Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 14:10

Ερώτηση ΡΞΔ΄. Τι σημαίνει το, «Μην κρίνετε, και δεν θα κριθείτε»; Απάντηση. Επειδή ο Κύριος άλλοτε μεν λέει, «Μην κρίνετε, και δεν θα κριθείτε», και άλλοτε προστάζει να κρίνουμε με δίκαιη κρίση, δεν εμποδιζόμαστε από το να κρίνουμε γενικώς, αλλά διδασκόμαστε να διακρίνουμε τα είδη της κρίσης. Το για ποιες περιπτώσεις πρέπει να κρίνουμε και για ποιες όχι, μας το παρέδωσε με σαφήνεια ο Απόστολος. Για εκείνα μεν που εναπόκεινται στην εξουσία του καθενός και δεν έχουν καθοριστεί ρητά από τη Γραφή, λέγοντας: «Εσύ δε γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;» και πάλι: «Ας μην κρίνουμε πλέον ο ένας τον άλλον». Για εκείνα όμως που δυσαρεστούν τον Θεό, κατακρίνει αυτούς που δεν κρίνουν, και ο ίδιος εκφέρει τη δική του κρίση, μέσα από αυτά που λέει: «Διότι εγώ, αν και απών κατά το σώμα αλλά παρών κατά το πνεύμα, έχω ήδη κρίνει, σαν να ήμουν παρών, εκείνον που διέπραξε αυτό το έργο, ώστε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, όταν συναχθείτε εσείς και το δικό μου πνεύμα, μαζί με τη δύναμη του Κυρίου Ιησού, να παραδώσετε τον άνθρωπο αυτόν στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, προκειμένου να σωθεί το πνεύμα κατά την ημέρα του Κυρίου Ιησού».

Γι' αυτό και υπέμεινε γενναία τις μαστιγώσεις που του συνέβησαν από τις αλλεπάλληλες συμφορές μετά το αμάρτημα, τις οποίες περιέχει η ιστορία των Βασιλειών. Και ο πόνος μου είναι ενώπιόν μου διαπαντός. Διότι οι πολλοί παραδίδουν στη λήθη τα προηγούμενα αμαρτήματα, αδιαφορώντας γι' αυτά και καταφρονώντας τα, θεωρώντας ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία τιμωρία. Εκείνος όμως που έχει το δικαστήριο του Θεού διαρκώς μπροστά στα μάτια του και είναι πεπεισμένος ότι όλοι θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, ώστε να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο, βρίσκεται πάντοτε σε αγωνία, και φροντίζοντας να θεραπεύσει αυτόν τον πόνο που υπάρχει στη δική του ψυχή, κατηγορεί ο ίδιος τον εαυτό του μέσω των εξομολογήσεων προς τον Θεό. Γι' αυτό λέει: Ο πόνος μου είναι διαρκώς μπροστά μου, διότι εγώ θα αναγγείλω την ανομία μου και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου. Τέτοια λόγια προέρχονται από ψυχή πιστή και απολύτως πεπεισμένη για την κρίση του Θεού. Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν καταστεί ισχυρότεροι από εμένα, και πληθύνθηκαν εκείνοι που με μισούν άδικα. Αυτοί που μου ανταποδίδουν κακά αντί αγαθών με συκοφαντούσαν, επειδή επιδίωκα την αγαθότητα. Μη με εγκαταλείπεις, Κύριε ο Θεός μου, μην απομακρυνθείς από εμένα.

ΑΛΛΟ. Προς εκείνους που δεν γνωρίζουν να μετανοούν για τα δικά τους σφάλματα, και έχουν επιβάλει στον εαυτό τους τον άρρηκτο δεσμό της φαυλότητας, ο Παύλος λέει: «Σύμφωνα με τη σκληρότητά σου και την αμετανόητη καρδιά σου θησαυρίζεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» Έπειτα πάλι σε άλλους: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο.» Λοιπόν, αν όλοι θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού («Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό») και αυτός θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· πώς δεν θα είναι εκ φύσεως Θεός, εφόσον ο Παύλος λέει ότι θα υπάρξει αποκάλυψη της δικαιοκρισίας του Θεού, δηλαδή της απόφασης που θα εκδοθεί από αυτόν για τον καθένα από τους κρινομένους, ώστε στους μεν φαύλους να πει: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο·» στους δε εργάτες της προς αυτόν ευσέβειας: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου,» και τα εξής.

Με ποιον τρόπο, λοιπόν, ερωτώνται; Εξετάζονται οι ποιμένες, δηλαδή οι επίσκοποι, τόσο για τον δικό τους τρόπο ζωής όσο και για το ποίμνιό τους, και ζητείται από τον καθένα να δώσει λόγο για τα λογικά πρόβατα που παρέλαβε από τον αρχιποίμενα Χριστό. Εάν, εξαιτίας αμέλειας του επισκόπου, χαθεί κάποιο πρόβατο, το αίμα του ζητείται από τα χέρια του. Παρομοίως και οι πρεσβύτεροι θα δώσουν λόγο για την εκκλησία τους· επίσης δε και οι διάκονοι, καθώς και κάθε πιστός θα δώσει λόγο για τον οίκο του, για τη γυναίκα του, τα παιδιά του, τους υπηρέτες και τις υπηρέτριες, εάν τους ανέθρεψε με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου, όπως παραγγέλλει ο Απόστολος. Τότε εξετάζονται βασιλείς και άρχοντες, πλούσιοι και φτωχοί, μικροί και μεγάλοι, για τα έργα που έπραξαν. Διότι είναι γραμμένο ότι όλοι θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε πονηρό. Και αλλού είναι γραμμένο, ότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να ξεφύγει από τα χέρια μου.

Με ποιον τρόπο όμως ερωτώνται; Ερωτώνται οι ποιμένες, δηλαδή οι επίσκοποι, και για τον δικό τους τρόπο ζωής και για το ποίμνιό τους, και ζητείται από τον καθένα να αποδώσει λογαριασμό για τα λογικά πρόβατα που παρέλαβε από τον Αρχιποίμενα Χριστό. Εάν δε, εξαιτίας της αμέλειας του επισκόπου, χαθεί κάποιο πρόβατο, το αίμα του ζητείται από τα δικά του χέρια. Παρομοίως και οι πρεσβύτεροι θα δώσουν λόγο για την εκκλησία τους. Μαζί δε και οι διάκονοι, αλλά και κάθε πιστός θα δώσει λόγο για τον οίκο του, για τη γυναίκα του, τα τέκνα του, και τους υπηρέτες και τις υπηρέτριες, εάν τους ανέθρεψε με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου, όπως παραγγέλλει ο Απόστολος. Τότε ερωτώνται βασιλείς και άρχοντες, πλούσιοι και φτωχοί, μικροί και μεγάλοι, για τα έργα που έπραξαν. Διότι είναι γραμμένο ότι όλοι θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε πονηρό. Και αλλού είναι γραμμένο ότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να διασώσει από τα χέρια μου.

Ας τα θυμηθούμε αυτά, και ας μην αθετήσουμε τη χάρη του Θεού και τις ευεργεσίες Του, επειδή μας αξίωσε του χρηστού Του ζυγού. Μήπως όμως και ζητήσαμε κάτι, και δεν μας το έδωσε; Και ποιος δεν γνωρίζει, ότι αυτό δεν έγινε για το συμφέρον μας; Ας πούμε και τούτο: δεν έχει άραγε κανείς μας επίγνωση ότι παράκουσε τον Κύριο, και ο Κύριος, βλέποντάς το, μακροθύμησε; Όσο για τους ηγουμένους, ας τα αφήσουμε στον Κύριο. Διότι όλοι θα παρασταθούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού. Επειδή ο Θεός δεν κάνει διακρίσεις προσώπων. Σήκω, λοιπόν, και ζώσου, και μην καταπίπτεις μαζί με τους λογισμούς. Άκου αυτόν που λέει: να μη νικιέσαι από το κακό, αλλά να νικάς το κακό με το αγαθό. Αλίμονο σε εμένα τον αμαρτωλό, αγαπητέ. Τόσα πολλά υπέμεινε ο Κύριος της δόξης για εμάς. Τι αντάξιο μπορούμε να του προσφέρουμε έναντι των παθημάτων που υπέμεινε για εμάς;

Εις το τέλος, στους υιούς Κορέ, ψαλμός ΜΗʹ. Έπρεπε, λοιπόν, οι υιοί Κορέ, αφού εξέθεσαν τα πρώτα γεγονότα σύμφωνα με τον καιρό τους και αφού ευαγγελίστηκαν τα δεύτερα, και επιπλέον, αφού κήρυξαν την κλήση των εθνών και παρέδωσαν τα σχετικά με την Εκκλησία του Θεού, μετά από όλα αυτά να διακηρύξουν τα περί της συντέλειας του παρόντος βίου και του θείου κριτηρίου· στο οποίο ο Θεός θα οδηγήσει κάθε δημιούργημα σε κρίση, και όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Θεού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διαμέσου του σώματος, ανάλογα με τα έργα του, είτε αγαθό είτε φαύλο. Αναγκαία, λοιπόν, καλεί όλα τα έθνη στην ακρόαση όσων πρόκειται να λεχθούν.

Αυτά όμως μπορούν να ειπωθούν και για όλους εκείνους που συγκρότησαν άθεα δόγματα και ασεβείς ψευδοδοξίες μέσα σε άθεες αιρέσεις, καθώς και για εκείνους που επαγγέλλονται τη σοφία αυτού του αιώνα, οι οποίοι ακόνισαν τις γλώσσες τους εναντίον της σωτηριώδους διδασκαλίας. Δεν πρέπει δε να παραλείψουμε να συμπεριλάβουμε μαζί με αυτούς και όσους μέσα στην Εκκλησία αναλίσκονται σε διαβολές και καταλαλιές προς όλεθρο των πλησίον τους. Προς όλους αυτούς θα μπορούσε να λεχθεί το εξής: «Αν, λοιπόν, μιλάτε αληθινά με δικαιοσύνη, να κρίνετε ορθά, υιοί των ανθρώπων», έχοντας επίγνωση ότι «κάθε έργο ο Θεός θα το φέρει σε κρίση»· και ότι «πρέπει όλοι να παραστούμε μπροστά στο βήμα του Θεού, ώστε ο καθένας να λάβει την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό».

Αυτά μεν έχουν ειπωθεί προς τους Αθηναίους· θα ήταν όμως κατάλληλος καιρός να λέγονται και προς εμάς, ότι πρέπει όλοι παντού να μετανοούν, επειδή όρισε ημέρα κατά την οποία πρόκειται να κρίνει την οικουμένη. Πρόσεξε πώς τον παρουσιάζει και ως κριτή, και ως προνοητή του κόσμου, και ως φιλάνθρωπο, και ως συγχωρητικό, και ως δυνατό, και ως σοφό, και, με απλά λόγια, να έχει όλα τα γνωρίσματα του Δημιουργού. Απόδειξη για όσα ειπώθηκαν έδωσε με την ανάστασή του από τους νεκρούς. Ας μετανοήσουμε λοιπόν· διότι οπωσδήποτε πρέπει να κριθούμε. Εάν δεν αναστήθηκε ο Χριστός, δεν κρινόμαστε· εάν όμως αναστήθηκε, οπωσδήποτε θα κριθούμε. Διότι γι' αυτό και πέθανε, λέει, για να γίνει Κύριος και νεκρών και ζωντανών· και πάλι: Διότι όλοι θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση σύμφωνα με αυτά που έπραξε. Μη νομίσετε, λοιπόν, ότι αυτά είναι απλώς λόγια· ιδού, εισήγαγε και τον λόγο περί της αναστάσεως των πάντων· διότι διαφορετικά δεν μπορεί να κριθεί η οικουμένη. Και το, «αφού τον ανέστησε από τους νεκρούς», έχει ειπωθεί για το σώμα· διότι αυτό είναι που νεκρώθηκε, αυτό είναι που έπεσε.

Για τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και στο χωρίο: «Όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, και ο καθένας θα δώσει λόγο στον Θεό για τον εαυτό του.» αʹ. Νόμιζα πως σας είχα πει κάποια μεγάλα και υπερφυή πράγματα την προηγούμενη ημέρα· διότι πράγματι ήταν από τη φύση τους μεγάλα και ξεπερνούσαν κάθε λόγο. Όμως, αυτά που λέχθηκαν σήμερα υπερέχουν τόσο πολύ έναντι εκείνων, όσο υπερείχαν εκείνα σε σχέση με τα δικά μας. Αν και δεν πίστευα ότι θα μπορούσε κάτι να τα ξεπεράσει· ωστόσο, όταν επακολούθησαν τα σημερινά αναγνώσματα, φάνηκαν πολύ πιο λαμπρά από εκείνα.

Ποια είναι, λοιπόν, αυτά που αναγνώσθηκαν σήμερα; Ότι όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού· διότι είναι γραμμένο: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και σε εμένα θα καμφθεί κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα θα εξομολογηθεί στον Θεό». Επομένως, ο καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό. Πρόσεξε, δεν είπε απλώς «θα προσκυνήσει ο καθένας», αλλά και «θα εξομολογηθεί ο καθένας», δηλαδή, θα λογοδοτήσει για τα πεπραγμένα του. Να βρίσκεσαι λοιπόν, άνθρωπε, πάντοτε σε εγρήγορση, βλέποντας τον κοινό Δεσπότη να κάθεται πάνω στο βήμα, και μην κατασχίζεις και μη διαιρείς την Εκκλησία, αποκόπτοντας τον εαυτό σου από τη χάρη· διότι ο Χριστός θα ζητήσει λόγο και από εσένα και από ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Και για να μη φανεί ότι τα λέει αυτά επίτηδες για να μας φοβίσει, σύμφωνα με την προκείμενη συνάφεια παραμένει πάλι στο ίδιο θέμα, λέγοντας: «Ας μην κρίνουμε, λοιπόν, πλέον ο ένας τον άλλον, αλλά αυτό μάλλον να κρίνετε, το να μη θέτει κανείς πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό του».

Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο θέμα. Διότι όλοι, λέει, θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού και θα δώσουμε λόγο στον Θεό. Τι λοιπόν θα κάνουμε εμείς, που με τη θέλησή μας παραδίδουμε τους εαυτούς μας στις αμαρτίες; Ποια παρηγοριά θα έχουμε; Ποια ανακούφιση; Πώς θα εξευμενίσουμε τον φοβερό Κριτή; Με πόση ντροπή θα γεμίσουμε, όταν θα βλέπουμε μπροστά στα μάτια μας τις ασέβειές μας; Όμως, εάν θελήσουμε τώρα να εγερθούμε προς εκείνα που είναι αρεστά στον Θεό, θα μπορέσουμε και όλες τις αμαρτίες να απονίψουμε, και εκείνα τα φοβερά κριτήρια να αποφύγουμε. Αυτό δε θα συμβεί, εάν μνημονεύουμε συνεχώς την αναχώρηση του σώματός μας από αυτόν τον κόσμο. Διότι, λέει, να θυμάσαι τα έσχατά σου, και στον αιώνα δεν πρόκειται να αμαρτήσεις. Έπειτα, ας αναλογιζόμαστε το φοβερό βήμα του Χριστού, ενώπιον του οποίου όλα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του, όσα έγιναν με λόγο, με έργο και με σκέψη· έπειτα τον ποταμό του πυρός, τον άλυτο δεσμό, το αφεγγές σκοτάδι, τον βρυγμό των οδόντων, το ιοβόλο σκουλήκι, την ημέρα εκείνη, που θα είναι οδυνηρή για τους αμαρτωλούς, αλλά λαμπρή και γλυκιά για εκείνους που επιτέλεσαν έργα δικαιοσύνης.

Και ο μακάριος Παύλος γράφοντας αναφωνούσε: Εσύ γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Και ο Χριστός δίνοντας εντολή στους μαθητές του, και διδάσκοντας το πλήθος των Ιουδαίων, τους γραμματείς τους και τους Φαρισαίους, έλεγε: Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε. Γιατί λοιπόν, λέει, αρπάζεις προώρως το αξίωμα του δικαστή; Γιατί προκαταλαμβάνεις εκείνη τη φοβερή ημέρα; Θέλεις να είσαι κριτής; Γίνε κριτής του εαυτού σου και των δικών σου σφαλμάτων. Κανείς δεν σε εμποδίζει. Διότι έτσι και τις δικές σου αμαρτίες θα διορθώσεις, και καμία βλάβη δεν θα υποστείς από αυτή την πράξη. Εάν όμως, εγκαταλείποντας τα δικά σου, κάθεσαι να κρίνεις τους άλλους, δεν αντιλαμβάνεσαι ότι συγκεντρώνεις για τον εαυτό σου βαρύτερα τα φορτία των αμαρτιών. Γι' αυτό, σας παρακαλώ, ας αποφεύγουμε με κάθε τρόπο το να καταδικάζουμε τους πλησίον μας. Διότι, ακόμη κι αν δεν κατέχεις τη δικαστική εξουσία, εντούτοις με την κρίση σου τον καταδίκασες και τον κατέστησες ένοχο για το αμάρτημα, χωρίς να έχεις λάβει καμία απόδειξη, αλλά πολλές φορές εξαιτίας μιας απλής υποψίας και συκοφαντίας. Γι' αυτόν τον λόγο και ο μακάριος Δαβίδ αναφωνούσε λέγοντας: Εκείνον που κακολογεί κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα.

Εάν όμως και το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το έλαβες; Και εσύ γιατί κρίνεις τον αδελφό σου, ενώ ο ίδιος είσαι γεμάτος από μύρια κακά; Όταν πεις, «Ο τάδε είναι πονηρός, και λυμεώνας, και μοχθηρός», αναλογίσου τον εαυτό σου, και εξέτασε με ακρίβεια τα δικά σου, και θα μετανιώσεις για όσα είπες. Διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει καμία άλλη τέτοια προτροπή προς την αρετή, όπως η ανάμνηση των αμαρτημάτων. Εάν αυτά τα δύο τα αναλογιζόμαστε μέσα μας, θα μπορέσουμε να επιτύχουμε τα υποσχεθέντα αγαθά, θα μπορέσουμε να καθαρίσουμε και να αποπλύνουμε τους εαυτούς μας· αρκεί μόνο να ενδιαφερθούμε κάποτε, να μεριμνήσουμε για το ζήτημα, αγαπητοί· ας πονέσουμε εδώ στον λογισμό μας, για να μην πονέσουμε εκεί στην κόλαση, αλλά για να απολαύσουμε τα αιώνια αγαθά, από όπου απέδρασε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός· για να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά που υπερβαίνουν τον ανθρώπινο νου, εν Χριστώ Ιησού· στον Οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

«Διότι γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;» λέει· «ή και εσύ γιατί εξουθενώνεις τον αδελφό σου;» Διότι δεν έλαβες τέτοια εντολή, άνθρωπε, να κρίνεις τους άλλους, αλλά να εξετάζεις τα δικά σου έργα. Γιατί λοιπόν οικειοποιείσαι τη δικαιοδοσία του Δεσπότη; Δικό Του έργο είναι να κρίνει, όχι δικό σου. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Ώστε μην κρίνετε τίποτε πριν από την ώρα του, έως ότου έλθει ο Κύριος, ο οποίος και θα φωτίσει όσα είναι κρυμμένα στο σκοτάδι και θα φανερώσει τις βουλές των καρδιών· και τότε ο καθένας θα λάβει τον έπαινο από τον Θεό». Τι λοιπόν, δεν πρέπει οι διδάσκαλοι να το πράττουν αυτό; Πρέπει βεβαίως προκειμένου περί των φανερών και ομολογημένων αμαρτημάτων, και μάλιστα στον κατάλληλο χρόνο, και τότε με πόνο και θλίψη ψυχής, και όχι από κενοδοξία και αλαζονεία, όπως έπρατταν εκείνοι τότε. Διότι και εδώ δεν κάνει λόγο για τα ομολογημένα αμαρτήματα, αλλά για το να προτιμάται ο τάδε έναντι του δείνα, και να γίνονται συγκρίσεις των βίων τους. Διότι αυτά μόνος Εκείνος γνωρίζει να τα κρίνει με ακρίβεια, Εκείνος που πρόκειται να κρίνει τα απόκρυφά μας, δηλαδή ποια είναι άξια μεγαλύτερης και ποια μικρότερης τιμωρίας και τιμής· ενώ εμείς τα κρίνουμε αυτά με βάση τα φαινόμενα. Διότι, λέει, εάν δεν έχω σαφή γνώση ούτε για τα δικά μου αμαρτήματα, πώς θα ήμουν άξιος να εκφέρω κρίση για άλλους; Και πώς, εφόσον δεν γνωρίζω με ακρίβεια τα δικά μου, θα μπορέσω να κρίνω τα έργα των άλλων; Εάν λοιπόν ο Παύλος το βίωνε αυτό, πόσο μάλλον εμείς.

Παρατήρησε, λοιπόν, τη σύνεσή του, πώς αρχίζει αμέσως τη νουθεσία. «Σχετικά δε με τα ειδωλόθυτα, γνωρίζουμε ότι όλοι έχουμε γνώση». Αφήνοντας κατά μέρος τους ασθενείς, όπως πράττει πάντοτε, απευθύνεται πρώτα στους ισχυρούς. Διότι αυτό έπραξε και στην Προς Ρωμαίους επιστολή λέγοντας: «Εσύ δε γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;» Διότι αυτός είναι που μπορεί να δεχθεί εύκολα την επίπληξη.

Αν λοιπόν [είναι Κύριος] εκείνων που έχουν απέλθει, είναι ολοφάνερο ότι είναι και των ζώντων· διότι τίποτα δεν παρέλειψε για να αποκτήσει αυτή την κυριότητα, εξασφαλίζοντας για τον εαυτό Του περισσότερα δικαιώματα από ό,τι οι άνθρωποι, και εκτός όλων των άλλων, με σκοπό να προνοεί για εμάς. Διότι ο μεν άνθρωπος καταβάλλει χρήματα, και για τον λόγο αυτό ενδιαφέρεται σφόδρα για τον δικό του δούλο· Αυτός όμως κατέβαλε θάνατο, και αποκλείεται, εκείνον που αγοράστηκε με τόσο μεγάλο τίμημα και του οποίου την κυριότητα απέκτησε με τόση σπουδή και μέριμνα, να μην υπολογίσει καθόλου τη σωτηρία του. Και αυτά τα λέει, για να ελέγξει αυτόν που ιουδαΐζει, και για να τον πείσει να θυμηθεί το μέγεθος της ευεργεσίας, και το ότι, ενώ ήταν νεκρός, επανήλθε στη ζωή, και ότι δεν κέρδισε τίποτα από τον νόμο, και ότι θα αποτελούσε πράξη έσχατης αγνωμοσύνης το να εγκαταλείψει Εκείνον που έκανε τόσα πολλά υπέρ αυτού και να επιστρέψει στον νόμο. Αφού λοιπόν τον επέπληξε επαρκώς, χαλαρώνει και πάλι τον λόγο του λέγοντας: «Εσύ δε γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Ή και εσύ γιατί εξουθενώνεις τον αδελφό σου;»

Και φαίνεται μεν ότι τα τοποθετεί στην ίδια μοίρα, αλλά από τα λεγόμενά του αποδεικνύει ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ τους. Και πρώτον μεν, με την προσωνυμία του αδελφού καταλύει τη φιλονικία, έπειτα δε και με την υπενθύμιση εκείνης της φοβερής ημέρας. Διότι, αφού είπε: «Γιατί εξουθενώνεις τον αδελφό σου;», πρόσθεσε: «Επειδή όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού». Και φαίνεται πάλι ότι επιτιμά τον πιο τέλειο λέγοντας αυτά, αλλά συγκλονίζει τη διάνοια εκείνου που ιουδαΐζει, όχι μόνο προκαλώντας του ντροπή από τη γενόμενη ευεργεσία, αλλά και προκαλώντας του φόβο από τη μέλλουσα κόλαση. «Διότι όλοι», λέει, «θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού. Επειδή έχει γραφτεί: Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και ενώπιόν μου θα λυγίσει κάθε γόνατο, και κάθε γλώσσα θα εξομολογηθεί στον Θεό». Άρα, λοιπόν, καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό. Είδες πώς πάλι συγκλονίζει τη διάνοιά του, ενώ φαίνεται ότι επιπλήττει τον άλλον; Διότι κάτι τέτοιο υπονοεί, σαν να έλεγε: «Τι σε νοιάζει; Μήπως πρόκειται να τιμωρηθείς εσύ για λογαριασμό του;» Όμως δεν το είπε έτσι, αλλά το υπονόησε, διατυπώνοντάς το πιο πράα και λέγοντας: «Διότι όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού».

ΟΜΙΛΙΑ ΚΘ΄. Είμαι δε πεπεισμένος, αδελφοί μου, και εγώ ο ίδιος για εσάς, ότι και εσείς είστε γεμάτοι από αγαθωσύνη, έχοντας πληρωθεί από κάθε γνώση, δυνάμενοι να νουθετείτε και άλλους. Α΄. Είπε: «Εφόσον εγώ είμαι απόστολος των εθνών, δοξάζω τη διακονία μου»· είπε: «Μήπως δεν λυπηθεί ούτε εσένα»· είπε: «Μην έχετε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό σας»· και πάλι: «Εσύ δε γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;»· και, «Ποιος είσαι εσύ που κρίνεις ξένο υπηρέτη;»· και άλλα πολλά παρόμοια. Επειδή, λοιπόν, σε πολλά σημεία έκανε τον λόγο του πιο αυστηρό, τώρα πλέον τον απαλύνει· και ό,τι έλεγε στην αρχή, αυτό λέει και στο τέλος. Ξεκινώντας βέβαια έλεγε: «Ευχαριστώ τον Θεό μου για όλους εσάς, διότι η πίστη σας εξαγγέλλεται σε ολόκληρο τον κόσμο»· εδώ όμως λέει: «Είμαι πεπεισμένος ότι είστε γεμάτοι από αγαθωσύνη, δυνάμενοι να νουθετείτε και άλλους»· πράγμα που είναι ανώτερο από το προηγούμενο. Και δεν είπε «Άκουσα», αλλά «Είμαι πεπεισμένος», και δεν έχω ανάγκη να το μάθω από άλλον, αλλά «εγώ ο ίδιος», δηλαδή, εγώ που επιτιμώ, εγώ που εγκαλώ. Και το «Ότι είστε γεμάτοι από αγαθωσύνη», το λέει σε σχέση με την πρόσφατη προτροπή του· σαν να έλεγε: «Δεν σας προέτρεψα σε αυτά θεωρώντας σας σκληρούς ούτε ότι μισείτε τους αδελφούς σας, το να τους αποδέχεστε δηλαδή και να μην αφήνετε ούτε να καταστρέφετε το έργο του Θεού· διότι γνωρίζω ότι είστε γεμάτοι από αγαθωσύνη». Μου φαίνεται μάλιστα ότι εδώ ονομάζει με αυτόν τον τρόπο ολόκληρη την αρετή. Και δεν είπε «Έχετε», αλλά «Είστε γεμάτοι από αγαθωσύνη».

Αν όμως μπεις σε σπίτι ανθρώπων που πενθούν, ακόμα κι αν είναι πάρα πολύ πλούσιοι, όταν φύγεις θα αναπαυθείς περισσότερο· διότι δεν αποκόμισες από εκεί φθόνο, αλλά παρηγοριά και παραμυθία για τη δική σου φτώχεια. Είδες μέσα από τα ίδια τα πράγματα ότι ο πλούτος δεν είναι κάτι το αγαθό ούτε η φτώχεια κάτι το κακό, αλλά πρόκειται για πράγματα αδιάφορα. Έτσι και τώρα, αν συζητάς για την τρυφή, μάλλον κουράζεις την ψυχή σου, η οποία ίσως δεν έχει τη δυνατότητα να ζει με τρυφή· όταν όμως μιλάς κατά της τρυφής και φέρεις στη μέση τα λόγια περί της γεέννης, αυτό σε ευφραίνει και θα γεννήσει πολλή τέρψη. Διότι, όταν συνειδητοποιήσεις ότι η τρυφή σε τίποτα δεν θα μπορέσει να μας προστατεύσει από εκείνο το πυρ, δεν θα την επιζητήσεις· και αν αναλογιστείς ότι συνήθως μάλλον το ανάβει περισσότερο, όχι μόνο δεν θα την επιζητήσεις, αλλά και θα την αποστραφείς και θα την αποκρούσεις. Ας μην αποφεύγουμε, λοιπόν, τα λόγια για τη γέεννα, ώστε να αποφύγουμε τη γέεννα· ας μην αποφεύγουμε τη μνήμη της κολάσεως, για να μην κολαστούμε. Αν εκείνος ο πλούσιος αναλογιζόταν εκείνο το πυρ, δεν θα αμάρτανε· επειδή όμως ποτέ δεν το θυμήθηκε, γι' αυτό έπεσε μέσα σε αυτό. Πες μου, άνθρωπε, ενώ πρόκειται να παρασταθείς στο βήμα του Χριστού, μιλάς για οτιδήποτε άλλο μάλλον, παρά γι' αυτό;

Διότι τι δεν φθέγγεται; Και μέσω τίνος δεν ενεργεί; Εάν ενήργησε μέσω του Ιούδα, και μέσω εκείνων που προφήτευαν, στους οποίους λέει: «Δεν σας γνωρίζω, αποχωρήστε από εμένα οι εργαζόμενοι την ανομία», ενώ άλλοι εξέβαλλαν δαίμονες, πολύ περισσότερο θα ενεργήσει μέσω των ιερέων. Διότι, εάν επρόκειτο να ερευνούμε τους βίους των αρχόντων, θα καταλήγαμε να γίνουμε εμείς οι χειροτονητές των διδασκάλων, και τα άνω θα έρχονταν κάτω, πάνω τα πόδια, και κάτω η κεφαλή. Άκουε τον Παύλο που λέει: «Για εμένα έχει ελάχιστη σημασία το να ανακριθώ από εσάς ή από ανθρώπινη κρίση»· και πάλι: «Εσύ γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;». Εάν δεν πρέπει να κρίνουμε τον αδελφό μας, πολύ περισσότερο δεν πρέπει να κρίνουμε τον διδάσκαλο. Διότι, εάν μεν ο Θεός έδωσε αυτήν την εντολή, καλά πράττεις, και αμαρτάνεις εάν δεν το κάνεις· εάν όμως ισχύει το αντίθετο, μην τολμάς, ούτε να επιχειρείς πέρα από τα καθορισμένα όρια. Εναντίον του Ααρών, μετά την κατασκευή του μόσχου, επαναστάτησαν οι ακόλουθοι του Κορέ, του Δαθάν και του Αβειρών· τι συνέβη λοιπόν; Δεν απωλέσθησαν;

Διότι, είτε είναι αληθινές οι λοιδορίες, δεν ανήκει σε εμάς να τις λέμε, αλλά στον Κριτή να τις εξετάζει· «Διότι εσύ», λέει, «γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;». Είτε πάλι δεν είναι αληθινές, δες πόσο μεγάλη είναι η φωτιά· άκουσε τον ληστή που λέει προς τον άλλον ληστή: «Διότι και εμείς βρισκόμαστε στο ίδιο κρίμα, τον ίδιο αγώνα τρέχουμε».

Ομιλία ΚΓʹ. Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε. αʹ. Τι λοιπόν; Δεν πρέπει να ελέγχουμε αυτούς που αμαρτάνουν; Διότι και ο Παύλος αυτό ακριβώς λέει· ή μάλλον και εκεί ο Χριστός μιλάει μέσω του Παύλου, λέγοντας: Εσύ γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Και εσύ, γιατί εξουθενώνεις τον αδελφό σου;

Δεν βλέπω τίποτα άλλο παρά μόνο οστά, και σκόρο, και ιστούς αράχνης· όλα εκείνα είναι χώμα, όλα εκείνα μύθος, όλα ένα όνειρο και μια σκιά, και μια απλή διήγηση και ζωγραφιά· ή μάλλον, ούτε καν ζωγραφιά. Διότι τη ζωγραφιά έστω και σε κάποια εικόνα τη βλέπουμε· εδώ όμως δεν υπάρχει ούτε εικόνα. Και μακάρι τα δεινά να σταματούσαν έως εδώ! Τώρα όμως, όσα αφορούν την τιμή, την τρυφή και τη δόξα, διαρκούν μόνο μέχρι να γίνουν σκιά και λόγια· οι συνέπειες όμως που προέρχονται από αυτά δεν παραμένουν πλέον ως σκιές και λόγια, αλλά μένουν και θα περάσουν μαζί μας εκεί, και θα γίνουν φανερές σε όλους: οι αρπαγές, οι πλεονεξίες, οι πορνείες, οι μοιχείες, τα αμέτρητα δεινά. Αυτά δεν υπάρχουν σε εικόνα, ούτε σε στάχτη, αλλά είναι καταγεγραμμένα ψηλά, και τα λόγια και οι πράξεις. Με ποια μάτια λοιπόν θα αντικρίσουμε τον Χριστό; Διότι, εάν κάποιος δεν θα άντεχε να δει τον πατέρα του, έχοντας τη συνείδηση ότι έχει αμαρτήσει απέναντί του, πώς θα μπορέσουμε τότε να αντικρίσουμε Εκείνον που είναι απείρως πιο πράος από κάθε πατέρα; Πώς θα το αντέξουμε; Διότι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, και για τα πάντα θα υπάρξει ακριβής εξέταση.

Αλλά δεν μπορώ· είμαι πατέρας, και δακρύζω· είμαι πατέρας φιλόστοργος. Ακούστε τι φωνάζει ο Παύλος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού». Ποια εγκυμονούσα μητέρα βγάζει τόσο πικρές φωνές, όσο εκείνος; Μακάρι να ήταν δυνατό να δείτε την ίδια τη φωτιά της ψυχής μου, και θα βλέπατε ότι καίγομαι περισσότερο από κάθε γυναίκα και κοπέλα που δοκίμασε πρόωρη χηρεία. Δεν πενθεί τόσο πολύ εκείνη τον άνδρα της, ούτε ο πατέρας τον υιό του, όσο εγώ αυτό το πλήθος που βρίσκεται ανάμεσά μας. Δεν βλέπω καμία προκοπή· τα πάντα αναλώνονται σε διαβολές και κατηγορίες· κανείς δεν θέτει ως έργο του να είναι αρεστός στον Θεό. Αλλά λέει, ας κακολογήσουμε τον τάδε και τον δείνα: ο τάδε είναι ανάξιος του κλήρου, ο δείνα ζει άσεμνα. Ενώ οφείλουμε να πενθούμε για τα δικά μας αμαρτήματα, κατακρίνουμε τους άλλους; Ακόμη και αν ήμασταν καθαροί από αμαρτήματα, δεν θα οφείλαμε να το κάνουμε αυτό. «Διότι ποιος σε κάνει να ξεχωρίζεις;», λέει, «και τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες; Εάν όμως και το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το έχεις λάβει;» Εσύ, λοιπόν, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου, ενώ ο ίδιος είσαι γεμάτος από αμέτρητα κακά;

Γιατί δεν τον συμβούλευσες, αφού απαλλαγεί από αυτήν την υποψία, να αποτρέψει την κόρη του από τον γάμο; Διότι, λέγει, τέτοιου είδους ψυχές ανήκαν σε ανθρώπους πάρα πολύ αδύναμους, που σέρνονταν στο έδαφος· και δεν ήταν δυνατόν να ανυψώσει κανείς απότομα εκείνους που βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, προς τους λόγους υπέρ της παρθενίας. Διότι, πώς θα ανεχόταν μια συμβουλή που θα τον εξωθούσε σε αυτό, εκείνος που είναι τόσο πολύ συνεπαρμένος από τα πράγματα του κόσμου και θαυμάζει τον παρόντα βίο, ώστε, ακόμη και μετά από τόσο μεγάλη προτροπή, να θεωρεί ως άξιο ντροπής εκείνο που είναι άξιο των ουρανών και βρίσκεται εγγύς της αγγελικής πολιτείας; Και τι το θαυμαστό υπάρχει εάν ο Παύλος έπραξε κάτι τέτοιο σε ένα ζήτημα που είναι επιτρεπτό, εφόσον κάνει πάλι το ίδιο και σε κάτι που είναι απαγορευμένο και παράνομο; Παραδείγματος χάριν λέγω το εξής: Το να εμμένει κανείς στην τήρηση των κανόνων περί τροφών και να εγκρίνει τη μία ενώ να απορρίπτει την άλλη, αποτελούσε γνώρισμα της ιουδαϊκής αδυναμίας. Εντούτοις, υπήρχαν μεταξύ των Ρωμαίων κάποιοι που έπασχαν από αυτήν την αδυναμία, και όχι μόνον δεν τους κατηγόρησε με σφοδρότητα, αλλά κάνει και κάτι περισσότερο από αυτό. Διότι, αφήνοντας κατά μέρος εκείνους που αμαρτάνουν, επιπλήττει αυτούς που επιχειρούν να τους αποτρέψουν, λέγοντας: «Εσύ γιατί κατακρίνεις τον αδελφό σου;». Όμως δεν έπραξε το ίδιο όταν απέστειλε επιστολή στους Κολοσσαείς, αλλά με πολλή εξουσία και τους ελέγχει αυστηρά και θεολογεί λέγοντας: «Ας μη σας κρίνει, λοιπόν, κανείς για φαγητό ή για ποτό».

Διότι και αυτός και εκείνος ευχαριστούν τον Θεό. «Διότι κανείς από εμάς δεν ζει για τον εαυτό του και κανείς δεν πεθαίνει για τον εαυτό του. Επειδή, είτε ζούμε, για τον Κύριο ζούμε· είτε πεθαίνουμε, για τον Κύριο πεθαίνουμε· επομένως, είτε ζούμε είτε πεθαίνουμε, του Κυρίου είμαστε. Διότι για τον σκοπό αυτόν ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε, για να γίνει Κύριος και των νεκρών και των ζώντων. Εσύ, όμως, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Ή εσύ γιατί εξουθενώνεις τον αδελφό σου; Διότι όλοι θα παρασταθούμε μπροστά στο βήμα του Θεού. Επειδή είναι γραμμένο: Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και σε εμένα θα λυγίσει κάθε γόνατο, και κάθε γλώσσα θα δοξολογήσει τον Θεό. Άρα, λοιπόν, καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό· ας μην κρίνουμε, λοιπόν, πλέον ο ένας τον άλλον.» Σαφέστερα δήλωσε ότι αυτός που ζει σύμφωνα με τον νόμο δεν μπορεί να ζει για τον Χριστό. «Αλλά να κρίνετε μάλλον αυτό: να μην βάζετε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό.» Αυτό μπορεί να αρμόζει και στους δύο, και στον τέλειο, που σκανδαλίζεται με την τήρηση των διατάξεων περί των τροφών, και στον ατελή, που προσκόπτει εξαιτίας της σφοδρής επίπληξης. «Γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος εν Κυρίω Ιησού, ότι τίποτα δεν είναι ακάθαρτο από μόνο του, παρά μόνο για εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο, για εκείνον είναι ακάθαρτο. Διότι, εάν ο αδελφός σου λυπείται εξαιτίας κάποιου φαγητού, δεν συμπεριφέρεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη.» Αφού πρώτα επέπληξε αυτόν που κρίνει τον αδελφό του, τότε πλέον αποφαίνεται και επί του δογματικού ζητήματος. «Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός.»

«Και αν έχεις αμαρτία, μην την αποκαλύπτεις.» «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το αντιλαμβάνεσαι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου· και ιδού, το δοκάρι είναι στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου.» «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε.» «Πρόσεχε, μήπως το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι.» «Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένον υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει. Θα σταθεί όμως όρθιος, διότι ο Θεός έχει τη δύναμη να τον στηρίξει. Εσύ όμως, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού.» «Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό.» «Εκείνος που κακολογεί τον αδελφό του ή τον κρίνει, κακολογεί τον νόμο και κρίνει τον νόμο. Αν όμως κρίνεις τον νόμο, δεν είσαι τηρητής του νόμου.» Γνώρισε τον εαυτό σου πριν από όλα. Διότι τίποτα δεν είναι πιο δύσκολο.

Ρωμ. 14,6-13 «Εκείνος που φρονεί την ημέρα, για τον Κύριο τη φρονεί, και εκείνος που δεν φρονεί την ημέρα, για τον Κύριο δεν τη φρονεί». Αυτό είναι φανερό από όσα προείπαμε ότι δηλαδή αυτό εννοεί, ότι εκείνος που κρίνει και θεωρεί καλό να τρώει καθημερινά, για τον Κύριο το φρονεί, δηλαδή εν Κυρίῳ το θεωρεί αυτό, δηλαδή για χάρη του Κυρίου το πράττει· και εκείνος που δεν το κρίνει αυτό ούτε θεωρεί ότι είναι καλό να τρώει καθημερινά, για χάρη του Κυρίου κρίνει και θεωρεί ότι αυτό είναι καλό· διότι αυτά ειπώθηκαν από αυτόν ως αιτιολόγηση του «ο καθένας ας είναι απόλυτα πεπεισμένος στον δικό του νου». Πώς το λες αυτό, Παύλε; Καλώς το είπα, απαντά, επειδή και αυτός που νηστεύει παραπάνω από μία ημέρα και αυτός που τρώει καθημερινά, το πράττουν για να είναι αρεστοί στον Κύριο, και δεν πρέπει καθόλου να κατακρίνουν ο ένας τον άλλον για το ζήτημα αυτό. Έπειτα επαυξάνει την αιτιολογία και λέει: διότι και εκείνος που τρώει «ευχαριστεί» τον Θεό όταν τρώει, επειδή έδωσε στους ανθρώπους τα μέσα και τη συντήρηση της ζωής, και εκείνος που νηστεύει ευχαριστεί, επειδή έδωσε στους ανθρώπους καρτερία και υπομονή και τρόπους με τους οποίους μπορεί κάποιος να κατανικήσει τα πάθη της σάρκας. Ενώ όποιος νηστεύει ή τρώει με άλλον τρόπο είναι κατακριτέος, όπως ακριβώς συμβαίνει σε κάποιες από τις αιρέσεις.

Αυτά, λοιπόν, πρέπει να εκληφθούν ειδικά για αυτούς που νηστεύουν και για αυτούς που τρώνε, και όχι για κάποιους άλλους· διότι αυτός ο κανόνας δεν επεκτείνεται σε όλα, αλλά, όπως είπαμε, είναι ειδικός, και εφαρμόζεται μόνο σε αυτό και στα παρόμοια. Γι' αυτό δεν αρμόζει ούτε στο κεφάλαιο που αναφέρθηκε λίγο πριν, όπως για παράδειγμα σε εκείνον που κάνει διακρίσεις στα φαγητά· επειδή και εκείνος που δεν τρώει, δεν το κάνει προς δόξαν του Χριστού, αλλά επειδή είναι ασθενής και αστήρικτος στην πίστη. Αλλά εκείνον μεν δεν πρέπει να τον κατακρίνουμε εξαιτίας των καιρών, διότι ήταν η αρχή του κηρύγματος, ενώ σε εκείνον που τρώει καθημερινά και σε εκείνον που νηστεύει μέρα παρά μέρα, δεν πρέπει καθόλου ούτε ο ένας στον άλλον να επιρρίπτει μομφή, διότι και οι δύο κάνουν ό,τι κάνουν προς δόξαν Κυρίου. Και όσα ακολουθούν και περιστρέφονται γύρω από τέτοια έννοια, πρέπει να εκληφθούν μόνο για όσους νηστεύουν μέρα παρά μέρα και όσους τρώνε καθημερινά, όπως: «εσύ δε γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;» και «άρα λοιπόν καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό». Έπειτα, παίρνοντας αφορμή από αυτό και υπενθυμίζοντας ότι έχουμε Κύριο, καθώς και το βήμα Του, ανάγει τον λόγο σε καθολική προτροπή. Τι, λέει, αναφέρω τούτο ή εκείνο; Έτσι πρέπει να διακείμεθα ο ένας προς τον άλλον, ώστε σε τίποτα, στο μέτρο που εξαρτάται από εμάς, να μην προκαλούμε ο ένας στον άλλον πρόσκομμα ή σκάνδαλο. Τη φράση «στον αδελφό» την είπε θέλοντας να προκαλέσει σεβασμό και μόνο από την προσφώνηση. Γιατί, λέει, τον σκανδαλίζεις; Αδελφός σου είναι, μέλος σου είναι, έναν Πατέρα έχετε, έναν Δημιουργό.

Επομένως, ας προσέξουμε πλέον μήπως, επιθυμώντας όσα υπερβαίνουν τις δυνάμεις μας, αποτύχουμε να καταφέρουμε και τα μέτρια, και μήπως, διυλίζοντας τον κώνωπα, καταπίνουμε την κάμηλο, ή, προσπαθώντας να βγάλουμε την ακίδα από τα μάτια των αδελφών μας, δεν αντιλαμβανόμαστε ότι οι ίδιοι φέρουμε το δοκάρι στα δικά μας μάτια, κατακρινόμενοι, όπως λέγεται, από εκείνους με τους οποίους συναναστρεφόμαστε και συντρώγουμε εδώ κι εκεί. «Ο τάδε», λέει, «εξομολογήθηκε ψευδώς, κρύβοντας το πιο αισχρό του αμάρτημα· και ένας άλλος, αφού έκρυψε το ασέβημά του, εξιστορεί άλλα αντ' άλλων. Και πώς μπορεί αυτός που δήθεν θεραπεύει να πει ότι αυτοί έχουν επιτύχει τη θεραπεία;». Δεν πρέπει να τα πιστεύουμε αυτά, καλέ μου, αλλά αντιθέτως να τα κατακρίνουμε εντονότατα· διότι κανείς, όταν πηγαίνει με τη θέλησή του για θεραπεία, δεν θα επιλέξει να μην αποκαλύψει το δικό του πάθος. Εάν όμως τυχόν και είναι αλήθεια, δεν εναπόκειται σε εμάς να κρίνουμε, αλλά στον Θεό που τα επιβλέπει όλα· διότι λέει η Γραφή: τα μεν φανερά ανήκουν στον Θεό και σε εμάς, ενώ τα κρυπτά στον Κύριο τον Θεό σου· εσύ λοιπόν γιατί κρίνεις τον αδελφό σου ή γιατί εξουθενώνεις τον θεραπευτή; Διότι όλοι θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού, ο Οποίος και θα φωτίσει τα κρυπτά του σκότους και θα φανερώσει τις βουλές των καρδιών· και τότε ο καθένας θα λάβει τον έπαινο από τον Θεό ή το αντίθετο. «Όλοι», λέει, «απλώνουν το πόδι τους πέρα από τα όριά τους, αποτολμούν όσα δεν τους έχουν παραχωρηθεί και επεκτείνονται σε όσα τους υπερβαίνουν».