Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 14:13

Εσείς οφείλετε να οδηγείτε τους πλανεμένους στην ευθεία οδό ως τέλειοι, και αντί να σηκώσετε τα βάρη των αδυνάτων, τους επιβαρύνετε με τη λύπη μέχρι καταποντισμού. Πρόσεχε τον εαυτό σου, αδελφέ. Άραγε καθόλου δεν βλάπτει την ψυχή σου τώρα το γεγονός ότι θλίβεις τον λογισμό του πλησίον; Διότι, αφού εκείνος έκανε τον κόπο για τον Θεό, του προκαλείς λογισμούς ότι ενήργησες όπως ήθελες. Τέλειος άνθρωπος τέτοια πράγματα σε έναν αρχάριο! Δεν ταίριαζε σε σένα αυτό, παρά μόνο να νουθετείς και να καθοδηγείς, φοβούμενος Εκείνον που λέει: «Να μη βάζετε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό». Τι ανάγκη υπάρχει να πεις λόγο λυπηρό στον πλησίον; Όμως γιατί σου τα λέω αυτά, αφού κι εγώ ο ίδιος τέτοιος είμαι; Η αφροσύνη μου δεν με αφήνει να συγκρατήσω τον λόγο μέσα μου, μέχρι να τον ξεστομίσω και να ταράξω την ψυχή του αδελφού μου.

Το μαρτυρεί δε και ο Απόστολος, λέγοντας άλλοτε μεν: «Αλλά αυτό να κρίνετε μάλλον, το να μη βάζετε πρόσκομμα στον αδελφό ή σκάνδαλο»· άλλοτε δε, με εκτενέστερη επιχειρηματολογία, απαγορεύοντας εντονότερα την άτοπη συμπεριφορά με τα εξής λόγια: «Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις τη γνώση, να παρακάθεσαι σε γεύμα μέσα σε ειδωλολατρικό ναό, η συνείδησή του, η οποία είναι ασθενής, δεν θα ενθαρρυνθεί στο να τρώει τα ειδωλόθυτα; Και εξαιτίας της δικής σου γνώσης θα χαθεί ο ασθενής αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός». Στα οποία προσθέτει: «Αμαρτάνοντας δε κατ' αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την ασθενή συνείδησή τους, αμαρτάνετε απέναντι στον Χριστό. Γι' αυτό, εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Και αλλού, αφού είπε: «Ή μόνο εγώ και ο Βαρνάβας δεν έχουμε το δικαίωμα να μην εργαζόμαστε;», στη συνέχεια προσθέτει: «Αλλά δεν κάναμε χρήση αυτού του δικαιώματος, αντιθέτως τα υπομένουμε όλα, για να μην προκαλέσουμε κανένα εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού». Εφόσον, λοιπόν, αποδείχθηκε τόσο φοβερό το να σκανδαλίζει κανείς τον αδελφό με πράγματα για τα οποία έχει το δικαίωμα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για εκείνους που σκανδαλίζουν κάνοντας ή λέγοντας τα απαγορευμένα;

Ερώτηση ΡΞΔ΄. Τι σημαίνει το, «Μην κρίνετε, και δεν θα κριθείτε»; Απάντηση. Επειδή ο Κύριος άλλοτε μεν λέει, «Μην κρίνετε, και δεν θα κριθείτε», και άλλοτε προστάζει να κρίνουμε με δίκαιη κρίση, δεν εμποδιζόμαστε από το να κρίνουμε γενικώς, αλλά διδασκόμαστε να διακρίνουμε τα είδη της κρίσης. Το για ποιες περιπτώσεις πρέπει να κρίνουμε και για ποιες όχι, μας το παρέδωσε με σαφήνεια ο Απόστολος. Για εκείνα μεν που εναπόκεινται στην εξουσία του καθενός και δεν έχουν καθοριστεί ρητά από τη Γραφή, λέγοντας: «Εσύ δε γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;» και πάλι: «Ας μην κρίνουμε πλέον ο ένας τον άλλον». Για εκείνα όμως που δυσαρεστούν τον Θεό, κατακρίνει αυτούς που δεν κρίνουν, και ο ίδιος εκφέρει τη δική του κρίση, μέσα από αυτά που λέει: «Διότι εγώ, αν και απών κατά το σώμα αλλά παρών κατά το πνεύμα, έχω ήδη κρίνει, σαν να ήμουν παρών, εκείνον που διέπραξε αυτό το έργο, ώστε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, όταν συναχθείτε εσείς και το δικό μου πνεύμα, μαζί με τη δύναμη του Κυρίου Ιησού, να παραδώσετε τον άνθρωπο αυτόν στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, προκειμένου να σωθεί το πνεύμα κατά την ημέρα του Κυρίου Ιησού».

Όπως, εάν κάποιος, ενώ δίνει την υπόσχεση κατ' όνομα, στην πράξη κάνει όσα κάνουν εκείνοι που συνοικούν με γυναίκες, είναι φανερό ότι επιδιώκει το σεμνό της παρθενίας μόνο στην προσωνυμία, ενώ δεν απομακρύνεται από την απρέπεια της ηδονής. Τόσο περισσότερο, λοιπόν, όφειλες να υποχωρήσεις εύκολα στην αξίωσή μας, όσο ακριβώς λέγεις ότι είσαι ελεύθερος από κάθε σωματικό πάθος. Διότι ούτε πείθομαι ότι ένας εβδομηντάχρονος συνοικεί εμπαθώς με γυναίκα, ούτε ορίσαμε αυτά που ορίσαμε επειδή διαπράχθηκε κάποια άτοπη πράξη, αλλά επειδή διδαχθήκαμε από τον Απόστολο να μην θέτουμε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό.

Αλλά μάλλον αυτό να αποφασίζετε, το να μη βάζετε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό. Διότι καθετί που αντίκειται στο θέλημα του Κυρίου είναι σκάνδαλο.

Και λίγο παρακάτω: Άρα, λοιπόν, ο καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό. Ας μην κρίνουμε, λοιπόν, πλέον ο ένας τον άλλον. ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ: Ας μη σας κρίνει, λοιπόν, κανείς για βρώση ή για πόση, ή σχετικά με κάποια εορτή, ή νεομηνία, ή σάββατα, τα οποία αποτελούν σκιά των μελλοντικών.

Πολύ βαρύ είναι το πράγμα· διότι είναι σαν να ποδοπατούμε σχεδόν τις αδυναμίες των αδελφών και να μη φροντίζουμε μάλλον με επιμέλεια να ενισχύσουμε την αδύναμη συνείδησή τους. Διότι πρέπει να μην βάζουμε «πρόσκομμα στον αδελφό ή σκάνδαλο», έχοντας στον νου μας το γεγραμμένο: «Να μην καταφρονείτε κανέναν από αυτούς τους μικρούς, διότι οι άγγελοί τους βλέπουν διαρκώς το πρόσωπο του Πατρός». Έπειτα, πώς δεν είναι πολύ βαρύ να κατηγορούμαστε και από τους ίδιους τους αγίους αγγέλους, ότι σχεδόν ποδοπατούμε τις αδυναμίες των αδελφών, και δεν φροντίζουμε μάλλον με επιμέλεια να ενισχύσουμε την αδύναμη συνείδησή τους;

Δεν είναι το ίδιο να σφάλλει κανείς απέναντι σε αγίους ή σε αμαρτωλούς. Και δεν τιμωρούνται με το ίδιο μέτρο τα παραπτώματα απέναντι και στους δύο. Διότι το ότι είναι αδελφοί κατά τη φύση, και αυτοί και εκείνοι, είναι σε όλους σαφές. Όμως το άγιο βρίσκεται σε πνευματική υπεροχή και στα ύψη της αρετής, και είναι τίμιο ενώπιον του Θεού, ώστε να λάβει θέση υιού και θυγατέρας και να υπερβεί το ανθρώπινο και δουλοπρεπές μέτρο. Ο νόμος μάς καθοδηγεί στο να ενεργούμε όσια και να διατηρούμε την αγάπη προς τους αδελφούς και με άλλους τρόπους, τους οποίους παραθέτοντας στη συνέχεια, θα αναφέρουμε για τον καθένα αυτό που μας έρχεται στον νου. Διότι είπε πάλι: «Εάν κάποιος ανοίξει λάκκο ή σκάψει λάκκο και δεν τον σκεπάσει, και πέσει εκεί μοσχάρι ή όνος, ο κύριος του λάκκου θα αποζημιώσει· θα δώσει αργύριο στον κύριό τους, και το νεκρό θα είναι δικό του». Αυτό δε σημαίνει αλληγορικά το να μην θέτει κάποιος πρόσκομμα στον αδελφό του ή σκάνδαλο, και να μην επιτρέπει σε αυτό που από τη φύση του ωφελεί να καταστεί άχρηστο σε κάποιους, ούτε βέβαια να θεωρούνται οδός προς τον θάνατο τα αναγκαία για τη ζωή, τόσο για εμάς όσο και για τους άλλους.

Κεφάλαιο κβ'. Εάν δεις αδελφό να καταφρονεί τη δική του σωτηρία, μην σκανδαλίζεσαι με την αμέλεια του αδελφού, αλλά ούτε και να μιμείσαι τη ραθυμία του. Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό. Εάν όμως δεν βαστάζουμε τα βάρη ο ένας του άλλου, πώς θα βρούμε χάρη ενώπιον του Κυρίου; Αυτό ας επιδιώξουμε με ζήλο, το να μην θέτουμε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό. Εκείνος που δεν σκανδάλισε τον αδελφό του σε κανένα πράγμα, θα κληθεί μέγας στη βασιλεία των ουρανών.

Αυτός που διαμένει σε κοινόβιο πρέπει να τηρεί τα εξής: να είναι υπάκουος κατά Θεόν χωρίς καμία αντιλογία, να έχει συμπόνια και έλλειψη κενοδοξίας, έλλειψη φιλαρχίας και επιθυμίας για τιμές, να είναι δραστήριος στις αγρυπνίες και στις προσευχές, υπομονετικός στην άσκηση και στο εργόχειρο. Πρέπει να αποφεύγει, να σιωπά και να ησυχάζει: να αποφεύγει αφενός τους αιρετικούς και φθοροποιούς ανθρώπους, να σιωπά αφετέρου για τα απαγορευμένα και μη αρεστά στον Θεό, και να ησυχάζει από τους θορύβους και τα βιωτικά πράγματα. Να μην περιφέρεται από κελί σε κελί, να μην βάζει πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό, να μην μιλάει απερίσκεπτα, να μην είναι υποδουλωμένος στον θυμό ή στην οργή, να μην καλλωπίζεται με ενδύματα, να μην περιποιείται το σώμα του για ωραιοποίηση, να μην έχει αχαλίνωτο το βλέμμα. Ας μην επιδιώκει να φανεί πανούργος, για να μην πέσει στην κενοδοξία, η οποία είναι πρόξενος ηδονής, οργής και λύπης, αλλά μάλλον να διατηρεί τον εαυτό του απλό και άκακο στα περισσότερα πράγματα. Να προφυλάσσει το σώμα από την αμαρτία, ώστε να μην φανεί ψεύτης απέναντι στον Δημιουργό. Διότι προσφέραμε τους εαυτούς μας ως δώρο στον Κύριο και δεν έχουμε πλέον εξουσία πάνω στο ίδιο μας το σώμα. Είτε λοιπόν θλιβόμαστε είτε πολεμούμαστε, δεν είναι δυνατόν να αποσύρουμε το δώρο για να ακολουθήσουμε το δικό μας θέλημα.

Ας περιγράψουμε λοιπόν την υπόθεση όσο είναι δυνατόν, ώστε από αυτό το μικρό παράδειγμα να σχηματίσουμε εικόνα για ολόκληρη την εμπορία, και κατανοώντας την τόσο μεγάλη βλάβη, με φόβο να προφυλάξουμε τους εαυτούς μας, ώστε να μην βάλουμε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον πλησίον μας. Υπήρχε κάποιος μοναχογιός στους γονείς του, και τον αγαπούσαν πάρα πολύ, επειδή είχαν στηρίξει σε αυτόν, μετά τον Θεό, κάθε τους ελπίδα, προσδοκώντας να έχουν μέσω αυτού την καλύτερη και την πλέον ταιριαστή ελπίδα για το τέλος της ζωής τους, και πιστεύοντας ότι η διαδοχή και η ανανέωση του γένους θα γινόταν μέσω της δικής του τεκνοποιίας. Όμως ο νέος, έχοντας απορρίψει ξαφνικά όλα τα πρόσκαιρα, πηγαίνει στην έρημο και γίνεται μοναχός, αφήνοντας ανυπόφορη λύπη στους δικούς του. Κλαίει ο πατέρας, θρηνεί η μητέρα, έχοντας στερηθεί ξαφνικά την ελπίδα που προσδοκούσαν, αναλογιζόμενοι ταυτόχρονα ότι είναι αδύνατον να γίνει πάλι όπως ήταν πριν από την αναχώρησή του.

Ποια είναι, λοιπόν, αυτά που αναγνώσθηκαν σήμερα; Ότι όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού· διότι είναι γραμμένο: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και σε εμένα θα καμφθεί κάθε γόνυ, και κάθε γλώσσα θα εξομολογηθεί στον Θεό». Επομένως, ο καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό. Πρόσεξε, δεν είπε απλώς «θα προσκυνήσει ο καθένας», αλλά και «θα εξομολογηθεί ο καθένας», δηλαδή, θα λογοδοτήσει για τα πεπραγμένα του. Να βρίσκεσαι λοιπόν, άνθρωπε, πάντοτε σε εγρήγορση, βλέποντας τον κοινό Δεσπότη να κάθεται πάνω στο βήμα, και μην κατασχίζεις και μη διαιρείς την Εκκλησία, αποκόπτοντας τον εαυτό σου από τη χάρη· διότι ο Χριστός θα ζητήσει λόγο και από εσένα και από ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Και για να μη φανεί ότι τα λέει αυτά επίτηδες για να μας φοβίσει, σύμφωνα με την προκείμενη συνάφεια παραμένει πάλι στο ίδιο θέμα, λέγοντας: «Ας μην κρίνουμε, λοιπόν, πλέον ο ένας τον άλλον, αλλά αυτό μάλλον να κρίνετε, το να μη θέτει κανείς πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό του».

δ΄. Να είσαι, λοιπόν, σε εγρήγορση, βλέποντας τον κοινό Δεσπότη να κάθεται στο βήμα, και μην κομματιάζεις και διαχωρίζεις την Εκκλησία, αποκοπτόμενος από τη χάρη και καταφεύγοντας στον νόμο· διότι και ο νόμος είναι δικός Του. Και γιατί λέω ο νόμος; Και εκείνοι που έζησαν υπό τον νόμο, και εκείνοι πριν από τον νόμο. Και δεν θα σου ζητήσει ευθύνες ο νόμος, αλλά ο Χριστός, και από εσένα και από ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Είδες πώς διέλυσε τον φόβο του νόμου; Έπειτα, για να μη φανεί ότι λέει αυτά επίτηδες για να τον φοβίσει, αλλά ότι έφτασε σε αυτό ακολουθώντας τη λογική σειρά του θέματος, επανέρχεται πάλι στην ίδια υπόθεση, λέγοντας: «Ας μην κρίνουμε, λοιπόν, πλέον ο ένας τον άλλον, αλλά μάλλον αυτό να κρίνετε, το να μη βάζετε πρόσκομμα στον αδελφό ή σκάνδαλο». Αυτά δε, δεν ταιριάζουν περισσότερο στον έναν απ' ό,τι στον άλλον· γι' αυτό μπορούν να αρμόζουν και στους δύο, και στον τέλειο που σκανδαλίζεται με την επιλεκτική τήρηση των τροφών, και στον ατελή που σκοντάφτει εξαιτίας της σφοδρής επίπληξης. Εσύ όμως πρόσεξέ μου πόσο μεγάλη τιμωρία θα υποστούμε εμείς που σκανδαλίζουμε επιπόλαια. Διότι αν, σε περίπτωση που αυτό που γινόταν ήταν παράνομο, εξαιτίας του ότι η επίπληξη ήταν άκαιρη, την εμπόδισε να γίνει, ώστε να μη σκανδαλιστεί και προσκόψει ο αδελφός· όταν εμείς, χωρίς καν να διορθώνουμε κάτι, προκαλούμε σκάνδαλο, ποιας τιμωρίας θα είμαστε άξιοι; Διότι, αν το να μη σώσεις κάποιον είναι έγκλημα (και αυτό το αποδεικνύει εκείνος που έθαψε το τάλαντο)· το να τον σκανδαλίζεις κιόλας, τι δεν θα προκαλέσει; Τι γίνεται, λοιπόν, λέει, εάν σκανδαλίζεται από δική του υπαιτιότητα, επειδή είναι ασθενής;

Διότι και αυτός και εκείνος ευχαριστούν τον Θεό. «Διότι κανείς από εμάς δεν ζει για τον εαυτό του και κανείς δεν πεθαίνει για τον εαυτό του. Επειδή, είτε ζούμε, για τον Κύριο ζούμε· είτε πεθαίνουμε, για τον Κύριο πεθαίνουμε· επομένως, είτε ζούμε είτε πεθαίνουμε, του Κυρίου είμαστε. Διότι για τον σκοπό αυτόν ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε, για να γίνει Κύριος και των νεκρών και των ζώντων. Εσύ, όμως, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Ή εσύ γιατί εξουθενώνεις τον αδελφό σου; Διότι όλοι θα παρασταθούμε μπροστά στο βήμα του Θεού. Επειδή είναι γραμμένο: Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και σε εμένα θα λυγίσει κάθε γόνατο, και κάθε γλώσσα θα δοξολογήσει τον Θεό. Άρα, λοιπόν, καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό· ας μην κρίνουμε, λοιπόν, πλέον ο ένας τον άλλον.» Σαφέστερα δήλωσε ότι αυτός που ζει σύμφωνα με τον νόμο δεν μπορεί να ζει για τον Χριστό. «Αλλά να κρίνετε μάλλον αυτό: να μην βάζετε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό.» Αυτό μπορεί να αρμόζει και στους δύο, και στον τέλειο, που σκανδαλίζεται με την τήρηση των διατάξεων περί των τροφών, και στον ατελή, που προσκόπτει εξαιτίας της σφοδρής επίπληξης. «Γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος εν Κυρίω Ιησού, ότι τίποτα δεν είναι ακάθαρτο από μόνο του, παρά μόνο για εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο, για εκείνον είναι ακάθαρτο. Διότι, εάν ο αδελφός σου λυπείται εξαιτίας κάποιου φαγητού, δεν συμπεριφέρεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη.» Αφού πρώτα επέπληξε αυτόν που κρίνει τον αδελφό του, τότε πλέον αποφαίνεται και επί του δογματικού ζητήματος. «Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός.»

Ούτε πρώτοι ούτε μόνοι εμείς, ω Γρηγόριε, νομοθετήσαμε να μη συνοικούν γυναίκες με άνδρες, αλλά διάβασε τον Κανόνα που εκδόθηκε από τους Αγίους Πατέρες μας στη Σύνοδο της Νικαίας, ο οποίος φανερά απαγορεύει να υπάρχουν συνείσακτες γυναίκες. Η αγαμία δε, σε τούτο έχει τη σεμνότητά της, στο να είναι κανείς χωρισμένος από τη διαβίωση μαζί με γυναίκες. Διότι, εάν κάποιος την επαγγέλλεται κατ' όνομα, αλλά στην πράξη κάνει αυτά που κάνουν όσοι συνοικούν με γυναίκες, είναι φανερό ότι, ενώ επιδιώκει το σεμνό όνομα της παρθενίας, δεν απομακρύνεται από την απρέπεια της ηδονής. Τόσο πολύ περισσότερο, λοιπόν, έπρεπε εσύ εύκολα να υποχωρήσεις στην απαίτησή μας, όσο ακριβώς λες ότι είσαι ελεύθερος από κάθε σωματικό πάθος. Διότι ούτε πιστεύω ότι αυτός που έχει φτάσει τα εβδομήντα χρόνια συνοικεί με γυναίκα εμπαθώς, ούτε ορίσαμε αυτά που ορίσαμε σαν να επρόκειτο για κάποια άτοπη πράξη, αλλά επειδή διδαχθήκαμε από τον Απόστολο «να μην βάζουμε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό». Και γνωρίζουμε ότι αυτό που γίνεται από μερικούς με υγιή σκοπό, για άλλους θα αποτελέσει αφορμή για αμαρτία. Για τον λόγο αυτόν προστάξαμε, ακολουθώντας τη διαταγή των Αγίων Πατέρων, να χωριστείς από το γύναιο.

Ρωμ. 14,6-13 «Εκείνος που φρονεί την ημέρα, για τον Κύριο τη φρονεί, και εκείνος που δεν φρονεί την ημέρα, για τον Κύριο δεν τη φρονεί». Αυτό είναι φανερό από όσα προείπαμε ότι δηλαδή αυτό εννοεί, ότι εκείνος που κρίνει και θεωρεί καλό να τρώει καθημερινά, για τον Κύριο το φρονεί, δηλαδή εν Κυρίῳ το θεωρεί αυτό, δηλαδή για χάρη του Κυρίου το πράττει· και εκείνος που δεν το κρίνει αυτό ούτε θεωρεί ότι είναι καλό να τρώει καθημερινά, για χάρη του Κυρίου κρίνει και θεωρεί ότι αυτό είναι καλό· διότι αυτά ειπώθηκαν από αυτόν ως αιτιολόγηση του «ο καθένας ας είναι απόλυτα πεπεισμένος στον δικό του νου». Πώς το λες αυτό, Παύλε; Καλώς το είπα, απαντά, επειδή και αυτός που νηστεύει παραπάνω από μία ημέρα και αυτός που τρώει καθημερινά, το πράττουν για να είναι αρεστοί στον Κύριο, και δεν πρέπει καθόλου να κατακρίνουν ο ένας τον άλλον για το ζήτημα αυτό. Έπειτα επαυξάνει την αιτιολογία και λέει: διότι και εκείνος που τρώει «ευχαριστεί» τον Θεό όταν τρώει, επειδή έδωσε στους ανθρώπους τα μέσα και τη συντήρηση της ζωής, και εκείνος που νηστεύει ευχαριστεί, επειδή έδωσε στους ανθρώπους καρτερία και υπομονή και τρόπους με τους οποίους μπορεί κάποιος να κατανικήσει τα πάθη της σάρκας. Ενώ όποιος νηστεύει ή τρώει με άλλον τρόπο είναι κατακριτέος, όπως ακριβώς συμβαίνει σε κάποιες από τις αιρέσεις.

Αυτά, λοιπόν, πρέπει να εκληφθούν ειδικά για αυτούς που νηστεύουν και για αυτούς που τρώνε, και όχι για κάποιους άλλους· διότι αυτός ο κανόνας δεν επεκτείνεται σε όλα, αλλά, όπως είπαμε, είναι ειδικός, και εφαρμόζεται μόνο σε αυτό και στα παρόμοια. Γι' αυτό δεν αρμόζει ούτε στο κεφάλαιο που αναφέρθηκε λίγο πριν, όπως για παράδειγμα σε εκείνον που κάνει διακρίσεις στα φαγητά· επειδή και εκείνος που δεν τρώει, δεν το κάνει προς δόξαν του Χριστού, αλλά επειδή είναι ασθενής και αστήρικτος στην πίστη. Αλλά εκείνον μεν δεν πρέπει να τον κατακρίνουμε εξαιτίας των καιρών, διότι ήταν η αρχή του κηρύγματος, ενώ σε εκείνον που τρώει καθημερινά και σε εκείνον που νηστεύει μέρα παρά μέρα, δεν πρέπει καθόλου ούτε ο ένας στον άλλον να επιρρίπτει μομφή, διότι και οι δύο κάνουν ό,τι κάνουν προς δόξαν Κυρίου. Και όσα ακολουθούν και περιστρέφονται γύρω από τέτοια έννοια, πρέπει να εκληφθούν μόνο για όσους νηστεύουν μέρα παρά μέρα και όσους τρώνε καθημερινά, όπως: «εσύ δε γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;» και «άρα λοιπόν καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό». Έπειτα, παίρνοντας αφορμή από αυτό και υπενθυμίζοντας ότι έχουμε Κύριο, καθώς και το βήμα Του, ανάγει τον λόγο σε καθολική προτροπή. Τι, λέει, αναφέρω τούτο ή εκείνο; Έτσι πρέπει να διακείμεθα ο ένας προς τον άλλον, ώστε σε τίποτα, στο μέτρο που εξαρτάται από εμάς, να μην προκαλούμε ο ένας στον άλλον πρόσκομμα ή σκάνδαλο. Τη φράση «στον αδελφό» την είπε θέλοντας να προκαλέσει σεβασμό και μόνο από την προσφώνηση. Γιατί, λέει, τον σκανδαλίζεις; Αδελφός σου είναι, μέλος σου είναι, έναν Πατέρα έχετε, έναν Δημιουργό.

Εάν, λοιπόν, εξαλειφθούν από εσάς τα σκάνδαλα και τα προσκόμματα, πολύ περισσότερο θα εξαλειφθεί η κατάκριση. Όχι μόνο το να κρίνετε και να κατακρίνετε για τούτο ή για εκείνο, αλλά γενικά και εξ ολοκλήρου θα εξαλειφθεί πλήρως το να κρίνετε και να κατακρίνετε ο ένας τον άλλον. Και τότε, στ' αλήθεια, θα είναι τρισμακάριος εκείνος που δεν κρίνεται, και παρόμοια μακάριος εκείνος που δεν κρίνει, εφόσον θα ζούμε με αρετή και αγιότητα και θα έχουμε παραμερίσει κάθε αφορμή για να κρίνουμε και να κρινόμαστε. Ω, φωνή του Παύλου! Ω, θεμέλιε λίθε του οικοδόμου! «Αυτό να αποφασίσετε», λέει, «το να μην βάζετε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό». Αυτό το θεμέλιο να θέσετε πρώτο. Εάν εδραιωθεί σε εσάς αυτή η βάση, είναι ευκολότερο να οικοδομηθούν τα υπόλοιπα.

Όσα δε έγραψα προηγουμένως για τον αδελφό, όχι επειδή υπήρξε κάτι ανάρμοστο (μη γένοιτο), αλλά επειδή αυτό που γίνεται από κάποιους με αγνό τρόπο, για άλλους γίνεται αιτία σκανδάλου· και έχουμε λάβει εντολή από τον Απόστολο να μην βάζουμε στον πλησίον πρόσκομμα ή σκάνδαλο. Γι' αυτό δεν πρότεινα να περιοριστεί ο αδελφός, αφού, ακόμα και αν ήταν ελεύθερος, δεν είναι ωφέλιμο για αυτόν να εισέρχεται σε γυναικεία μοναστήρια. Και αυτό δεν πρέπει να σε λυπεί, κυρία μου, αφού γνωρίζεις ότι φροντίζω για το άμεμπτο και την καλή σου φήμη σαν να ήσουν δική μου μητέρα, όπως και είσαι· διότι είσαι μητέρα μου, εφόσον ανήκεις στον Κύριο· γιατί αν δεν σε θεωρούσα έτσι, δεν θα σου έστελνα τις προηγούμενες επιστολές, ούτε θα μεριμνούσα για τις υποθέσεις σου.