Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 13:4

Ύστερα από αυτά τα λόγια, κρίνε εσύ ο ίδιος, ω θαυμάσιε, τι θέλεις να της πω τώρα εγώ, που έχω την πεποίθηση να μην παραδίδω μεν στις αρχές τους κακούργους, ούτε όμως και να τους απελευθερώνω αφού παραδοθούν, για τους οποίους έχει προειπωθεί παλαιόθεν από τον Απόστολο να φοβούνται τον άρχοντα εξαιτίας των πονηρών τους έργων· «Διότι δεν φέρει μάταια», λέγει, «τη μάχαιρα». Όπως λοιπόν το να τους παραδίδει κανείς δεν είναι πράξη φιλάνθρωπη, έτσι και το να τους απελευθερώνει είναι γνώρισμα αυτού που υποθάλπει την παραβατικότητα. Ίσως, ωστόσο, θα μπορούσε να υπάρξει κάποια αναβολή της εισόδου μέχρι την προσωπική μας παρουσία, και τότε θα δείξουμε ότι δεν προκύπτει κανένα όφελος από εμάς, όταν δεν υπάρχουν αυτοί που υπακούουν.

Κεφάλαιο α΄. Προς Ρωμαίους. Διότι οι άρχοντες δεν αποτελούν φόβο για τα αγαθά έργα, αλλά για τα κακά. Θέλεις, λοιπόν, να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα έχεις έπαινο από αυτήν. Διότι είναι διάκονος του Θεού για το δικό σου αγαθό. Εάν όμως πράττεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φέρει μάταια τη μάχαιρα. Διότι είναι διάκονος του Θεού, εκδικητής για να επιφέρει οργή σε εκείνον που πράττει το κακό.

«Διότι δεν φορεί μάταια τη μάχαιρα· επειδή είναι υπηρέτης του Θεού, ταγμένος ακριβώς γι' αυτόν τον σκοπό, (δηλαδή για την τιμωρία) εκείνου που πράττει το κακό». Και βλέπεις πώς αυτή η κοσμική εξουσία έχει ταχθεί από τον Θεό, και έλαβε την εξουσία της μάχαιρας· και όχι από πουθενά αλλού, παρά μόνο από τον Θεό για εκδίκηση (απονομή δικαιοσύνης). Και δεν μπορούμε να λέμε, επειδή υπάρχουν αρχές και εξουσίες στον κόσμο, ότι ο βασιλιάς αυτών δεν είναι βασιλιάς, αλλά ότι αφενός υπάρχουν οι αρχές και οι εξουσίες, αφετέρου δε υπάρχει και ο βασιλιάς τους. Όπως λοιπόν βλέπουμε πάνω στη γη (διότι έχει αποδειχθεί) ότι οι αρχές δεν είναι αντίθετες προς τον βασιλιά, αλλά υποταγμένες σε αυτόν για τη διοίκηση ολόκληρου του βασιλείου και για την ευταξία της γης, όπου υπάρχουν φόνοι και μάχες, άγνοιες και διδασκαλίες, ευνομίες και παρανομίες, και για τον λόγο αυτόν υπάρχουν οι εξουσίες, ώστε προς χάριν της εύτακτης συγκρότησης της διοίκησης ολόκληρου του κόσμου τα πάντα να καταταχθούν και να οικονομούνται καλώς από τον Θεό, —έτσι και στον ουρανό, και μάλιστα κατεξοχήν εκεί, όπου δεν υπάρχει φθόνος, ούτε ζήλεια, ούτε παρανομία, ούτε εναντιότητα, ούτε στάση, ούτε όρκος, ούτε αρπαγή, ούτε κανένα άλλο από αυτά, υπάρχουν εξουσίες ταγμένες για άλλη λειτουργία. Και ποια εννοώ; Καμία άλλη παρά τον ρυθμό του ύμνου, την άνω ακήρατη δοξολογία, για την οποία θέλησε ο άφθονος στην αγαθότητα Θεός και Βασιλιάς μας να χαρίσει στον καθένα από τα δημιουργήματά Του την πρέπουσα δόξα, ώστε το λαμπρό, το ακατάληπτο και το εκπληκτικό μεγαλείο της βασιλείας Του να δοξάζεται πάντοτε.

Ας το πω με συντομία: ούτε εξαιτίας των συμφορών να καταπτώσουμε, ούτε λόγω του κορεσμού να γίνουμε αλαζόνες. ΣΤ΄. Ας υποτασσόμαστε και στον Θεό, και ο ένας στον άλλον, και στους επίγειους άρχοντες· στον Θεό για τα πάντα, ο ένας στον άλλον χάριν της φιλαδελφίας, και στους άρχοντες χάριν της ευταξίας· και μάλιστα τόσο περισσότερο, όσο πιο ήμεροι και αγαθοί είναι αυτοί. Είναι δεινό να εξαντλούμε την επιείκεια προκαλώντας τη συνεχή ανάγκη για συγγνώμη, ώστε να μην κληθούμε εμείς οι ίδιοι να λογοδοτήσουμε για τη δική τους σκληρότητα, διαλύοντας τη γαλήνη με τη θύελλα, επιφέροντας σκοτάδι στο φως, και αναμειγνύοντας αψιθιά στο μέλι. Είναι και αυτός ένας από τους δικούς μας νόμους, από τους επαινετούς και άριστα θεσπισμένους από το Πνεύμα, το οποίο, αφού στάθμισε το εφικτό σε συνδυασμό με το καλό, νομοθέτησε πως, όπως ακριβώς οι δούλοι πρέπει να υπακούουν στους κυρίους, οι γυναίκες στους άνδρες, η Εκκλησία στον Κύριο, και οι μαθητές στους ποιμένες και τους διδασκάλους, έτσι πρέπει να υποτασσόμαστε και σε κάθε ανώτερη εξουσία· όχι μόνο από τον φόβο της οργής, αλλά και για λόγους συνειδήσεως, ως οφειλέτες φόρου. Και να μην μισούμε τον νόμο διαπράττοντας το κακό, ούτε να περιμένουμε τη μάχαιρα της τιμωρίας, αλλά, σωφρονιζόμενοι μέσω του φόβου, να λαμβάνουμε τον έπαινο από την εξουσία.

Διότι αυτοί που πιστεύουν στον Θεό δεν οφείλουν ούτε να υποκρίνονται ούτε να φοβούνται όσους έχουν ταχθεί στην εξουσία, εκτός εάν πράξουν κάποιο κακό. Εάν όμως, εξαιτίας της πίστεώς τους στον Θεό, τους εξαναγκάζουν να πράξουν κάτι διαφορετικό, οφείλουν με χαρά να πεθάνουν μάλλον παρά να πράξουν όσα διατάσσονται από αυτούς. Διότι, όταν ο απόστολος λέει να υποτασσόμαστε σε κάθε «ανώτερη εξουσία», δεν το λέει με την έννοια ότι, αρνούμενοι την πίστη μας και τα προστάγματα του Θεού, θα πρέπει να πράττουμε αυτά που διατάσσουν οι άνθρωποι, αλλά με την έννοια ότι, φοβούμενοι τις εξουσίες, δεν πρέπει να πράττουμε κανένα κακό, ώστε να μην τιμωρηθούμε από αυτές ως κακοποιοί. Και για τον λόγο αυτό λέγει: «είναι διάκονος του Θεού, εκδικητής» για εκείνους που πράττουν «το κακό». Τι σημαίνει αυτό; «Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα λάβεις έπαινο από αυτήν». «Εάν όμως πράττεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φορεί άσκοπα τη μάχαιρα». Επομένως, ως προς αυτό είπε να υποτασσόμαστε, με το να ζούμε όσια και ευλαβικά στον παρόντα βίο, έχοντας προ οφθαλμών τον κίνδυνο της μαχαίρας. Οι απόστολοι, λοιπόν, αν και εμποδίζονταν από τους άρχοντες και τους γραμματείς να κηρύττουν τον λόγο, δεν έπαυαν, υπακούοντας «στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους», και γι' αυτό εκείνοι, αγανακτισμένοι, «τους έβαλαν σε δημόσια φυλακή»· αλλά ο «άγγελος μέσα στη νύχτα», «αφού τους έβγαλε έξω, τους είπε»: Πηγαίνετε και «κηρύττετε» «τα ρήματα της ζωής αυτής».

Εάν, δε, θέλεις να μην φοβάσαι την εξουσία, κάνε το καλό, λέει, και θα έχεις έπαινο από αυτήν. Εάν όμως κάνεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φορεί το ξίφος άσκοπα. Βλέπεις ότι εξαιτίας εκείνων που πράττουν το κακό υπάρχει και άρχοντας και ξίφος; Άκουσε, λοιπόν, αυτό και πάλι σαφέστερα. Διότι, λέει, είναι τιμωρός για εκείνον που πράττει το κακό. Και δεν είπε: Διότι δεν είναι άσκοπα άρχοντας· αλλά τι; Διότι δεν φορεί άσκοπα το ξίφος. Σου παρουσίασε τον δικαστή οπλισμένο. Διότι, όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας παραδίδει τα παιδιά, τα οποία αδιαφορούν προς αυτόν και λόγω της πατρικής του φιλοστοργίας και αγαθότητας τον περιφρονούν, σε αυστηρούς παιδαγωγούς και δασκάλους· έτσι και ο Θεός, επειδή η φύση μας Τον περιφρονούσε εξαιτίας της αγαθότητάς Του, την παρέδωσε στους άρχοντες σαν σε δασκάλους και παιδαγωγούς, ώστε αυτοί να διορθώσουν την αμέλειά τους. Αλλά, εάν θέλετε, ας δούμε αυτό το ίδιο και από την Παλαιά Διαθήκη, ότι δηλαδή εξαιτίας της δικής μας πονηρίας δημιουργήθηκε η ανάγκη αυτής της εξουσίας. Κάποιος από τους προφήτες, αγανακτώντας με τους άδικους, λέει περίπου τα εξής: Θα παραμείνεις σιωπηλός όταν ο ασεβής καταπίνει τον δίκαιο, και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας, και σαν τα ερπετά που δεν έχουν κυβερνήτη; Επομένως, γι' αυτόν τον λόγο υπάρχει κυβερνήτης, για να μην είμαστε σαν τα ερπετά· γι' αυτό υπάρχει άρχοντας, για να μην καταπίνουμε ο ένας τον άλλον σαν τα ψάρια.

Και, αν νομίζετε, αφήνοντας τις άλλες, ας εξετάσουμε την ανώτερη και κυριότερη από όλες, τη γεωργική. Τι όφελος λοιπόν θα προκύψει από τα πολλά χέρια των γεωργών, όταν πολεμούν μεταξύ τους και αρπάζουν ο ένας τα αγαθά του άλλου; Διότι τώρα ο φόβος του άρχοντα τους συγκρατεί και προστατεύει όσα παράγονται από αυτούς· εάν όμως την καταργήσεις, ο κόπος εκείνος είναι μάταιος. Εάν δε κάποιος εξετάσει το ζήτημα με ακρίβεια, θα βρει και μια άλλη εξουσία που είναι μητέρα και σύνδεσμος αυτής. Ποια είναι λοιπόν αυτή; Είναι εκείνη σύμφωνα με την οποία ο καθένας οφείλει να κυριαρχεί και να εξουσιάζει τον εαυτό του, τιμωρώντας μεν τα δουλικά πάθη, εκτρέφοντας δε και αυξάνοντας όλα τα βλαστάρια της αρετής με κάθε επιμέλεια. Διότι υπάρχουν διάφορα είδη εξουσίας: ένα, σύμφωνα με το οποίο οι άνθρωποι εξουσιάζουν λαούς και πόλεις, ρυθμίζοντας αυτόν τον κοινωνικό βίο· πράγμα που φανέρωνε ο Παύλος λέγοντας: «Κάθε ψυχή ας υποτάσσεται στις ανώτερες εξουσίες· διότι δεν υπάρχει εξουσία, παρά μόνο από τον Θεό». Έπειτα, δείχνοντας το όφελος από αυτήν, πρόσθεσε λέγοντας ότι: «Ο άρχοντας είναι διάκονος του Θεού για το αγαθό»· και πάλι: «Είναι διάκονος του Θεού, εκδικητής για να επιφέρει την οργή σε εκείνον που πράττει το κακό». Υπάρχει όμως και άλλο είδος εξουσίας, σύμφωνα με το οποίο ο καθένας που διαθέτει νου κυβερνά τον εαυτό του· το οποίο υποδήλωσε και αυτό λέγοντας: «Εάν θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία, πράττε το αγαθό»· εννοώντας τον άρχοντα του ίδιου του εαυτού του.

Διότι είναι διάκονος του Θεού για σένα προς το αγαθό. Τόσο πολύ απέχει από το να σε φοβίσει, λέγει, ώστε και σε επαινεί· τόσο πολύ απέχει από το να σε εμποδίζει, ώστε και συμπράττει. Όταν λοιπόν έχεις και επαινέτη και βοηθό, γιατί δεν υποτάσσεσαι; Επειδή, άλλωστε, σου καθιστά την αρετή ευκολότερη, τιμωρώντας μεν τους πονηρούς, ευεργετώντας και τιμώντας δε τους αγαθούς, και συμπράττοντας με το θέλημα του Θεού· γι' αυτό και τον ονόμασε διάκονο.

Αναλογίσου δε το εξής: εγώ συμβουλεύω περί σωφροσύνης, και εκείνος ορίζει τα ίδια μέσω των νόμων· προτρέπω ότι δεν πρέπει να πλεονεκτεί κανείς ούτε να αρπάζει, και εκείνος κάθεται και δικάζει για αυτά ακριβώς τα ζητήματα. Επομένως, είναι συνεργός και βοηθός μας, και έχει αποσταλεί από τον Θεό για αυτόν τον σκοπό. Είναι, λοιπόν, αξιοσέβαστος και για τους δύο λόγους: και επειδή απεστάλη από τον Θεό, και επειδή απεστάλη για ένα τέτοιο έργο. Εάν όμως πράττεις το κακό, να φοβάσαι.

Επομένως, δεν προκαλεί τον φόβο ο άρχοντας, αλλά η δική μας πονηρία. Διότι δεν φέρει άσκοπα τη μάχαιρα. Είδες πώς τον παρουσίασε, οπλίζοντάς τον σαν έναν στρατιώτη, καθιστώντας τον φοβερό σε εκείνους που αμαρτάνουν; Διότι είναι διάκονος του Θεού που επιφέρει την οργή, ως εκδικητής εναντίον εκείνου που πράττει το κακό. Για να μην τρομάξεις λοιπόν ακούγοντας πάλι για τιμωρία, κόλαση και μάχαιρα, λέει και πάλι ότι εκπληρώνει τον νόμο του Θεού. Διότι τι σημασία έχει, ακόμη και αν ο ίδιος το αγνοεί; Ο Θεός έτσι το καθόρισε. Αν λοιπόν και όταν επιβάλλει ποινές και όταν τιμωρεί είναι διάκονος του Θεού, υπερασπιζόμενος την αρετή και αποδιώχνοντας την κακία, πράγμα το οποίο θέλει ο Θεός, για ποιον λόγο φιλονικείς μαζί του, εφόσον εισάγει τόσα αγαθά και προετοιμάζει τον δρόμο για τα δικά σου ζητήματα; Διότι πολλοί, οι οποίοι αρχικά άσκησαν την αρετή εξαιτίας των αρχόντων, αργότερα την οικειώθηκαν και εξαιτίας του φόβου του Θεού. Επειδή στους πιο ακαλλιέργητους ανθρώπους δεν επιδρούν τόσο έντονα τα μελλοντικά, όσο τα παρόντα. Αυτός, λοιπόν, που προετοιμάζει εκ των προτέρων την ψυχή των πολλών με τον φόβο και με τις τιμές, ώστε να γίνει πιο δεκτική στον λόγο της διδασκαλίας, δικαιολογημένα ονομάζεται διάκονος του Θεού. Γι' αυτό είναι ανάγκη να υποτάσσεστε, όχι μόνο εξαιτίας της οργής, αλλά και εξαιτίας της συνειδήσεως. Τι σημαίνει, «Όχι μόνο εξαιτίας της οργής»;

Διότι, αφού πρώτα τον συνέτισε με τα υψηλότερα και τα μελλοντικά, του προκαλεί φόβο και με τα του παρόντος βίου. Αυτό ακριβώς πράττει και ο Παύλος, παρακινώντας τον ακροατή τόσο με τα μελλοντικά όσο και με τα παρόντα. Όπως, για παράδειγμα, όταν, προκειμένου να τον απομακρύνει από την κακία, παρουσιάζει σε αυτόν που πράττει το πονηρό τον άρχοντα εξοπλισμένο, λέγοντας τα εξής: «Εάν όμως πράττεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φορεί άσκοπα τη μάχαιρα· επειδή είναι διάκονος του Θεού». Και πάλι, όταν παραγγέλλει την υποταγή σε αυτόν, δεν προβάλλει μόνο τον φόβο του Θεού, αλλά και τη δική του απειλή και μέριμνα: «Διότι είναι ανάγκη να υποτάσσεστε, όχι μόνο εξαιτίας της οργής, αλλά και εξαιτίας της συνειδήσεως».

Βασιλείς της γης και όλοι οι λαοί. Άλλος [μεταφραστής]: Όλες οι φυλές. Άρχοντες και όλοι οι κριτές της γης. Νέοι και παρθένες. Άλλος: Εκλεκτοί. Πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους. Άλλος: Μαζί με τους νέους. Ας αινέσουν το όνομα του Κυρίου. Πάλι εδώ θίγει ένα άλλο είδος πρόνοιας, αυτό των αρχόντων· το οποίο παραθέτει και ο Παύλος στην προς Ρωμαίους επιστολή, αποδεικνύοντας με πολλή σύνεση ότι είναι έργο της σοφίας του Θεού το να οργανώσει τα πάντα σε άρχοντες και αρχομένους. Διότι είναι διάκονος του Θεού για εσένα, λέει, προς το αγαθό. Αν όμως το καταργήσεις αυτό, τα πάντα καταστρέφονται. Διότι, εάν τώρα που υπάρχουν άρχοντες, και ενώ πολλοί από αυτούς είναι διεφθαρμένοι, η ανάγκη αυτού του θεσμού είναι τόσο μεγάλη, ώστε να προκύπτει μεγάλη ωφέλεια ακόμη και όταν αυτοί διάκεινται με κακό τρόπο, αναλογίσου εάν εκείνοι που αναλαμβάνουν τις εξουσίες τις διαχειρίζονταν ορθά, πόση ευημερία θα απολάμβανε το γένος [των ανθρώπων]. Το να θεσπιστούν, λοιπόν, οι εξουσίες υπήρξε έργο του Θεού· το να ανέρχονται όμως σε αυτές πονηροί άνθρωποι και να μην τις χρησιμοποιούν όπως πρέπει, είναι αποτέλεσμα της πονηρίας των ανθρώπων.

«Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα λάβεις έπαινο από αυτήν. Διότι είναι διάκονος του Θεού για το καλό σου. Εάν όμως πράττεις το κακό, να φοβάσαι· διότι δεν φέρει άσκοπα τη μάχαιρα. Διότι είναι διάκονος του Θεού, εκδικητής για να επιφέρει την οργή σε εκείνον που πράττει το κακό. Γι' αυτό είναι ανάγκη να υποτάσσεσθε». Για να μην πουν οι πιστοί ότι, «μας εξευτελίζεις και μας κάνεις αξιοκαταφρόνητους, υποτάσσοντας σε άρχοντες εμάς που πρόκειται να απολαύσουμε τη βασιλεία των ουρανών», αποδεικνύει ότι δεν τους υποτάσσει στους άρχοντες, αλλά και πάλι στον Θεό. Είναι δε παρόμοιο σαν να έλεγε: ότι εκείνος που δεν υπακούει σε εκείνον, πολεμά τον Θεό, ο οποίος τον νομοθέτησε. Και αυτό ακριβώς επιδιώκει παντού να αποδείξει, ότι δηλαδή δεν τους προσφέρουμε την υπακοή ως χάρη, αλλά την οφείλουμε.

ή τι περισσότερο υπάρχει στον Χριστό από ό,τι σε αυτούς, εξαιτίας του οποίου μόνος αυτός θα δικαιούνταν να ονομάζεται Χριστός; Γνωρίζω βέβαια ότι και τότε προκατέβαλα ένα μέρος του χρέους μέσω της άμεσης απάντησής μου, τώρα όμως έρχομαι να σου εξοφλήσω ολόκληρο το κεφάλαιο του δανείου —με τη χάρη του Θεού ομιλώ— μαζί με τους οφειλόμενους τόκους, ως ευγνώμων οφειλέτης. Εσύ λοιπόν, αποδεχόμενος την ευγνωμοσύνη μου, μην με μεμφθείς για την καθυστέρηση· διότι δεν παρέτεινα τον χρόνο από ολιγωρία, παραμελώντας το πρέπον, ούτε έθεσα κάτι άλλο από τα αναγκαία για εμένα πάνω από την εξυπηρέτησή σου. Ας μην γίνω ποτέ τόσο άφρων, ώστε να περιφρονήσω ένα τόσο μεγάλο ύψος εξουσίας, μάλιστα εφόσον είχε προηγηθεί βασιλικό πρόσταγμα που μου ανέθετε την επίλυση του ζητήματος που εσύ έθεσες, και να αθετήσω τους θεοθέσπιστους νόμους, οι οποίοι διατάσσουν να υποτασσόμαστε σε όλες τις ανώτερες εξουσίες και να αποδίδουμε σε όλους τις οφειλές όπως καθήκει. Αλλά, επειδή το να είμαι έτοιμος για απολογία προς καθέναν που ζητά λόγο για την ελπίδα που υπάρχει μέσα μας εκπληρώθηκε από εμένα αμέσως τότε, στο μέτρο του δυνατού, αν και πάντοτε τρέμω και στη γλώσσα και στη διάνοια στους λόγους περί τέτοιων θεμάτων, ωστόσο, υπήρξε ανάγκη για μια τελειότερη διάρθρωση και αποσαφήνιση αυτών που ελέχθησαν τότε.

Ρωμ. 13,1-4 Αποκομίζεις κέρδος και από αυτό, λέει, υποτασσόμενος, όχι μόνο επειδή εκπληρώνεις την εντολή, αλλά επειδή τιμάς και τον Θεό, τιμώντας την εξουσία που έχει ταχθεί από Αυτόν και εκείνον που τη διαχειρίζεται. Μακάριος λοιπόν είναι εκείνος που με αυτόν τον τρόπο και για αυτούς τους λόγους τιμά την εξουσία και υποτάσσεται, όπως ακριβώς είναι άθλιος εκείνος που για αυτούς τους λόγους δεν υποτάσσεται. Διότι αποκομίζει διπλή καταδίκη: πρώτον από τον Θεό, επειδή περιφρονεί την αρχή που έχει ταχθεί και οριστεί από Αυτόν, και δεύτερον από τους άρχοντες που έχουν υποστεί την ατίμωση. Δες όμως και το όφελος των αρχόντων: εμποδίζουν τους φαύλους και προτρέπουν τους ενάρετους στην αρετή, μέσω της τιμής και του επαίνου που τους αποδίδουν. Πρέπει λοιπόν να τους αποδεχόμαστε και για αυτό, αλλά και επειδή είναι διάκονοι του Θεού, υπηρετώντας το δικό Του θέλημα. Και τρίτον, επειδή αφήνοντας τις προσωπικές τους υποθέσεις, φροντίζουν για τα κοινά, αφιερώνοντας τον εαυτό τους στην ωφέλεια των πλησίον και προτιμώντας τον κόπο για χάρη τους αντί της δικής τους ανέσεως. Ποιος, απέναντι σε αυτούς, ακόμη και αν δεν επικρεμόταν κανένας φόβος, με βάση την ίδια την κρίση της συνειδήσεώς του δεν θα τους θαύμαζε και δεν θα τους θεωρούσε ως πατέρες και προστάτες; Μακάριοι είναι τέτοιοι άρχοντες.

Και «για σένα», λέει, «είναι διάκονος για το αγαθό», όντας προφανώς διάκονος του Θεού. Πώς όμως είναι «για σένα διάκονος»; Εμποδίζοντας τους κακούς και απομακρύνοντας από εσένα τη βλάβη που προέρχεται από αυτούς και παρέχοντάς σου την ελευθερία να πράττεις το αγαθό. Σε διακονεί δε για το αγαθό, και όταν σε εκφοβίζει για τα κακά, αποτρέποντάς σε από αυτά και προτρέποντάς σε προς την αρετή· επιπλέον δε, τιμώντας και επιδοκιμάζοντάς σε, σε προτρέπει ακριβώς σε αυτό.

Άλλο είναι το ένα και διαφορετικό το άλλο, το μεν αφορά τους πολεμίους, το δε τους αιρετικούς που βρίσκονται υπό την εξουσία μας· διότι αυτό που λέγεται για τον Ιωάννη τον Νηστευτή, τον προκαθήμενο της Κωνσταντινούπολης, δεν μου φαίνεται αληθές, ότι δηλαδή επέτρεψε να ανασκολοπιστούν οι μάγοι, αλλά ότι απλώς το ανέχθηκε· διότι και αυτοί είναι φονείς, και εναντίον τους δεν πρέπει να εμποδίζονται οι άρχοντες να εφαρμόζουν τους ρωμαϊκούς νόμους· διότι «δεν φέρουν το ξίφος μάταια», λέει, «αλλά είναι εκδικητές για να τιμωρούν όποιον πράττει το κακό». Δεν πρέπει όμως να επιτρέπεται η τιμωρία εναντίον εκείνων για τους οποίους ο Κύριος το απαγόρευσε· διότι οι άρχοντες των σωμάτων έχουν το δικαίωμα να τιμωρούν εκείνους που έχουν συλληφθεί για σωματικά αδικήματα, όχι όμως για τα αδικήματα της ψυχής· διότι αυτό είναι έργο των αρχόντων των ψυχών, των οποίων τα μέσα τιμωρίας είναι οι αφορισμοί και τα λοιπά επιτίμια.

Έπειτα από μια πονηρή σύνοδο που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα για την καταστροφή της πίστεως, έπειτα από τον αναθεματισμό των μακαρίων πατέρων μας, έπειτα από δωδεκαετή διωγμό, έπειτα από εξορίες και λεηλασίες, έπειτα από φυλακίσεις και δεσμά, έπειτα από πληγές, θανάτους και οικουμενικό κλονισμό, σαν να μην είχε συμβεί ήδη τίποτα το πρωτοφανές, συρόμαστε από τους κρατούντες για να έλθουμε σε διάλογο με τους αρχηγούς της ασέβειας. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και να αποδεχθούμε ως κριτές των όσων λέγονται και αντιλέγονται μεταξύ μας τους προύχοντες της εξουσίας, για τους οποίους δεν είναι θεμιτό να αναμειγνύονται στα δικά μας ζητήματα, όπως λέει κάπου ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, πόσο μάλλον να τους δεχόμαστε ως κριτές επί των θείων δογμάτων. Διότι στους άρχοντες έχει δοθεί το ξίφος από τον Θεό, καθώς λέει: «Επειδή οι άρχοντες δεν προκαλούν φόβο για τα καλά έργα, αλλά για τα κακά». Και: «Δεν φορούν άσκοπα το ξίφος· είναι εκδικητές σε εκείνον που πράττει το κακό», όπως είναι και συνεργοί σε αυτούς που πράττουν το καλό. Στους αγίους Αποστόλους, αντίθετα, δόθηκε η υποκινούμενη από το Πνεύμα εξουσία των θεουργικών δογμάτων, των αφορισμών και των αφέσεων. Διότι ο Κύριος είχε πει σε αυτούς: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο· αν σε κάποιους συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται· αν σε κάποιους τις κρατήσετε, μένουν κρατημένες». Και πάλι: «Όσα δέσετε στη γη, θα είναι δεμένα στους ουρανούς· και όσα λύσετε στη γη, θα είναι λυμένα στους ουρανούς.»

Όλοι όσοι ορίζονται προϊστάμενοί μας είναι νεότεροι τόσο στην ηλικία όσο και στο φρόνημα, αλλά και στην αδικία παραμένουν πάντα ακμαίοι, χωρίς να γερνούν ή να παρακμάζουν. Αντιθέτως, επινοούν κάθε φορά και ένα νέο είδος πλεονεξίας, ανανεώνουν το διεστραμμένο πνεύμα στα βάθη της ψυχής τους και δεν ανακόπτονται ούτε από νουθεσίες ούτε από τον φόβο των ανθρώπων, αλλά αποβλέπουν σε κάτι πιο ισχυρό από το οποίο αντλούν ευχέρεια στην κακία, τρέφονται και δυναμώνουν στην αδικία. Και αν κάποιος υπενθυμίσει τον βασιλιά και τη μάχαιρα που φέρει εκ Θεού προς εκφοβισμό των κακοποιών, χλευάζουν τον λόγο ως παρωχημένο και καταδικάζουν εκείνον που τον εκφέρει για αφέλεια, μη γνωρίζοντας ότι εδώ και καιρό η υποκρισία έχει καταστήσει γι' αυτούς αυτή τη μάχαιρα αμβλεία.

Προς τον επίσκοπο Σεμνών. Σε χαιρετώ, αγαπητό σε εμένα πρόσωπο, τιμιότατε αδελφέ. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και σε παρακαλώ να προσεύχεσαι υπέρ της ταπεινότητάς μας, ώστε, αφού λυτρωθούμε από τον παρόντα πονηρό αιώνα, να αναπαυθούμε κάποτε με μια αναψυχή πιο θεία και πιο ταιριαστή στους χριστιανούς, διότι τώρα, καταχωμένοι αφενός από τα δικά μας, οικεία δεινά, και αφετέρου από τα κοινά, δεν βρίσκουμε τον τρόπο να εξασφαλίσουμε για τους εαυτούς μας κάποια ανακούφιση. Τόσο πολύ έχει κυριεύσει ο σατανάς συλλήβδην όλους όσους ασχολούνται με τα δημόσια πράγματα. Και τώρα είναι καιρός να πούμε τα λόγια του αποστόλου, όχι βέβαια με την έννοια που ειπώθηκαν, αλλά όπως μας τα υπαγορεύουν οι περιστάσεις, ότι δηλαδή ο καθένας από αυτούς δεν φέρει τη μάχαιρα άσκοπα, αλλά για να σφάζει, να εξουθενώνει, να αφήνει γονείς άτεκνους. Γι' αυτό ούτε διστάζουν, ούτε δείχνουν ατονία ως προς το έργο τους, αλλά, σαν να ελπίζουν ότι θα ευαρεστήσουν κάποιον περισσότερο εάν κακοποιήσουν περισσότερο τους χριστιανούς, έτσι σπεύδουν ο ένας να προλάβει και να ξεπεράσει τον άλλον στην κακοποίηση.