Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 14:1

Πες, ω Δαβίδ: δίνεις προσταγές στον Θεό; Με νόμους και διατάγματα περιτειχίζεις την απόφαση του Θεού; Με χαλινάρια περιορίζεις τα λόγια του Δημιουργού; Αποκρίνεται: Δεν τα λέω αυτά διατάζοντας, αλλά επιθυμώντας να απολαύσω το έλεός Του: «Ελέησόν με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής». Ώ της ευλαβείας! Ο βασιλιάς προβάλλει τις κραυγές ενός μαστιζόμενου δούλου. Επειδή παρακάλεσε να μην ελεγχθεί με θυμό ούτε να τιμωρηθεί με οργή, καθώς του ζητείται ως χρεώστη και υπεύθυνου η παρακαταθήκη και το δάνειο της ψυχής και του σώματος, και επειδή δεν έχει να αποδώσει ακέραια τα κεφάλαια της φύσεως, παρακαλούσε: «Ελέησόν με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής». Διότι ως ασθένεια τώρα λέγει, όχι την αρρώστια του σώματος, αλλά την εκούσια ατονία της πίστεως. Ότι δε υπάρχει ασθένεια πίστεως, το λέγει ο Απόστολος: «Αυτόν που ασθενεί στην πίστη, να τον δέχεστε». Και αλλού περί του Αβραάμ: «Και μη έχοντας ασθενήσει στην πίστη, δεν θεώρησε το σώμα του νεκρωμένο», ως προς την όψιμη τεκνογονία.

Κεφάλαιο Βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Καλάμι συντετριμμένο δεν θα το τσακίσει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα το σβήσει, έως ότου οδηγήσει την κρίση σε νίκη· και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Εκείνον δε που ασθενεί στην πίστη, να τον αποδέχεστε. ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ.

Αλλά σήμερα δεν ισχύουν τέτοια. Από πού; Εφόσον σε όλους η αγάπη έχει ψυχρανθεί, έχει εκλείψει η σύμπνοια των αδελφών· αγνοείται ακόμη και το όνομα της ομόνοιας· έχουν καταργηθεί οι νουθεσίες που γίνονται με αγάπη· πουθενά δεν υπάρχει χριστιανική ευσπλαχνία, πουθενά συμπονετικό δάκρυ. Δεν υπάρχει εκείνος που να στηρίζει τον ασθενούντα στην πίστη, αλλά έχει αναζωπυρωθεί τόσο μεγάλο μίσος αναμεταξύ των ομοφύλων, ώστε ο καθένας αγάλλεται περισσότερο με τις πτώσεις του πλησίον, παρά με τα δικά του κατορθώματα.

Εμείς όμως ας εξετάσουμε από πού συμπεραίνει ο φιλόσοφος ότι δεν υπάρχει όραση πάνω από όλες τις νοερές ενέργειες, λέγοντας πρώτα ότι γνωρίζουμε πως εκείνο, για το οποίο κάνουμε λόγο, είναι ανώνυμο και υπερώνυμο. Εάν λοιπόν το ονομάζουμε όραση, εντούτοις γνωρίζουμε ότι αυτό είναι και πάνω από την όραση· και αν κάποιος θέλει να το ονομάζει νόηση, εφόσον πιστεύει ή γνωρίζει εκ πείρας ότι εκείνο είναι και πάνω από τη νόηση, τότε σε αυτό το σημείο συμφωνεί μαζί μας. Ας αφεθούν λοιπόν κατά μέρος όλα τα νοήματα και τα οράματα που συστηματικά καταφάσκει και αποφάσκει, ως εντελώς μάταια και χωρίς καμία αξία για εμάς και για τον προκείμενο λόγο. Το ότι υπάρχει όραση πάνω από κάθε νόηση, εκείνος ούτε το κατενόησε, ούτε το πίστεψε. Εμείς όμως θα του δείχναμε επιείκεια που δεν το κατανοεί, επειδή το να νοεί κανείς τα υπέρ νουν δεν είναι εφικτό για την ανθρώπινη φύση μας και τις φυσικές της αναζητήσεις, και θα τον αποδεχόμασταν αν δεν τα πίστευε όλα, γνωρίζοντας ότι πρέπει, κατά τον Απόστολο, «να προσλαμβάνουμε αυτόν που ασθενεί στην πίστη».

Και για να το δηλώσει αυτό, ο Παύλος έλεγε: «Εκείνον που ασθενεί στην πίστη να τον δέχεστε κοντά σας, χωρίς να επικρίνετε τους διαλογισμούς του»· και πάλι: «Άλλος μεν πιστεύει ότι μπορεί να τρώει τα πάντα, ενώ εκείνος που ασθενεί τρώει χόρτα», υποδηλώνοντας αυτόν που ασθενεί στην πίστη. Ιδού λοιπόν, δύο είναι οι σημασίες της ασθένειας· υπάρχει και κάτι άλλο, τρίτο, το οποίο ονομάζεται ασθένεια. Ποιο είναι άραγε αυτό; Οι διωγμοί, οι επιβουλές, οι κακοήθεις επιθέσεις, οι πειρασμοί, οι συμφορές.

Κανείς ας μην θεωρήσει πάρεργο αυτόν τον κόπο, ούτε περιττή περιέργεια μια τέτοια έρευνα· διότι ο χρόνος των Επιστολών συμβάλλει σημαντικά σε όσα ερευνούμε. Διότι, όταν βλέπω να γράφει προς τους Ρωμαίους και τους Κολοσσαείς για τα ίδια θέματα, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο, παρά σε εκείνους μεν με πολλή συγκατάβαση, όπως όταν λέει: «Να δέχεστε αυτόν που ασθενεί στην πίστη, χωρίς να κατακρίνετε τους λογισμούς του· άλλος μεν πιστεύει ότι μπορεί να τρώει τα πάντα, ενώ εκείνος που ασθενεί τρώει λάχανα»· προς τους Κολοσσαείς όμως δεν μιλάει έτσι για τα ίδια θέματα, αλλά με περισσότερη παρρησία: «Εάν λοιπόν», λέει, «πεθάνατε μαζί με τον Χριστό ως προς τα στοιχεία του κόσμου, γιατί, σαν να ζείτε στον κόσμο, υποτάσσεστε σε διατάξεις: Μην πιάσεις, ούτε να γευθείς, ούτε να αγγίξεις; Τα οποία όλα οδηγούν στη φθορά με τη χρήση τους, και δεν έχουν καμία αξία, παρά μόνο για τον κορεσμό της σάρκας»· δεν βρίσκω καμία άλλη αιτία για αυτήν τη διαφορά, παρά μόνο τον χρόνο των γεγονότων.

Ομιλία ΚΕʹ. Εκείνον δε που ασθενεί στην πίστη να τον δέχεστε, χωρίς να κατακρίνετε τους λογισμούς του. Άλλος μεν πιστεύει ότι μπορεί να τρώει τα πάντα· εκείνος όμως που ασθενεί τρώει λάχανα. αʹ. Γνωρίζω ότι σε πολλούς φαίνεται απορίας άξιο αυτό που ειπώθηκε. Γι' αυτό, είναι αναγκαίο πρώτα να εκθέσουμε την υπόθεση ολόκληρου αυτού του χωρίου, και το τι επιθυμεί να διορθώσει γράφοντας αυτά. Τι θέλει, λοιπόν, να διορθώσει; Υπήρχαν πολλοί από τους Ιουδαίους που είχαν πιστέψει, οι οποίοι, επειδή η συνείδησή τους δεσμευόταν από τον νόμο, ακόμη και μετά την προσέλευσή τους στην πίστη εξακολουθούσαν να τηρούν τις διατάξεις περί τροφών, καθώς δεν είχαν ακόμη το θάρρος να απομακρυνθούν τελείως από τον νόμο. Έπειτα, για να μη γίνουν εύκολα αντιληπτοί ότι απέχουν μόνο από το χοιρινό, απείχαν στη συνέχεια από κάθε είδους κρέας και έτρωγαν μόνο λάχανα, ώστε αυτό που έκαναν να φαίνεται περισσότερο ως νηστεία παρά ως τήρηση του ιουδαϊκού νόμου. Υπήρχαν πάλι άλλοι, τελειότεροι στην πίστη, που δεν τηρούσαν κανένα τέτοιο έθιμο, οι οποίοι όμως γίνονταν φορτικοί και καταπιεστικοί απέναντι σε αυτούς που τα τηρούσαν, περιπαίζοντάς τους, κατηγορώντας τους και ρίχνοντάς τους σε αποθάρρυνση.

Διότι ούτε τολμά να πει σε όσους επιπλήττουν, «Κακώς πράττετε», για να μην εδραιώσει τους άλλους στην τήρηση των διατάξεων, ούτε πάλι «Καλώς», για να μην τους καταστήσει σφοδρότερους κατηγόρους, αλλά διατυπώνει την επίπληξη με μέτρο. Και φαίνεται μεν ότι επιπλήττει τους ισχυρότερους, όμως όλο το βάρος το ρίχνει σε εκείνους, μέσω του λόγου του προς τους πρώτους. Διότι αυτή η μέθοδος διόρθωσης είναι πράγματι λιγότερο επαχθής, όταν δηλαδή κάποιος, στρέφοντας τον λόγο του προς άλλον, πλήττει έτερον. Επειδή ούτε αφήνει αυτόν που δέχεται την επίπληξη να παρασυρθεί σε θυμό, και ταυτόχρονα του χορηγεί ανεπαίσθητα το φάρμακο της διόρθωσης. Παρατήρησε, λοιπόν, πώς το πράττει αυτό με σύνεση και σε πόσο κατάλληλη στιγμή. Διότι αφού είπε, «Μην έχετε φροντίδα για τη σάρκα ικανοποιώντας τις επιθυμίες της», τότε μεταβαίνει στο ζήτημα αυτό, ώστε να μη φανεί ότι ομιλεί υπέρ εκείνων που επιπλήττουν και προτρέπουν να τρώνε τα πάντα. Διότι το αδύναμο μέρος έχει πάντοτε ανάγκη από μεγαλύτερη φροντίδα. Γι' αυτό και απευθύνεται αμέσως στον ισχυρό, λέγοντας τα εξής: «Εκείνον δε που ασθενεί στην πίστη». Είδες το πλήγμα που του δόθηκε αμέσως;

Διότι, λέγοντας «Αυτόν που ασθενεί», τον υπέδειξε ως άρρωστο. Έπειτα προσθέτει και δεύτερη, λέγοντας: «Να τον δέχεστε». Διότι πάλι δείχνει ότι έχει ανάγκη από πολλή φροντίδα, πράγμα το οποίο αποτελεί σημάδι έσχατης αρρώστιας. «Χωρίς να κατακρίνετε τους λογισμούς του». Ιδού, επέφερε και τρίτη πληγή. Διότι με αυτό φανερώνει ότι το αμάρτημά του είναι τέτοιας λογής, ώστε ακόμη και εκείνοι που δεν διαπράττουν τα ίδια σφάλματα με αυτόν, αλλά παρ' όλα αυτά συνδέονται φιλικά μαζί του και προσπαθούν για τη θεραπεία του, να κατακρίνονται.

«Να στηρίζετε», λέγει, «τους αδυνάτους», εννοώντας ως αδυνάτους εκείνους στο θέμα της πίστεως· διότι εμφανίζεται αδυναμία και ως προς αυτήν. Αλλά πρόσεξε πώς δεν επιτρέπει να περιφρονούνται. Και αλλού γράφοντας έλεγε: «Εκείνους που ασθενούν στην πίστη να τους αποδέχεστε». Διότι και στα δικά μας σώματα, το μέρος που ασθενεί δεν το αφήνουμε να χαθεί. «Να μακροθυμείτε», λέγει, «προς όλους».

Κατάφερε βαθύτερο το χτύπημα, λέει. Διότι δεν πρέπει να συμπεριφερόμαστε σε όλους με τον ίδιο τρόπο, αλλά με διαφορετικούς και ποικίλους, και ανάλογα με τα πρόσωπα. Πουθενά δεν παρακαλεί εδώ. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που χτυπά τον επιεική και ευγενικό άνθρωπο τον εξοντώνει και τον καταστρέφει, έτσι και εκείνος που κολακεύει αυτόν που έχει ανάγκη από αυστηρότητα τον διαφθείρει και δεν τον αφήνει να ανορθωθεί. «Για να υγιαίνουν», λέει, «στην πίστη». Επομένως, αυτό είναι η υγεία: το να μην εισάγεται τίποτα νόθο ούτε ξένο. Εάν όμως εκείνοι που κάνουν διακρίσεις στα φαγητά δεν υγιαίνουν, αλλά νοσούν και ασθενούν (διότι «αυτούς που ασθενούν», λέει, «στην πίστη να τους δέχεστε, χωρίς να κατακρίνετε τους διαλογισμούς τους»), τι θα μπορούσε να πει κανείς για εκείνους που τηρούν τις ίδιες νηστείες με αυτούς, για εκείνους που τηρούν το Σάββατο, για εκείνους που πηγαίνουν σε τόπους αφιερωμένους σε εκείνους; Εννοώ τον τόπο στη Δάφνη, το λεγόμενο σπήλαιο της Ματρώνης, τον τόπο στην Κιλικία που ονομάζεται του Κρόνου. Πώς λοιπόν υγιαίνουν αυτοί; Γι' αυτό τους χρειάζεται σφοδρότερο το χτύπημα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔʹ. «Εκείνον δε που ασθενεί στην πίστη να τον δέχεστε, χωρίς να κατακρίνετε τους λογισμούς του. Άλλος μεν πιστεύει ότι μπορεί να τρώει τα πάντα· εκείνος όμως που ασθενεί τρώει λάχανα.» Πολλοί από εκείνους που είχαν πιστέψει προερχόμενοι από τους Ιουδαίους, επειδή κατέχονταν ακόμη από τη συνείδηση του νόμου μετά την πίστη, εξακολουθούσαν να τηρούν τις διατάξεις περί των τροφών, καθώς δεν τολμούσαν ακόμη να απομακρυνθούν τελείως από τον νόμο. Έπειτα, για να μη γίνονται εύκολα αντιληπτοί απέχοντας μόνο από τα χοιρινά, απείχαν από όλα ανεξαιρέτως τα κρέατα, και έτρωγαν λάχανα (χόρτα), ώστε να φαίνεται περισσότερο ότι πρόκειται για νηστεία και όχι για τήρηση του νόμου. Άλλοι πάλι ήταν πιο τέλειοι και δεν τηρούσαν τίποτε τέτοιο, οι οποίοι όμως γίνονταν φορτικοί και επαχθείς σε αυτούς που τα τηρούσαν, χλευάζοντάς τους και ρίχνοντάς τους σε απογοήτευση. Επειδή λοιπόν ο Παύλος φοβόταν μήπως, θέλοντας να πετύχουν κάτι μικρό, ανατρέψουν τα πάντα, και μήπως, προσπαθώντας να τους οδηγήσουν στην αδιαφορία για τις τροφές, τους κάνουν να εκπέσουν από την πίστη, δες τι κάνει. Διότι ούτε τολμούσε να πει σε όσους τους επέπλητταν, «Κακώς κάνετε και επιπλήττετε», για να μην εδραιώσει τους άλλους στην τήρηση των διατάξεων, ούτε πάλι, «Καλώς κάνετε», για να μην τους κάνει πιο σφοδρούς κατηγόρους εκείνων που δεν έτρωγαν. Αντίθετα, κάνει την επίπληξή του μετρημένη, και φαίνεται μεν ότι επιπλήττει τους ισχυρούς. Στην πραγματικότητα όμως, το σύνολο των λόγων του απευθύνεται σε αυτούς που τρώνε.

Διότι αυτή κυρίως θα είναι η διόρθωση, όταν, ενώ κατευθύνουμε τον λόγο προς άλλον, πλήττουμε εκείνον που πράττει το κακό, και επιτελούμε τη διόρθωση αθόρυβα. Δες, λοιπόν, πώς το πράττει αυτό με σύνεση, λέγοντας: «Εκείνον δε που ασθενεί στην πίστη»· αμέσως καταφέρει το πρώτο χτύπημα. Διότι, λέγοντας «εκείνον που ασθενεί», τον παρουσίασε ως άρρωστο. Έπειτα προσθέτει και δεύτερο, λέγοντας: «να τον προσλαμβάνετε» (να τον δέχεστε). Διότι πάλι δείχνει ότι έχει ανάγκη από πολλή φροντίδα, πράγμα το οποίο αποτελεί σημάδι έσχατης αρρώστιας.

Αν μεν υπακούσετε, αυτό που επιθυμούσα έχει γίνει· αν όμως παρακούσετε, είναι ανάγκη πλέον να εφαρμόσω όσα έχουν ειπωθεί, και να επιβάλω την τιμωρία. «Διότι, εάν έλθω πάλι, δεν θα σας λυπηθώ». Για να μην προκαλέσει ραθυμία η αναβολή, δες πώς διορθώνει και αυτό λέγοντας: Εάν έλθω, δεν θα σας λυπηθώ. «Επειδή ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου, ο οποίος δεν είναι ασθενής απέναντί σας, αλλά είναι δυνατός ανάμεσά σας». Αυτό το απευθύνει προς εκείνους που τον χλεύαζαν, τον κορόιδευαν και έλεγαν: «Η παρουσία του είναι ασθενική, και ο λόγος του τιποτένιος». Ελέγχοντάς τους λέει: Επειδή θέλετε να δοκιμάσετε εάν ο Χριστός κατοικεί μέσα μου· και γι' αυτό με χλευάζετε ως ευτελή και καταφρονημένο, επειδή τάχα στερούμαι εκείνη τη δύναμη· θα μάθετε ότι δεν τη στερούμαστε, εάν δώσετε την αφορμή· το οποίο μακάρι να μη γίνει. Δεν είπε όμως «εκείνου που κατοικεί», αλλά «εκείνου που μιλάει», δείχνοντας ότι τα λόγια είναι πνευματικά. «Διότι, πράγματι, σταυρώθηκε από ασθένεια, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού». Τρία πράγματα σημαίνει η λέξη ασθένεια. Διότι ασθένεια ονομάζεται η αρρώστια του σώματος, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε για τον Λάζαρο: «Κύριε, δες, αυτός που αγαπάς, ασθενεί». Και πάλι, ασθενεί κανείς από το να μην είναι καλά στερεωμένος στην πίστη, σύμφωνα με όσα λέγονται από τον Παύλο: «Εκείνον που είναι ασθενής στην πίστη να τον δέχεστε, χωρίς να κατακρίνετε τους λογισμούς του». Και πάλι, κατά τρίτο τρόπο, ασθένειες είναι οι διωγμοί και οι επιβουλές.

Μαθαίνοντας, λοιπόν, αυτό ο θείος υποφήτης έγραψε προς τους τέλειους στην πίστη τα εξής: «Να δέχεστε αυτόν που είναι ασθενής στην πίστη»· «εκείνος μεν που πιστεύει ότι μπορεί να φάει τα πάντα», δηλαδή και χοιρινό και οτιδήποτε άλλο τηρείται ως απαγορευμένο, «ο δε ασθενής», δηλαδή ως προς την πίστη, «τρώει λάχανα», σαν να τρώει λάχανα σύμφωνα με τη λαχανώδη και ασθενή πίστη του, όπως ακριβώς εκείνοι που ασθενούν στο σώμα. «Αυτός που τρώει ας μην εξουθενώνει αυτόν που δεν τρώει», δηλαδή ας μην τον περιπαίζει και ας μην τον θλίβει ούτε να τον επιβαρύνει, «και αυτός που δεν τρώει ας μην κρίνει αυτόν που τρώει», ήτοι ας μην καταδικάζεται, ώστε να τον πείθει παρά τη θέλησή του να πιστεύει και να συμμετέχει σε τροφές που δεν καταναλώνει· διότι αυτούς τους καλούμε στη βασιλεία με ελεύθερη βούληση και δεν τους παρασύρουμε με τη βία, όπως κάνουν οι τύραννοι· γι' αυτό και λέω: «Μην κρίνετε αυτόν που δεν τρώει· διότι ο Θεός τον προσέλαβε», πράγμα που σημαίνει ότι ο Θεός μπορεί να καταστήσει τρανή και να αυξήσει τη μικρή του πίστη. «Εσύ δε ποιος είσαι που κρίνεις ξένο υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει· διότι ο Θεός είναι δυνατός να τον στηρίξει». Επειδή, λοιπόν, ο Θεός είναι δυνατός να τον στηρίξει, όπως θέλει και όποτε θέλει, εσύ γιατί κρίνεις, παρασύροντας και βιάζοντας αυτόν που δεν μπορείς να στηρίξεις; Αυτά, λοιπόν, ισχύουν περί του «μην κρίνετε, για να μην κριθείτε».

Ρωμ. 14, 1-5 Δες τη σύνεση, τη δραστηριότητα και την προνοητικότητα του Παύλου. Με επιδεξιότητα επιπλήττει αυτόν που κάνει διακρίσεις στα φαγητά, αφενός για να μην αποσκιρτήσει αν του ασκηθεί αυστηρός έλεγχος, αφετέρου για να μη νομίσει ότι πράττει σωστά αν μείνει ανεπιτίμητος. Γι' αυτό λέει: «να τον δέχεστε», επειδή «είναι ασθενής». Μην τον κρίνεις, λέει. Γιατί; Όχι επειδή δεν κάνει κακό, αλλά επειδή έχει άλλον Κύριο που τον κρίνει. Με αυτό παρηγορεί και εκείνον, όπως είπαμε, με το να μην κατακρίνεται από τον πλησίον, ενώ ταυτόχρονα του δίνει να καταλάβει ότι, ακόμη κι αν δεν τον κρίνει αυτός, εντούτοις υπόκειται σε κρίση επειδή τηρεί διατάξεις για τα φαγητά· διότι σχεδόν του λέει: «ακόμη κι αν αυτός δεν σε κρίνει, έχεις Κύριο που σε κρίνει». Γι' αυτό πρέπει να απέχεις από μια τέτοια μικρολογία. Τους εμποδίζει δε από το να κρίνουν ο ένας τον άλλον για τα φαγητά, ώστε, ερίζοντας και φιλονικώντας γι' αυτά στις αρχές της πίστεως, να μην κινδυνεύσουν εξαιτίας αυτού να διχαστούν και στα καίρια ζητήματα, και να ζημιωθούν στο κεφαλαιώδες, δηλαδή στην ίδια την πίστη στον Χριστό. Τι λοιπόν; Αν δούμε σήμερα κάποιον να τηρεί ιουδαϊκές διατάξεις για τα φαγητά, δεν θα τον κατακρίνουμε; Και βέβαια.

Αλλά και αν δεις κάποιον να γίνεται ξένος προς την άνω πατρίδα, βάλε τον μέσα μαζί σου, δηλαδή, καθώς εισέρχεσαι εσύ ο ίδιος στους ουρανούς, βάλε μέσα και εκείνον, ώστε να μην κηρύττεις σε άλλους και εσύ ο ίδιος αποδειχθείς αδόκιμος. Και αν κάποιος αποβάλει το ένδυμα της αφθαρσίας, το οποίο έλαβε μέσω του βαπτίσματος, και μείνει γυμνός, έντυσέ τον, και εκείνον που ασθενεί στην πίστη, όπως λέει ο Παύλος, δέξου τον. Και εκείνον που είναι φυλακισμένος, σε αυτό το σκοτεινό σώμα, επισκέψου τον, δωρίζοντάς του τη νουθεσία σαν κάποιο φως. Όλα αυτά τα έξι είδη της αγάπης να τα επιτελείς βέβαια σωματικά, αλλά και ψυχικά. Διότι, επειδή εμείς είμαστε διπλοί, αποτελούμενοι από ψυχή και σώμα, αυτά μπορούν να κατορθωθούν διπλά.