ αὐτὸν προσηλῶσαι. Τί οὖν ἐστιν «Εἰ δυνατόν»; Σύ, φησί, μὴ δίδου τινὶ λαβὴν ἔχθρας, μηδὲ δικαίως καὶ εὐλόγως ἔχε ἐχθρόν. Εἰ δὲ ἀλόγως ἐκεῖνοι καὶ ὑπὸ φθόνου ὑποσμυχόμενοι ἀπεχθάνονται, σὲ τοῦτο οὐ παραβλάψει. Οὐδὲ γὰρ ὁ Χριστὸς ὁ εἰρηκώς· «Ἐμίσησάν με δωρεάν» ἐκέλευσε μὴ ἔχειν ἐχθρούς—τούτου γὰρ οὐκ ἐσμὲν κύριοι—ἀλλὰ τὸ μὴ ἀδικεῖν, τὸ μὴ κατασπείρειν ῥίζαν πολέμου, καὶ μάλιστα ὅταν ἡ εὐσέβεια μηδὲν παραβλάπτηται. Εἰ δ’ οἱ πονηροὶ τοὺς ἀγαθοὺς μισοῦσι, μὴ θαυμάζετε. Καὶ γὰρ οἱ ψευδαπόστολοι τοὺς ἀποστόλους καὶ οἱ ψευδοπροφῆται τοὺς προφήτας ἐμίσουν.
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΙΣΙΔΩΡΟ 1593. Επειδή μου έγραψες ρωτώντας για ποιον λόγο ο Παύλος δεν είπε απλώς: «Να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους», αλλά πρόσθεσε: «Εάν είναι δυνατόν», σου απαντώ ότι υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες αυτό δεν είναι δυνατόν: όταν πρόκειται για την ευσέβεια, για κάποιο ζήτημα δικαιοσύνης, για τη σωφροσύνη και, γενικά, για όλες τις αρετές. Διότι πώς θα ειρηνεύσει ο ευσεβής με τον ασεβή, ή ο δίκαιος με τον άδικο, ή ο σώφρων με τον λάγνο, ο οποίος πολλές φορές επιθυμεί να διαφθείρει όχι μόνο την ομορφιά των άλλων, αλλά και τη δική του; Αν, πάλι, νομίζεις ότι αυτά είναι απλοί συλλογισμοί, δες τον ίδιο τον Παύλο, αν ειρήνευσε με όλους. Και αν θέλεις να αναγάγεις τον λόγο ακόμη υψηλότερα, δες αν ο Χριστός συνήψε ειρήνη με όλους. Οι άρχοντες, βέβαια, των Ιουδαίων παραδόθηκαν σε τέτοια μανία, ώστε ακόμη και να Τον καρφώσουν στον σταυρό. Τι σημαίνει, λοιπόν, το «Εάν είναι δυνατόν»; Εσύ, λέει, να μη δίνεις σε κανέναν αφορμή για έχθρα ούτε να έχεις εχθρό για κάποια δίκαιη και εύλογη αιτία. Αν, όμως, εκείνοι σε εχθρεύονται παράλογα και κατατρώγονται από τον φθόνο, αυτό δεν θα σε βλάψει καθόλου. Διότι και ο Χριστός, ο οποίος είπε: «Με μίσησαν χωρίς αιτία», δεν πρόσταξε να μην έχουμε εχθρούς —γιατί αυτό δεν εξαρτάται από εμάς— αλλά να μην αδικούμε, να μη σπέρνουμε τη ρίζα του πολέμου, και μάλιστα όταν η ευσέβεια δεν υφίσταται καμία βλάβη. Αν, όμως, οι πονηροί μισούν τους αγαθούς, μην απορείτε· διότι και οι ψευδαπόστολοι μισούσαν τους Αποστόλους, και οι ψευδοπροφήτες τους Προφήτες.
Λεπτομέρειες
ΠΡΙΜΩΙ ΜΟΝΑΖΟΝΤΙ ͵αχλεʹ Ἔστιν, ὦ σοφέ, καὶ πόλεμος εὐαγὴς καὶ εἰρήνη πάσης ἀσπόνδου μάχης ἀργαλεωτέρα, κατὰ τὸ «Ἐζήλωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις εἰρήνην ἁμαρτωλῶν θεωρῶν.» Λῃσταὶ μὲν γὰρ πρὸς ἀλλήλους σπένδονται κατὰ τῶν μηδὲν ἀδικούντων ὁπλιζόμενοι, λύκοι δὲ συναγελάζονται, ὅταν αἱμάτων διψῶσι· καὶ ὁ μὲν μοιχὸς εἰρηνεύει πρὸς τὴν μοιχευομένην, ὁ δὲ πόρνος πρὸς τὴν πορνευομένην. Μὴ τοίνυν πανταχοῦ τὴν εἰρήνην νόμιζε εἶναι καλόν. Ἔστι γὰρ πολλάκις παντὸς ἀκηρύκτου πολέμου χαλεπωτέρα. Ὅταν γάρ τις πρὸς τοὺς κατὰ τῆς προνοίας ὑλακτοῦντας εἰρηνεύῃ καὶ πρὸς τοὺς βίοις αἰσχροῖς τὴν κοινὴν λοχῶντας καὶ λυμαινομένους πολιτείαν σπένδηται, οὗτος τῶν τῆς εἰρήνης νόμων πόρρω που ἐσκήνωται καὶ μακράν. Διὸ καὶ ὁ Παῦλος ἔγραφεν· «Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» Σαφῶς γὰρ ἠπίστατο ὅτι ἔστιν ὅπου οὐ δυνατόν.
Προς τον Πρίμο, μοναχό. 1635. Υπάρχει, ω σοφέ, και πόλεμος ευσεβής και ειρήνη πιο οδυνηρή από κάθε αδιάλλακτη μάχη, σύμφωνα με το «Ζήλεψα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών.» Διότι οι ληστές συνάπτουν ανακωχή μεταξύ τους όταν οπλίζονται εναντίον εκείνων που δεν αδικούν κανέναν, και οι λύκοι συγκεντρώνονται σε αγέλη όταν διψούν για αίμα· και ο μοιχός ειρηνεύει με τη μοιχαλίδα, και ο πόρνος με την πόρνη. Μην νομίζεις, λοιπόν, ότι η ειρήνη είναι παντού καλό πράγμα. Διότι πολλές φορές είναι χειρότερη από κάθε ακήρυχτο πόλεμο. Διότι, όταν κάποιος ειρηνεύει με εκείνους που κραυγάζουν εναντίον της Θείας Πρόνοιας και συνάπτει συμφωνία με αυτούς που με τον αισχρό τους βίο επιβουλεύονται και λυμαίνονται την κοινή κοινωνία, αυτός βρίσκεται πάρα πολύ μακριά από τους νόμους της ειρήνης. Γι' αυτό και ο Παύλος έγραφε: «Αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους.» Διότι γνώριζε πολύ καλά ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτό δεν είναι δυνατόν.
Λεπτομέρειες
ΕΥΤΟΝΙΩΙ ΔΙΑΚΟΝΩΙ Χρὴ οὐ τοῖς σπενδομένοις ἄσπονδον εἶναι, ἀλλὰ μᾶλλον σπένδεσθαι, τόγε ἡμέτερον μέρος, καὶ τοῖς ἀσπόνδοις, εἴγε μηδὲν ἡ εὐσέβεια παραβλάπτοιτο. Καὶ τοῦτ’ ἔστιν ἄρα ὅπερ ὁ θεσπέσιος Παῦλος παρεκελεύσατο φράζων· Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Δεν πρέπει να είμαστε αδιάλλακτοι προς εκείνους που επιθυμούν ειρήνη, αλλά μάλλον να συνάπτουμε ειρήνη, τουλάχιστον από τη δική μας πλευρά, ακόμη και με τους αδιάλλακτους, εφόσον βέβαια δεν βλάπτεται καθόλου η ευσέβεια. Και αυτό ακριβώς παρήγγειλε ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: Εάν είναι δυνατόν, όσον εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους.
Λεπτομέρειες
ΣΠΔʹ. ΘΕΟΠΕΜΠΤῼ ΕΠΙΣΚΟΠῼ. Τὸ (f. εἰς τό)· «Εἰ δυνατόν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων, εἰρηνεύοντες.» Πάντων μὲν τῶν κατ’ ἀνθρώπους ἀγαθῶν ὑπόθεσίς ἐστι καὶ κρηπὶς ἡ ὁμόνοια, καὶ χρὴ μηδενὶ διδόναι πολέμου καὶ μάχης ἀφορμήν. Εἰ δέ που τὴν εὐσέβειαν παραβλαπτομένην, ἢ τοὺς ἀσθενεῖς ἀδικουμένους θεάσαιο, μὴ προτίμα τὴν εἰρήνην τῆς ἀληθείας· ἀλλ’ ἵστασο γενναίως, ἕως αἵματος πρὸς τὴν ἁμαρτίαν ἀνταγωνιζόμενος. Διὰ τοῦτο γὰρ εἴρηται τῷ Ἀποστόλῳ τοῦθ’ ὅπερ ἠθέλησας μαθεῖν· «Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» Ἔστι γὰρ ὅπου οὐ δυνατόν, οἷον, ὅταν περὶ εὐσεβείας, ὡς ἔφθην εἰπών, ὁ λόγος· ἢ ὅταν περὶ ἀδικουμένων ὁ ἀγών. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων τοῦτο οὐ πανταχοῦ δυνατόν, ὅπου γε καὶ ἐπ’ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς τῶν εἰς μίαν σάρκα τελούντων, ταύτην ἔλυσε τὴν ἀνάγκην, εἰπών· «Εἰ δὲ ὁ ἄπιστος χωρίζεται, χωριζέσθω.»
ΣΠΔ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΘΕΟΠΕΜΠΤΟ. Σχετικά με το χωρίο: «Αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Προϋπόθεση και θεμέλιο όλων των ανθρώπινων αγαθών είναι η ομόνοια, και δεν πρέπει να δίνουμε σε κανέναν αφορμή για πόλεμο και μάχη. Αν όμως δεις κάπου να βλάπτεται η ευσέβεια ή να αδικούνται οι αδύναμοι, μην προτιμάς την ειρήνη αντί της αλήθειας· αντίθετα, να στέκεσαι γενναία, αγωνιζόμενος ενάντια στην αμαρτία μέχρι αίματος. Γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκε από τον Απόστολο αυτό που θέλησες να μάθεις: «Αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Διότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτό δεν είναι δυνατό, όπως όταν πρόκειται για την ευσέβεια, όπως προείπα, ή όταν ο αγώνας γίνεται υπέρ των αδικουμένων. Και γιατί απορείς αν μεταξύ των άλλων ανθρώπων αυτό δεν είναι πάντοτε δυνατό, τη στιγμή που ακόμα και μεταξύ άνδρα και γυναίκας, οι οποίοι αποτελούν μία σάρκα, ο Απόστολος κατήργησε αυτήν την υποχρέωση, λέγοντας: «Αν όμως ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί».
Λεπτομέρειες
Τοῖς μὲν γὰρ καὶ συμβούλοις καὶ φίλοις χρῶμαι· τοῖς δὲ οὐ πολεμῶ μέν, ἀλλὰ τὴν ἐνδεχομένην εἰρήνην νέμω τὸ ἀποστολικὸν φυλάττειν σπουδάζων θέσπισμα· «Εἰ δυνατόν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» Παραινῶ δὲ ἀπέχεσθαι μὲν κακίας, ἀντέχεσθαι δὲ ἀρετῆς. Εἰ δ’ αὐτοὶ τὴν παραίνεσιν ἔχθρας ὑπόθεσιν κατασκευάσουσι, λύπην μοι οὐ μικρὰν τῷ μὴ ὠφελεῖσθαι, οὐ τῷ ἐκπολεμεῖσθαι προξενήσουσιν.
Διότι άλλους μεν τους έχω και ως συμβούλους και ως φίλους· με τους άλλους δε δεν πολεμώ, αλλά τηρώ την εφικτή ειρήνη, φροντίζοντας να φυλάττω το αποστολικό παράγγελμα: «Αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Προτρέπω δε να απέχουν από την κακία και να προσκολλώνται στην αρετή. Εάν όμως αυτοί μετατρέψουν την προτροπή αυτή σε αφορμή έχθρας, θα μου προξενήσουν όχι μικρή λύπη, επειδή δεν ωφελούνται, και όχι επειδή με πολεμούν.
Λεπτομέρειες
ΚΕΦΑΛ. Γʹ. Μὴ τέκταινε ἐπὶ σὸν φίλον κακὰ, παροικοῦντα καὶ πεποιθότα ἐπὶ σοί. [cod. f. 19. b.] Τὸν θαῤῥήσαντα εἰς σὲ μὴ προδῷς τοῦτο γὰρ θηριωδίας. Μὴ φιλεχθρήσῃς πρὸς ἄνθρωπον μάτην. [cod. f. 20. a.] Μὴ γίνου ἐχθρὸς εἰκῆ· ἆρα ἔστιν εἰκῆ; ἔστι γὰρ δι᾽ εὐσέβειαν. Διὸ καὶ Παῦλός φησιν· Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες;
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Μη μηχανεύεσαι κακά εις βάρος του φίλου σου, ο οποίος κατοικεί κοντά σου και έχει εναποθέσει την εμπιστοσύνη του σε σένα. [cod. f. 19. b.] Μην προδώσεις αυτόν που σε εμπιστεύθηκε· διότι αυτό αποτελεί θηριωδία. Μην τρέφεις εχθρότητα προς άνθρωπο μάταια. [cod. f. 20. a.] Μη γίνεσαι εχθρός χωρίς λόγο· υπάρχει, άραγε, δικαιολογημένη εχθρότητα; Ναι, υπάρχει, για χάρη της ευσέβειας. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Αν είναι δυνατόν, στο μέτρο που εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους».
Λεπτομέρειες
Τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ φησιν· Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.
Αυτό λέγει και αλλού: Αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους.
Λεπτομέρειες
Οὐκ ἐμοῦ ἕνεκεν ταῦτα λέγω, φησὶν, ἀλλ᾽ ὑμῶν αὐτῶν· δέος γὰρ μή τις παραφθαρῇ ὑπὸ τῆς τῶν αἱρετικῶν ἀγάπης. Τοῦτο γὰρ ὅλον αἰνίττεται τῷ οὕτως εἰπεῖν. Καὶ ὅρα πῶς αὐτὸ τίθησιν· Οὐ δι᾽ ἐμὲ, φησὶ, ταῦτα λέγω, ἀλλ᾽ ἵνα ἦτε ὑμεῖς εἰλικρινεῖς· τουτέστιν, Ἵνα μηδὲν νόθον δόγμα τῷ τῆς ἀγάπης προσχήματι παραδέχησθε. Πῶς οὖν ἀλλαχοῦ φησιν, Εἰ δυνατὸν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύετε;
Δεν τα λέγω αυτά για εμένα, λέει, αλλά για εσάς τους ίδιους· διότι υπάρχει φόβος μήπως κάποιος διαφθαρεί από την αγάπη των αιρετικών. Διότι όλα αυτά τα υπονοεί με το να μιλάει έτσι. Και δες πώς το διατυπώνει: Δεν τα λέγω αυτά για εμένα, λέει, αλλά για να είστε εσείς ειλικρινείς· δηλαδή, για να μην αποδέχεστε κανένα νόθο δόγμα με το πρόσχημα της αγάπης. Πώς, λοιπόν, αλλού λέει: «Αν είναι δυνατόν, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους»;
Λεπτομέρειες
Ἀδελφοὶ, φησὶν, ἐστὲ, καὶ τὰς ὠδῖνας ἐλύσατε τὰς αὐτάς· οὐκοῦν καὶ διὰ τοῦτο δίκαιοι ἂν εἴητε φιλεῖν ἀλλήλους. Τοῦτο καὶ Μωϋσῆς ἔλεγε τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ μαχομένοις· Ἀδελφοί ἐστε, ἵνα τί ἀδικεῖτε ἀλλήλους; Ὅταν μὲν οὖν περὶ τῶν ἔξω λέγῃ, Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύετε, φησίν· ὅταν δὲ περὶ τῶν οἰκείων διαλέγηται, Τῇ φιλαδελφίᾳ, φησὶν, εἰς ἀλλήλους φιλόστοργοι.
Αδελφοί είστε, λέει, και προήλθατε από τις ίδιες ωδίνες· επομένως, και για τον λόγο αυτόν, είναι δίκαιο να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Αυτό έλεγε και ο Μωυσής σε αυτούς που φιλονικούσαν στην Αίγυπτο: «Αδελφοί είστε, γιατί αδικείτε ο ένας τον άλλον;». Όταν μεν, λοιπόν, ομιλεί για τους έξω, λέει: «Αν είναι δυνατόν, στο μέτρο που εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους»· όταν όμως κάνει λόγο για τους οικείους, λέει: «Ως προς τη φιλαδελφία, να είστε φιλόστοργοι ο ένας προς τον άλλον».
Λεπτομέρειες
Προνοούμενοι καλὰ ἐνώπιον ἀνθρώπων πάντων, εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες. Τοῦτό ἐστι, Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· οὐχ ἵνα πρὸς κενοδοξίαν ζῶμεν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ παρέχωμεν λαβὴν καθ᾽ ἑαυτῶν τοῖς βουλομένοις. Διὸ καὶ ἀλλαχοῦ φησιν, Ἀπρόσκοποι γίνεσθε καὶ Ἰουδαίοις καὶ Ἕλλησι καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. Καλῶς δὲ τὸ ἑξῆς ἐδήλωσεν εἰπὼν, Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν.
Να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων, αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, ειρηνεύοντας με όλους τους ανθρώπους. Αυτό σημαίνει το: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους»· όχι για να ζούμε με κενοδοξία, αλλά για να μην δίνουμε λαβή εναντίον μας σε όσους το επιθυμούν. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού». Πολύ ορθά μάλιστα το διευκρίνισε στη συνέχεια, λέγοντας: «Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς».
Λεπτομέρειες
Ἐστὶ γὰρ ὅπου οὐ δυνατόν· οἷον ὅταν περὶ εὐσεβείας ὁ λόγος ᾖ, ὅταν περὶ ἀδικουμένων ὁ ἀγών. Καὶ τί θαυμάζεις, εἰ ἐπὶ ἀνθρώπων τῶν ἄλλων τοῦτο οὐ πανταχοῦ δυνατὸν, ὅπου γε καὶ ἐπὶ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ταύτην ἔλυσε τὴν ἀνάγκην, εἰπών· Εἰ δὲ ὁ ἄπιστος χωρίζεται, χωριζέσθω; Ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστι· Τὰ παρὰ σεαυτοῦ πάρεχε, καὶ μηδενὶ δίδου πολέμου καὶ μάχης ἀφορμὴν, μὴ Ἰουδαίῳ, μὴ Ἕλληνι· εἰ δέ που τὴν εὐσέβειαν παραβλαπτομένην ἴδοις, μὴ προτίμα τὴν ὁμόνοιαν τῆς ἀληθείας, ἀλλ᾽ ἵστασο γενναίως ἕως θανάτου· καὶ μηδὲ οὕτω ψυχῇ πολέμει, μηδὲ ἀποστρέφου γνώμῃ, ἀλλὰ τοῖς πράγμασι μάχου μόνον· τοῦτο γάρ ἐστι, Τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες. Κἂν ἐκεῖνος μὴ εἰρηνεύῃ, σὺ μὴ πληρώσῃς χειμῶνος τὴν ψυχὴν, ἀλλ᾽ ἔσο φίλος κατὰ γνώμην, ὅπερ ἔφθην εἰπὼν, τὴν ἀλήθειαν μηδαμοῦ προδιδούς. Μηδὲ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοὶ, ἀλλὰ δότε τόπον τῇ ὀργῇ· γέγραπται γὰρ, Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος. Ποίᾳ ὀργῇ; Τῇ τοῦ Θεοῦ.
Διότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτό δεν είναι δυνατόν· όπως όταν ο λόγος αφορά την ευσέβεια, ή όταν ο αγώνας γίνεται για εκείνους που αδικούνται. Και γιατί απορείς αν για τους άλλους ανθρώπους αυτό δεν είναι παντού δυνατόν, εφόσον ακόμη και στην περίπτωση του άνδρα και της γυναίκας κατήργησε αυτήν την ανάγκη, λέγοντας: «Εάν ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί»; Αυτό που εννοεί, λοιπόν, είναι το εξής: Κάνε ό,τι εξαρτάται από εσένα και μην δίνεις σε κανέναν αφορμή για πόλεμο και διαμάχη, ούτε σε Ιουδαίο, ούτε σε Έλληνα· εάν όμως δεις κάπου να παραβλάπτεται η ευσέβεια, μην προτιμήσεις την ομόνοια αντί της αλήθειας, αλλά στάσου γενναία μέχρι θανάτου· και ούτε τότε να πολεμάς μέσα στην ψυχή σου, ούτε να αποστρέφεσαι κατά την προαίρεση, αλλά να μάχεσαι μόνο ως προς τα ίδια τα πράγματα· διότι αυτό σημαίνει το «Όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Και αν εκείνος δεν ειρηνεύει, εσύ μην γεμίσεις την ψυχή σου με ταραχή, αλλά να παραμείνεις φίλος κατά την προαίρεση, όπως προείπα, χωρίς όμως να προδώσεις πουθενά την αλήθεια. Να μην εκδικείστε για τους εαυτούς σας, αγαπητοί, αλλά να αφήνετε τόπο στην οργή· διότι είναι γραμμένο: «Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέγει ο Κύριος». Σε ποια οργή; Στην οργή του Θεού.
Λεπτομέρειες
Πανταχόθεν βούλεται εἰρηνεύειν, ὥστε μηδαμόθεν ἔχειν φιλονεικίας ἀφορμήν. Πανταχοῦ γὰρ εἰρήνη καλὸν, ὅπου γε καὶ πρὸς τοὺς ἔξω· ἄκουε γὰρ αὐτοῦ ἀλλαχοῦ λέγοντος· Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύετε. Οὐδὲν γὰρ οὕτω πρὸς τὸ κατορθῶσαι ἃ βουλόμεθα ἐπιτήδειον, ὡς τὸ εἰρηναῖον καὶ ἀτάραχον, ὡς τὸ ἀπεχθείας ἀπηλλάχθαι ἁπάσης, καὶ μηδένα ἔχειν ἐχθρόν. Ὁ Κύριος μετὰ πάντων ὑμῶν. Ὁ ἀσπασμὸς τῇ ἐμῇ χειρὶ Παύλου, ὅ ἐστι σημεῖον ἐν πάσῃ ἐπιστολῇ· οὕτω γράφω.
Επιθυμεί την ειρήνη από κάθε πλευρά, ώστε να μην υπάρχει από πουθενά αφορμή για φιλονικία. Διότι παντού η ειρήνη είναι καλό πράγμα, εφόσον βέβαια πρέπει να τηρείται ακόμη και προς τους έξω· άκουσε άλλωστε τι λέει ο ίδιος σε άλλο σημείο: «Αν είναι δυνατόν, στο μέτρο που εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Διότι τίποτε δεν είναι τόσο κατάλληλο για να κατορθώσουμε όσα επιθυμούμε, όσο η ειρηνική και ατάραχη κατάσταση, όσο το να έχουμε απαλλαγεί από κάθε απέχθεια και να μην έχουμε κανέναν εχθρό. «Ο Κύριος ας είναι μαζί με όλους σας. Ο ασπασμός γράφεται με το δικό μου χέρι, του Παύλου, πράγμα που αποτελεί σημάδι γνησιότητας σε κάθε επιστολή· έτσι γράφω».
Λεπτομέρειες
Ἂν μὲν οὖν, ὅπερ ἔφην, βλάπτωσιν αἱ φιλίαι, φεύγωμεν καὶ ἀποπηδῶμεν· ἐὰν δὲ μηδὲν ἡμᾶς εἰς τὸν τῆς εὐσεβείας ἀδικῶσι λόγον, ἕλκωμεν καὶ ἐπισπώμεθα πρὸς ἑαυτοὺς ἐκείνους· εἰ δὲ μήτε αὐτὸν ὠφελεῖς καὶ τὴν παρ᾽ ἐκείνου δέχῃ βλάβην, κέρδανον τὸ μεῖναι διὰ τῆς ἐκκοπῆς ἀσινὴς καὶ φεῦγε αὐτῶν τὰς φιλίας, ἂν βλάπτωσι· φεῦγε μόνον, μὴ μάχου, μηδὲ πολέμει. Οὕτω καὶ Παῦλος παραινεῖ λέγων· «Εἰ δυνατόν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» Δοῦλος εἶ τοῦ τῆς εἰρήνης Θεοῦ· ἐκεῖνος τοὺς δαίμονας ἐκβάλλων καὶ μυρία ἐργαζόμενος ἀγαθά, ἐπειδὴ δαιμονῶντα αὐτὸν ἐκάλεσαν, οὐκ ἀφῆκε σκηπτόν, οὐ συνέτριψε τοὺς λοιδοροῦντας, οὐ κατέκαυσε τὴν γλῶτταν τὴν οὕτως ἀναίσχυντον καὶ ἀγνώμονα, καίτοι πάντα ταῦτα δυνάμενος, ἀλλ᾽ ἀπεκρούσατο τὴν κατηγορίαν μόνον εἰπών· «Ἐγὼ δαιμόνιον οὐκ ἔχω, ἀλλὰ τιμῶ τὸν πέμψαντά με.» Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ δοῦλος τοῦ ἀρχιερέως αὐτὸν ἐτύπτησεν, τί φησιν; «Εἰ μὲν κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις;» Ὁ Δεσπότης τῶν ἀγγέλων ἀπολογεῖται καὶ εὐθύνας δίδωσιν οἰκέτῃ· οὐ χρεία μακροτέρων λόγων. Ταῦτα μόνον στρέφε τὰ ῥήματα ἐν τῇ διανοίᾳ καὶ συνεχῶς αὐτὰ μελέτα καὶ λέγε· «Εἰ μὲν κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις;»
Εάν λοιπόν, όπως ανέφερα, οι φιλίες προξενούν βλάβη, ας τις αποφεύγουμε και ας απομακρυνόμαστε από αυτές· εάν όμως δεν μας βλάπτουν καθόλου σε ό,τι αφορά τον λόγο της ευσέβειας, ας προσελκύουμε και ας φέρνουμε τους ανθρώπους αυτούς κοντά μας. Εάν όμως ούτε εσύ τον ωφελείς και παράλληλα δέχεσαι βλάβη από εκείνον, φρόντισε να διαφυλάξεις τον εαυτό σου αβλαβή διακόπτοντας τη σχέση και απόφευγε τις φιλίες τους, εάν προξενούν βλάβη· μόνο να φεύγεις, να μη μάχεσαι και να μην πολεμάς. Έτσι και ο Παύλος προτρέπει λέγοντας: «Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Είσαι δούλος του Θεού της ειρήνης. Εκείνος, ενώ έδιωχνε τους δαίμονες και έπραττε αναρίθμητα αγαθά, όταν τον αποκάλεσαν δαιμονισμένο, δεν έριξε κεραυνό, δεν συνέτριψε εκείνους που τον λοιδορούσαν, δεν κατέκαψε τη γλώσσα την τόσο αναίσχυντη και αγνώμονα, αν και είχε τη δύναμη να τα κάνει όλα αυτά, αλλά απέκρουσε την κατηγορία λέγοντας μόνο: «Εγώ δεν έχω δαιμόνιο, αλλά τιμώ εκείνον που με έστειλε». Και όταν ο δούλος του αρχιερέα τον χτύπησε, τι λέει; «Εάν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· εάν όμως μίλησα καλά, γιατί με δέρνεις;» Ο Δεσπότης των αγγέλων απολογείται και δίνει λόγο σε έναν υπηρέτη· δεν χρειάζονται περισσότερα λόγια. Αυτά και μόνο τα λόγια να περιστρέφεις στη διάνοιά σου, και συνεχώς αυτά να μελετάς και να λες: «Εάν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· εάν όμως μίλησα καλά, γιατί με δέρνεις;»
Λεπτομέρειες
Ὅταν περὶ τῶν ἔξω λέγῃ· Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύετε. Ὅταν δὲ περὶ τῶν οἰκείων, τῇ φιλαδελφίᾳ εἰς ἀλλήλους φιλόστοργοι. Ἀδελφοὶ, φησὶν, ἔστε, οὐκοῦν διὰ τοῦτο δίκαιοι ἂν εἴητε ἀγαπᾷν ἀλλήλους. »Τῷ Κυρίῳ δουλεύοντες.» Διὰ τούτων ἁπάντων ἐστὶ δουλεύειν τῷ Θεῷ. «Τῇ ἐλπίδι χαίροντες.» Οὐδὲν γὰρ οὕτως πρὸς ἀνδρείαν ἐγείρει ὡς ἐλπὶς χρηστή. «Τῇ θλίψει ὑπομένοντες, τῇ προσευχῇ προσκαρτεροῦντες, ταῖς χρείαις τῶν ἁγίων κοινωνοῦντες, τὴν, φιλοξενίαν διώκοντες. Εὐλογεῖτε τοὺς διώκοντας ὑμᾶς· εὐλογεῖτε, καὶ μὴ καταρᾶσθε. Χαίρειν μετὰ χαιρόντων, καὶ κλαίειν μετὰ κλαιόντων τὸ αὐτὸ εἰς ἀλλήλους φρονοῦντες· μὴ τὰ ὑψηλὰ φρονοῦντες, ἀλλὰ τοῖς ταπεινοῖς συναπαγόμενοι.» Καὶ γὰρ πρὸ τῶν μελλόντων ἐν τῷ παρόντι μέγα καρπώσει καλὸν ἀπὸ τῆς θλίψεως, τὸ καρτερικῶς καὶ δόκιμος γίνεσθαι.
Όταν αναφέρεται στους έξω, λέει: Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους. Όταν όμως αναφέρεται στους οικείους: Να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας με αδελφική αγάπη. Αδελφοί είστε, λέει, επομένως για τον λόγο αυτόν είναι δίκαιο να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. «Να δουλεύετε στον Κύριο». Μέσα από όλα αυτά υπηρετεί κανείς τον Θεό. «Να χαίρετε με την ελπίδα». Διότι τίποτα δεν παρακινεί τόσο προς την ανδρεία, όσο η αγαθή ελπίδα. «Στη θλίψη να δείχνετε υπομονή, στην προσευχή να επιμένετε, στις ανάγκες των αγίων να γίνεστε κοινωνοί, τη φιλοξενία να επιδιώκετε. Να ευλογείτε αυτούς που σας καταδιώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε. Να χαίρεστε με αυτούς που χαίρονται και να κλαίτε με αυτούς που κλαίνε, έχοντας το ίδιο φρόνημα μεταξύ σας· να μην έχετε υψηλό φρόνημα, αλλά να συναναστρέφεστε με τους ταπεινούς». Διότι, πριν ακόμη από τα μέλλοντα αγαθά, από τώρα, στο παρόν, θα αποκομίσεις μεγάλο καλό από τη θλίψη: το να γίνεις καρτερικός και δόκιμος.
Λεπτομέρειες
Οὐκ εἶπεν, παρέχετε αὐτῶν ταῖς χρείαις, δεικνὺς ὅτι μεῖζον λαμβάνουσιν, ἢ διδόασι· καὶ ὅτι ἐμπορία τὸ πρᾶγμά ἐστιν. Κοινὸν γάρ ἐστιν. Εἰσφέρεις χρήματα, εἰσφέρουσί σοι τὴν πρὸς Θεὸν δόξαν ἐκεῖνοι. Οὐκ εἶπεν, ἐργαζόμενοι, ἀλλὰ, διώκοντες, παιδεύων ἡμᾶς μὴ ἀναμένειν τοὺς δεομένους πότε πρὸς ἡμᾶς ἔλθωσιν, ἀλλὰ αὐτοὺς ἐπιτρέχειν καὶ καταδιώκειν. «Γενναίας γὰρ σφόδρα δεῖται ψυχῆς, ὥστε τῷ εὐδοκιμοῦντι μὴ μόνον μὴ φθονεῖν, ἀλλὰ καὶ συνήδεσθαι. »Μὴ γίνεσθε φρόνιμοι παρ᾽ ἑαυτοῖς, μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ ἀποδιδόντες.» Τουτέστι, μὴ νομίζετε ἀρκεῖν ἑαυτοῖς· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἐπαίρει καὶ ἀποσχίζει τῶν λοιπῶν, ὡς τὸ νομίζειν τινὰ ἀρκεῖν ἑαυτῷ. «Προνοούμενοι καλὰ ἐνώπιον πάντων ἀνθρώπων.» Ὅμοιον τῷ, Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν. Τοῦτο δέ φησιν, οὐχ ἵνα πρὸς κενοδοξίαν ζήσωμεν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ παρασχῶμεν λαβὴν τοῖς ἀνθρώποις καθ᾽ ἡμῶν. «Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες, μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοί.» Εὖ τὸ, εἰ δυνατόν· ἔστι γὰρ ὅπου οὐ δυνατὸν, οἷον, ὅταν περὶ εὐσεβείας ὁ λόγος, ἢ ὅταν περὶ ἀδικουμένων ὁ ἀγών. «Ἀλλὰ δότε τόπον τῇ ὀργῇ· γέγραπται γάρ· Ἐμοὶ ἐκδίκησις. Ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος.» Ποίᾳ ὀργῇ, ἢ τῇ τοῦ Θεοῦ, φησίν; Ἐπειδὴ γὰρ μάλιστα τοῦτο ἐπιθυμεῖ ἰδεῖν ὁ ἀδικηθεὶς, ἐκδικῆσαι.
Δεν είπε να ικανοποιείτε τις ανάγκες τους, δείχνοντας ότι (αυτοί που ελεούν) λαμβάνουν περισσότερα από όσα δίνουν· και ότι το ζήτημα είναι εμπορική συναλλαγή. Διότι το όφελος είναι κοινό. Εσύ προσφέρεις χρήματα, εκείνοι σου προσφέρουν τη δόξα ενώπιον του Θεού. Δεν είπε «πράττοντες», αλλά «επιδιώκοντες», εκπαιδεύοντάς μας να μην περιμένουμε τους έχοντες ανάγκη πότε θα έρθουν σε εμάς, αλλά εμείς να προστρέχουμε και να τους αναζητούμε. «Διότι χρειάζεται εξαιρετικά γενναία ψυχή, ώστε όχι μόνο να μη φθονεί αυτόν που προκόπτει, αλλά και να χαίρεται μαζί του. Μη γίνεστε συνετοί κατά τη δική σας κρίση, μη ανταποδίδοντας σε κανέναν κακό αντί κακού.» Δηλαδή, μη νομίζετε ότι αρκείτε στον εαυτό σας· διότι τίποτα δεν προκαλεί τόση έπαρση και δεν αποκόπτει τον άνθρωπο από τους υπολοίπους, όσο το να νομίζει κάποιος ότι αρκεί στον εαυτό του. «Να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων.» Είναι όμοιο με το: «Ας λάμψει το φως σας». Και το λέει αυτό, όχι για να ζήσουμε με κενοδοξία, αλλά για να μη δώσουμε στους ανθρώπους λαβή εναντίον μας. «Εάν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους, μη εκδικούμενοι οι ίδιοι, αγαπητοί.» Πολύ ορθά (πρόσθεσε) το «εάν είναι δυνατόν»· διότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου δεν είναι δυνατόν, όπως, για παράδειγμα, όταν ο λόγος αφορά την ευσέβεια, ή όταν ο αγώνας γίνεται υπέρ των αδικουμένων. «Αλλά δώστε τόπο στην οργή· διότι είναι γεγραμμένο: Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση· εγώ θα ανταποδώσω, λέγει ο Κύριος.» Σε ποια οργή (αναφέρεται), αν όχι στην οργή του Θεού, λέγει; Επειδή ακριβώς αυτό επιθυμεί περισσότερο να δει ο αδικημένος, (δηλαδή) την εκδίκηση.
Λεπτομέρειες
Ὡς ὑπάγεις μετὰ τοῦ ἀντιδίκου σου πρὸς ἄρχοντα ἐν τῇ ὁδῷ, δὸς ἐργασίαν ἀπηλλάχθαι ἀπ᾽ αὐτοῦ, μήποτε κατασύρῃ σε πρὸς τὸν κριτὴν, καὶ ὁ κριτὴς παραδῷ σε τῷ πράκτορι, καὶ ὁ πράκτωρ σε βάλλῃ εἰς φυλακήν. Ἀμὴν λέγω σοι· οὐ μὴ ἐξέλθῃς ἐκεῖθεν, ἕως οὗ καὶ τὸ ἔσχατον λεπτὸν ἀποδῷς.» «Εἰ δυνατὸν, τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες.» «Μηδὲν μηδενὶ ὀφείλετε, εἰ μὴ τὸ ἀγαπᾷν ἀλλήλους.
Καθώς πηγαίνεις με τον αντίδικό σου στον άρχοντα, κατάβαλε κάθε προσπάθεια καθ' οδόν για να απαλλαγείς από αυτόν, μήπως σε σύρει στον κριτή, και ο κριτής σε παραδώσει στον κλητήρα, και ο κλητήρας σε ρίξει στη φυλακή. Σε βεβαιώνω, δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, μέχρις ότου εξοφλήσεις και το τελευταίο λεπτό.» «Αν είναι δυνατόν, στο μέτρο που εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους.» «Σε κανέναν να μην οφείλετε τίποτα, παρά μόνο το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον.
Λεπτομέρειες
Πῶς δὲ τῆς ἀλύτου ταύτης δυάδος μὴ θαυμάσωμεν τὴν συνάφειαν; Ἢ πῶς ταύτης τῆς ξένης συζυγίας τὴν ἕνωσιν μὴ δοξάσωμεν; Ὁρῶμεν γὰρ μιγέντα τὰ ἄμικτα, καὶ ἀλλήλοις συμβάντα τὰ ἀλλήλοις ἀσύμβατα, καὶ κραθέντα τὰ ἄκρατα, καὶ συμπλακέντα τὰ ἀσύμπλεκτα, καὶ εἰρηνεύσαντα τὰ πολέμια, καὶ φιλιάσαντα τὰ ἀντίπαλα, καὶ ἓν ἐκ συνουσίας γενόμενα τὰ γενέσθαι ἓν δυσκολαίνοντα· ὁ μὲν γὰρ ἦν μοναστὴς ὁ Κῦρος, Ἰωάννης δὲ στρατιώτης ἐτύγχανεν· ὁ μὲν τὴν ἔρημον, ὁ δὲ τὰς πόλεις ἐδίωκεν. Ὁ μὲν τὴν πρὸς πάντας εἰρήνην ἐσπούδαζεν κατὰ τὸν εἰρηκότα, «Εἰ δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύοντες»· ὁ δὲ τὸν πρὸς ἀνθρώπους ἠσπάζετο πόλεμον· ὁ μὲν τὰ ἴδια τοῖς πτωχοῖς ἀπεσκόρπιζεν, ὁ δὲ τὰ μὴ ἴδια τῇ τυραννίδι διήρπαζεν· ὁ μὲν φιλόσοφον βίον μετήρχετο, ὁ δὲ φιλόνεικον τάξιν διήνυεν· ὁ μὲν οὐράνιον εἶχεν πολίτευμα, ὁ δὲ γήϊνον ἔσχεν κατάστημα· ὁ μὲν τὰς χεῖρας εἰς ἱκετείας ἐξέτεινεν, ὁ δὲ πρὸς τόξα καὶ βέλη καὶ δόρυ καὶ μάχαιραν· ὁ μὲν τοὺς πεπονθότας ἀνθρώπους ἰάτρευεν, ὁ δὲ τοὺς ἐρρωμένους ἀνθρώπους ἐτίτρωσκεν· καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, ὁ μὲν οὐρανίῳ βασιλεῖ συνετάττετο, ὁ δὲ ἐπιγείῳ βασιλεῖ συνωπλίζετο. Τίνος οὖν ἔργον ἡ θαυμαστὴ τούτων γέγονεν ἕνωσις; Ἢ τίς ὁ τὸ διάφορον ἀνελὼν καὶ συνάγων αὐτοὺς εἰς ὁμόνοιαν; Τίς δὲ ὁ τὴν ἀληθῆ συζυγίαν αὐτῶν ἁρμοσάμενος;
Πώς να μην θαυμάσουμε τη συνάφεια αυτής της αδιάσπαστης δυάδας; Ή πώς να μη δοξάσουμε την ένωση αυτού του παράδοξου ζεύγους; Διότι βλέπουμε να έχουν σμίξει τα άσμιχτα, να έχουν ταιριάξει τα μεταξύ τους ασύμβατα, να έχουν αναμειχθεί τα αμιγή, να έχουν συμπλακεί τα ασύμπλεκτα, να έχουν ειρηνεύσει τα εχθρικά, να έχουν φιλιώσει τα αντίπαλα και να έχουν γίνει ένα μέσα από τη συνύπαρξη εκείνα που δυσκολεύονταν να γίνουν ένα. Διότι ο μεν Κύρος ήταν μοναχός, ενώ ο Ιωάννης τύγχανε στρατιώτης· ο ένας αναζητούσε την έρημο, ενώ ο άλλος τις πόλεις. Ο ένας επιδίωκε με ζήλο την ειρήνη προς όλους, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Αν είναι δυνατόν, σε ό,τι εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους»· ο άλλος ασπαζόταν τον πόλεμο προς τους ανθρώπους. Ο ένας σκόρπιζε τα υπάρχοντά του στους φτωχούς, ενώ ο άλλος άρπαζε τα ξένα με την εξουσία του. Ο ένας ακολουθούσε φιλόσοφο βίο, ενώ ο άλλος ανήκε σε φιλόνεικη τάξη. Ο ένας είχε ουράνιο πολίτευμα, ενώ ο άλλος γήινη κατάσταση. Ο ένας άπλωνε τα χέρια του σε ικεσίες, ενώ ο άλλος προς τόξα, βέλη, δόρυ και μάχαιρα. Ο ένας γιάτρευε τους πάσχοντες ανθρώπους, ενώ ο άλλος πλήγωνε τους υγιείς ανθρώπους. Και για να μιλήσουμε συνοπτικά, ο ένας τασσόταν μαζί με τον ουράνιο βασιλιά, ενώ ο άλλος εξοπλιζόταν στο πλευρό του επίγειου βασιλιά. Τίνος έργο, λοιπόν, υπήρξε η θαυμαστή ένωσή τους; Ή ποιος είναι αυτός που εξάλειψε τη διαφορά και τους συνήγαγε σε ομόνοια; Και ποιος είναι εκείνος που συνάρμοσε την αληθινή τους σύζευξη;
Λεπτομέρειες