Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 13:3

Να μην στείλω; Με κακολογούν στους άρχοντες, τι λοιπόν προστάζεις; Απόκριση: Οι πράκτορες είναι υπηρέτες ανθρώπινων εξουσιών, και η αποστολή σε αυτούς είναι σημάδι ανθρώπινου φόβου. Εάν λοιπόν θέλουμε να μην τους φοβόμαστε, ας σταθούμε στην αλήθεια, με φόβο Θεού και ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: «Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό και θα έχεις έπαινο από αυτήν». Και μην ανησυχείς για την κακολογία, διότι λέει: «Όταν σας κακολογούν, θα ντροπιαστούν εκείνοι που συκοφαντούν την αγαθή σας αναστροφή εν Χριστώ», και πάλι: «Εάν άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Όταν κάποιοι αγρότες της ενορίας καταπιέζονταν από τους στρατιώτες του δούκα και αρπάζονταν μέσα από τα όρια των αγίων εκκλησιών, αποφάσισαν οι πρόκριτοι της πόλεως μαζί με τον επίσκοπο να το γνωστοποιήσουν στον βασιλιά, αλλά φοβούνταν μήπως τους βλάψει ο δούκας. Και έστειλαν ανθρώπους να ρωτήσουν τον μέγα Γέροντα περί τούτου.

Ύστερα από αυτά τα λόγια, κρίνε εσύ ο ίδιος, ω θαυμάσιε, τι θέλεις να της πω τώρα εγώ, που έχω την πεποίθηση να μην παραδίδω μεν στις αρχές τους κακούργους, ούτε όμως και να τους απελευθερώνω αφού παραδοθούν, για τους οποίους έχει προειπωθεί παλαιόθεν από τον Απόστολο να φοβούνται τον άρχοντα εξαιτίας των πονηρών τους έργων· «Διότι δεν φέρει μάταια», λέγει, «τη μάχαιρα». Όπως λοιπόν το να τους παραδίδει κανείς δεν είναι πράξη φιλάνθρωπη, έτσι και το να τους απελευθερώνει είναι γνώρισμα αυτού που υποθάλπει την παραβατικότητα. Ίσως, ωστόσο, θα μπορούσε να υπάρξει κάποια αναβολή της εισόδου μέχρι την προσωπική μας παρουσία, και τότε θα δείξουμε ότι δεν προκύπτει κανένα όφελος από εμάς, όταν δεν υπάρχουν αυτοί που υπακούουν.

Κεφάλαιο α΄. Προς Ρωμαίους. Διότι οι άρχοντες δεν αποτελούν φόβο για τα αγαθά έργα, αλλά για τα κακά. Θέλεις, λοιπόν, να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα έχεις έπαινο από αυτήν. Διότι είναι διάκονος του Θεού για το δικό σου αγαθό. Εάν όμως πράττεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φέρει μάταια τη μάχαιρα. Διότι είναι διάκονος του Θεού, εκδικητής για να επιφέρει οργή σε εκείνον που πράττει το κακό.

Κεφάλαιο βʹ. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Κάθε ψυχή ας υποτάσσεται στις ανώτερες εξουσίες. Διότι δεν υπάρχει εξουσία παρά μόνον από τον Θεό· και οι υπάρχουσες εξουσίες είναι ταγμένες από τον Θεό. Ώστε αυτός που αντιτάσσεται στην εξουσία, αντιστέκεται στη διαταγή του Θεού· και όσοι αντιστέκονται θα λάβουν καταδίκη για τον εαυτό τους. Διότι οι άρχοντες δεν αποτελούν φόβο για τα καλά έργα, αλλά για τα κακά, και τα εξής. ΠΡΑΞΕΙΣ. Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ.

Διότι εκείνος που θέλει να τους δοκιμάσει, όπως λέγουν οι φυσιολόγοι, εάν λάβει από κάποιο μύρο (εννοώ οποβάλσαμο ή νάρδο) και το πλησιάσει στους κανθάρους, τους προκαλεί τον θάνατο· διότι αμέσως πεθαίνουν, μη μπορώντας να αντέξουν την ευωδία. Έτσι και αυτοί, επιθυμώντας τη λαγνεία, την πορνεία και την κακία, εναποθέτουν την ελπίδα τους στα πονηρά, όταν όμως πλησιάσουν στο άγιο λουτρό και στην ευωδία πεθαίνουν, βλασφημώντας τον Θεό και αθετώντας την κυριότητά του. 4. Με μία ή δύο μαρτυρίες όμως θα τους ανατρέψουμε. Διότι, ακόμη και αν ονομάζονται αρχές και εξουσίες, αυτές δεν έγιναν ανεξάρτητα από τον Θεό, μάλιστα δε αυτές που βρίσκονται στους ουρανούς. Διότι η Γραφή γνωρίζει να ομιλεί για αγγέλους και αρχαγγέλους, οι οποίοι δεν έχουν ταχθεί για να εναντιώνονται, αλλά είναι «λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται προς διακονία για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία». Επειδή και πάνω στη γη, σε κάθε βασίλειο, υπάρχουν πολλές αρχές, αλλά βρίσκονται υπό έναν βασιλιά. «Διότι οι υπάρχουσες εξουσίες έχουν ταχθεί από τον Θεό», όπως λέγει ο απόστολος· «ώστε, λοιπόν, εκείνος που αντιστέκεται στην εξουσία, αντιστέκεται στη διαταγή του Θεού. Διότι οι άρχοντες δεν στρέφονται κατά του αγαθού, αλλά είναι υπέρ του αγαθού, και δεν είναι κατά της αλήθειας, αλλά υπέρ της αλήθειας. Θέλεις, λέγει, να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το καλό, και θα λάβεις έπαινο από αυτήν».

Ας το πω με συντομία: ούτε εξαιτίας των συμφορών να καταπτώσουμε, ούτε λόγω του κορεσμού να γίνουμε αλαζόνες. ΣΤ΄. Ας υποτασσόμαστε και στον Θεό, και ο ένας στον άλλον, και στους επίγειους άρχοντες· στον Θεό για τα πάντα, ο ένας στον άλλον χάριν της φιλαδελφίας, και στους άρχοντες χάριν της ευταξίας· και μάλιστα τόσο περισσότερο, όσο πιο ήμεροι και αγαθοί είναι αυτοί. Είναι δεινό να εξαντλούμε την επιείκεια προκαλώντας τη συνεχή ανάγκη για συγγνώμη, ώστε να μην κληθούμε εμείς οι ίδιοι να λογοδοτήσουμε για τη δική τους σκληρότητα, διαλύοντας τη γαλήνη με τη θύελλα, επιφέροντας σκοτάδι στο φως, και αναμειγνύοντας αψιθιά στο μέλι. Είναι και αυτός ένας από τους δικούς μας νόμους, από τους επαινετούς και άριστα θεσπισμένους από το Πνεύμα, το οποίο, αφού στάθμισε το εφικτό σε συνδυασμό με το καλό, νομοθέτησε πως, όπως ακριβώς οι δούλοι πρέπει να υπακούουν στους κυρίους, οι γυναίκες στους άνδρες, η Εκκλησία στον Κύριο, και οι μαθητές στους ποιμένες και τους διδασκάλους, έτσι πρέπει να υποτασσόμαστε και σε κάθε ανώτερη εξουσία· όχι μόνο από τον φόβο της οργής, αλλά και για λόγους συνειδήσεως, ως οφειλέτες φόρου. Και να μην μισούμε τον νόμο διαπράττοντας το κακό, ούτε να περιμένουμε τη μάχαιρα της τιμωρίας, αλλά, σωφρονιζόμενοι μέσω του φόβου, να λαμβάνουμε τον έπαινο από την εξουσία.

Διότι αυτοί που πιστεύουν στον Θεό δεν οφείλουν ούτε να υποκρίνονται ούτε να φοβούνται όσους έχουν ταχθεί στην εξουσία, εκτός εάν πράξουν κάποιο κακό. Εάν όμως, εξαιτίας της πίστεώς τους στον Θεό, τους εξαναγκάζουν να πράξουν κάτι διαφορετικό, οφείλουν με χαρά να πεθάνουν μάλλον παρά να πράξουν όσα διατάσσονται από αυτούς. Διότι, όταν ο απόστολος λέει να υποτασσόμαστε σε κάθε «ανώτερη εξουσία», δεν το λέει με την έννοια ότι, αρνούμενοι την πίστη μας και τα προστάγματα του Θεού, θα πρέπει να πράττουμε αυτά που διατάσσουν οι άνθρωποι, αλλά με την έννοια ότι, φοβούμενοι τις εξουσίες, δεν πρέπει να πράττουμε κανένα κακό, ώστε να μην τιμωρηθούμε από αυτές ως κακοποιοί. Και για τον λόγο αυτό λέγει: «είναι διάκονος του Θεού, εκδικητής» για εκείνους που πράττουν «το κακό». Τι σημαίνει αυτό; «Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα λάβεις έπαινο από αυτήν». «Εάν όμως πράττεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φορεί άσκοπα τη μάχαιρα». Επομένως, ως προς αυτό είπε να υποτασσόμαστε, με το να ζούμε όσια και ευλαβικά στον παρόντα βίο, έχοντας προ οφθαλμών τον κίνδυνο της μαχαίρας. Οι απόστολοι, λοιπόν, αν και εμποδίζονταν από τους άρχοντες και τους γραμματείς να κηρύττουν τον λόγο, δεν έπαυαν, υπακούοντας «στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους», και γι' αυτό εκείνοι, αγανακτισμένοι, «τους έβαλαν σε δημόσια φυλακή»· αλλά ο «άγγελος μέσα στη νύχτα», «αφού τους έβγαλε έξω, τους είπε»: Πηγαίνετε και «κηρύττετε» «τα ρήματα της ζωής αυτής».

ΣΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ ΦΙΛΗΤΡΙΟ 1420. Επειδή έγραψες: Αν ο Παύλος συμβούλευσε: «Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Να πράττεις το αγαθό, και θα έχεις έπαινο από αυτήν», πώς ύστερα από λίγο λέει: «Αποδώστε σ’ εκείνον που οφείλετε τον φόβο, τον φόβο»; Νομίζω ότι, αν κάποιοι δεν θέλουν να θεωρήσουν πως αυτό ειπώθηκε για τον Θεό —διότι έχει γραφεί: «Να τιμάς τον Κύριο, και θα είσαι ισχυρός· εκτός από Αυτόν, κανέναν άλλον να μη φοβάσαι»—, το πρώτο το είπε επειδή ο ενάρετος, αποφεύγοντας τον φόβο του ξίφους που επικρέμαται πάνω από όσους παρανομούν, απολαμβάνει τον έπαινο της εξουσίας· το δεύτερο, πάλι, επειδή οφείλει να αισθάνεται τον φόβο που απορρέει από τη συνάντηση, τον σεβασμό και την τιμή που οφείλονται στους άρχοντες. Διότι ούτε απαλλάσσεται από αυτόν τον φόβο, ο οποίος καθόλου δεν τον βλάπτει, αλλά αντιθέτως τον καθιστά περισσότερο ευυπόληπτο και λαμπρό.

Διότι η παρθένος είναι ιερατικό σκεύος, πορφύρα, η οποία δεν επιτρέπεται να δοθεί σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Βασιλέα των όλων, νύμφη που διατηρεί πάντοτε παρθενικό τον γάμο της. Ω, μακάριοι γάμοι, των οποίων η νυφική κλίνη είναι η παρθενία. Για χάρη αυτών υπέστη τους κινδύνους η μακαρία μάρτυς· διότι αντίκρισε το κάλλος του Νυμφίου και δεν αποσπούσε το βλέμμα της από τη θέα του. Την πίεζε η μητέρα της παρακινώντας την σε γάμο, εκείνη όμως αναβοούσε προς τον Νυμφίο που βρίσκεται στους ουρανούς: «Προς Εσένα ύψωσα τα μάτια μου, που κατοικείς στον ουρανό»· την επισκεπτόταν ο μνηστήρας δελεάζοντάς την με γαμήλιες υποσχέσεις, αλλά εκείνη τασσόταν εσωτερικά με τον Χριστό, λέγοντας: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω Σου»· συνέρρεαν οι συγγενείς με κολακείες, εκείνη όμως έφερνε στον νου της τον Παύλο να διαβεβαιώνει: «Σε αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σε παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό»· την ικέτευαν οι υπηρέτες με δάκρυα, αλλά εκείνη έψαλλε γεμάτη ένθεο έρωτα προς τον Νυμφίο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;»· την φοβέριζαν οι δικαστές με τιμωρίες, εκείνη όμως τις καταπατούσε όλες με φρόνημα που βροντοφώναζε: «Οι άρχοντες δεν αποτελούν φόβο για τα αγαθά έργα, αλλά για τα κακά».

Εάν, δε, θέλεις να μην φοβάσαι την εξουσία, κάνε το καλό, λέει, και θα έχεις έπαινο από αυτήν. Εάν όμως κάνεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φορεί το ξίφος άσκοπα. Βλέπεις ότι εξαιτίας εκείνων που πράττουν το κακό υπάρχει και άρχοντας και ξίφος; Άκουσε, λοιπόν, αυτό και πάλι σαφέστερα. Διότι, λέει, είναι τιμωρός για εκείνον που πράττει το κακό. Και δεν είπε: Διότι δεν είναι άσκοπα άρχοντας· αλλά τι; Διότι δεν φορεί άσκοπα το ξίφος. Σου παρουσίασε τον δικαστή οπλισμένο. Διότι, όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας παραδίδει τα παιδιά, τα οποία αδιαφορούν προς αυτόν και λόγω της πατρικής του φιλοστοργίας και αγαθότητας τον περιφρονούν, σε αυστηρούς παιδαγωγούς και δασκάλους· έτσι και ο Θεός, επειδή η φύση μας Τον περιφρονούσε εξαιτίας της αγαθότητάς Του, την παρέδωσε στους άρχοντες σαν σε δασκάλους και παιδαγωγούς, ώστε αυτοί να διορθώσουν την αμέλειά τους. Αλλά, εάν θέλετε, ας δούμε αυτό το ίδιο και από την Παλαιά Διαθήκη, ότι δηλαδή εξαιτίας της δικής μας πονηρίας δημιουργήθηκε η ανάγκη αυτής της εξουσίας. Κάποιος από τους προφήτες, αγανακτώντας με τους άδικους, λέει περίπου τα εξής: Θα παραμείνεις σιωπηλός όταν ο ασεβής καταπίνει τον δίκαιο, και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας, και σαν τα ερπετά που δεν έχουν κυβερνήτη; Επομένως, γι' αυτόν τον λόγο υπάρχει κυβερνήτης, για να μην είμαστε σαν τα ερπετά· γι' αυτό υπάρχει άρχοντας, για να μην καταπίνουμε ο ένας τον άλλον σαν τα ψάρια.

Διότι, όπως ακριβώς για τις ασθένειες υπάρχουν τα φάρμακα, έτσι και για τα αμαρτήματα υπάρχουν οι τιμωρίες. Επειδή, για το ότι βέβαια εκείνος που ζει σύμφωνα με την αρετή δεν έχει ανάγκη από την επιτήρηση της εξουσίας, άκουσε τι λέει ο Παύλος: «Εάν θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία, πράττε το αγαθό, και θα έχεις έπαινο από αυτήν». Θεατής σου, λέγει, είναι ο δικαστής. Εάν ζεις ορθά, δεν είναι μόνο θεατής, αλλά και επαινέτης.

Μακάρι ποτέ να μη γίνεις τέτοιος· διότι ποια ευχαρίστηση υπάρχει στο να σε τρέμουν και να σε φοβούνται κάποιοι; Αλλά μήπως επειδή φοβάσαι τους άλλους; Όμως δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι. Διότι, θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα λάβεις έπαινο από αυτήν. Αλλά, θα πει κάποιος, μήπως επειδή είμαστε ευκαταφρόνητοι και εκτεθειμένοι στο να πάθουμε κακό; Καταρχάς, δεν είναι η πενία που το προκαλεί αυτό, αλλά η κακία. Επειδή, ενώ πολλοί φτωχοί διάγουν όλο τον βίο τους ειρηνικά, άρχοντες, πλούσιοι και δυνάστες κατέληξαν πιο άθλια από όλους τους κακούργους, τους ληστές και τους τυμβωρύχους.

Και, αν νομίζετε, αφήνοντας τις άλλες, ας εξετάσουμε την ανώτερη και κυριότερη από όλες, τη γεωργική. Τι όφελος λοιπόν θα προκύψει από τα πολλά χέρια των γεωργών, όταν πολεμούν μεταξύ τους και αρπάζουν ο ένας τα αγαθά του άλλου; Διότι τώρα ο φόβος του άρχοντα τους συγκρατεί και προστατεύει όσα παράγονται από αυτούς· εάν όμως την καταργήσεις, ο κόπος εκείνος είναι μάταιος. Εάν δε κάποιος εξετάσει το ζήτημα με ακρίβεια, θα βρει και μια άλλη εξουσία που είναι μητέρα και σύνδεσμος αυτής. Ποια είναι λοιπόν αυτή; Είναι εκείνη σύμφωνα με την οποία ο καθένας οφείλει να κυριαρχεί και να εξουσιάζει τον εαυτό του, τιμωρώντας μεν τα δουλικά πάθη, εκτρέφοντας δε και αυξάνοντας όλα τα βλαστάρια της αρετής με κάθε επιμέλεια. Διότι υπάρχουν διάφορα είδη εξουσίας: ένα, σύμφωνα με το οποίο οι άνθρωποι εξουσιάζουν λαούς και πόλεις, ρυθμίζοντας αυτόν τον κοινωνικό βίο· πράγμα που φανέρωνε ο Παύλος λέγοντας: «Κάθε ψυχή ας υποτάσσεται στις ανώτερες εξουσίες· διότι δεν υπάρχει εξουσία, παρά μόνο από τον Θεό». Έπειτα, δείχνοντας το όφελος από αυτήν, πρόσθεσε λέγοντας ότι: «Ο άρχοντας είναι διάκονος του Θεού για το αγαθό»· και πάλι: «Είναι διάκονος του Θεού, εκδικητής για να επιφέρει την οργή σε εκείνον που πράττει το κακό». Υπάρχει όμως και άλλο είδος εξουσίας, σύμφωνα με το οποίο ο καθένας που διαθέτει νου κυβερνά τον εαυτό του· το οποίο υποδήλωσε και αυτό λέγοντας: «Εάν θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία, πράττε το αγαθό»· εννοώντας τον άρχοντα του ίδιου του εαυτού του.

Έπειτα, αφού δείχνει το όφελος του πράγματος μετά τον φόβο, πείθει και με συλλογισμούς λέγοντας τα εξής: Διότι οι άρχοντες δεν αποτελούν φόβο για τα αγαθά έργα, αλλά για τα κακά. Επειδή δηλαδή τους κατάφερε βαθιά πληγή και τους τρομοκράτησε, τους ανακουφίζει πάλι, σαν σοφός ιατρός που τοποθετεί καταπραϋντικά φάρμακα, παρηγορώντας και λέγοντας: Τι φοβάσαι; Τι τρέμεις; Μήπως τιμωρεί αυτόν που πράττει το καλό; Μήπως είναι φοβερός σε αυτόν που επιμελείται την αρετή; Γι' αυτό και προσθέτει: Θέλεις, λοιπόν, να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα έχεις έπαινο από αυτήν. Είδες πώς τον εξοικείωσε με τον άρχοντα, δείχνοντάς τον να κάθεται μάλιστα ως επαινέτης του; Είδες πώς εξάλειψε τον θυμό;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. «Κάθε ψυχή ας υποτάσσεται στις ανώτερες εξουσίες». Κάνει εκτενή λόγο για την υποταγή στους άρχοντες, αποδεικνύοντας ότι ο Χριστός δεν εισήγαγε τους νόμους Του για να ανατρέψει την κοινή πολιτεία —πράγμα για το οποίο τον κατηγορούσαν ορισμένοι— αλλά για να τη διορθώσει προς το καλύτερο. «Διότι δεν υπάρχει εξουσία παρά μόνο από τον Θεό· και οι υπάρχουσες εξουσίες έχουν ταχθεί από τον Θεό». Η πρώτη δικαίωση και το σκεπτικό μιας τέτοιας νομοθεσίας είναι το ότι αυτά έχουν διαταχθεί από τον Θεό. Δεν εννοεί όμως αυτό, ότι δηλαδή κάθε άρχοντας εγκαθίσταται από τον Θεό, ούτε ο λόγος του αφορά τους επιμέρους άρχοντες, αλλά αυτό τούτο το πράγμα, τον ίδιο τον θεσμό. Διότι το να υπάρχουν εξουσίες, και άλλοι να άρχουν, ενώ άλλοι να άρχονται, και να μη φέρονται όλα απλώς και ανεξέλεγκτα, σαν να παρασύρονται τα πλήθη από εδώ και από εκεί όπως τα κύματα, είναι έργο της σοφίας του Θεού. Γι' αυτό δεν είπε: «διότι δεν υπάρχει άρχοντας παρά μόνο από τον Θεό», αλλά ομιλεί για τον ίδιο τον θεσμό λέγοντας: «Δεν υπάρχει εξουσία, παρά μόνο από τον Θεό». Διότι, όπως ακριβώς όταν μιλάει για τον άνδρα και τη γυναίκα, λέγοντας ότι «από τον Κύριο ταιριάζεται η γυναίκα με τον άνδρα», εννοεί αυτό, ότι ο Θεός δημιούργησε τον γάμο· έτσι και εδώ ο λόγος πρέπει να εκληφθεί ότι αναφέρεται στη γενική αρχή. «Ώστε εκείνος που αντιτάσσεται στην εξουσία, αντιστέκεται στη διαταγή του Θεού· και εκείνοι που αντιστέκονται, θα λάβουν επάνω τους καταδίκη. Διότι οι άρχοντες δεν αποτελούν φόβο για το αγαθό έργο, αλλά για το κακό».

«Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα λάβεις έπαινο από αυτήν. Διότι είναι διάκονος του Θεού για το καλό σου. Εάν όμως πράττεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φέρει άσκοπα τη μάχαιρα. Διότι είναι διάκονος του Θεού, εκδικητής για να επιφέρει την οργή σε εκείνον που πράττει το κακό. Γι' αυτό είναι ανάγκη να υποτάσσεσθε». Για να μην πουν οι πιστοί ότι, «μας εξευτελίζεις και μας κάνεις αξιοκαταφρόνητους, υποτάσσοντας σε άρχοντες εμάς που πρόκειται να απολαύσουμε τη βασιλεία των ουρανών», αποδεικνύει ότι δεν τους υποτάσσει στους άρχοντες, αλλά και πάλι στον Θεό. Είναι δε παρόμοιο σαν να έλεγε: ότι εκείνος που δεν υπακούει σε εκείνον, πολεμά τον Θεό, ο οποίος τον νομοθέτησε. Και αυτό ακριβώς επιδιώκει παντού να αποδείξει, ότι δηλαδή δεν τους προσφέρουμε την υπακοή ως χάρη, αλλά την οφείλουμε.

Αν όμως κάποιος πει ότι παραπάνω ανέφερε: «Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία;», ας γνωρίζει ότι εννοεί διαφορετικό φόβο, εκείνον που προέρχεται από την πονηρή συνείδηση. Πολύ ορθά λέγεται και το «αποδώστε», για να δηλώσει αυτό που οφείλεται. Διότι δεν κάνεις χάρη, λέγει, πράττοντας αυτό· επειδή το πράγμα αποτελεί οφειλή. «Σε κανέναν να μην οφείλετε τίποτα, παρά μόνο το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Πάλι καταφεύγει στη μητέρα των αγαθών, στη διδάσκαλο και δημιουργό κάθε αρετής, εννοώ την αγάπη. «Διότι αυτός που αγαπά τον άλλον, έχει εκπληρώσει τον νόμο».

Σκέπη των διψώντων και πνεύμα των αδικουμένων ανθρώπων, θα σε ευλογήσουν.» «Αυτά λέγει ο Κύριος: Κρίνετε δίκαια από το πρωί, και κατευθύνετε ορθά, και ελευθερώστε αυτόν που έχει αρπαγεί από το χέρι εκείνου που τον αδικεί· για να μην ανάψει σαν φωτιά η οργή μου, και κατακάψει, και δεν υπάρξει κανείς που να σώσει.» «Τον ξένο, το ορφανό και τη χήρα μην τους καταδυναστεύετε, και μην ασεβείτε, και μην χύνετε αθώο αίμα.» «Απομακρύνετε την αδικία και την ταλαιπωρία, εφαρμόστε δικαιοσύνη και ορθή κρίση· εξαλείψτε την καταπίεση από τον λαό μου, λέγει ο Κύριος.» «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις.» «Δεν υπάρχει προσωποληψία στην αλήθεια.» «Αγαπήστε τη δικαιοσύνη εσείς που κρίνετε τη γη.» «Θα λάβει ως πανοπλία τον ζήλο του· θα ενδυθεί ως θώρακα τη δικαιοσύνη, και θα φορέσει ως περικεφαλαία την ανυπόκριτη κρίση. Θα λάβει ως ακαταμάχητη ασπίδα την οσιότητα.» «Μη χαριστείς σε πρόσωπο ισχυρού. Αγωνίσου μέχρι θανάτου υπέρ της αλήθειας, και ο Κύριος ο Θεός θα πολεμήσει για σένα.» «Μην προσάπτεις ψεγάδι στους αθώους.» «Μη χαριστείς σε κανένα πρόσωπο εις βάρος της ψυχής σου.» «Μην υποχωρήσεις ενώπιον του υβριστή.» «Ελευθέρωσε τον αδικούμενο από τα χέρια αυτού που τον αδικεί, και μην ολιγοψυχήσεις κατά την κρίση σου.» «Πριν εξετάσεις, μην κατακρίνεις. Κατανόησε πρώτα, και τότε επίπληξε.» «Χωρίς κρίση μην κάνεις τίποτα.» «Σε κατέστησαν άρχοντα; Μην υπερηφανεύεσαι. Γίνε ανάμεσά τους σαν ένας από αυτούς.» «Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα λάβεις έπαινο από αυτήν.» «

Ακούγοντας αυτά ο σχολαστικός είπε: Άρα οι άρχοντες αμαρτάνουν, όταν τιμωρούν αυτούς που αδικούν και διασφαλίζουν το δίκαιο σε αυτούς που αδικούνται; Αποκρίθηκε ο γέροντας: Οι δικαστές δεν αμαρτάνουν, αλλά αμαρτάνουν αυτοί που τους παραδίδουν στο δικαστήριο και δεν επαφίενται στον Θεό. Πρώτον, διότι καθετί που τους συμβαίνει αποτελεί συνέπεια των δικών τους κακών, το οποίο τους οδηγεί σε μετάνοια και όχι σε εκδίκηση. Δεύτερον δε, ακόμη και αν υπέστησαν αδικία, όφειλαν να συγχωρήσουν το όποιο σφάλμα σε εκείνον που τους αδίκησε, υπακούοντας στον Κύριο που έχει πει: «Συγχωρείτε, και θα σας συγχωρεθεί», και να μην καθιστούν ασυγχώρητα τα δικά τους αμαρτήματα μέσω της ανθρώπινης ανταπόδοσης. «Οι δε άρχοντες, σύμφωνα με τον Απόστολο, δεν αποτελούν φόβο για τα αγαθά έργα, αλλά για τα κακά.» Διότι δεν αναγκάζουν τους πιστούς και ευλαβείς να κατηγορούν αυτούς που τους αδικούν, ούτε κατακρίνουν τους ανεξίκακους επειδή δεν προσφεύγουν στα δικαστήρια όταν αδικούνται, αλλά παρέχουν την απόδοση δικαιοσύνης σε όσους το επιθυμούν. Εκείνους όμως που δείχνουν μακροθυμία για χάρη του Θεού, θεωρώντας τους πιο συνετούς, και τους τιμούν και τους αποδέχονται. Όπως λοιπόν δεν εξαναγκάζουν εκείνους που δεν θέλουν να προσφύγουν σε αυτούς, έτσι δεν αμαρτάνουν αποδίδοντας δικαιοσύνη για εκείνους που καταθέτουν κατηγορίες. Γι' αυτό πρέπει, ω σοφότατε, μετά τις κοσμικές σπουδές και τους νόμους, να διδαχθείς πλέον και τον πνευματικό νόμο, και να αναλάβεις τους κόπους υπέρ της ευσέβειας, και να υπομένεις τις θλίψεις που έρχονται ως δικές σου, χωρίς τις οποίες κανείς δεν μπορεί να γίνει αληθινά σοφός.

ή τι περισσότερο υπάρχει στον Χριστό από ό,τι σε αυτούς, εξαιτίας του οποίου μόνος αυτός θα δικαιούνταν να ονομάζεται Χριστός; Γνωρίζω βέβαια ότι και τότε προκατέβαλα ένα μέρος του χρέους μέσω της άμεσης απάντησής μου, τώρα όμως έρχομαι να σου εξοφλήσω ολόκληρο το κεφάλαιο του δανείου —με τη χάρη του Θεού ομιλώ— μαζί με τους οφειλόμενους τόκους, ως ευγνώμων οφειλέτης. Εσύ λοιπόν, αποδεχόμενος την ευγνωμοσύνη μου, μην με μεμφθείς για την καθυστέρηση· διότι δεν παρέτεινα τον χρόνο από ολιγωρία, παραμελώντας το πρέπον, ούτε έθεσα κάτι άλλο από τα αναγκαία για εμένα πάνω από την εξυπηρέτησή σου. Ας μην γίνω ποτέ τόσο άφρων, ώστε να περιφρονήσω ένα τόσο μεγάλο ύψος εξουσίας, μάλιστα εφόσον είχε προηγηθεί βασιλικό πρόσταγμα που μου ανέθετε την επίλυση του ζητήματος που εσύ έθεσες, και να αθετήσω τους θεοθέσπιστους νόμους, οι οποίοι διατάσσουν να υποτασσόμαστε σε όλες τις ανώτερες εξουσίες και να αποδίδουμε σε όλους τις οφειλές όπως καθήκει. Αλλά, επειδή το να είμαι έτοιμος για απολογία προς καθέναν που ζητά λόγο για την ελπίδα που υπάρχει μέσα μας εκπληρώθηκε από εμένα αμέσως τότε, στο μέτρο του δυνατού, αν και πάντοτε τρέμω και στη γλώσσα και στη διάνοια στους λόγους περί τέτοιων θεμάτων, ωστόσο, υπήρξε ανάγκη για μια τελειότερη διάρθρωση και αποσαφήνιση αυτών που ελέχθησαν τότε.

Ρωμ. 13,1-4 Αποκομίζεις κέρδος και από αυτό, λέει, υποτασσόμενος, όχι μόνο επειδή εκπληρώνεις την εντολή, αλλά επειδή τιμάς και τον Θεό, τιμώντας την εξουσία που έχει ταχθεί από Αυτόν και εκείνον που τη διαχειρίζεται. Μακάριος λοιπόν είναι εκείνος που με αυτόν τον τρόπο και για αυτούς τους λόγους τιμά την εξουσία και υποτάσσεται, όπως ακριβώς είναι άθλιος εκείνος που για αυτούς τους λόγους δεν υποτάσσεται. Διότι αποκομίζει διπλή καταδίκη: πρώτον από τον Θεό, επειδή περιφρονεί την αρχή που έχει ταχθεί και οριστεί από Αυτόν, και δεύτερον από τους άρχοντες που έχουν υποστεί την ατίμωση. Δες όμως και το όφελος των αρχόντων: εμποδίζουν τους φαύλους και προτρέπουν τους ενάρετους στην αρετή, μέσω της τιμής και του επαίνου που τους αποδίδουν. Πρέπει λοιπόν να τους αποδεχόμαστε και για αυτό, αλλά και επειδή είναι διάκονοι του Θεού, υπηρετώντας το δικό Του θέλημα. Και τρίτον, επειδή αφήνοντας τις προσωπικές τους υποθέσεις, φροντίζουν για τα κοινά, αφιερώνοντας τον εαυτό τους στην ωφέλεια των πλησίον και προτιμώντας τον κόπο για χάρη τους αντί της δικής τους ανέσεως. Ποιος, απέναντι σε αυτούς, ακόμη και αν δεν επικρεμόταν κανένας φόβος, με βάση την ίδια την κρίση της συνειδήσεώς του δεν θα τους θαύμαζε και δεν θα τους θεωρούσε ως πατέρες και προστάτες; Μακάριοι είναι τέτοιοι άρχοντες.

Αλλά ας αποδοθεί η αιτία και στις δικές μου αμαρτίες. Διότι εγώ είμαι ο κακός ποιμένας, και εγώ θα υποστώ την καταδίκη, αν και προανήγγειλα τη ρομφαία που ερχόταν· και, όπως νομίζω, όχι λίγες φορές, ούτε χαλαρά. Και προσέξτε πώς στέκεστε εσείς που νομίζετε ότι στέκεστε· πώς παραμένετε ακλόνητοι εσείς που θεωρείτε τους εαυτούς σας ακίνητους στο καλό· πώς επιφέρετε τις προσβολές εσείς που ομολογείτε ότι θυσιάζετε την ψυχή σας για εμένα χάριν της αγάπης του Θεού· —διότι, λέει, δεν είναι δικός μου όποιος μου λέει, Κύριε, Κύριε· αλλά όποιος κάνει το θέλημα του Πατέρα μου του εν τοις ουρανοίς.— Κλονιστήκατε ακούγοντας αυτά που λέγονται; Αλλά σε καμία περίπτωση· είθε να στηρίζεστε στον Κύριο, ή μάλλον να παραμένετε αμετάπτωτοι, πατώντας σταθερά στο έρεισμα της ταπεινοφροσύνης· πλην όμως να προσέχετε και να γνωρίζετε με ποιους τρόπους πέφτουν στην παγίδα όσοι παγιδεύονται. —Διότι, λέει, θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Κάνε το αγαθό και θα έχεις έπαινο από αυτήν.— Θέλετε κι εσείς να μη φοβάστε την πτώση; Διαφυλάξτε το μαρτύριο της ομολογίας σας· πράττετε όσα έχουν διαταχθεί σύμφωνα με αυτήν, και σε καμία περίπτωση μην οπισθοχωρήσετε, εξαιτίας των επιθέσεων των πολλών της θλίψεων.

Αλλά όμως, παρόλο που είναι τόσο φοβερές οι καταδίκες της αποστασίας, εξαιτίας των αμαρτιών μου, δεν παύουν ορισμένοι να αποκόπτονται από την ένωση, όχι με εσάς, αλλά μέσω εσάς με το Άγιο Πνεύμα, όπως λέει ο ίδιος ο μέγας Βασίλειος. Έπειτα, μιμούμενοι τον Ιούδα, υποκινούν ορισμένους εναντίον ημών και υμών —δεν ξέρω τι να πω για να αποφύγω την κατηγορία—, ώστε αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από αυτούς, επειδή δεν υποχωρούμε και δεν παρανομούμε μαζί τους, να άρουν ακόμη και το να μνημονεύομαι μεταξύ των ζώντων. Αλλά ας αποδοθεί η αιτία στις δικές μου αμαρτίες· διότι εγώ είμαι ο κακός ποιμένας, και εγώ θα αποτίσω το κρίμα, μόνο που ανήγγειλα τη ρομφαία που έρχεται. Και, όπως νομίζω, το έκανα ούτε λίγες φορές ούτε χαλαρά. Και να προσέχετε πώς στέκεστε όσοι νομίζετε ότι στέκεστε, πώς παραμένετε αταλάντευτοι όσοι θεωρείτε τους εαυτούς σας ακλόνητους στο καλό, πώς υποφέρετε τις ύβρεις όσοι ομολογείτε ότι θέτετε τη ζωή σας υπέρ εμού για την αγάπη του Θεού. «Διότι δεν είναι δικός μου», λέει, «αυτός που μου λέει Κύριε, Κύριε, αλλά αυτός που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Κλονιστήκατε όταν ακούσατε αυτά; Σε καμία περίπτωση, μάλλον να στηρίζεστε στον Κύριο και να παραμένετε αδιάπτωτοι, πατώντας γερά στο στήριγμα της ταπεινοφροσύνης. Εντούτοις, να προσέχετε και να αναγνωρίζετε με ποιους τρόπους αλίσκονται όσοι αλίσκονται. «Θέλεις, λοιπόν», λέει, «να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό και θα έχεις έπαινο από αυτήν».

Έπειτα από μια πονηρή σύνοδο που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα για την καταστροφή της πίστεως, έπειτα από τον αναθεματισμό των μακαρίων πατέρων μας, έπειτα από δωδεκαετή διωγμό, έπειτα από εξορίες και λεηλασίες, έπειτα από φυλακίσεις και δεσμά, έπειτα από πληγές, θανάτους και οικουμενικό κλονισμό, σαν να μην είχε συμβεί ήδη τίποτα το πρωτοφανές, συρόμαστε από τους κρατούντες για να έλθουμε σε διάλογο με τους αρχηγούς της ασέβειας. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και να αποδεχθούμε ως κριτές των όσων λέγονται και αντιλέγονται μεταξύ μας τους προύχοντες της εξουσίας, για τους οποίους δεν είναι θεμιτό να αναμειγνύονται στα δικά μας ζητήματα, όπως λέει κάπου ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, πόσο μάλλον να τους δεχόμαστε ως κριτές επί των θείων δογμάτων. Διότι στους άρχοντες έχει δοθεί το ξίφος από τον Θεό, καθώς λέει: «Επειδή οι άρχοντες δεν προκαλούν φόβο για τα καλά έργα, αλλά για τα κακά». Και: «Δεν φορούν άσκοπα το ξίφος· είναι εκδικητές σε εκείνον που πράττει το κακό», όπως είναι και συνεργοί σε αυτούς που πράττουν το καλό. Στους αγίους Αποστόλους, αντίθετα, δόθηκε η υποκινούμενη από το Πνεύμα εξουσία των θεουργικών δογμάτων, των αφορισμών και των αφέσεων. Διότι ο Κύριος είχε πει σε αυτούς: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο· αν σε κάποιους συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται· αν σε κάποιους τις κρατήσετε, μένουν κρατημένες». Και πάλι: «Όσα δέσετε στη γη, θα είναι δεμένα στους ουρανούς· και όσα λύσετε στη γη, θα είναι λυμένα στους ουρανούς.»

Όλοι όσοι ορίζονται προϊστάμενοί μας είναι νεότεροι τόσο στην ηλικία όσο και στο φρόνημα, αλλά και στην αδικία παραμένουν πάντα ακμαίοι, χωρίς να γερνούν ή να παρακμάζουν. Αντιθέτως, επινοούν κάθε φορά και ένα νέο είδος πλεονεξίας, ανανεώνουν το διεστραμμένο πνεύμα στα βάθη της ψυχής τους και δεν ανακόπτονται ούτε από νουθεσίες ούτε από τον φόβο των ανθρώπων, αλλά αποβλέπουν σε κάτι πιο ισχυρό από το οποίο αντλούν ευχέρεια στην κακία, τρέφονται και δυναμώνουν στην αδικία. Και αν κάποιος υπενθυμίσει τον βασιλιά και τη μάχαιρα που φέρει εκ Θεού προς εκφοβισμό των κακοποιών, χλευάζουν τον λόγο ως παρωχημένο και καταδικάζουν εκείνον που τον εκφέρει για αφέλεια, μη γνωρίζοντας ότι εδώ και καιρό η υποκρισία έχει καταστήσει γι' αυτούς αυτή τη μάχαιρα αμβλεία.