Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 12:6

«Διότι απηύθυνα», λέγει, «λόγους και δεν δίνατε προσοχή». Έπειτα, το χάρισμα της διδασκαλίας δίδεται για την οικοδομή αυτών που ακούν. Πρέπει, λοιπόν, στην ψυχή εκείνου που πρόκειται να προφητεύσει να προϋπάρχει η επιτηδειότητα, η οποία προέρχεται από τη δική μας προαίρεση, ώστε ο Λόγος που διέπει τα πάντα, επιλέγοντας τις πιο αρμονικές ψυχές, στις οποίες ούτε η παραμικρή κίνηση του παθητικού μέρους της ψυχής δεν είναι ασύμφωνη προς τον Λόγο σύμφωνα με την αναλογία της εναρμόνισης που υπάρχει μέσα τους, να επιφέρει την ενέργεια του θείου Πνεύματος. —Δεν είναι όμως αναγκαία μόνο η καταστολή των παθών για την προετοιμασία της υποδοχής του Πνεύματος, αλλά και το μέτρο της διαθέσεως ως προς την πίστη, καθώς και το συμφέρον τόσο του ίδιου που υποδέχεται τη χάρη, όσο και εκείνων που τον ακούν κάθε φορά, ή και εκείνων που στο μέλλον θα μετάσχουν στην ωφέλεια των Προφητών. Διότι, λέγει, «δίδεται στον καθένα η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον»· και πάλι: «Σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως». Είναι βέβαια ανέφικτο για την ανθρώπινη φύση να ερμηνεύσει τον λόγο της διαφορετικής ενέργειας που χορηγείται από το θείο Πνεύμα στους αξίους. —Σύμφωνα με τον οποίο, σε άλλον μεν ανατίθεται η προφητεία, και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό· άλλος λαμβάνει χαρίσματα ιαμάτων, και μάλιστα σε τέτοιο μέγεθος· και άλλος ενεργήματα θαυματουργικών δυνάμεων, μεγαλύτερων ή μικρότερων. Διότι αυτά τα γνωρίζει μόνον Εκείνος, ο οποίος ατενίζει την αξία της κάθε ψυχής και, με τα αθεώρητα μέτρα της δικαιοσύνης Του, διανέμει στον καθένα σύμφωνα με την αξία του.

Εάν λοιπόν αγνοείς πολλά, και εκείνα που αγνοείς είναι μυριοπλάσια από εκείνα που γνωρίζεις, γιατί δεν ομολογείς χωρίς ντροπή, μαζί με όλα τα άλλα, την ακίνδυνη άγνοιά σου και περί του τρόπου υπάρξεως του Αγίου Πνεύματος; Εγώ βέβαια δεν έχω την ευχέρεια χρόνου για να ελέγξω τη ματαιότητα των συλλογισμών σου, ούτε για να αποδείξω πόσα από τα όντα διαφεύγουν από την αντίληψη των συλλογισμών σου· εκείνο όμως ευχαρίστως θα ρωτούσα τους ομοϊδεάτες σας, και διαβεβαιώνω με απόλυτη πεποίθηση, ότι κάποτε θα μετανοήσεις για αυτήν την άθεη σοφία, εφόσον αποκαλείς το Άγιο Πνεύμα κτίσμα. Δεν φοβάσαι την ασυγχώρητη αμαρτία; Ή τι άλλο νομίζεις ότι μπορεί να είναι πιο ασεβής βλασφημία από αυτό; Διότι από αυτήν και μόνο τη φράση προκύπτουν όλα τα φοβερότερα δεινά· αλλοτρίωση από τον Θεό κατά την ίδια του τη φύση, ταπείνωση της δουλείας, λειτουργικές υπηρεσίες, στέρηση του αγιασμού –εφόσον δεν θα αποτελεί φυσικό του γνώρισμα– και έτσι το Πνεύμα θα καταλήξει να μετέχει στον αγιασμό από κατά χάριν δωρεά, όπως ακριβώς συμβαίνει και με όλα τα υπόλοιπα που έχουν αγιαστεί. Και όπως ακριβώς δίνεται σε εμάς η φανέρωση του Πνεύματος προς το συμφέρον μας, και όπως χορηγείται στον καθένα σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, έτσι θα μετέχει και το Πνεύμα στον αγιασμό, εάν πράγματι είναι κτιστό, σύμφωνα με την αντίληψη των Πνευματομάχων.

Κεφάλαιο β΄. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ: Έχοντας δε διάφορα χαρίσματα, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, αν είναι προφητεία, ας είναι σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄: Στον καθένα, όμως, δίνεται η φανέρωση του Πνεύματος για το κοινό συμφέρον· διότι σε άλλον μεν δίνεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας· σε άλλον δε λόγος γνώσεως, σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα· σε έτερον πίστη, μέσω του ίδιου Πνεύματος· σε άλλον δε χαρίσματα ιαμάτων· σε άλλον προφητεία· σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων· σε έτερον γένη γλωσσών· και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών.

Δεν παρακαλώ μόνο για τούτους, αλλά και για εκείνους που πιστεύουν σε εμένα μέσω του λόγου τους· ώστε να είναι όλοι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι σε εμένα και εγώ σε εσένα· ώστε και αυτοί να είναι ένα σε εμάς. ΠΡΑΞΕΙΣ. Στο πλήθος δε εκείνων που πίστεψαν η καρδιά και η ψυχή ήταν μία, και κανένας δεν έλεγε ότι κάτι από τα υπάρχοντά του ήταν δικό του, αλλά τα είχαν όλα κοινά. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Διότι, διά της χάριτος που μου δόθηκε, λέγω προς καθέναν που βρίσκεται ανάμεσά σας, να μην έχει υψηλότερο φρόνημα από ό,τι πρέπει να έχει, αλλά να φρονεί με σωφροσύνη· ανάλογα με το μέτρο της πίστης που ο Θεός μοίρασε στον καθένα. Διότι, όπως ακριβώς σε ένα σώμα έχουμε πολλά μέλη, αλλά όλα τα μέλη δεν έχουν την ίδια λειτουργία· έτσι και εμείς οι πολλοί είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, και ο καθένας μας είναι μέλος των άλλων· έχοντας δε διαφορετικά χαρίσματα σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σας παρακαλώ δε, διά του ονόματος του Κυρίου Ιησού Χριστού, να λέτε όλοι το ίδιο, και να μην υπάρχουν ανάμεσά σας σχίσματα· να είστε δε καταρτισμένοι με τον ίδιο νου και με την ίδια γνώμη.

Ήδη δε το Πνεύμα νοείται και ως όλον μέσα σε μέρη, κατά τη διανομή των χαρισμάτων. Διότι όλοι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, «έχοντας χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μας δόθηκε». Γι' αυτό «δεν μπορεί το μάτι να πει στο χέρι, δεν σε έχω ανάγκη· ή πάλι το κεφάλι στα πόδια, δεν σας έχω ανάγκη». Αλλά όλα μαζί συμπληρώνουν το σώμα του Χριστού στην ενότητα του Πνεύματος· και ανταποδίδουν το ένα στο άλλο την αναγκαία ωφέλεια που προέρχεται από τα χαρίσματα. Διότι ο Θεός τοποθέτησε τα μέλη στο σώμα, το καθένα από αυτά, όπως ακριβώς θέλησε. Τα μέλη, ωστόσο, δείχνουν την ίδια μέριμνα το ένα για το άλλο, σύμφωνα με την πνευματική κοινωνία της συμπάθειας που υπάρχει μεταξύ τους. Γι' αυτό «είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη, είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη». Και ως μέρη μέσα στο όλον, ο καθένας μας ξεχωριστά βρίσκεται μέσα στο Πνεύμα· διότι όλοι μας σε ένα σώμα, βαπτιστήκαμε σε ένα Πνεύμα.

Έπειτα δε, ο Απόστολος παραδίδει πιο εκτενώς μέσω ποιων φρονημάτων γίνεται κάποιος πνεύμα, γράφοντας άλλοτε μεν: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία», και τα εξής· έχοντας πει προηγουμένως: «Εάν δε άγεσθε από το Πνεύμα, δεν είστε υπό τον νόμο»· και αλλού: «Εάν ζούμε με το Πνεύμα, με το Πνεύμα και ας στοιχούμε»· άλλοτε δε: «Έχοντας δε χαρίσματα διάφορα, σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μας δόθηκε, είτε προφητεία, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε διακονία, παραμένοντας στη διακονία», και τα εξής.

Διότι λέγει: «Όπως ακριβώς σε ένα σώμα έχουμε πολλά μέλη, όλα δε τα μέλη δεν έχουν την ίδια πράξη· έτσι οι πολλοί είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, ο δε καθένας μέλη ο ένας του άλλου· έχοντας δε χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, είτε προφητεία, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε διακονία, στη διακονία», και τα εξής.

Αυτόν τον αρραβώνα της χάριτος της ανείπωτης ευεργεσίας τον δεχθήκαμε, εμείς που πιστέψαμε, μέσω του αγίου βαπτίσματος της τρισμακάριστης επωνυμίας, για την αύξηση της τέλειας κληρονομιάς και τον πολλαπλασιασμό του ταλάντου, έχοντας λάβει ως παρακαταθήκη το μέγα και άχραντο μυστήριο. Διότι το θείο και παράκλητο Πνεύμα, που δόθηκε στους Αποστόλους και μέσω αυτών χορηγήθηκε στη μόνη και αληθινή Εκκλησία του Θεού, από την ώρα του βαπτίσματος συμπαρίσταται κατά την αναλογία της πίστεως, με διάφορους και ποικίλους τρόπους, στον καθένα που προσέρχεται στο βάπτισμα με ειλικρινή πίστη.

Εάν όμως δεν είστε έτσι διατεθειμένοι ο ένας προς τον άλλον, αλλά εγείρονται γογγυσμοί και επικρίσεις και καταλαλιές και κομπασμοί του ενός εναντίον του άλλου, τότε ούτε αυτοί που φαίνεται να ασχολούνται με τις προσευχές και τις νηστείες μπορούν να γίνουν καλύτεροι, εξαιτίας της ασυμφωνίας και της βλάβης των συντρόφων τους προς αυτούς και της δικής τους έπαρσης, ούτε αυτοί που διακονούν θα μπορέσουν να βρουν σωματική ανάπαυση και να έχουν χάρη στη διακονία τους, εξαιτίας του γογγυσμού τους εναντίον εκείνων που έχουν αφοσιωθεί στην προσευχή. Και έτσι, εφόσον υπάρχει σχίσμα στο σώμα, είναι αδύνατον να λάβετε πνευματική οικοδομή και να γίνει το θέλημα του Θεού ανάμεσά σας. Απεναντίας, θα πρέπει να ενεργείτε όπως ο μακάριος Παύλος, ο οποίος ανάγει τη διανομή των πολλών χαρισμάτων του Πνεύματος σε μία ενότητα και συμφωνία, θεωρώντας τα ως μέλη ενός σώματος· διότι λέει: «Έχοντας δε χαρίσματα διάφορα σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μας δόθηκε, είτε προφητεία, ας την ασκούμε σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε διακονία, ας παραμένουμε στη διακονία, είτε αυτός που προτρέπει, ας μένει στην προτροπή, αυτός που μεταδίδει, ας το κάνει με απλότητα, αυτός που προΐσταται, με ζήλο, αυτός που ελεεί, με ιλαρότητα. Η αγάπη να είναι ανυπόκριτη», και τα λοιπά. Και πάλι: «Τι πρέπει να γίνεται λοιπόν; Όταν συνέρχεστε, καθένας από εσάς έχει ψαλμό, έχει αποκάλυψη, έχει γνώση, έχει ερμηνεία· όλα ας γίνονται προς οικοδομήν», δηλαδή να απολαμβάνει ο καθένας τα χαρίσματα των άλλων μέσω της ομόνοιας και της μεταξύ σας συμφωνίας με αγάπη.

ΙΑ΄. Διότι όλοι μας είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ· και ο καθένας ξεχωριστά είμαστε μέλη του Χριστού, αλλά και μέλη ο ένας του άλλου. Διότι το ένα μέρος εξουσιάζει και προΐσταται, ενώ το άλλο καθοδηγείται και κατευθύνεται, και δεν ενεργούν και τα δύο το ίδιο πράγμα, εφόσον δεν είναι το ίδιο το να εξουσιάζει κανείς και το να εξουσιάζεται· και τα δύο γίνονται ένα στον έναν Χριστό, συναρμολογούμενα και συνενωνόμενα από το ίδιο Πνεύμα. Αλλά και μεταξύ εκείνων που εξουσιάζονται, υπάρχει πάλι μεγάλη διαφορά, καθώς διαφέρουν στη μόρφωση, στην άσκηση και στην ηλικία· και μεταξύ εκείνων που καθοδηγούν, πόσο μεγάλη είναι η διαφορά· και τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες, όπως λέει ο Παύλος, μην αμφιβάλλεις γι' αυτό. Και άλλους μεν, λέει, έθεσε ο Θεός στην Εκκλησία, πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον ποιμένες και διδασκάλους· πρώτον για την αλήθεια, δεύτερον για τη σκιά, τρίτον για το μέτρο της ωφέλειας και της ελλάμψεως. Και το μεν Πνεύμα είναι ένα, τα χαρίσματα όμως δεν είναι ίσα, διότι ούτε και τα δοχεία του Πνεύματος είναι ίσα. Διότι σε άλλον μεν δίνεται δια του Πνεύματος λόγος σοφίας και θεωρίας, σε άλλον λόγος γνώσεως ή αποκαλύψεως, σε άλλον πίστη βεβαία και αδίστακτη, σε άλλον δε ενέργειες δυνάμεων και ανωτέρων θαυμάτων, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, δηλαδή προστασίες, κυβερνήσεις, δηλαδή παιδαγωγίες της σάρκας, είδη γλωσσών, ερμηνείες γλωσσών, τα μείζονα χαρίσματα και τα δευτερεύοντα, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως.

Και όπως λέει ο Απόστολος ότι ο Θεός μοίρασε κατάλληλα στον καθένα τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος, και σε άλλον μεν δίνει προφητεία σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, σε άλλον δε κάποιο άλλο από τα ενεργήματα, ανάλογα με τη φύση του και την ικανότητα του καθενός να δεχθεί τη χάρη, είτε γινόμενος οφθαλμός του σώματος της Εκκλησίας είτε τασσόμενος ως χέρι είτε στηρίζοντας ως πόδι, έτσι και στην κατασκευή του φορείου άλλος μεν γίνεται στύλος, άλλος δε επίβαση, και άλλος το μέρος προς το κεφάλι, το οποίο ονόμασε ανάκλιντρο, υπάρχουν δε και κάποιοι που είναι ταγμένοι στο εσωτερικό. Για όλα αυτά, σύμφωνα με κάποιον λόγο, ο τεχνίτης δεν επινοεί ομοιόμορφη ύλη για τον καλλωπισμό τους, αλλά, μολονότι όλα στολίζονται με κάποιο κάλλος, επινοείται διαφορετική και κατάλληλη ωραιότητα για το καθένα από αυτά. Είναι λοιπόν από ασήμι οι στύλοι του φορείου, οι επιβάσεις τους από πορφύρα, από χρυσό δε το ανάκλιντρο που υποβαστάζει το κεφάλι, στο οποίο γέρνει την κεφαλή του ο νυμφίος, και με πολύτιμους λίθους διακοσμείται περίτεχνα όλο το εσωτερικό.

Επομένως, όσοι φοβάστε τον Κύριο, σε όποιους τόπους κι αν βρίσκεστε, αινέστε Τον· διότι η τοπική μετακίνηση δεν επιφέρει την προσέγγιση του Θεού, αλλά όπου κι αν είσαι, ο Θεός θα έρθει σε σένα, εάν βέβαια το κατάλυμα της ψυχής σου βρεθεί τέτοιο, ώστε να ενοικήσει ο Κύριος μέσα σου και να συμπορευθεί. Εάν όμως έχεις τον εσωτερικό σου άνθρωπο γεμάτο από πονηρούς λογισμούς, έστω κι αν βρίσκεσαι στον Γολγοθά, έστω κι αν βρίσκεσαι στο όρος των Ελαιών, έστω κι αν βρίσκεσαι κάτω από το μνήμα της Αναστάσεως, απέχεις τόσο πολύ από το να δεχθείς τον Χριστό μέσα σου, όσο και εκείνοι που δεν Τον ομολόγησαν ούτε καν εξαρχής. Συμβούλευσε λοιπόν, αγαπητέ, τους αδελφούς να εκδημούν από το σώμα προς τον Κύριο, και όχι από την Καππαδοκία στην Παλαιστίνη. Εάν πάλι κάποιος προβάλει τον λόγο του Κυρίου, ο οποίος παρήγγειλε στους μαθητές να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, ας κατανοήσει βαθύτερα αυτό που ειπώθηκε. Επειδή ακριβώς η χάρη και η διανομή του Αγίου Πνεύματος δεν είχε ακόμη επιφοιτήσει στους αποστόλους, ο Κύριος τους πρόσταξε να παραμένουν στο ίδιο μέρος, έως ότου ενδυθούν δύναμη εξ ύψους. Εάν, λοιπόν, ό,τι γινόταν εξαρχής συνέβαινε μέχρι και σήμερα, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα υπό μορφήν πυρός να διανέμει στον καθένα τα χαρίσματα, τότε θα έπρεπε όλοι να βρίσκονται σε εκείνον τον τόπο όπου γινόταν η διανομή του χαρίσματος· εάν όμως το Πνεύμα πνέει όπου θέλει, τότε και αυτοί που πιστεύουν εδώ γίνονται μέτοχοι του χαρίσματος ανάλογα με την πίστη τους, και όχι ανάλογα με την παραμονή τους στα Ιεροσόλυμα.

Όσα δε και άλλα παρόμοια ακούσαμε από εκείνους που έζησαν μαζί της και γνώριζαν με ακρίβεια τα σχετικά με αυτήν, δεν θεωρώ ασφαλές να τα προσθέσω στην αφήγηση. Διότι οι περισσότεροι άνθρωποι κρίνουν την αξιοπιστία των λεγομένων με βάση τα δικά τους μέτρα, ενώ αυτό που υπερβαίνει τη δύναμη του ακροατή το προσβάλλουν με υποψίες περί ψεύδους, θεωρώντας το ξένο προς την αλήθεια. Γι' αυτό παραλείπω εκείνη την απίστευτη καρποφορία κατά τη διάρκεια του λιμού, πώς δηλαδή ο σίτος που εξάγονταν για τις ανάγκες δεν έδειχνε κανένα σημάδι μείωσης, παραμένοντας στον ίδιο όγκο τόσο πριν μοιραστεί για να καλύψει τις ανάγκες όσων ζητούσαν όσο και μετά από αυτό, καθώς και άλλα πιο παράδοξα από αυτά, ιάσεις παθήσεων και καθάρσεις από δαιμόνια και αψευδείς προρρήσεις των μελλοντικών γεγονότων. Όλα αυτά γίνονται πιστευτά ως αληθινά από εκείνους που τα έχουν γνωρίσει με ακρίβεια, έστω και αν ξεπερνούν την πίστη, αλλά από τους πιο σαρκικούς θεωρούνται εκτός του ενδεχομένου, καθώς αυτοί αγνοούν ότι η διανομή των χαρισμάτων προσφέρεται «κατά την αναλογίαν της πίστεως», μικρή δηλαδή σε αυτούς που ολιγοπιστούν, και μεγάλη σε αυτούς που διαθέτουν μέσα τους μεγάλη ευρυχωρία πίστεως. Προκειμένου λοιπόν να μην υποστούν βλάβη οι πιο άπιστοι, εκφράζοντας απιστία προς τις δωρεές του Θεού, για τον λόγο αυτόν απέφυγα να εξιστορήσω στη συνέχεια τα υψηλότερα θαύματα, θεωρώντας ότι τα όσα ειπώθηκαν αρκούν για να περιγράψουν την ιστορία του βίου της.

Και αυτό το αποδεικνύει προχωρώντας ο ίδιος ο Παύλος. Επειδή, λοιπόν, από αυτό δέχονταν καίριο πλήγμα, καθώς διαλυόταν η μεταξύ τους αγάπη, καταβάλλει πολλή προσπάθεια για να το διορθώσει. Διότι αυτό συνέβη βέβαια και στη Ρώμη, αλλά όχι σε τέτοιο βαθμό· γι' αυτό και στην προς Ρωμαίους Επιστολή το θίγει μεν, αλλά συγκαλυμμένα και με συντομία, λέγοντας τα εξής: «Όπως ακριβώς σε ένα σώμα έχουμε πολλά μέλη, και όλα τα μέλη δεν έχουν την ίδια λειτουργία· έτσι και εμείς οι πολλοί είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, και ο καθένας ξεχωριστά, είμαστε μέλη ο ένας του άλλου. Έχοντας δε χαρίσματα διάφορα, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, είτε προφητεία, ας την ασκούμε σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε διακονία, ας αφοσιωθούμε στη διακονία, είτε αυτός που διδάσκει, στη διδασκαλία». Το ότι δε και εκείνοι εξαιτίας αυτού έπεφταν σε αλαζονεία, το άφησε να εννοηθεί στην αρχή, λέγοντας τα εξής: «Διότι λέω, μέσω της χάριτος που μου δόθηκε, προς καθέναν που βρίσκεται ανάμεσά σας, να μην έχει υψηλότερη ιδέα για τον εαυτό του από όση πρέπει να έχει, αλλά να φρονεί με σύνεση, σύμφωνα με το μέτρο της πίστεως που ο Θεός μοίρασε στον καθένα». Σε εκείνους, λοιπόν (επειδή το νόσημα της διχόνοιας και της αλαζονείας δεν ήταν μεγάλο), απευθύνθηκε με αυτόν τον τρόπο· εδώ, όμως, απευθύνεται με πολλή επιμονή· διότι η εξάπλωση του πάθους ήταν σφοδρή. Και δεν τους αναστάτωνε μόνο αυτό, αλλά υπήρχαν εκεί και πολλοί μάντεις, καθώς η πόλη είχε πιο ειδωλολατρικό χαρακτήρα, και μαζί με τα άλλα, και αυτό τους υποσκέλιζε και τους τάραζε.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ΄. Διότι, όπως ακριβώς σε ένα σώμα έχουμε πολλά μέλη, και όλα τα μέλη δεν έχουν την ίδια λειτουργία, έτσι και οι πολλοί είμαστε ένα σώμα εν Χριστώ, και ο καθένας ξεχωριστά είμαστε μέλη ο ένας του άλλου. α΄. Πάλι χρησιμοποιεί το ίδιο παράδειγμα, το οποίο χρησιμοποίησε και προς τους Κορινθίους, για να καταστείλει το ίδιο ακριβώς πάθος. Διότι είναι μεγάλη η δύναμη αυτού του φαρμάκου, και η ισχύς αυτού του παραδείγματος, ώστε να θεραπεύσει το νόσημα της αλαζονείας. Για ποιον λόγο, λέει, εσύ υπερηφανεύεσαι; Ή γιατί πάλι κάποιος άλλος υποτιμά τον εαυτό του; Δεν είμαστε όλοι ένα σώμα, και οι μεγάλοι και οι μικροί; Όταν, λοιπόν, ως προς το κύριο σημείο είμαστε ένα και μέλη ο ένας του άλλου, γιατί με την αλαζονεία αποσχίζεις τον εαυτό σου; Γιατί ντρέπεσαι για τον αδελφό σου; Διότι, όπως ακριβώς εκείνος είναι δικό σου μέλος, έτσι και εσύ είσαι δικό του· και είναι πολλή και ως προς αυτό η ισοτιμία. Διότι έχει θέσει δύο επιχειρήματα ικανά να κατακρημνίσουν την αλαζονεία τους: αφενός ότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, όχι μόνο ο μικρός του μεγάλου, αλλά και ο μεγάλος του μικρού, και αφετέρου ότι είμαστε όλοι ένα σώμα· ή μάλλον και τρία, διότι έδειξε ότι και το χάρισμα που έχει δοθεί είναι ένα. Μην υπερηφανεύεσαι λοιπόν· διότι σου δόθηκε από τον Θεό, δεν το πήρες από μόνος σου, ούτε το βρήκες. Γι' αυτό και όταν θίγει το θέμα των χαρισμάτων, δεν είπε ότι ο μεν έλαβε μεγαλύτερο και ο δε μικρότερο, αλλά τι; Διαφορετικό. Διότι, έχοντας, λέει, χαρίσματα, όχι μεγαλύτερα και μικρότερα, αλλά διαφορετικά. Διότι, τι σημασία έχει αν δεν σου ανατέθηκαν τα ίδια, από τη στιγμή που το σώμα είναι το ίδιο;

Και αφού ξεκίνησε από το χάρισμα, καταλήγει στο κατόρθωμα. Διότι, αφού ανέφερε την προφητεία και τη διακονία και όλα τα παρόμοια, κατέληξε στην ελεημοσύνη, την προθυμία και την αντίληψη. Επειδή, δηλαδή, ήταν φυσικό κάποιοι να είναι μεν ενάρετοι, αλλά να μην έχουν το χάρισμα της προφητείας, δείχνει ότι και αυτό είναι χάρισμα, και μάλιστα πολύ μεγαλύτερο από εκείνο, όπως ακριβώς απέδειξε στην προς Κορινθίους επιστολή· και είναι τόσο μεγαλύτερο, όσο το μεν ένα έχει μισθό, ενώ το άλλο στερείται αμοιβής, διότι είναι εξ ολοκλήρου δωρεά και χάρη. Γι' αυτό λέει: «Έχοντας δε χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, είτε προφητεία, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως».

Επειδή, λοιπόν, τους παρηγόρησε επαρκώς, θέλει να τους κάνει πιο αγωνιστικούς και να τους καταστήσει πιο επιμελείς, αποδεικνύοντας ότι οι ίδιοι παρέχουν τις αφορμές για το αν θα λάβουν περισσότερα ή λιγότερα. Διότι αναφέρει, βέβαια, ότι αυτό έχει δοθεί από τον Θεό, όπως όταν λέει: «Στον καθένα όπως ο Θεός μοίρασε το μέτρο της πίστεως»· και πάλι: «Σύμφωνα με τη χάρη που μας έχει δοθεί», προκειμένου να καταστείλει τους υπερήφανους. Λέει, όμως, ότι και από τους ίδιους προέρχεται η αρχή, για να αφυπνίσει τους ράθυμους· πράγμα το οποίο κάνει και στην προς Κορινθίους επιστολή, χρησιμοποιώντας και τα δύο αυτά.

Διότι, όταν μεν λέει, «Να επιθυμείτε με ζήλο τα χαρίσματα», δείχνει ότι και οι ίδιοι είναι αίτιοι της διαφοράς αυτών που τους δίνονται. Όταν δε λέει, «Όλα δε αυτά τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, το οποίο τα μοιράζει στον καθένα όπως θέλει», επιδιώκει να καταδείξει ότι δεν πρέπει να επαιρόνται όσοι τα έχουν λάβει, καταπραΰνοντας από παντού το πάθος τους· αυτό ακριβώς κάνει και εδώ. Και πάλι, για να αφυπνίσει αυτούς που έχουν πέσει σε αμέλεια, λέει: «Είτε προφητεία, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως». Διότι, αν και πρόκειται για χάρη, δεν εκχέεται απλώς και τυχαία, αλλά, λαμβάνοντας το μέτρο από εκείνους που τη δέχονται, ρέει σε τόση ποσότητα, όσο είναι το σκεύος της πίστεως που θα βρει να της προσφέρεται. «Είτε διακονία, ας αφοσιωθεί στη διακονία». Εδώ παραθέτει μια γενική έννοια. Διότι και το αποστολικό αξίωμα ονομάζεται διακονία, και κάθε αγαθό πνευματικό έργο είναι διακονία. Βεβαίως, αυτό αποτελεί ονομασία και ενός ειδικού διακονήματος, εντούτοις εδώ αναφέρεται με την καθολική του έννοια. «Είτε αυτός που διδάσκει, ας αφοσιωθεί στη διδασκαλία». Πρόσεξε πώς τα τοποθετεί χωρίς να τα διακρίνει, πρώτα το μικρό και ύστερα το μεγάλο· διδάσκοντας πάλι το ίδιο ακριβώς πράγμα, να μην υπερηφανεύονται ούτε να επαιρόνται.

Αυτό το κάνει και αλλού. Διότι, αφού είπε «έχοντας χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε», προχωρώντας, συμπεριέλαβε σε αυτά τις προστασίες, τις ελεημοσύνες και τις προσφορές. Ότι όμως αυτά είναι προσωπικά κατορθώματα και όχι χαρίσματα, είναι βεβαίως σε όλους φανερό. Αυτά δε τα είπα, ώστε, όταν τον ακούσεις να λέει «ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα», να μην επαναπαυθείς ούτε να πεις στον εαυτό σου: το ζήτημα δεν έχει ανάγκη από τη δική μου προσπάθεια· ο Παύλος το ονόμασε χάρισμα. Διότι το λέει αυτό εκφραζόμενος με μετριοπάθεια, και όχι επειδή επιθυμεί να κατατάξει την εγκράτεια στην τάξη των χαρισμάτων. Διότι διαφορετικά θα ερχόταν σε αντίφαση και με τον εαυτό του και με τον Χριστό· με τον Χριστό αφενός, ο οποίος λέει: «Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών», και συμπληρώνει: «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει»· και με τον εαυτό του αφετέρου, ο οποίος καταδικάζει εκείνες που, ενώ επέλεξαν τη χηρεία, δεν θέλησαν να εμμείνουν στην απόφασή τους. Διότι, εάν είναι χάρισμα, για ποιο λόγο τις απειλείς λέγοντας ότι «έχουν καταδίκη, επειδή αθέτησαν την αρχική τους πίστη»; Διότι πουθενά ο Χριστός δεν τιμώρησε εκείνους που δεν έχουν χαρίσματα, αλλά παντού αυτούς που δεν επιδεικνύουν ορθό βίο· και αυτό είναι που κυρίως επιζητεί Εκείνος, η άριστη διαγωγή και τα άμεμπτα έργα. Η διανομή των χαρισμάτων όμως δεν εξαρτάται από την προαίρεση αυτού που τα λαμβάνει, αλλά από την κρίση Αυτού που τα παρέχει.

Όπως ακριβώς εκείνος είναι δικό σου μέλος, έτσι και εσύ είσαι δικό του. «Έχοντας χαρίσματα διάφορα σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, είτε προφητεία σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε αυτός που διακονεί στη διακονία, είτε αυτός που διδάσκει στη διδασκαλία, είτε αυτός που παρακαλεί στην παράκληση.» Θέλει να τους καταστήσει πιο επιμελείς, δείχνοντας ότι οι ίδιοι δίνουν τις αφορμές για το αν θα λάβουν περισσότερα ή λιγότερα. Γι' αυτό λέει, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως. Διότι, από τη μία πλευρά λέει ότι αυτά έχουν δοθεί από τον Θεό· όπως όταν λέει: όπως ο Θεός μοίρασε στον καθένα το μέτρο της πίστεως. Από την άλλη όμως λέει ότι και από τους ίδιους έχει γίνει η αρχή, για να αφυπνίσει τους ράθυμους. «Αυτός που μεταδίδει με απλότητα, αυτός που προΐσταται με ζήλο, αυτός που ελεεί με ιλαρότητα. Η αγάπη να είναι ανυπόκριτη».

Η μεν άφεση των αμαρτιών δίδεται σε όλους ομοίως διά του βαπτίσματος, η δε χάρη του Πνεύματος κατ' αναλογίαν της πίστεως και της προκαθάρσεως. Τώρα, λοιπόν, διά του βαπτίσματος λαμβάνουμε την απαρχή του Αγίου Πνεύματος, και η παλιγγενεσία γίνεται για εμάς αρχή ενός άλλου βίου, και σφραγίδα, και φυλακτήριο, και φωτισμός.

Από τι λοιπόν γνωρίζεται ο Θεός και γιατί το θείο είναι ακατάληπτο, και οι θεολόγοι το διδάσκουν και εμείς θα το υπενθυμίσουμε: διότι οι μεν ενέργειες του Θεού, λένε, είναι ποικίλες, η δε ουσία Του απλή. Εμείς όμως λέμε ότι γνωρίζουμε τον Θεό από τις ενέργειές Του, αλλά δεν υποσχόμαστε ότι προσεγγίζουμε την ουσία Του· διότι οι μεν ενέργειές Του κατεβαίνουν προς εμάς, η δε ουσία Του παραμένει απρόσιτη. Και έτσι, το Άγιο Πνεύμα είναι απρόσιτο ως προς τη φύση Του, αλλά γίνεται χωρητό λόγω της αγαθότητάς Του· γεμίζει μεν τα πάντα με τη δύναμή Του, αλλά μετέχεται μόνο από τους άξιους. Δεν μετέχεται με ένα μόνο μέτρο, αλλά διαμοιράζει την ενέργειά Του σύμφωνα με την αναλογία της πίστης: «και προκειμένου, με το μεν καταληπτό να ελκύει προς τον εαυτό Του (διότι το εντελώς ακατάληπτο είναι ανέλπιστο και απλησίαστο), με το δε ακατάληπτο να προκαλεί τον θαυμασμό· και καθώς θαυμάζεται, να ποθείται περισσότερο, και καθώς ποθείται να καθαρίζει, και καθώς καθαρίζει να καθιστά τους ανθρώπους θεοειδείς· και όταν γίνουν τέτοιοι, να συναναστρέφεται πλέον μαζί τους ως με οικείους· τολμά να πει κάτι τολμηρό ο λόγος, ο Θεός ενώνεται με θεούς και γνωρίζεται από αυτούς, και ίσως σε τέτοιο βαθμό, όσο ακριβώς γνωρίζει ήδη Εκείνος αυτούς που γνωρίζονται από Αυτόν».

Ρωμ. 12,4-8α. Με δύο τρόπους έχει σχηματιστεί ολόκληρο αυτό το χωρίο έως το «είτε ο παρακαλών εν τη παρακλήσει». Ποιοι είναι αυτοί; Το λεγόμενο σχήμα από κοινού και το ελλειπτικό. Διότι η λέξη «έχοντες» λαμβάνεται από κοινού σε κάθε κώλο, όπως: «είτε προφητείαν» έχει κάποιος, «είτε διακονίαν» έχει κάποιος. Αυτό το «από κοινού» ονομάζεται και ζεύγμα, επειδή συνδέει πληθυντικό αριθμό με ενικό και μετοχή με ρήμα. Έτσι, λοιπόν, λαμβανόμενο από κοινού το «έχοντες» σύμφωνα με το ζεύγμα, καθιστά ως προς αυτό ολοκληρωμένο το νόημα και τα χωρία. Αλλά έχει σχηματιστεί πάλι και ελλειπτικά, διότι λείπει κάτι για την αυτοτέλεια του νοήματος, όπως το να παραμένει ο καθένας στο χάρισμα που έλαβε, ή να αρκείται, ή να συμπορεύεται ή κάτι παρόμοιο, όπως: είτε προφητεία έχει κάποιος, είτε διακονία, ας μένει ο καθένας, και αυτός που έχει την προφητεία και τη διακονία και τη διδασκαλία και την παράκληση, και απλώς ο καθένας στο χάρισμα που έλαβε. Και είναι πολύ συχνή η χρήση τέτοιων σχημάτων από τον θαυμάσιο Παύλο. Και μην απορήσεις, αν, παρότι αμαθής σε αυτά, τα χρησιμοποιούσε· διότι η χάρις, η οποία χορηγεί τα μείζονα, παρείχε πολλές φορές τη γνώση και των πιο ασήμαντων. Όχι ότι αυτά είναι κάτι το σπουδαίο, διότι τι άλλο θα μπορούσε να είναι ο κόπος και οι ορολογίες των ανθρώπων που μικρολογούν γύρω από λέξεις και συλλαβές και τη σύνθεσή τους;

Αν και μπορεί κανείς να βρει τέτοια παραδείγματα και στις δικές τους επιστολές, έστω και πιο σπάνια. Εάν όμως στο «έχοντες χαρίσματα» δεν πρέπει να σταματήσει η ανάγνωση πουθενά μέχρι το «ευλογείτε τους διώκοντας υμάς», αφενός μεν θα προκύψει διαφορετικό νόημα, αφετέρου δε η σύνταξη θα είναι μονοσχηματική, και η περίοδος υπερβολικά κατακερματισμένη για την αναπνοή.

ΚΣΤ΄. Όμως, το «έχοντες δε χαρίσματα κατά την χάριν την δοθείσαν ημίν διάφορα· είτε προφητείαν, κατά την αναλογίαν της πίστεως· είτε διακονίαν, εν τη διακονία· είτε ο διδάσκων, εν τη διδασκαλία· είτε ο παρακαλών, εν τη παρακλήσει· ο μεταδιδούς, εν απλότητι· ο προϊστάμενος, εν σπουδή· ο ελεών, εν ιλαρότητι», αυτό ακριβώς το χωρίο αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα περιβεβλημένου λόγου. Διότι τα επιμέρους στοιχεία ακολουθούν αμέσως το γενικό, αφενός στο χάρισμα την προφητεία και τη διακονία, αφετέρου πάλι στη διακονία τα ακόμη πιο επιμέρους αυτής, τη διδασκαλία, την παράκληση, και αν θέλεις, στην παράκληση τη μετάδοση, την προστασία, την ελεημοσύνη· διότι και αυτός που προσφέρει και αυτός που προΐσταται και αυτός που ελεεί λειτουργούν ως παρηγοριά και παράκληση για όσους ευεργετούνται από αυτούς. Αλλά δεν είναι περιβεβλημένο μόνο με αυτόν τον τρόπο· διότι σε ορισμένες περιπτώσεις επισυνάπτει την αιτία των χαρισμάτων. Και δεν είναι μόνο περιβεβλημένο, αλλά ποικίλλεται και με το σχήμα «από κοινού», και μάλιστα προβάλλει και την ειδικώς ονομαζόμενη έλλειψη.

Διότι το «έχοντες» αναφέρεται από κοινού στο «είτε προφητείαν, είτε διακονίαν», αλλά διαχωρίζεται στο αποκαλούμενο ζεύγμα στην περίπτωση του «είτε ο διδάσκων είτε ο παρακαλών» και στα επόμενα μέρη του λόγου. Και γι' αυτό, ενώ στην αρχή έχει εκφωνηθεί στον πληθυντικό το «έχοντες», το εννοούμε στον ενικό τόσο στο «ο διδάσκων» και «ο παρακαλών» όσο και στα υπόλοιπα. Και πάλι το ίδιο χωρίο παραμένει ολόκληρο μετέωρο, χωρίς να έχει καμία κατάληξη, αν δεν επινοηθεί και προστεθεί κάποιο ρήμα. Διότι, αν δεν εννοήσουμε το «ας μένει στη διακονία και στη διδασκαλία και στην παράκληση», και πριν από αυτά στο «είτε προφητείαν, κατά την αναλογίαν της πίστεως», με την προσθήκη και του «στην προφητεία», και αν δεν συνδέσουμε πάλι το «ας μεταδίδει» και «ας προΐσταται» και «ας ελεεί» με τα επόμενα, θα έχουμε καταστήσει όλο το χωρίο ατελές και ασαφές. Αλλά το ρητό αυτό διαμορφώθηκε με τρεις τρόπους ταυτόχρονα.

Αλλά και τη διανομή των πολλών χαρισμάτων, ο απόστολος την ανάγει σε μία ενότητα και συμφωνία, θεωρώντας τα ως μέλη ενός σώματος, και λέει: «έχοντας δε χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, είτε προφητεία σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε αυτός που διακονεί στο έργο της διακονίας, είτε αυτός που παρακαλεί με την παρηγοριά του, αυτός που μεταδίδει με απλότητα, αυτός που προΐσταται με επιμέλεια, αυτός που ελεεί με ιλαρότητα, η αγάπη να είναι ανυπόκριτη» και τα εξής. Και πάλι: «καθένας από εσάς έχει ψαλμό, έχει αποκάλυψη, έχει γνώση, έχει προφητεία· όλα να γίνονται για οικοδομή»· δηλαδή, να απολαμβάνει καθένας τα χαρίσματα των άλλων μέσω της ομόνοιας και της μεταξύ σας συμφωνίας με αγάπη. Έτσι και οι αδελφοί στα μοναστήρια, έχοντας παραδώσει τους εαυτούς τους στον Κύριο και ο ένας στον άλλον, οι δυνατοί, είτε στο σώμα είτε στη φρόνηση, να βαστάζετε τα βάρη των ασθενεστέρων, για τη μακάρια ελπίδα του Χριστού· και ό,τι αγαθό έχει ο καθένας στη φύση του, είτε σωματική δύναμη είτε σύνεση είτε ανδρεία είτε κάποια ικανότητα είτε προθυμία, ας τα προσφέρουμε εξ ολοκλήρου ο ένας στον άλλον. Και εάν αξιωνόμαστε πνευματικών χαρισμάτων μέσω της χάριτος του Χριστού, ας τα μοιραζόμαστε μεταξύ μας με κάθε αγαθό για οικοδομή και ωφέλεια και δική μας και των πλησίον και όλων των ανθρώπων· και έτσι, εκπληρώνοντας τον νόμο του Χριστού, θα γίνουμε άξιοι της αιώνιας ζωής.

ΚΗ'. Όπως ακριβώς από διάφορες αφορμές και ασχολίες συγκεντρώνεται ο πλούτος στους ανθρώπους μέσα στον κόσμο, άλλος από αρχοντικά αξιώματα, άλλος από το εμπόριο, άλλος βέβαια από τη φιλοπονία και τη γεωργία, και άλλος με άλλον τρόπο, θεώρησε ότι η ίδια ακριβώς τάξη ισχύει και στα πνευματικά. Διότι άλλοι από διάφορα χαρίσματα, όπως δηλώνει ο λόγος του Αποστόλου: «Έχοντας δε χαρίσματα διάφορα σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μας δόθηκε». Άλλοι πάλι, από διάφορες πράξεις δικαιοσύνης και αρετές που επιτελούνται αποκλειστικά για τον Θεό, συγκεντρώνουν τον επουράνιο πλούτο. Όμως, δεν παραμένουν αφανείς και εκείνοι που εξορύσσουν τον χρυσό, δηλαδή εκείνοι που αγωνίζονται με μακροθυμία και υπομονή, και πλουτίζουν σταδιακά, ενώ εν τω μεταξύ η αγαθή ελπίδα τούς γεμίζει με υπερβολική χαρά. Δεν παραμένουν όμως άγνωστοι και εκείνοι που μοιάζουν με μισθωτούς, οι οποίοι, όντας οκνηροί και νωθροί, καταναλώνουν αμέσως ό,τι κερδίζουν και δεν φέρνουν εις πέρας με υπομονή το έργο που έχουν στα χέρια τους, με αποτέλεσμα να περιφέρονται πάντοτε γυμνοί και φτωχοί.

Διότι, όπως ακριβώς από διάφορες τέχνες και από διάφορες ασχολίες οι άνθρωποι σε αυτόν τον κόσμο συγκεντρώνουν τον πλούτο, και παρομοίως από διάφορες θέσεις στα κρατικά στρατεύματα αποκτούν το κέρδος του χρυσού, και από διάφορα κτήματα ή ζώα ή άλλα πράγματα συγκεντρώνεται ο χρυσός για τον οικοδεσπότη, έτσι και από διάφορα χαρίσματα (όπως έχει ειπωθεί: «έχοντας δε χαρίσματα διάφορα σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε») και από διάφορες ασκήσεις και δικαιοσύνες και αρετές που γίνονται για τον Θεό, ο καθένας αποκτά τον επουράνιο χρυσό (δηλαδή τον επουράνιο πλούτο του πνεύματος της αιώνιας ζωής), ανάλογα με την καλή του επιδίωξη, την προθυμία και την πίστη. Γι' αυτόν τον λόγο δεν πρέπει κανείς να κρίνει τον πλησίον του, ούτε να τον κατακρίνει, ούτε να τον περιφρονεί, αλλά ας τρέχει ο καθένας με πίστη για τον Θεό, ας αγωνίζεται και ας αποκτά το πνευματικό κέρδος.

ΛΟΓΟΣ ΛΖ΄. Ο Κύριος, λέγοντας «ας γίνει σε σένα όπως πίστεψες», δεν το χορήγησε μόνο τότε που το είπε, αλλά από την κτίση του κόσμου έως τη συντέλεια του αιώνος ευεργετεί τον καθένα σύμφωνα με την πίστη του και τον δοκιμάζει σύμφωνα με την ευεργεσία που του παρέχει. Ευεργετεί σε μεγάλο βαθμό όσους πιστεύουν πολύ, και σε μικρό όσους πιστεύουν λίγο, και η δοκιμασία έρχεται ομοίως κατά την ίδια αναλογία. Δεν βάζει κανέναν σε πειρασμό, αλλά τον προετοιμάζει για να προκόψει και επιτρέπει τη δοκιμασία σύμφωνα με το μέτρο της ευεργεσίας. Ως ευεργεσία εννοούμε την πνευματική γνώση του Θεού, η οποία είναι ενωμένη με τη χάρη, ενώ για τη δοκιμασία θα μιλήσουμε εν μέρει: τον Νώε τον ευεργέτησε μεν μέσω των αποκαλύψεων, αλλά τον δοκίμασε μέσω της παράτασης του χρόνου στην κατασκευή της κιβωτού. Τον Αβραάμ μέσω της σφαγής του υιού του, τον Λωτ μέσω της παραμονής του ανάμεσα στους Σοδομίτες, τον Ιωσήφ μέσω της Αιγυπτίας, τον λαό μέσω της ερήμου, τον Μωυσή μέσω της αντιλογίας του λαού, τον Δαβίδ μέσω του Σαούλ, στους κατάλληλους χρόνους και με τα αρμόζοντα γεγονότα. Και ως προς τις ευεργεσίες, Αυτός συμμεταβαλλόταν και προσαρμοζόταν. Έτσι γίνεται με τα τωρινά, έτσι και με εκείνα από την αρχή: «κατά την αναλογία της πίστεως» έρχεται η μετοχή στη χάρη, και σύμφωνα με τη μετοχή έρχεται η δοκιμασία. Διότι λέγει, «ας γίνει σε σένα όπως πίστεψες» στον λόγο του Θεού. Περί τίνος πρόκειται;

ΛΟΓΟΣ 43ος. <Προς εκείνους που λέγουν: Εάν το βάπτισμά σας ήταν αξιόπιστο και αληθινό, δεν θα περιμένατε να λάβετε κάτι άλλο από τον ουρανό. Τώρα ιδού, είναι φανερό ότι αυτό καταργείται, επειδή περιμένετε κάτι άλλο. Απάντηση σε αυτά>: Την αρχή της υποστάσεως του Πνεύματος και της σωτηρίας μας από εκεί τη λαμβάνουμε. Διότι λέγει ο Απόστολος: «εάν βεβαίως κρατήσουμε την αρχή της υποστάσεώς του βεβαία μέχρι τέλους». Και αυτό ακριβώς το οποίο ο καθένας μας έλαβε κατά το βάπτισμα «ανάλογα με την πίστη», αυξάνεται σε όσους προκόπτουν στην αρετή και επιμένουν στις προσευχές, σε όσους αγωνίζονται και πιστεύουν, και καθώς αυτοί προοδεύουν μέχρι το στάδιο της πνευματικής αίσθησης και αποκάλυψης και πορεύονται ορθά, απεργάζεται την τελείωση της καθαρότητας και της λύτρωσης από τα πάθη, αφού αφαιρεθεί εντελώς το κάλυμμα του σκότους, και αξιωνόμαστε να λάβουμε το Πνεύμα της υιοθεσίας, τον Παράκλητο. Και αρχίζει ο πιστός άνθρωπος να λαμβάνει τη μετοχή του Πνεύματος με τόση πολλή λεπτότητα, ώστε να αγνοεί την ενέργειά του, και καθοδηγούμενος από το νεύμα της χάριτος φθάνει σταδιακά στην αύξηση και στη φανέρωση.

Διότι, όπως ακριβώς από διάφορες τέχνες και από διάφορα επαγγέλματα οι άνθρωποι σε τούτον τον κόσμο συγκεντρώνουν τον πλούτο, και με διάφορους τρόπους στις αρχοντικές τάξεις αποκομίζεται το κέρδος του χρυσού, και από διάφορα κτήματα ή ζώα ή από κάποια άλλα πράγματα συγκεντρώνεται ο χρυσός από τον οικοδεσπότη, έτσι και από διάφορα χαρίσματα (καθώς έχει ειπωθεί: «έχοντας δε χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μας δόθηκε») και από διάφορες ασκήσεις, πράξεις δικαιοσύνης και αρετές που γίνονται για τον Θεό, ο καθένας αποκομίζει τον επουράνιο χρυσό (δηλαδή τον επουράνιο πλούτο του πνεύματος της αιώνιας ζωής), ανάλογα με την καλή του ενασχόληση, την προθυμία και την πίστη του. Για τον λόγο αυτόν δεν πρέπει κανείς να κρίνει τον πλησίον του ή να τον κατακρίνει ή να τον εξουθενώνει, παρά μόνο ας τρέχει ο καθένας για τον Θεό με πίστη και ας αγωνίζεται και ας αποκομίζει το πνευματικό κέρδος. Ξεχωρίζουν όμως εκείνοι που εξορύσσουν τον χρυσό αναζητώντας τις ίδιες τις φλέβες του χρυσού, δηλαδή εκείνοι που τρέχουν ακατάπαυστα και ανυποχώρητα με τον ύψιστο σκοπό να φτάσουν στην τελειότητα. Διότι, όσοι εξασκούν τις τέχνες με μακροθυμία και υπομονή, σιγά σιγά πλουτίζουν ή και γίνονται ένδοξοι στον κόσμο, ενώ οι μισθωτοί, οι οκνηροί, οι οποίοι καταναλώνουν αμέσως ό,τι τους τυχαίνει και δεν κοπιάζουν με μακροθυμία, παραμένουν πάντοτε γυμνοί και φτωχοί.