Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 14:15

Ερώτηση: Είπες, Πάτερ, ότι εκείνος προκαλεί εύλογο σκάνδαλο, ο οποίος παραβαίνει την εντολή του Θεού, και ο οποίος υπόκειται στην κρίση για τη βλάβη του πλησίον. Πώς λοιπόν ο Απόστολος είπε σε εκείνον που έτρωγε το ειδωλόθυτο ότι «Εσύ μεν καλά τρως, διότι κανένα ειδωλόθυτο δεν υπάρχει στον κόσμο, αλλά ο αδελφός δεν οικοδομείται· μην καταστρέφεις λοιπόν με το φαγητό σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός;» Ιδού, τον καθιστά υπαίτιο της βλάβης του αδελφού σε ένα πράγμα που δεν απαγορεύεται από την εντολή του Θεού, και παρέχει μάλλον συγγνώμη σε εκείνον για την αδυναμία του.

Ερώτηση 40. Εάν ένας αδελφός λυπήσει κάποιον αδελφό, πώς οφείλει να επανορθώσει; Απόκριση. Εάν μεν τον λύπησε με τον τρόπο που λέει ο Απόστολος: «Διότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, για να μη ζημιωθείτε σε τίποτα από εμάς», δεν χρειάζεται διόρθωση αυτός που προκάλεσε τη λύπη, αλλά αυτός που λυπήθηκε οφείλει να επιδείξει τα γνωρίσματα της κατά Θεόν λύπης. Εάν όμως τον λύπησε για ζητήματα αδιάφορα, ας θυμηθεί αυτός που προκάλεσε τη λύπη τον Απόστολο που λέει: «Εάν εξαιτίας φαγητού λυπείται ο αδελφός σου, δεν πορεύεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη». Και αφού αναγνωρίσει το αμάρτημα αυτό, ας εκπληρώσει εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο: «Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε εκεί το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου, και τότε έλα να προσφέρεις το δώρο σου».

Κεφάλαιο γ΄. Προς Ρωμαίους: Διότι, εάν εξαιτίας της τροφής λυπείται ο αδελφός σου, δεν πορεύεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη. Μην οδηγείς στην απώλεια με την τροφή σου εκείνον, υπέρ του οποίου πέθανε ο Χριστός. Ότι ο Χριστιανός οφείλει με κάθε τρόπο, στο μέτρο τουλάχιστον που εξαρτάται από τον ίδιο, να θεραπεύει και εκείνον που λυπείται εναντίον του.

Κεφάλαιο ΙΒ'. Αγαπητέ, εάν επέλεξες να ησυχάσεις σε κοινόβιο, πρόσεξε μήπως ο λογισμός σού βάλει πανουργία που πληθαίνει την πικρία, κάνοντάς σε να σκέφτεσαι και να λες: προσφέρω πολλή εργασία, ενώ η τροφή μου δεν είναι τίποτα. Μην καταστρέφεις, λοιπόν, το έργο του Θεού εξαιτίας του φαγητού. Διότι, εάν κάνεις τέτοιους διαλογισμούς, δεν πορεύεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη· αλλά μάλλον ας ακούσουμε τη σωτήρια φωνή που λέει: Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος, τον οποίο ο κύριος κατέστησε υπεύθυνο στο σπίτι του, για να τους δίνει την τροφή στην κατάλληλη ώρα;

Ζ΄. Ο θυμός σου ας στρέφεται μόνο εναντίον του όφεως, εξαιτίας του οποίου ξέπεσες. Το επιθυμητικό σου ας είναι εξ ολοκλήρου στραμμένο προς τον Θεό, και όχι προς οτιδήποτε άλλο από τα επίβουλα και απατηλά. Ο λογισμός ας κυβερνά τα πάντα, και ας μην παρασύρεται το ανώτερο από το κατώτερο. Μη μισήσεις τον αδελφό σου, και μάλιστα αναίτια, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός και έγινε αδελφός σου, αν και είναι Θεός και Δεσπότης.

Αλλά αν μεν είσαι δυνατός, θεράπευσε κι εκείνον· αν όμως όχι, έχεις τουλάχιστον την ασφάλεια του να μη συμμετάσχεις καθόλου ο ίδιος στην κακία. Το πάθος του είναι μια δυσάρεστη οσμή, την οποία ίσως απομακρύνει η δική σου ευωδία, αφού την υπερνικήσει. Εύκολα τάχα θα δεχόσουν κάτι τέτοιο υπέρ του ομόδουλου και συγγενούς σου, όπως ο ζηλωτής Παύλος, από συμπόνια, τόλμησε και να σκεφτεί και να πει, να πάρει δηλαδή ο Ισραήλ, αν ήταν δυνατόν, τη δική του θέση κοντά στον Χριστό· εσύ που πολλές φορές αποκόπτεις τον αδελφό μόνο και μόνο από μία υποψία. Αυτόν που ίσως θα κέρδιζες με την καλοσύνη, τον οδηγείς στην απώλεια με τη σκληρότητα, το ίδιο σου το μέλος, για το οποίο πέθανε ο Χριστός. Αν λοιπόν είσαι ισχυρός, λέει ο Παύλος μιλώντας για τις τροφές, και έχεις θάρρος στον λόγο και στη γενναιότητα της πίστεως, φρόντισε όμως και να οικοδομείς τον αδελφό σου. Μην καταστρέφεις εξαιτίας της τροφής σου αυτόν που έχει τιμηθεί από τον Χριστό με το κοινό Του πάθος. Διότι, έστω κι αν το θέμα εδώ είναι διαφορετικό, ο λόγος της προτροπής είναι εξίσου χρήσιμος.

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι ο Παύλος δεν γνωρίζει άλλον Χριστό, παρά μόνο αυτόν που και έπαθε και ετάφη και αναστήθηκε και γεννήθηκε, τον οποίο ονομάζει και άνθρωπο. Διότι λέγοντας: «Εάν δε ο Χριστός κηρύσσεται ότι έχει εγερθεί εκ νεκρών», προσθέτει, εξηγώντας την αιτία της σαρκώσεώς του: «Επειδή ακριβώς δι' ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, και δι' ανθρώπου ήλθε η ανάσταση των νεκρών». Και παντού, όταν αναφέρεται στο πάθος του Κυρίου μας, στην ανθρωπότητά του και στη νέκρωσή του, χρησιμοποιεί το όνομα του Χριστού, όπως στο: «Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός», και πάλι: «Τώρα όμως, εν Χριστώ, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά διά του αίματος του Χριστού», και πάλι: «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου γινόμενος κατάρα για εμάς· διότι είναι γεγραμμένο: Επικατάρατος καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». Ένωσε, λοιπόν, καθώς προείπαμε, τον άνθρωπο με τον Θεό. Διότι, εάν δεν νικούσε άνθρωπος τον αντίπαλο του ανθρώπου, ο εχθρός δεν θα είχε νικηθεί δικαίως. Αλλά και πάλι, εάν ο Θεός δεν δώριζε τη σωτηρία, δεν θα την κατέχαμε με βεβαιότητα.

«Φοβάμαι», λέει, «μήπως τον λυπήσω»· γι' αυτό πρόσθεσε: «Εάν όμως εξαιτίας της τροφής ο αδελφός σου λυπείται, δεν συμπεριφέρεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη». Είδες πώς προηγουμένως τον οικειοποιήθηκε, δείχνοντας ότι τον υπολογίζει τόσο πολύ, ώστε, για να μην τον λυπήσει, δεν τολμά ούτε καν να του επιβάλει προηγουμένως τα απολύτως αναγκαία, αλλά να τον προσελκύει περισσότερο με τη συγκατάβαση και με την αγάπη; Διότι, ακόμη και αφού διέλυσε τον φόβο, δεν τον πιέζει ούτε τον καταναγκάζει, αλλά τον αφήνει κύριο του εαυτού του. Διότι δεν είναι το ίδιο πράγμα το να απομακρύνεις κάποιον από την τροφή με το να του προκαλέσεις λύπη. Βλέπεις πόση σπουδαιότητα αποδίδει στην αγάπη; Επειδή γνωρίζει ότι αυτή μπορεί να τα κατορθώσει όλα. Γι' αυτό και εδώ απαιτεί από αυτούς κάτι περισσότερο· διότι, λέει, όχι μόνο δεν πρέπει να τους καταναγκάζετε, αλλά εάν χρειαστεί και να συγκαταβείτε, να μη διστάσετε ούτε αυτό να πράξετε. Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός». Ή μήπως θεωρείς ότι ο αδελφός σου δεν έχει τόση αξία, ώστε να εξαγοράσεις τη σωτηρία του ούτε καν με την αποχή από τις τροφές; Και ο μεν Χριστός δεν αρνήθηκε ούτε δούλος να γίνει ούτε να πεθάνει για χάρη του· εσύ όμως δεν περιφρονείς ούτε καν τις τροφές, για να τον διασώσεις; Αν και ο Χριστός δεν επρόκειτο να τους κερδίσει όλους, παρ' όλα αυτά πέθανε για όλους, εκπληρώνοντας το δικό Του έργο.

Πρόσεξε πώς τον παρακινεί όχι μόνο στο να φάει, αλλά στο να φάει με καθαρή συνείδηση. Έπειτα αναφέρει και την αιτία για την οποία κατακρίνεται, προσθέτοντας και λέγοντας: «Επειδή δεν προέρχεται από πίστη»· όχι επειδή είναι ακάθαρτο, αλλά επειδή δεν προέρχεται από πίστη. Διότι δεν πίστεψε ότι είναι καθαρό, αλλά το άγγιξε σαν να ήταν ακάθαρτο. Μέσα από αυτά τους δείχνει και πόση βλάβη προξενούν, όταν εξαναγκάζουν και δεν πείθουν τους άλλους να αγγίζουν αυτά που μέχρι πρότινος θεωρούσαν ότι είναι ακάθαρτα, ώστε έστω και γι' αυτόν τον λόγο να αποφεύγουν να τους επιπλήττουν. «Και καθετί που δεν προέρχεται από πίστη, είναι αμαρτία». Διότι, όταν δεν έχει θάρρος, λέει, ούτε πιστεύει ότι είναι καθαρό, πώς είναι δυνατόν να μην αμάρτησε; Όλα αυτά όμως έχουν ειπωθεί από τον Παύλο για την προκειμένη υπόθεση, και όχι γενικά για τα πάντα. Και παρατήρησε πόση πρόνοια λαμβάνει ώστε να μη σκανδαλίσει· διότι και πρωτύτερα έλεγε: «Εάν εξαιτίας κάποιου φαγητού λυπείται ο αδελφός σου, τότε δεν πορεύεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη».

Αλλά μη γένοιτο κανείς από αυτούς που ακούνε αυτήν τη συμβουλή να διαπράξει ποτέ τέτοια αμαρτία, ώστε να προδώσει αδελφό, για τον οποίο απέθανε ο Χριστός. Ο Χριστός έχυσε το αίμα Του γι' αυτόν· και εσύ δεν καταδέχεσαι να αρθρώσεις ούτε έναν λόγο γι' αυτόν; Όχι, σας παρακαλώ, αλλά μόλις αναχωρήσετε αμέσως από εδώ, να σπεύσετε προς αυτό το κυνήγι, και ο καθένας από εσάς ας μου φέρει έναν από εκείνους που πάσχουν από τέτοια νόσο. Ή μάλλον, ας μη συμβεί να είναι τόσο πολλοί αυτοί που νοσούν· δύο και τρεις από εσάς, ή ακόμη και δέκα και είκοσι, ας μου φέρουν έναν, ώστε εκείνη την ημέρα, βλέποντας την ψαριά να έχει μπει μέσα στα δίχτυα, να σας παραθέσω πλουσιότερη την τράπεζα. Διότι, εάν δω τη σημερινή συμβουλή να έχει γίνει πράξη, με μεγαλύτερη προθυμία θα καταπιαστώ με τη θεραπεία τους, και το κέρδος θα είναι μεγαλύτερο και για εσάς και για εκείνους.

Ε΄. Μη μου πεις, λοιπόν, τούτο: ότι ο τάδε είναι δραπέτης, και ληστής και κλέφτης, και γεμάτος από μύρια κακά, ή ότι είναι φτωχός και περιφρονημένος, και ευτελής, και εντελώς ανάξιος λόγου· αλλά αναλογίσου ότι και υπέρ αυτού πέθανε ο Χριστός, και αυτό σου αρκεί ως αφορμή για κάθε πρόνοια απέναντί του. Αναλογίσου τι λογής πρέπει να είναι εκείνος, τον οποίο ο Χριστός τίμησε τόσο πολύ, ώστε να μη λυπηθεί ούτε το ίδιο Του το αίμα. Διότι, εάν ένας βασιλιάς επέλεγε να θυσιάσει τον εαυτό του υπέρ κάποιου, δεν θα ζητούσαμε καμία άλλη απόδειξη για το ότι το πρόσωπο αυτό είναι σπουδαίο και πολύτιμο για τον βασιλιά, εγώ τουλάχιστον δεν το νομίζω· διότι θα αρκούσε ο θάνατος για να φανερώσει την αγάπη εκείνου που πέθανε προς αυτόν. Τώρα, όμως, δεν παραδόθηκε άνθρωπος, ούτε άγγελος, ούτε αρχάγγελος, αλλά ο ίδιος ο Δεσπότης των ουρανών, ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, ο οποίος, αφού περιεβλήθη σάρκα, παρέδωσε τον εαυτό Του υπέρ ημών. Δεν θα πράξουμε, λοιπόν, και δεν θα μεθοδεύσουμε τα πάντα, ώστε οι άνθρωποι που τιμήθηκαν με αυτόν τον τρόπο να απολαύσουν από εμάς κάθε πρόνοια; Και ποια απολογία θα έχουμε; Ποια συγγνώμη; Αυτό ακριβώς υποδεικνύοντας άλλωστε και ο Παύλος, έλεγε: «Μην οδηγείς στην απώλεια με το φαγητό σου εκείνον, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός». Διότι, θέλοντας να συνετίσει όσους καταφρονούν τους αδελφούς και τους παραβλέπουν ως αδυνάτους, και προκειμένου να τους παρακινήσει σε ένθερμο ζήλο και να τους πείσει να φροντίζουν τον πλησίον, αντί για κάθε άλλο επιχείρημα, προέβαλε τον θάνατο του Δεσπότου.

Διότι και αυτός και εκείνος ευχαριστούν τον Θεό. «Διότι κανείς από εμάς δεν ζει για τον εαυτό του και κανείς δεν πεθαίνει για τον εαυτό του. Επειδή, είτε ζούμε, για τον Κύριο ζούμε· είτε πεθαίνουμε, για τον Κύριο πεθαίνουμε· επομένως, είτε ζούμε είτε πεθαίνουμε, του Κυρίου είμαστε. Διότι για τον σκοπό αυτόν ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε, για να γίνει Κύριος και των νεκρών και των ζώντων. Εσύ, όμως, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Ή εσύ γιατί εξουθενώνεις τον αδελφό σου; Διότι όλοι θα παρασταθούμε μπροστά στο βήμα του Θεού. Επειδή είναι γραμμένο: Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και σε εμένα θα λυγίσει κάθε γόνατο, και κάθε γλώσσα θα δοξολογήσει τον Θεό. Άρα, λοιπόν, καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό· ας μην κρίνουμε, λοιπόν, πλέον ο ένας τον άλλον.» Σαφέστερα δήλωσε ότι αυτός που ζει σύμφωνα με τον νόμο δεν μπορεί να ζει για τον Χριστό. «Αλλά να κρίνετε μάλλον αυτό: να μην βάζετε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό.» Αυτό μπορεί να αρμόζει και στους δύο, και στον τέλειο, που σκανδαλίζεται με την τήρηση των διατάξεων περί των τροφών, και στον ατελή, που προσκόπτει εξαιτίας της σφοδρής επίπληξης. «Γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος εν Κυρίω Ιησού, ότι τίποτα δεν είναι ακάθαρτο από μόνο του, παρά μόνο για εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο, για εκείνον είναι ακάθαρτο. Διότι, εάν ο αδελφός σου λυπείται εξαιτίας κάποιου φαγητού, δεν συμπεριφέρεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη.» Αφού πρώτα επέπληξε αυτόν που κρίνει τον αδελφό του, τότε πλέον αποφαίνεται και επί του δογματικού ζητήματος. «Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός.»

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓ΄. — Περί τροφών και των αναγκαίων για το ζην. «Όπως τα χλωρά χόρτα, σας τα έχω δώσει όλα· όμως δεν θα φάτε κρέας με το αίμα της ζωής του.» «Από τον καρπό των έργων σου θα χορτάσει η γη.» «Τα πρωταρχικά για τη ζωή των ανθρώπων είναι το ψωμί και το νερό, το ένδυμα και η φωτιά, ο σίδηρος και το αλάτι, το σιμιγδάλι του σιταριού, το λάδι, το γάλα και το μέλι· όλα αυτά για τους ευσεβείς είναι για το καλό τους.» «Διότι φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα και σε εμάς, να μη σας επιβάλουμε κανένα πρόσθετο βάρος, εκτός από αυτά τα αναγκαία: να απέχετε από τα ειδωλόθυτα, από το αίμα, από τα πνιγμένα ζώα και από την πορνεία· αν προφυλάσσετε τους εαυτούς σας από αυτά, θα πράξετε άριστα.» «Γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος εν Κυρίω Ιησού, ότι τίποτε δεν είναι ακάθαρτο από μόνο του, παρά μόνο για εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο. Εάν όμως ο αδελφός σου λυπείται εξαιτίας μιας τροφής, τότε δεν συμπεριφέρεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη. Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός. Εκείνος που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται.» «Όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς· αντίθετα, για τους μιασμένους και τους απίστους τίποτε δεν είναι καθαρό, αλλά έχει μιανθεί τόσο ο νους όσο και η συνείδησή τους.» ΣΤΟΙΧΕΙΟ Γ΄.

Πώς λοιπόν, ω άφρονες, αυτό που οι ίδιοι ευεργετηθήκατε, δεν το επιδεικνύετε σε άλλους, και το δώρο που απολαύσατε δεν το μεταδίδετε σε άλλους; Άφιλοι, ασυμπαθείς, άστοργοι, αν δεχόμασταν άλογα σκυλιά που λιμοκτονούν, θα ήμασταν άξιοι αποδοχής —«διότι ο δίκαιος», λέει η Γραφή, «σπλαγχνίζεται τις ψυχές των ζώων του»—, όχι λοιπόν λογικούς ανθρώπους, που συμμετέχουν στην ίδια με εμάς φύση, που είναι αδελφοί μας, οι οποίοι ικετεύουν να οδηγηθούν από το ναυάγιο στο λιμάνι, από την ανέχεια στη σωτηρία, και για τους οποίους πέθανε ο Χριστός; Αλλά τίποτα από αυτά δεν έχει περάσει από τη σκέψη των αφρόνων. Και ενώ λοιπόν αγαπάτε να τηρώ τις εντολές, και διαλαλείτε και υπόσχεστε ότι θα πεθάνετε μαζί μου για το όνομα του Κυρίου, σε μια μικρή στενοχώρια αρνείστε και δειλιάζετε. Γιατί δεν με παρακινείτε μάλλον, ώστε κανένας από τους φτωχούς που έρχονται να μην αναχωρεί χωρίς να έχει χορτάσει και να έχει πιει κρασί και να έχει λάβει κάτι από αυτά που αναζητά, επιδεικνύοντας τη μέγιστη προσφορά από τα χέρια σας και το γεγονός ότι εκείνοι χορταίνουν μέσω της δικής σας ολιγάρκειας; Αντιθέτως, θέλετε και να χορταίνετε, και να παραγεμίζετε το στομάχι σας, και να τρώτε δύο και τρεις φορές, να τρώτε συχνά ψάρια, να καταναλώνετε λάδι και να πίνετε κρασί όχι σε δύο και τρία ποτήρια, αλλά και περισσότερα, πράγμα που έχει απαγορευτεί από τους Πατέρες, και μάλιστα για εκείνους που έχουν την υγεία τους;

Εάν όμως ο αδελφός σου πηγαίνει στην εργασία, ενώ εσύ στη μελέτη, «δεν συμπεριφέρεσαι πλέον με αγάπη». Αλλά αποξενώνεις τον εαυτό σου από την αδελφότητα. Ή δεν ακούς τον Απόστολο που λέει: «Εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου»; Εσύ όμως όχι μόνο σκανδαλίζεις τον αδελφό σου, αλλά και όταν σε καλούν δεν ανταποκρίνεσαι, επινοώντας δικαιολογίες και προφάσεις για τον εαυτό σου, χωρίς να κατανοείς ότι «συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού». Αλλά, για να μη συμβεί αυτό, ας υπακούμε στον Απόστολο που λέει: «Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη»· προηγούνται τα έργα και ακολουθούν τα μαθήματα. Και ας βοηθάμε ο ένας τον άλλον, όπως αρμόζει σε αγίους· και ας θυσιάζουμε τη ζωή μας ο ένας για τον άλλον, ως γνήσιοι αδελφοί, ώστε και ο Θεός να δοξάζεται, και εμείς, πράττοντας το καλό, να γίνουμε κληρονόμοι της αιώνιας ζωής, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.