Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 12:8

ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΓ΄. Αν πρέπει να υπακούμε σε όσα λέγονται από όλους μέσα στην αδελφότητα. ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Το ερώτημα αυτό παρουσιάζει μεγάλη δυσκολία ως προς την απάντησή του. Πρώτον, διότι δίνει φανερά την εντύπωση αταξίας το να λέγεται κάτι από όλους, εφόσον ο Απόστολος λέει: «Από τους προφήτες ας μιλούν δύο ή τρεις, και οι υπόλοιποι ας διακρίνουν»· και ο ίδιος πάλι, κατά τον διαμερισμό των χαρισμάτων, όρισε ξεχωριστή τάξη για τον καθένα από εκείνους που ομιλούν, λέγοντας: «Στον καθένα σύμφωνα με το μέτρο της πίστεως που του εμοίρασε ο Θεός»· και με το παράδειγμα των μελών του σώματος παρουσιάζει σαφώς ότι το έργο εκείνου που ομιλεί αποτελεί ένα μόνο μέρος, και το διευκρινίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια λέγοντας: «Είτε εκείνος που διδάσκει, ας αφοσιωθεί στη διδασκαλία, είτε εκείνος που προτρέπει, στην προτροπή», και τα λοιπά. Γίνεται επομένως φανερό από αυτά ότι δεν έχουν επιτραπεί όλα σε όλους, αλλά ότι ο καθένας οφείλει να παραμένει στην προσωπική του κλήση και να επιτελεί με μεγαλύτερη επιμέλεια εκείνο που του έχει εμπιστευθεί ο Κύριος.

Κεφάλαιο Γʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αλίμονό σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ενώ εσωτερικά είναι γεμάτα από αρπαγή και ακράτεια. Τυφλέ Φαρισαίε, καθάρισε πρώτα το εσωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ώστε να γίνει και το εξωτερικό τους καθαρό. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Εκείνος που μεταδίδει στους άλλους, ας το κάνει με απλότητα.

Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· αρρώστησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήρθατε σε μένα. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Είτε εκείνος που διακονεί, ας αφοσιωθεί στη διακονία, είτε εκείνος που διδάσκει, στη διδασκαλία· εκείνος που προτρέπει, στην προτροπή· εκείνος που μεταδίδει, με απλότητα· εκείνος που προΐσταται, με ζήλο· εκείνος που ελεεί, με ιλαρότητα. Η αγάπη ας είναι ανυπόκριτη· να αποστρέφεστε το κακό και να προσκολλάστε στο αγαθό. Ως προς τη φιλαδελφία, να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας· ως προς την τιμή, να δίνετε το προβάδισμα ο ένας στον άλλον· ως προς την προθυμία, να μην είστε οκνηροί· στο πνεύμα να είστε φλογεροί· στον Κύριο να δουλεύετε· στην ελπίδα να χαίρεστε· στη θλίψη να δείχνετε υπομονή· στην προσευχή να επιμένετε· στις ανάγκες των αγίων να συμμετέχετε· τη φιλοξενία να επιδιώκετε. Να ευλογείτε εκείνους που σας διώκουν· να ευλογείτε και να μην καταριέστε. Να χαίρεστε με εκείνους που χαίρονται, και να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε. Να έχετε το ίδιο φρόνημα μεταξύ σας· να μην υψηλοφρονείτε, αλλά να συγκαταβαίνετε στους ταπεινούς. Μη θεωρείτε τους εαυτούς σας συνετούς. Σε κανέναν να μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού· να προνοείτε για το καλό ενώπιον όλων των ανθρώπων.

Κεφάλαιο ΙΔ'. Οικονόμε, άκουσες τον Απόστολο να λέει: «αυτός που προΐσταται ας το κάνει με επιμέλεια»· και, «κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». Πρόσεξε λοιπόν μήπως τυχόν χρησιμοποιήσεις εμπαθώς την παραγγελία. Διότι λέει και σε άλλο σημείο: «όχι σαν να κατακυριεύετε τον κλήρο, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου. Και όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας, θα λάβετε τον αμάραντο στέφανο της δόξας». Και πάλι λέει: «να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού». Διότι η υπερηφάνεια είναι ξένη προς τους πιστούς, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη».

Εάν όμως δεν είστε έτσι διατεθειμένοι ο ένας προς τον άλλον, αλλά εγείρονται γογγυσμοί και επικρίσεις και καταλαλιές και κομπασμοί του ενός εναντίον του άλλου, τότε ούτε αυτοί που φαίνεται να ασχολούνται με τις προσευχές και τις νηστείες μπορούν να γίνουν καλύτεροι, εξαιτίας της ασυμφωνίας και της βλάβης των συντρόφων τους προς αυτούς και της δικής τους έπαρσης, ούτε αυτοί που διακονούν θα μπορέσουν να βρουν σωματική ανάπαυση και να έχουν χάρη στη διακονία τους, εξαιτίας του γογγυσμού τους εναντίον εκείνων που έχουν αφοσιωθεί στην προσευχή. Και έτσι, εφόσον υπάρχει σχίσμα στο σώμα, είναι αδύνατον να λάβετε πνευματική οικοδομή και να γίνει το θέλημα του Θεού ανάμεσά σας. Απεναντίας, θα πρέπει να ενεργείτε όπως ο μακάριος Παύλος, ο οποίος ανάγει τη διανομή των πολλών χαρισμάτων του Πνεύματος σε μία ενότητα και συμφωνία, θεωρώντας τα ως μέλη ενός σώματος· διότι λέει: «Έχοντας δε χαρίσματα διάφορα σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μας δόθηκε, είτε προφητεία, ας την ασκούμε σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε διακονία, ας παραμένουμε στη διακονία, είτε αυτός που προτρέπει, ας μένει στην προτροπή, αυτός που μεταδίδει, ας το κάνει με απλότητα, αυτός που προΐσταται, με ζήλο, αυτός που ελεεί, με ιλαρότητα. Η αγάπη να είναι ανυπόκριτη», και τα λοιπά. Και πάλι: «Τι πρέπει να γίνεται λοιπόν; Όταν συνέρχεστε, καθένας από εσάς έχει ψαλμό, έχει αποκάλυψη, έχει γνώση, έχει ερμηνεία· όλα ας γίνονται προς οικοδομήν», δηλαδή να απολαμβάνει ο καθένας τα χαρίσματα των άλλων μέσω της ομόνοιας και της μεταξύ σας συμφωνίας με αγάπη.

ΛΗ΄. «Μακάριοι», λέει, «οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Το έλεος δεν κατέχει την τελευταία θέση στους μακαρισμούς. Και αλλού λέει: «Μακάριος αυτός που κατανοεί τον φτωχό και τον πένητα»· και: «Καλός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει»· και: «Όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει ο δίκαιος». Ας αρπάξουμε τον μακαρισμό, ας ονομαστούμε συνετοί, ας γίνουμε χρηστοί. Ας μην διακόψει το έλεός σου ούτε η νύχτα. Μην πεις: «Φύγε και έλα ξανά, και αύριο θα σου δώσω»· για να μην μεσολαβήσει τίποτα ανάμεσα στην προθυμία και στην ευεργεσία· διότι μόνο η φιλανθρωπία δεν επιδέχεται αναβολή. Μοίραζε τον άρτο σου σε αυτόν που πεινά, και βάλε στο σπίτι σου φτωχούς άστεγους, και μάλιστα να τα κάνεις αυτά με προθυμία. Διότι «εκείνος που ελεεί», λέει, «ας το κάνει με ιλαρότητα»· και η αγαθή σου πράξη διπλασιάζεται χάρη στην ετοιμότητά σου.

Είτε εκείνος που παρακαλεί, ας αφοσιωθεί στην παράκληση. Και αυτό είναι ένα είδος διδασκαλίας. Διότι, «εάν υπάρχει σε εσάς λόγος παρακλήσεως», λέγει, «πείτε τον προς τον λαό». Έπειτα, δείχνοντας ότι δεν υπάρχει μεγάλο όφελος στο να επιδιώκει κανείς την αρετή, εάν αυτό δεν γίνεται σύμφωνα με τον πρέποντα κανόνα, προσθέτει: «Εκείνος που μεταδίδει, ας το κάνει με απλότητα». Διότι δεν αρκεί απλώς το να δίνει κανείς, αλλά πρέπει να το κάνει αυτό και με αφθονία. Διότι παντού αυτή την αφθονία εννοεί με τη λέξη «απλότητα»· επειδή και οι παρθένες είχαν μεν λάδι, αλλά επειδή δεν είχαν αρκετό, εξέπεσαν των πάντων (τα έχασαν όλα). «Εκείνος που προΐσταται, με ζήλο».

Διότι δεν αρκεί να προΐσταται κανείς, εάν δεν το πράττει αυτό με ζήλο και προθυμία. Εκείνος που ελεεί, ας το κάνει με ιλαρότητα. Διότι δεν αρκεί απλώς το να ελεήσει κανείς, αλλά πρέπει να το πράττει αυτό με αφθονία και με διάθεση απαλλαγμένη από λύπη· μάλλον δε, δεν πρέπει να το κάνει μόνο χωρίς λύπη, αλλά και με διάθεση φαιδρή και χαρούμενη· διότι δεν είναι το ίδιο πράγμα το να μη λυπάται κανείς με το να χαίρεται. Αυτό ακριβώς υποστήριζε με πολλή επιμέλεια και όταν έγραφε προς τους Κορινθίους· διότι, παρακινώντας προς την αφθονία, έλεγε: «Εκείνος που σπέρνει με φειδώ, με φειδώ και θα θερίσει· και εκείνος που σπέρνει με πλουσιοπάροχες ευλογίες, με πλουσιοπάροχες ευλογίες και θα θερίσει»· για να διορθώσει δε τη διάθεση, πρόσθετε: «Όχι με λύπη ή από ανάγκη». Διότι και τα δύο πρέπει να συνυπάρχουν σε εκείνον που ελεεί: και η αφθονία και η ευχαρίστηση. Για ποιο λόγο, δηλαδή, κλαις όταν δίνεις ελεημοσύνη; Και γιατί θλίβεσαι όταν ελεείς, προδίδοντας έτσι τον καρπό του κατορθώματός σου; Διότι, εάν θλίβεσαι, δεν ελεείς, αλλά είσαι σκληρός και απάνθρωπος.

Διότι, εάν εσύ δυσφορείς, πώς θα μπορέσεις να ανορθώσεις εκείνον που βρίσκεται σε θλίψη; Επειδή είναι ευκταίο το να μην υποπτευθεί εκείνος τίποτε το κακό, ακόμη και όταν του προσφέρεις με χαρά. Διότι, εφόσον τίποτε δεν φαίνεται στους ανθρώπους τόσο επαίσχυντο όσο το να λαμβάνουν από άλλους, εάν δεν εξαλείψεις την υποψία με περίσσεια φαιδρότητα και δεν δείξεις ότι εσύ μάλλον λαμβάνεις παρά δίνεις, τότε περισσότερο ταπείνωσες παρά ανόρθωσες εκείνον που λαμβάνει. Γι' αυτόν τον λόγο λέγει: «Ο ελεών, εν ιλαρότητι».

βʹ. Διότι, ποιος, όταν λαμβάνει μία βασιλεία, είναι σκυθρωπός; Ποιος, όταν δέχεται τη συγχώρηση των αμαρτιών του, παραμένει στην κατήφεια; Μην προσέχεις, λοιπόν, τη δαπάνη των χρημάτων, αλλά το όφελος που προκύπτει από αυτή τη δαπάνη. Διότι, αν αυτός που σπέρνει χαίρεται, παρόλο που σπέρνει προσδοκώντας αβέβαια αποτελέσματα, πολύ περισσότερο πρέπει να χαίρεται αυτός που καλλιεργεί τον ουρανό. Έτσι, ακόμη και αν δώσεις λίγα, θα είναι σαν να έδωσες πολλά· όπως ακριβώς, εάν δώσεις με σκυθρωπότητα, ακόμη και αν δώσεις πολλά, τα πολλά τα έκανες λίγα. Έτσι και η χήρα ξεπέρασε τα πολλά τάλαντα με τα δύο λεπτά της· διότι η προαίρεσή της ήταν πλουσιοπάροχη. Και πώς είναι δυνατόν, λέει, κάποιος που ζει στην έσχατη φτώχεια και προσφέρει τα πάντα, να το κάνει αυτό με προθυμία; Ρώτησε τη χήρα, και θα ακούσεις τον τρόπο, και θα καταλάβεις ότι δεν είναι η φτώχεια που προκαλεί τη στενότητα, αλλά η προαίρεση είναι αυτή που κατεργάζεται και το ένα και το εντελώς αντίθετο· διότι είναι δυνατόν και μέσα στη φτώχεια να είναι κανείς μεγαλόψυχος, και μέσα στον πλούτο μικροπρεπής. Γι' αυτόν τον λόγο, και στη μετάδοση των αγαθών ζητά την απλότητα, και στο έλεος την ιλαρότητα, και στην προστασία τον ζήλο. Διότι δεν θέλει να βοηθούμε όσους έχουν ανάγκη μόνο με χρήματα, αλλά και με λόγια, και με έργα, και με το σώμα μας, και με όλα τα άλλα μέσα. Και αφού μίλησε για την πρωταρχική προστασία, αυτήν που γίνεται μέσω της διδασκαλίας και μέσω της παρακλήσεως (διότι αυτή είναι τόσο πιο αναγκαία, εφόσον αποτελεί τροφή της ψυχής), προχώρησε και σε αυτήν που γίνεται μέσω των χρημάτων και όλων των άλλων. Έπειτα, για να δείξει πώς θα μπορούσαν να κατορθωθούν όλα αυτά, εισάγει τη μητέρα τους, την αγάπη.

Είδες πώς συγκρότησε από παντού τον αθλητή και έδειξε ότι τα προστάγματα είναι πολύ ελαφριά; Πρόσεξε πάλι πώς καταπιάνεται με την ελεημοσύνη· ή μάλλον, όχι απλώς με την ελεημοσύνη, αλλά με εκείνη προς τους αγίους. Διότι, όταν πιο πάνω είπε: «Εκείνος που ελεεί, ας το κάνει με ιλαρότητα», άνοιξε το χέρι προς όλους· εδώ όμως μιλάει υπέρ των πιστών. Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Να συμμετέχετε στις ανάγκες των αγίων». Δεν είπε: «Να καλύπτετε τις ανάγκες τους», αλλά: «Να συμμετέχετε στις ανάγκες τους», δείχνοντας ότι λαμβάνουν περισσότερα από όσα δίνουν, και ότι η πράξη αυτή είναι επικερδής συναλλαγή· διότι αποτελεί κοινωνία. Εσύ εισφέρεις χρήματα; Εκείνοι σου εισφέρουν παρρησία προς τον Θεό. «Να επιδιώκετε τη φιλοξενία». Δεν είπε: «Να εξασκείτε», αλλά: «Να επιδιώκετε», διδάσκοντάς μας να μην περιμένουμε αυτούς που έχουν ανάγκη πότε θα έρθουν σε εμάς, αλλά εμείς να τρέχουμε προς το μέρος τους και να τους αναζητούμε. Έτσι έπραξε ο Λωτ, έτσι και ο Αβραάμ· διότι δαπάνησε την ημέρα του σε αυτό, περιμένοντας αυτό το καλό θήραμα, και μόλις τους είδε αναπήδησε, έτρεξε να τους προϋπαντήσει, προσκύνησε έως τη γη και είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου». Όχι όπως εμείς, που όταν δούμε κάποιον ξένο ή φτωχό, ανασηκώνουμε τα φρύδια και θεωρούμε ότι δεν είναι άξιοι ούτε για έναν χαιρετισμό· και αν, αφού μαλακώσουμε ύστερα από αμέτρητες ικεσίες, διατάξουμε τους υπηρέτες να τους δώσουν λίγα χρήματα, νομίζουμε ότι έχουμε καταφέρει το παν.

«Όχι μόνο δεν παρέβλεπα τους γνωστούς» —όπως κάνουν οι σημερινοί— «ούτε απωθούσα όσους ήταν παρόντες, αλλά, ακόμη κι αν δεν υπήρχε κανείς, έχοντας αυτό ως έργο μου και σαν ένας άριστος κυνηγός, περιφερόμουν εξετάζοντας συνεχώς γύρω μου, μήπως τυχόν κάποιος αδικείται, μήπως κάποιος καταδυναστεύεται». Εξιχνίασα, λέει. Και πρόσεξε: «υποθέσεις που διέφευγαν εντελώς την προσοχή», λέει, «και ήταν κρυμμένες και παρουσίαζαν δυσκολία τόσο στο να ανακαλυφθούν όσο και στο να διαλευκανθούν». Και συνέτριψα τις σιαγόνες των αδίκων. Αυτό είναι εκείνο το αποστολικό: «ο προϊστάμενος εν σπουδή». Και μέσα από τα δόντια τους άρπαξα πίσω το θήραμα. Πρόσεξε τη δυσκολία του πράγματος: «ενώ το πράγμα είχε ήδη καταποθεί και καταληφθεί, το επανόρθωσα». Όχι όπως εμείς, που λέμε: «δεν γίνεται», λέει, «είναι ακατόρθωτο». Συνέτριψα τις σιαγόνες των αδίκων. Πρόσεξε πώς διαπρέπει και στα δύο είδη αρετής, τόσο εκεί όπου έπρεπε να τιμωρήσει, όσο και εκεί όπου έπρεπε να βοηθήσει. Και για ποιον λόγο; «Συνέτριψα», λέει, «τις σιαγόνες των αδίκων, βοηθώντας τους ίδιους και καθιστώντας τους στο εξής ανίκανους για μια άλλη τέτοια πλεονεξία. Και το αξιοθαύμαστο είναι πως δεν εισέπραξα καμία έχθρα γι' αυτά, αλλά με αποδέχονταν», λέει, «όταν μιλούσα».

Και άλλοτε μεν λέγει: Όχι με λύπη ή από ανάγκη· διότι ο Θεός αγαπά τον ιλαρό δότη· όχι απλώς τον δότη, αλλά εκείνον που το πράττει αυτό με ευχαρίστηση. Και πάλι αλλού: Εκείνος που προσφέρει, ας το κάνει με απλότητα, εκείνος που προΐσταται, με επιμέλεια, εκείνος που ελεεί, με ιλαρότητα.

Όπως ακριβώς εκείνος είναι δικό σου μέλος, έτσι και εσύ είσαι δικό του. «Έχοντας χαρίσματα διάφορα σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, είτε προφητεία σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε αυτός που διακονεί στη διακονία, είτε αυτός που διδάσκει στη διδασκαλία, είτε αυτός που παρακαλεί στην παράκληση.» Θέλει να τους καταστήσει πιο επιμελείς, δείχνοντας ότι οι ίδιοι δίνουν τις αφορμές για το αν θα λάβουν περισσότερα ή λιγότερα. Γι' αυτό λέει, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως. Διότι, από τη μία πλευρά λέει ότι αυτά έχουν δοθεί από τον Θεό· όπως όταν λέει: όπως ο Θεός μοίρασε στον καθένα το μέτρο της πίστεως. Από την άλλη όμως λέει ότι και από τους ίδιους έχει γίνει η αρχή, για να αφυπνίσει τους ράθυμους. «Αυτός που μεταδίδει με απλότητα, αυτός που προΐσταται με ζήλο, αυτός που ελεεί με ιλαρότητα. Η αγάπη να είναι ανυπόκριτη».

Να μισείτε το πονηρό, να προσκολλάστε στο αγαθό. Ως προς τη φιλαδελφία, να είστε φιλόστοργοι μεταξύ σας· ως προς την τιμή, να δίνετε το προβάδισμα ο ένας στον άλλον· ως προς την προθυμία, να μην είστε οκνηροί· να είστε ζέοντες στο πνεύμα. Δείχνει ότι δεν υπάρχει κανένα όφελος από την αρετή, εάν αυτή δεν επιτελείται με τον πρέποντα τρόπο. Διότι πρόσεξε πώς παντού επιζητεί την εντατικοποίηση· διότι δεν είπε απλώς «να μεταδίδετε», αλλά «με δαψίλεια»· ούτε «να προΐσταστε», αλλά «με σπουδή»· ούτε «να ελεείτε», αλλά «ιλαρώς»· ούτε «να τιμάτε», αλλά «να προηγείστε»· ούτε «να αγαπάτε», αλλά «ανυποκρίτως»· ούτε «να απέχετε από τα κακά», αλλά «να τα μισείτε»· ούτε «να κρατάτε τα αγαθά», αλλά «να προσκολλάστε» σε αυτά· ούτε «να αγαπάτε», αλλά «φιλόστοργα»· ούτε «να επιδεικνύετε προθυμία», αλλά «χωρίς οκνηρία»· ούτε «να έχετε πνεύμα», αλλά «να είναι ζέον το πνεύμα»· διότι, όταν αποκτήσεις όλα τα προαναφερθέντα, θα ελκύσεις το Πνεύμα.

«Άφρονες, εκείνος που έφτιαξε το εξωτερικό, δεν έφτιαξε και το εσωτερικό; Όμως, δώστε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και ιδού, όλα θα είναι καθαρά για εσάς.» «Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη. Φτιάξτε για τους εαυτούς σας πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς, όπου κλέφτης δεν πλησιάζει, ούτε σκόρος τον καταστρέφει. Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.» «Έλεγε ο Κύριος σε αυτόν που τον είχε καλέσει: Όταν κάνεις γεύμα ή δείπνο, μην καλείς τους φίλους σου, ούτε τους πλούσιους γείτονες, ούτε τους συγγενείς σου, ούτε τους αδελφούς σου, μήπως σε καλέσουν και αυτοί με τη σειρά τους και σου γίνει ανταπόδοση. Αλλά όταν κάνεις συμπόσιο, κάλει φτωχούς, ανάπηρους, κουτσούς, τυφλούς· και θα είσαι μακάριος, επειδή δεν έχουν να σου ανταποδώσουν. Διότι η ανταπόδοση θα σου γίνει κατά την ανάσταση των δικαίων.» «Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι για τις ανάγκες μου και για όσους ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν τα χέρια μου. Σε όλα σας έδειξα ότι, κοπιάζοντας έτσι, πρέπει να βοηθούμε τους αδυνάτους και να θυμόμαστε τα λόγια του Κυρίου, ότι ο ίδιος είπε: Μακάριο είναι να δίνει κανείς μάλλον παρά να παίρνει.» «Εκείνος που δίνει, ας το κάνει με απλότητα· εκείνος που προΐσταται, ας το κάνει με ζήλο· εκείνος που ελεεί, ας το κάνει με ιλαρότητα.» «Εκείνος που σπέρνει με φειδώ, με φειδώ και θα θερίσει· και εκείνος που σπέρνει με αφθονία, με αφθονία και θα θερίσει.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. — Περί παραμονής και των παραμενόντων· και ότι πρέπει αυτοί να διατηρούν πίστη και εύνοια προς εκείνους που τους προσέλαβαν. «Απόκτησε εμπιστοσύνη με τον πλησίον σου, για να ευφρανθείς με τα αγαθά του. Σε καιρό θλίψης μείνε κοντά του, για να γίνεις συγκληρονόμος στην κληρονομιά του.» «Βάλε στο σπίτι σου ξένο, και θα σε αναστατώσει με ταραχές και θα σε αποξενώσει από τα δικά σου υπάρχοντα.» ΤΙΤΛΟΣ Κ΄. — Περί προϊσταμένων· και ότι πρέπει αυτοί να προΐστανται με ζήλο. «Ο προϊστάμενος, ας προΐσταται με ζήλο.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ΄. Περί φτωχών· και ότι δεν πρέπει να αποφεύγουμε, να εξουθενώνουμε και να αποστρεφόμαστε τους πένητες. «Ο Θεός θα εισακούσει την κραυγή του πένητα και του φτωχού.» «Ο Κύριος έγινε καταφύγιο για τον πένητα· δεν ξέχασε την κραυγή των πενήτων. Ο φτωχός δεν θα ξεχαστεί παντοτινά· η υπομονή των πενήτων δεν θα χαθεί για πάντα. Όταν υπερηφανεύεται ο ασεβής, καταφλέγεται ο φτωχός. Σε σένα έχει αφεθεί ο φτωχός. Εισάκουσες, Κύριε, την επιθυμία των πενήτων.» «Καταντροπιάσατε τη βουλή του φτωχού· όμως ο Κύριος είναι η ελπίδα του.» «Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν.» «Θα κρίνει δίκαια τους φτωχούς του λαού, και θα σώσει τους γιους των πενήτων.» «Γνώρισα ότι ο Κύριος θα αποδώσει δικαιοσύνη υπέρ των φτωχών, και το δίκιο των πενήτων.» «Η φτώχεια ταπεινώνει τον άνθρωπο.» «Αυτός που ατιμάζει τον πένητα, αμαρτάνει.» «Ο φτωχός δεν υφίσταται απειλή.» «Αυτός που συκοφαντεί τον πένητα, εξοργίζει Εκείνον που τον έπλασε.» «

Ρωμ. 12,4-8α. Με δύο τρόπους έχει σχηματιστεί ολόκληρο αυτό το χωρίο έως το «είτε ο παρακαλών εν τη παρακλήσει». Ποιοι είναι αυτοί; Το λεγόμενο σχήμα από κοινού και το ελλειπτικό. Διότι η λέξη «έχοντες» λαμβάνεται από κοινού σε κάθε κώλο, όπως: «είτε προφητείαν» έχει κάποιος, «είτε διακονίαν» έχει κάποιος. Αυτό το «από κοινού» ονομάζεται και ζεύγμα, επειδή συνδέει πληθυντικό αριθμό με ενικό και μετοχή με ρήμα. Έτσι, λοιπόν, λαμβανόμενο από κοινού το «έχοντες» σύμφωνα με το ζεύγμα, καθιστά ως προς αυτό ολοκληρωμένο το νόημα και τα χωρία. Αλλά έχει σχηματιστεί πάλι και ελλειπτικά, διότι λείπει κάτι για την αυτοτέλεια του νοήματος, όπως το να παραμένει ο καθένας στο χάρισμα που έλαβε, ή να αρκείται, ή να συμπορεύεται ή κάτι παρόμοιο, όπως: είτε προφητεία έχει κάποιος, είτε διακονία, ας μένει ο καθένας, και αυτός που έχει την προφητεία και τη διακονία και τη διδασκαλία και την παράκληση, και απλώς ο καθένας στο χάρισμα που έλαβε. Και είναι πολύ συχνή η χρήση τέτοιων σχημάτων από τον θαυμάσιο Παύλο. Και μην απορήσεις, αν, παρότι αμαθής σε αυτά, τα χρησιμοποιούσε· διότι η χάρις, η οποία χορηγεί τα μείζονα, παρείχε πολλές φορές τη γνώση και των πιο ασήμαντων. Όχι ότι αυτά είναι κάτι το σπουδαίο, διότι τι άλλο θα μπορούσε να είναι ο κόπος και οι ορολογίες των ανθρώπων που μικρολογούν γύρω από λέξεις και συλλαβές και τη σύνθεσή τους;

Ρωμ. 12,8β Επειδή τα χαρίσματα επιδεικνύουν την ενέργειά τους είτε με την παροχή, είτε με την προστασία, είτε με το έλεος, λέγει ότι δεν πρέπει να τα επιτελούμε αυτά απλώς, αλλά να δίνουμε με απλότητα και χαρά, όχι σαν να ζημιωνόμαστε σε κάτι αλλά μάλλον σαν να κερδίζουμε, και να προϊστάμεθα όχι αμελώς αλλά δείχνοντας σπουδή σαν να επρόκειτο για τον εαυτό μας, και να ελεούμε με ιλαρότητα και ευθυμία σαν να αποκομίζουμε εμείς οι ίδιοι κάποιο όφελος. Πώς όμως θα γίνουν αυτά; Εάν έχουμε αγάπη μεταξύ μας, και μάλιστα αγάπη όχι προσποιητή και με υποκρισία, αλλά απροσποίητη και ανυπόκριτη και τέλεια και αληθινή αγάπη.

ΚΣΤ΄. Όμως, το «έχοντες δε χαρίσματα κατά την χάριν την δοθείσαν ημίν διάφορα· είτε προφητείαν, κατά την αναλογίαν της πίστεως· είτε διακονίαν, εν τη διακονία· είτε ο διδάσκων, εν τη διδασκαλία· είτε ο παρακαλών, εν τη παρακλήσει· ο μεταδιδούς, εν απλότητι· ο προϊστάμενος, εν σπουδή· ο ελεών, εν ιλαρότητι», αυτό ακριβώς το χωρίο αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα περιβεβλημένου λόγου. Διότι τα επιμέρους στοιχεία ακολουθούν αμέσως το γενικό, αφενός στο χάρισμα την προφητεία και τη διακονία, αφετέρου πάλι στη διακονία τα ακόμη πιο επιμέρους αυτής, τη διδασκαλία, την παράκληση, και αν θέλεις, στην παράκληση τη μετάδοση, την προστασία, την ελεημοσύνη· διότι και αυτός που προσφέρει και αυτός που προΐσταται και αυτός που ελεεί λειτουργούν ως παρηγοριά και παράκληση για όσους ευεργετούνται από αυτούς. Αλλά δεν είναι περιβεβλημένο μόνο με αυτόν τον τρόπο· διότι σε ορισμένες περιπτώσεις επισυνάπτει την αιτία των χαρισμάτων. Και δεν είναι μόνο περιβεβλημένο, αλλά ποικίλλεται και με το σχήμα «από κοινού», και μάλιστα προβάλλει και την ειδικώς ονομαζόμενη έλλειψη.

Διότι το «έχοντες» αναφέρεται από κοινού στο «είτε προφητείαν, είτε διακονίαν», αλλά διαχωρίζεται στο αποκαλούμενο ζεύγμα στην περίπτωση του «είτε ο διδάσκων είτε ο παρακαλών» και στα επόμενα μέρη του λόγου. Και γι' αυτό, ενώ στην αρχή έχει εκφωνηθεί στον πληθυντικό το «έχοντες», το εννοούμε στον ενικό τόσο στο «ο διδάσκων» και «ο παρακαλών» όσο και στα υπόλοιπα. Και πάλι το ίδιο χωρίο παραμένει ολόκληρο μετέωρο, χωρίς να έχει καμία κατάληξη, αν δεν επινοηθεί και προστεθεί κάποιο ρήμα. Διότι, αν δεν εννοήσουμε το «ας μένει στη διακονία και στη διδασκαλία και στην παράκληση», και πριν από αυτά στο «είτε προφητείαν, κατά την αναλογίαν της πίστεως», με την προσθήκη και του «στην προφητεία», και αν δεν συνδέσουμε πάλι το «ας μεταδίδει» και «ας προΐσταται» και «ας ελεεί» με τα επόμενα, θα έχουμε καταστήσει όλο το χωρίο ατελές και ασαφές. Αλλά το ρητό αυτό διαμορφώθηκε με τρεις τρόπους ταυτόχρονα.

Αλλά και τη διανομή των πολλών χαρισμάτων, ο απόστολος την ανάγει σε μία ενότητα και συμφωνία, θεωρώντας τα ως μέλη ενός σώματος, και λέει: «έχοντας δε χαρίσματα διαφορετικά, σύμφωνα με τη χάρη που μας δόθηκε, είτε προφητεία σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, είτε αυτός που διακονεί στο έργο της διακονίας, είτε αυτός που παρακαλεί με την παρηγοριά του, αυτός που μεταδίδει με απλότητα, αυτός που προΐσταται με επιμέλεια, αυτός που ελεεί με ιλαρότητα, η αγάπη να είναι ανυπόκριτη» και τα εξής. Και πάλι: «καθένας από εσάς έχει ψαλμό, έχει αποκάλυψη, έχει γνώση, έχει προφητεία· όλα να γίνονται για οικοδομή»· δηλαδή, να απολαμβάνει καθένας τα χαρίσματα των άλλων μέσω της ομόνοιας και της μεταξύ σας συμφωνίας με αγάπη. Έτσι και οι αδελφοί στα μοναστήρια, έχοντας παραδώσει τους εαυτούς τους στον Κύριο και ο ένας στον άλλον, οι δυνατοί, είτε στο σώμα είτε στη φρόνηση, να βαστάζετε τα βάρη των ασθενεστέρων, για τη μακάρια ελπίδα του Χριστού· και ό,τι αγαθό έχει ο καθένας στη φύση του, είτε σωματική δύναμη είτε σύνεση είτε ανδρεία είτε κάποια ικανότητα είτε προθυμία, ας τα προσφέρουμε εξ ολοκλήρου ο ένας στον άλλον. Και εάν αξιωνόμαστε πνευματικών χαρισμάτων μέσω της χάριτος του Χριστού, ας τα μοιραζόμαστε μεταξύ μας με κάθε αγαθό για οικοδομή και ωφέλεια και δική μας και των πλησίον και όλων των ανθρώπων· και έτσι, εκπληρώνοντας τον νόμο του Χριστού, θα γίνουμε άξιοι της αιώνιας ζωής.

Αρκεί μόνο να περνάμε τις ημέρες μας με νήψη, εγρήγορση και σύνεση, στο έργο όπου ο καθένας έχει ταχθεί, εκπληρώνοντας τη διακονία του με ακατάκριτη συνείδηση· είτε αυτός που προτρέπει κατά την προτροπή, είτε αυτός που νουθετεί κατά τη νουθεσία, είτε αυτός που επιτιμά κατά την επιτίμηση, είτε αυτός που δίνει εντολές με ορθή διάκριση ανάλογα με τις δυνάμεις και τις ικανότητες αυτού που εργάζεται, είτε αυτός που υπακούει με ανυπόκριτη και αγόγγυστη ευπείθεια μέχρι και στα αδύνατα, εάν τύχει να προσταχθεί κάτι τέτοιο, χωρίς κανείς απολύτως να επαναστατεί και να αντιλέγει· διότι «κάθε κακός», λέγει η Γραφή, «εγείρει αντιλογίες, ο δε Κύριος στέλνει εναντίον του άγγελο ανελέητο». Εκείνος που διανέμει τα αναγκαία ας το πράττει με ιλαρότητα κατά τη μετάδοση, αλλά και με αυστηρότητα, όταν μερικοί ατακτούν και παράλογα αναζητούν όσα δεν τους οφείλονται. Ο λόγος αυτός αφορά τον κελλαρίτη, τον υποδηματοποιό, τον υπεύθυνο του ιματιοφυλακίου, τον τραπεζάρη, τον νοσοκόμο, καθώς βέβαια και τον πρωτοκαλλιγράφο, τον κανονάρχη, τον ταξιάρχη, και οποιονδήποτε άλλον από αυτούς που διανέμουν, και προπάντων τον οικονόμο. Αυτοί που επιτηρούν, ας επιτηρούν με άοκνη προθυμία, μήπως τυχόν κάποιος φέρεται αντίθετα από το πρέπον, λέγοντας ή πράττοντας κάτι από τα ανάρμοστα, ώστε αυτό να φανερώνεται προς διόρθωση.